thành đạo

Phật Quang Đại Từ Điển

(成道) Gọi đủ: Thành Phật đắc đạo. Cũng gọi Thành Phật, Đắc Phật, Đắc đạo, Thành chính giác. Chỉ cho việc hoàn thành Phật đạo, 1 trong 8 tướng. Tức là Bồ tát hoàn thành việc tu hành, thành tựu quả Phật. Cứ theo truyền thuyết, sau khi qua 6 năm tu khổ hạnh, đức Thích ca ngồi trên tòa Kim cương có trải cỏ Cát tường dưới gốc cây Bồ đề mà thành đạo, nơi này sau được gọi là nơi thành đạo. Nhưng các kinh luận Đại thừa thì cho rằng thành đạo dưới gốc cây là thị hiện tướng Ứng thân thành Phật, chứ Báo thân của Phật thì thành đạo ở trí xứ Ma hê thủ la trên tầng trời Sắc cứu cánh. Về vấn đề đức Thích tôn thành đạo lúc bao nhiêu tuổi thì có nhiều thuyết khác nhau. Kinh Thập nhị du, phẩm Tướng sư chiêm khán trong kinh Phật bản hạnh tập quyển 10, Đảo sử (Pàli:Dìpavaôsa, III), Đại sử (Pàli:Mahàvaôsa, II)… đều cho rằng đức Thích tôn thành đạo lúc 35 tuổi. Cũng có các thuyết cho rằng lúc Ngài 30, 31 tuổi… Còn về ngày tháng thành đạo thì có các thuyết ngày mồng 8, 16 tháng 2, ngày mồng 8 tháng 4… Nếu cứ theo Đại đường tây vực kí quyển 8 thì ngày Phật thành đạo là ngày mồng 8 nửa sau tháng Phệ xá khư, tức ngày mồng 8 tháng 3 âm lịch; cũng trong Đại đường tây vực kí còn ghi: Thượng tọa bộ cho là ngày 15 nửa sau tháng Phệ xá khư, tức ngày 15 tháng 3 âm lịch. Ở Trung quốc thịnh hành thuyết Lạp bát thành đạo (ngày mồng 8 tháng Chạp) và pháp hội được cử hành vào ngày này gọi là Thành đạo hội, Lạp bát hội, đặc biệt được Thiền tông xem trọng. Còn ở Nhật bản thì pháp hội được cử hành vào ngày đức Thích tôn thành đạo, Thiền tông gọi là Thành đạo kị. Tức từ ngày mồng 1 đến ngày mồng 8 tháng Chạp âm lịch tu Lạp bát tiếp tâm, sáng sớm ngày mồng 8 thì cử hành Thành đạo kị. Theo tông Thiên thai thì Bồ tát Tam giáo phải trải qua 4 giai đoạn tu hành là kiếp a tăng kì thứ nhất, thứ hai, thứ ba và 100 đại kiếp mới thành đạo, gọi là Tứ giai thành đạo. Nhưng, theo Tiểu thừa giáo như Thuyết nhất thiết hữu bộ… thì cho rằng 4 giai đoạn tu hành phải là: 1. Ba a tăng kì kiếp. 2. Một trăm đại kiếp. 3. Ở thân sau cùng, Bồ tát phải đoạn trừ phiền não của 8 địa dưới trong 9 địa. 4. Đoạn trừ 34 tâm kết sử mà thành đạo.[X. kinh Tăng nhất a hàm Q.23; kinh Đạo hành bát nhã Q.10; kinh Đại bát nê hoàn Q.hạ; kinh Quá khứ hiện tại nhân quả Q.3; kinh Phật bản hạnh tập Q.25; kinh Thái tử thụy ứng Q.hạ; Tát bà đa tì nitiba sa Q.2; Thập địa kinh luận Q.1; luận Nhập đại thừa Q.hạ; luận Đại tì bà sa Q.103; Phiên dịch danh nghĩa tập Q.7]. (xt. Bát Tướng).