九部經 ( 九cửu 部bộ 經kinh )

Phật Học Đại Từ Điển

NGHĨA TIẾNG HÁN

 (名數)佛經之內容分類,有九種也:(一)一修多羅,二祇夜,三和伽羅那,四伽陀,五優陀那,六伊帝目多伽,七闍陀伽,八毘佛略,九阿浮陀達磨。涅槃經第三曰:「能師子吼廣說妙法,謂修多羅、祇夜、受記、伽陀、優陀那、伊帝目多伽、闍陀伽、毘佛略、阿浮陀達磨,以如是等九部經典,為他廣說。」又第五曰:「半字者謂九部經。」又第七曰:「如來先說九部法印。」又曰:「過九部經有方等典。」是即小乘經中唯有九部之意,乃以九部經為小乘經之分類者也。然大乘義章第一,法苑義林章第二本等。謂以九部為大乘經中之內容分類,十二部經中,菩薩大乘之人,無犯戒等,故無尼陀那(即緣起),機根勝,故無阿波陀那(即譬喻),無徵詰問答之要,故無優波提舍(即論議)云。然此九部之名目,與南方所傳一致,則涅槃經所說,以九部為小乘經之分類,似不容疑。但涅槃九部中,第八有毘佛略。毘佛略Vaipuya,譯言方廣,或方等,通常以之為大乘之異名,故以此九部為大乘經之分類,亦自有據。南方所傳者,無此毘佛略,代以毘陀略Vedaa,置於第九,毘陀略有破碎或執明及獲明之義,與毘佛略之意不同。涅槃之九部中列毘佛略者,恐為毘陀略之寫誤也。若不然,則所謂過九部經有方等典者,不得不全陷於無意味。既言過九部經有方等(即毘佛略),則毘佛略不應存於九部中也。(二)修多羅,祇夜,和伽羅那,伽陀,優陀那,尼陀那,伊帝目陀伽,毘佛略,阿浮陀達磨也。十住毘婆沙論第九念佛品曰:「善說九部經法,所謂修多羅、祇夜、授記、伽陀、憂陀那、尼陀那、如是語經、斐肥儸、未曾有經。」是涅槃之九部中除闍陀伽加尼陀那也。(三)修多羅、祇夜、伽陀、尼陀那、阿波陀那、伊帝目多伽、闍陀伽、阿浮陀達磨、優波提舍也。法華經第一方便品曰:「或說修多羅,伽陀及本事。本生未曾有,亦說於因緣。譬喻并祇夜,優波提舍經。」又曰:「我此九部經,隨順眾生說。入大乘為本,以故說是經。」此古來傳為小乘之九部者。言十二部經中,小乘不明行因成佛之義,故無和伽羅那(即授記),法淺易諮,故無優陀那(即無問自說),未顯廣理,故無毘佛略(即方廣)也。

NGHĨA HÁN VIỆT

  ( 名danh 數số ) 佛Phật 經Kinh 之chi 內nội 容dung 分phần 類loại , 有hữu 九cửu 種chủng 也dã : ( 一nhất ) 一nhất 修Tu 多Đa 羅La 。 二nhị 祇kỳ 夜dạ , 三tam 和hòa 伽già 羅la 那na , 四tứ 伽già 陀đà , 五ngũ 優ưu 陀đà 那na , 六lục 伊y 帝đế 目mục 多đa 伽già , 七thất 闍xà 陀đà 伽già , 八bát 毘tỳ 佛Phật 略lược , 九cửu 阿a 浮phù 陀đà 達đạt 磨ma 。 涅Niết 槃Bàn 經Kinh 第đệ 三tam 曰viết 能năng 師sư 子tử 吼hống 。 廣quảng 說thuyết 妙diệu 法Pháp 。 謂vị 修Tu 多Đa 羅La 。 祇kỳ 夜dạ 、 受thọ 記ký 、 伽già 陀đà 、 優ưu 陀đà 那na 、 伊y 帝đế 目mục 多đa 伽già 、 闍xà 陀đà 伽già 、 毘tỳ 佛Phật 略lược 阿a 浮phù 陀đà 。 達đạt 磨ma 以dĩ 如như 是thị 等đẳng 。 九cửu 部bộ 經Kinh 典điển 為vì 他tha 廣quảng 說thuyết 。 」 又hựu 第đệ 五ngũ 曰viết : 「 半bán 字tự 者giả 謂vị 九cửu 部bộ 經kinh 。 」 又hựu 第đệ 七thất 曰viết 如Như 來Lai 先tiên 說thuyết 。 九cửu 部bộ 法pháp 印ấn 。 」 又hựu 曰viết : 「 過quá 九cửu 部bộ 經kinh 有hữu 方Phương 等Đẳng 典điển 。 」 是thị 即tức 小Tiểu 乘Thừa 經kinh 中trung 唯duy 有hữu 九cửu 部bộ 之chi 意ý , 乃nãi 以dĩ 九cửu 部bộ 經kinh 為vi 小Tiểu 乘Thừa 經kinh 之chi 分phần 類loại 者giả 也dã 。 然nhiên 大Đại 乘Thừa 義nghĩa 章chương 第đệ 一nhất , 法pháp 苑uyển 義nghĩa 林lâm 章chương 第đệ 二nhị 本bổn 等đẳng 。 謂vị 以dĩ 九cửu 部bộ 為vi 大Đại 乘Thừa 經Kinh 中trung 之chi 內nội 容dung 分phần 類loại 十Thập 二Nhị 部Bộ 經Kinh 。 中trung 菩Bồ 薩Tát 大Đại 乘Thừa 之chi 人nhân 。 無vô 犯phạm 戒giới 等đẳng , 故cố 無vô 尼ni 陀đà 那na ( 即tức 緣duyên 起khởi ) , 機cơ 根căn 勝thắng , 故cố 無vô 阿a 波ba 陀đà 那na ( 即tức 譬thí 喻dụ ) , 無vô 徵trưng 詰cật 問vấn 答đáp 之chi 要yếu , 故cố 無vô 優ưu 波ba 提đề 舍xá ( 即tức 論luận 議nghị ) 云vân 。 然nhiên 此thử 九cửu 部bộ 之chi 名danh 目mục , 與dữ 南nam 方phương 所sở 傳truyền 一nhất 致trí , 則tắc 涅Niết 槃Bàn 經Kinh 所sở 說thuyết , 以dĩ 九cửu 部bộ 為vi 小Tiểu 乘Thừa 經kinh 之chi 分phần 類loại , 似tự 不bất 容dung 疑nghi 。 但đãn 涅Niết 槃Bàn 九cửu 部bộ 中trung , 第đệ 八bát 有hữu 毘tỳ 佛Phật 略lược 。 毘tỳ 佛Phật 略lược Vaipuya , 譯dịch 言ngôn 方Phương 廣Quảng 或hoặc 方Phương 等Đẳng 通thông 常thường 以dĩ 之chi 為vi 大Đại 乘Thừa 之chi 異dị 名danh , 故cố 以dĩ 此thử 九cửu 部bộ 為vi 大Đại 乘Thừa 經Kinh 之chi 分phần 類loại , 亦diệc 自tự 有hữu 據cứ 。 南nam 方phương 所sở 傳truyền 者giả , 無vô 此thử 毘tỳ 佛Phật 略lược , 代đại 以dĩ 毘tỳ 陀đà 略lược Vedaa , 置trí 於ư 第đệ 九cửu , 毘tỳ 陀đà 略lược 有hữu 破phá 碎toái 或hoặc 執chấp 明minh 及cập 獲hoạch 明minh 之chi 義nghĩa , 與dữ 毘tỳ 佛Phật 略lược 之chi 意ý 不bất 同đồng 。 涅Niết 槃Bàn 之chi 九cửu 部bộ 中trung 列liệt 毘tỳ 佛Phật 略lược 者giả , 恐khủng 為vi 毘tỳ 陀đà 略lược 之chi 寫tả 誤ngộ 也dã 。 若nhược 不bất 然nhiên , 則tắc 所sở 謂vị 過quá 九cửu 部bộ 經kinh 有hữu 方Phương 等Đẳng 典điển 者giả , 不bất 得đắc 不bất 全toàn 陷hãm 於ư 無vô 意ý 味vị 。 既ký 言ngôn 過quá 九cửu 部bộ 經kinh 有hữu 方Phương 等Đẳng ( 即tức 毘tỳ 佛Phật 略lược ) , 則tắc 毘tỳ 佛Phật 略lược 不bất 應ưng/ứng 存tồn 於ư 九cửu 部bộ 中trung 也dã 。 ( 二nhị ) 修Tu 多Đa 羅La 。 祇kỳ 夜dạ , 和hòa 伽già 羅la 那na , 伽già 陀đà , 優ưu 陀đà 那na , 尼ni 陀đà 那na , 伊y 帝đế 目mục 陀đà 伽già , 毘tỳ 佛Phật 略lược 阿a 浮phù 陀đà 達đạt 磨ma 也dã 。 十thập 住trụ 毘tỳ 婆bà 沙sa 論luận 第đệ 九cửu 念niệm 佛Phật 品phẩm 曰viết : 「 善thiện 說thuyết 九cửu 部bộ 經Kinh 法Pháp 所sở 謂vị 修Tu 多Đa 羅La 。 祇kỳ 夜dạ 、 授thọ 記ký 、 伽già 陀đà 、 憂ưu 陀đà 那na 、 尼ni 陀đà 那na 如như 是thị 語ngữ 。 經kinh 、 斐 肥phì 儸 未vị 曾tằng 有hữu 經kinh 。 是thị 涅Niết 槃Bàn 。 之chi 九cửu 部bộ 中trung 除trừ 闍xà 陀đà 伽già 加gia 尼ni 陀đà 那na 也dã 。 ( 三tam ) 修Tu 多Đa 羅La 。 祇kỳ 夜dạ 伽già 陀đà 。 尼ni 陀đà 那na 、 阿a 波ba 陀đà 那na 、 伊y 帝đế 目mục 多đa 伽già 、 闍xà 陀đà 伽già 阿a 浮phù 陀đà 。 達đạt 磨ma 、 優ưu 波ba 提đề 舍xá 也dã 。 法pháp 華hoa 經kinh 第đệ 一nhất 方phương 便tiện 品phẩm 曰viết 或hoặc 說thuyết 修Tu 多Đa 羅La 。 伽Già 陀Đà 及cập 本Bổn 事Sự 。 本Bổn 生Sanh 未Vị 曾Tằng 有Hữu 。 亦diệc 說thuyết 於ư 因Nhân 緣Duyên 。 譬Thí 喻Dụ 并tinh 祇Kỳ 夜Dạ 。 優Ưu 波Ba 提Đề 舍Xá 經Kinh 。 」 又hựu 曰viết : 「 我ngã 此thử 九cửu 部bộ 經kinh 。 隨tùy 順thuận 眾chúng 生sanh 說thuyết 。 入nhập 大Đại 乘Thừa 為vi 本bổn 。 以dĩ 故cố 說thuyết 是thị 經Kinh 。 」 此thử 古cổ 來lai 傳truyền 為vi 小Tiểu 乘Thừa 之chi 九cửu 部bộ 者giả 。 言ngôn 十Thập 二Nhị 部Bộ 經Kinh 。 中trung 小Tiểu 乘Thừa 不bất 明minh 行hành 因nhân 成thành 佛Phật 之chi 義nghĩa 。 故cố 無vô 和hòa 伽già 羅la 那na ( 即tức 授thọ 記ký ) , 法pháp 淺thiển 易dị 諮tư , 故cố 無vô 優ưu 陀đà 那na ( 即tức 無vô 問vấn 自tự 說thuyết ) , 未vị 顯hiển 廣quảng 理lý , 故cố 無vô 毘tỳ 佛Phật 略lược ( 即tức 方Phương 廣Quảng ) 也dã 。

Print Friendly, PDF & Email