瞿夷 ( 瞿cù 夷di )

Phật Học Đại Từ Điển

NGHĨA TIẾNG HÁN

 (人名)Gopikā,又作瞿毘耶,瞿比迦,瞿波,瞿婆(憍曇彌)(喬答彌)。譯曰明女,守護大地。舍夷長者之女,悉達太子第一夫人。十二遊經曰:「舍夷長者,名水光,其婦母名月女。有一城居近其邊,生女之時,日將欲沒,餘明照其家,室內皆明,因字之為瞿夷,晉言明女。瞿夷者是太子第一夫人。」古來對於悉多太子之妃,其說不一。十二遊經為瞿夷。耶惟檀(羅瞿羅女),鹿野。智度論十七為瞿毘耶。耶輸陀羅(羅母)。法華文句二上與十二遊經之說,皆謂:「未曾有及瑞應皆云羅睺是瞿夷子,涅槃及法華皆云是耶輸子。」瞿夷又單稱Gopā。譯曰守護地,覆障,牛護。亦曰善覺王之女。與耶輪陀羅為同一人。按憍曇彌Gautamī為瞿曇Gautama之女性名詞。此瞿曇妃之意也。與耶輸陀羅為同人異稱明矣(亦稱佛姨母)。三妃之說,雖根據三時殿,然三時殿為由於印度之氣候而作也。

NGHĨA HÁN VIỆT

  ( 人nhân 名danh ) Gopikā , 又hựu 作tác 瞿cù 毘tỳ 耶da , 瞿cù 比tỉ 迦ca , 瞿cù 波ba , 瞿cù 婆bà ( 憍Kiều 曇Đàm 彌Di ) ( 喬kiều 答đáp 彌di ) 。 譯dịch 曰viết 明minh 女nữ , 守thủ 護hộ 大đại 地địa 。 舍Xá 夷Di 長trưởng 者giả 。 之chi 女nữ 悉Tất 達Đạt 太Thái 子Tử 。 第đệ 一nhất 夫phu 人nhân 。 十thập 二nhị 遊du 經kinh 曰viết 舍Xá 夷Di 長trưởng 者giả 。 名danh 水Thủy 光Quang 。 其kỳ 婦phụ 母mẫu 名danh 月Nguyệt 女Nữ 。 有hữu 一nhất 城thành 居cư 近cận 其kỳ 邊biên 。 生sanh 女nữ 之chi 時thời 。 日nhật 將tương 欲dục 沒một 。 餘dư 明minh 照chiếu 其kỳ 家gia 。 室thất 內nội 皆giai 明minh 。 因nhân 字tự 之chi 為vi 瞿Cù 夷Di 。 晉tấn 言ngôn 明minh 女nữ 。 瞿Cù 夷Di 者giả 是thị 太thái 子tử 第đệ 一nhất 夫phu 人nhân 。 」 古cổ 來lai 對đối 於ư 悉tất 多đa 太thái 子tử 之chi 妃phi 。 其kỳ 說thuyết 不bất 一nhất 。 十thập 二nhị 遊du 經kinh 為vi 瞿cù 夷di 。 耶da 惟duy 檀đàn ( 羅la 瞿cù 羅la 女nữ ) , 鹿lộc 野dã 。 智trí 度độ 論luận 十thập 七thất 為vi 瞿cù 毘tỳ 耶da 。 耶Da 輸Du 陀Đà 羅La 。 ( 羅la 母mẫu ) 。 法pháp 華hoa 文văn 句cú 二nhị 上thượng 與dữ 十thập 二nhị 遊du 經kinh 之chi 說thuyết , 皆giai 謂vị 未vị 曾tằng 有hữu 。 及cập 瑞thụy 應ứng 皆giai 云vân 羅la 睺hầu 是thị 瞿cù 夷di 子tử 涅Niết 槃Bàn 及cập 法pháp 華hoa 皆giai 云vân 是thị 耶da 輸du 子tử 。 」 瞿cù 夷di 又hựu 單đơn 稱xưng Gopā 。 譯dịch 曰viết 守thủ 護hộ 地địa , 覆phú 障chướng , 牛ngưu 護hộ 。 亦diệc 曰viết 善thiện 覺giác 王vương 之chi 女nữ 。 與dữ 耶da 輪luân 陀đà 羅la 為vi 同đồng 一nhất 人nhân 。 按án 憍Kiều 曇Đàm 彌Di 。 為vi 瞿Cù 曇Đàm 之chi 女nữ 性tánh 名danh 詞từ 。 此thử 瞿Cù 曇Đàm 妃phi 之chi 意ý 也dã 。 與dữ 耶Da 輸Du 陀Đà 羅La 。 為vi 同đồng 人nhân 異dị 稱xưng 明minh 矣hĩ ( 亦diệc 稱xưng 佛Phật 姨di 母mẫu ) 。 三tam 妃phi 之chi 說thuyết , 雖tuy 根căn 據cứ 三tam 時thời 殿điện , 然nhiên 三tam 時thời 殿điện 為vi 由do 於ư 印ấn 度độ 之chi 氣khí 候hậu 而nhi 作tác 也dã 。