一諦 ( 一nhất 諦đế )

Phật Học Đại Từ Điển

NGHĨA TIẾNG HÁN

 (術語)對於二諦三諦而言。謂究竟無二之實義也。與所謂一實諦同。涅槃經第十三曰:「文殊白佛言:第一義中有世諦不,世諦之中有第一義不,如其有者,即是一諦,如其無者,將非如來虛妄說耶?佛答曰:世諦者,即第一義諦。有善方便故,隨順眾生,說有二諦。」是世諦即第一義諦,言有二諦者,示方便之意也。法華玄義第二明一諦之意義,謂譬如醉人,其心眩亂,視日月山川等,悉皆迴轉,而醒人但見不轉,不見轉,眾生為諸煩惱無明所覆,生顛倒心,雖謂有二諦,而世諦如轉日,實唯為本日之一諦也。又毘婆沙論第七十二,解一諦之說頗多。有謂滅諦為一諦,有謂道諦名為一諦,乃至評家謂四諦,亦是世諦,亦是第一義諦云。又勝鬘經,謂四聖諦中,三諦是虛妄法,不真實,一滅諦為真實諦。」義林章第二末,謂勝鬘經說為一實諦,是唯如來藏乃為一實,餘有起盡云。案智度論八十六曰:「聲聞人以四諦得道,菩薩以一諦入道。」

NGHĨA HÁN VIỆT

  ( 術thuật 語ngữ ) 對đối 於ư 二nhị 諦đế 三tam 諦đế 而nhi 言ngôn 。 謂vị 究cứu 竟cánh 無vô 二nhị 之chi 實thật 義nghĩa 也dã 。 與dữ 所sở 謂vị 一nhất 實thật 諦đế 同đồng 。 涅Niết 槃Bàn 經Kinh 第đệ 十thập 三tam 曰viết 文Văn 殊Thù 。 白bạch 佛Phật 言ngôn 。 第Đệ 一Nhất 義Nghĩa 中trung 。 有hữu 世thế 諦đế 不bất , 世thế 諦đế 之chi 中trung 有hữu 第Đệ 一Nhất 義Nghĩa 不bất , 如như 其kỳ 有hữu 者giả , 即tức 是thị 一nhất 諦đế , 如như 其kỳ 無vô 者giả , 將tương 非phi 如Như 來Lai 虛hư 妄vọng 說thuyết 耶da ? 佛Phật 答đáp 曰viết : 世thế 諦đế 者giả , 即tức 。 第Đệ 一Nhất 義Nghĩa 諦Đế 。 有hữu 善thiện 方phương 便tiện 。 故cố 隨tùy 順thuận 眾chúng 生sanh 說thuyết 有hữu 二nhị 諦đế 。 」 是thị 世thế 諦đế 即tức 第Đệ 一Nhất 義Nghĩa 諦Đế 。 言ngôn 有hữu 二nhị 諦đế 者giả , 示thị 方phương 便tiện 之chi 意ý 也dã 。 法pháp 華hoa 玄huyền 義nghĩa 第đệ 二nhị 明minh 一nhất 諦đế 之chi 意ý 義nghĩa , 謂vị 譬thí 如như 醉túy 人nhân , 其kỳ 心tâm 眩huyễn 亂loạn , 視thị 日nhật 月nguyệt 山sơn 川xuyên 等đẳng , 悉tất 皆giai 迴hồi 轉chuyển , 而nhi 醒tỉnh 人nhân 但đãn 見kiến 不bất 轉chuyển , 不bất 見kiến 轉chuyển , 眾chúng 生sanh 為vị 諸chư 煩phiền 惱não 。 無vô 明minh 所sở 覆phú 。 生sanh 顛điên 倒đảo 心tâm , 雖tuy 謂vị 有hữu 二nhị 諦đế , 而nhi 世thế 諦đế 如như 轉chuyển 日nhật , 實thật 唯duy 為vi 本bổn 日nhật 之chi 一nhất 諦đế 也dã 。 又hựu 毘tỳ 婆bà 沙sa 論luận 第đệ 七thất 十thập 二nhị 。 解giải 一nhất 諦đế 之chi 說thuyết 頗phả 多đa 。 有hữu 謂vị 滅diệt 諦đế 為vi 一nhất 諦đế , 有hữu 謂vị 道Đạo 諦Đế 名danh 為vi 一nhất 諦đế , 乃nãi 至chí 評bình 家gia 謂vị 四Tứ 諦Đế 亦diệc 是thị 世thế 諦đế , 亦diệc 是thị 第Đệ 一Nhất 義Nghĩa 諦đế 云vân 。 又hựu 勝thắng 鬘man 經kinh , 謂vị 四Tứ 聖Thánh 諦Đế 中trung , 三tam 諦đế 是thị 虛hư 妄vọng 法pháp 。 不bất 真chân 實thật 。 一nhất 滅diệt 諦đế 為vi 真chân 實thật 諦đế 。 」 義nghĩa 林lâm 章chương 第đệ 二nhị 末mạt , 謂vị 勝thắng 鬘man 經kinh 說thuyết 為vi 一nhất 實thật 諦đế , 是thị 唯duy 如Như 來Lai 藏tạng 乃nãi 為vi 一nhất 實thật , 餘dư 有hữu 起khởi 盡tận 云vân 。 案án 智trí 度độ 論luận 八bát 十thập 六lục 曰viết 聲Thanh 聞Văn 人nhân 。 以dĩ 四Tứ 諦Đế 得đắc 道Đạo 菩Bồ 薩Tát 以dĩ 一nhất 諦đế 入nhập 道đạo 。 」 。

Print Friendly, PDF & Email