三三摩地 ( 三tam 三tam 摩ma 地địa )

Phật Học Đại Từ Điển

NGHĨA TIẾNG HÁN

 (術語)觀察所對之境之麤想,謂為尋,舊謂之覺。其細想謂為伺,舊謂之觀。屬於色界無色界之諸定,依此尋伺之有無而分三種:一、有尋有伺三摩地,定心尋伺皆有者。初禪天之根本定及其未至定(謂初禪之加行定)是也。二、無尋有伺三摩地,定心唯有伺者。在初禪與二禪天間之中間定(大梵天之果報)是也。三、無尋無伺三摩地,定心至妙而尋伺皆無者。二禪天以上至非想處之七根本定及七近分定是也。見俱舍論二十八。

NGHĨA HÁN VIỆT

  ( 術thuật 語ngữ ) 觀quán 察sát 所sở 對đối 之chi 境cảnh 之chi 麤thô 想tưởng , 謂vị 為vi 尋tầm , 舊cựu 謂vị 之chi 覺giác 。 其kỳ 細tế 想tưởng 謂vị 為vi 伺tứ , 舊cựu 謂vị 之chi 觀quán 。 屬thuộc 於ư 色sắc 界giới 無vô 色sắc 界giới 。 之chi 諸chư 定định , 依y 此thử 尋tầm 伺tứ 之chi 有hữu 無vô 而nhi 分phần 三tam 種chủng 一nhất 有hữu 尋tầm 有hữu 伺tứ 三tam 摩ma 地địa 。 定định 心tâm 尋tầm 伺tứ 皆giai 有hữu 者giả 。 初sơ 禪thiền 天thiên 之chi 根căn 本bổn 定định 及cập 其kỳ 未vị 至chí 定định ( 謂vị 初sơ 禪thiền 之chi 加gia 行hành 定định ) 是thị 也dã 。 二nhị 、 無vô 尋tầm 有hữu 伺tứ 三tam 摩ma 地địa 。 定định 心tâm 唯duy 有hữu 伺tứ 者giả 。 在tại 初sơ 禪thiền 與dữ 二nhị 禪thiền 天thiên 間gian 之chi 中trung 間gian 定định ( 大Đại 梵Phạm 天Thiên 之chi 果quả 報báo ) 是thị 也dã 。 三tam 無vô 尋tầm 無vô 伺tứ 三tam 摩ma 地địa 。 定định 心tâm 至chí 妙diệu 而nhi 尋tầm 伺tứ 皆giai 無vô 者giả 。 二nhị 禪thiền 天thiên 以dĩ 上thượng 至chí 非Phi 想Tưởng 處Xứ 。 之chi 七thất 根căn 本bổn 定định 及cập 七thất 近cận 分phần 定định 是thị 也dã 。 見kiến 俱câu 舍xá 論luận 二nhị 十thập 八bát 。