紫Tử 柏 尊Tôn 者Giả 全Toàn 集Tập
Quyển 0012
明Minh 德Đức 清Thanh 閱Duyệt

紫tử 栢# 老lão 人nhân 集tập 卷quyển 之chi 十thập 二nhị

明minh 。 憨# 山sơn 德đức 清thanh 。 閱duyệt 。

釋thích 毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 偈kệ

夫phu 外ngoại 堅kiên 濕thấp 暖noãn 動động 而nhi 觀quán 之chi 。 則tắc 此thử 身thân 初sơ 非phi 我ngã 有hữu 。 外ngoại 前tiền 境cảnh 而nhi 觀quán 之chi 。 則tắc 此thử 心tâm 本bổn 無vô 生sanh 處xứ 。 外ngoại 心tâm 境cảnh 而nhi 觀quán 之chi 。 則tắc 罪tội 罪tội 福phước 福phước 。 皆giai 本bổn 無vô 主chủ 也dã 。 故cố 曰viết 假giả 借tá 四tứ 大đại 以dĩ 為vi 身thân 。 如Như 來Lai 大đại 慈từ 。 豈khởi 欺khi 我ngã 哉tai 。

宋tống 黃hoàng 庭đình 堅kiên 。 號hiệu 山sơn 谷cốc 。 有hữu 貴quý 人nhân 以dĩ 絹quyên 求cầu 山sơn 谷cốc 書thư 自tự 所sở 作tác 文văn 。 山sơn 谷cốc 笑tiếu 曰viết 。 庭đình 堅kiên 所sở 作tác 文văn 烏ô 足túc 寶bảo 。 惟duy 寒hàn 山sơn 詩thi 。 乃nãi 沃ốc 火hỏa 宅trạch 清thanh 涼lương 之chi 具cụ 。 遂toại 書thư 與dữ 之chi 。 復phục 囑chúc 之chi 曰viết 。 寒hàn 山sơn 詩thi 雖tuy 佳giai 。 然nhiên 源nguyên 從tùng 七thất 佛Phật 偈kệ 流lưu 出xuất 。 故cố 山sơn 谷cốc 凡phàm 所sở 行hành 樂nhạo/nhạc/lạc 之chi 地địa 。 書thư 七thất 佛Phật 偈kệ 最tối 多đa 。 而nhi 七thất 佛Phật 偈kệ 中trung 。 毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 偈kệ 。 尤vưu 為vi 殊thù 勝thắng 。

所sở 以dĩ 然nhiên 者giả 。 葢# 過quá 去khứ 千thiên 佛Phật 。 微vi 此thử 佛Phật 則tắc 莫mạc 能năng 成thành 其kỳ 終chung 。 現hiện 在tại 千thiên 佛Phật 。 微vi 此thử 佛Phật 則tắc 莫mạc 能năng 成thành 其kỳ 始thỉ 。 成thành 始thỉ 成thành 終chung 。 實thật 係hệ 此thử 偈kệ 。 是thị 故cố 讀đọc 誦tụng 書thư 寫tả 。 受thọ 持trì 樂nhạo 說thuyết 。 流lưu 布bố 毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 偈kệ 者giả 。 十thập 方phương 三tam 世thế 諸chư 佛Phật 。 併tinh 其kỳ 神thần 力lực 。 現hiện 出xuất 廣quảng 長trường 舌thiệt 相tướng 。 讚tán 歎thán 是thị 人nhân 功công 德đức 不bất 少thiểu 。 毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 。 此thử 言ngôn 一nhất 切thiết 自tự 在tại 覺giác 。 嗚ô 呼hô 。 一nhất 切thiết 自tự 在tại 覺giác 。 一nhất 切thiết 不bất 自tự 在tại 障chướng 。 初sơ 非phi 異dị 源nguyên 。 故cố 曰viết 心tâm 佛Phật 及cập 眾chúng 生sanh 。 是thị 三tam 無vô 差sai 別biệt 。 但đãn 諸chư 佛Phật 善thiện 用dụng 其kỳ 心tâm 。 則tắc 無vô 往vãng 而nhi 非phi 自tự 在tại 。 眾chúng 生sanh 不bất 善thiện 用dụng 其kỳ 心tâm 。 則tắc 無vô 往vãng 而nhi 非phi 障chướng 礙ngại 。 然nhiên 此thử 障chướng 礙ngại 。 不bất 從tùng 天thiên 降giáng 。 不bất 從tùng 地địa 生sanh 。 亦diệc 非phi 人nhân 與dữ 。 以dĩ 其kỳ 見kiến 有hữu 我ngã 身thân 。 則tắc 死tử 生sanh 榮vinh 辱nhục 至chí 矣hĩ 。 以dĩ 其kỳ 見kiến 有hữu 我ngã 心tâm 。 則tắc 好hảo 惡ác 煩phiền 惱não 至chí 矣hĩ 。 夫phu 死tử 生sanh 榮vinh 辱nhục 好hảo 惡ác 煩phiền 惱não 。 皆giai 以dĩ 我ngã 身thân 我ngã 心tâm 為vi 本bổn 源nguyên 。 苟cẩu 有hữu 勇dũng 猛mãnh 丈trượng 夫phu 。 能năng 直trực 下hạ 拔bạt 其kỳ 本bổn 。 塞tắc 其kỳ 源nguyên 。 則tắc 眾chúng 生sanh 之chi 障chướng 礙ngại 。 未vị 始thỉ 非phi 諸chư 佛Phật 。 之chi 解giải 脫thoát 也dã 。 八bát 大đại 人nhân 覺giác 經kinh 曰viết 。 心tâm 為vi 惡ác 源nguyên 。 形hình 為vi 罪tội 藪tẩu 。 予# 以dĩ 是thị 愈dũ 信tín 山sơn 谷cốc 謂vị 寒hàn 山sơn 詩thi 。 為vi 沃ốc 火hỏa 宅trạch 清thanh 涼lương 之chi 具cụ 。 源nguyên 從tùng 七thất 佛Phật 偈kệ 流lưu 出xuất 。 無vô 欺khi 焉yên 。 或hoặc 問vấn 曰viết 。 枯khô 惡ác 源nguyên 。 空không 罪tội 藪tẩu 。 有hữu 道đạo 乎hồ 。 應ưng 之chi 曰viết 。 假giả 借tá 四tứ 大đại 以dĩ 為vi 身thân 。 心tâm 本bổn 無vô 生sanh 因nhân 境cảnh 有hữu 。 此thử 半bán 偈kệ 能năng 讀đọc 而nhi 誦tụng 。 誦tụng 而nhi 思tư 。 思tư 而nhi 明minh 。 明minh 而nhi 達đạt 。 則tắc 惡ác 源nguyên 之chi 枯khô 不bất 枯khô 。 罪tội 藪tẩu 之chi 空không 不bất 空không 。 子tử 自tự 知tri 之chi 。 非phi 予# 口khẩu 舌thiệt 所sở 能năng 告cáo 也dã 。

夫phu 心tâm 為vi 惡ác 源nguyên 。 形hình 為vi 罪tội 藪tẩu 。 凡phàm 血huyết 氣khí 之chi 屬thuộc 必tất 有hữu 知tri 。 血huyết 氣khí 非phi 形hình 乎hồ 。 知tri 非phi 心tâm 乎hồ 。 嗚ô 呼hô 。 形hình 之chi 與dữ 心tâm 。 莫mạc 知tri 是thị 何hà 怪quái 物vật 。 而nhi 毒độc 眾chúng 生sanh 若nhược 此thử 。 人nhân 有hữu 言ngôn 曰viết 。 修tu 行hành 本bổn 無vô 他tha 術thuật 。 苟cẩu 能năng 柰nại 何hà 得đắc 自tự 己kỷ 身thân 心tâm 便tiện 了liễu 。 雖tuy 然nhiên 柰nại 何hà 得đắc 自tự 己kỷ 身thân 心tâm 。 豈khởi 細tế 故cố 哉tai 。 是thị 以dĩ 聖thánh 人nhân 哀ai 之chi 。 設thiết 大đại 方phương 便tiện 。 使sử 博bác 地địa 凡phàm 夫phu 。 即tức 惡ác 源nguyên 而nhi 為vi 慈từ 悲bi 之chi 海hải 。 即tức 罪tội 藪tẩu 而nhi 為vi 功công 德đức 之chi 林lâm 。 達đạt 形hình 非phi 形hình 。 了liễu 心tâm 非phi 心tâm 。 非phi 形hình 則tắc 形hình 充sung 八bát 極cực 而nhi 無vô 累lũy/lụy/luy 。 非phi 心tâm 則tắc 智trí 周chu 萬vạn 物vật 而nhi 不bất 勞lao 。 如như 是thị 妙diệu 用dụng 。 莫mạc 如như 毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 頌tụng 也dã 。 毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 。 此thử 言ngôn 一nhất 切thiết 自tự 在tại 覺giác 。 此thử 自tự 在tại 覺giác 。 烱# 然nhiên 獨độc 立lập 。 於ư 眾chúng 生sanh 日nhật 用dụng 之chi 中trung 。 初sơ 無vô 障chướng 礙ngại 。 然nhiên 在tại 諸chư 佛Phật 便tiện 得đắc 自tự 在tại 受thọ 用dụng 。 在tại 眾chúng 生sanh 便tiện 成thành 障chướng 礙ngại 。 且thả 道đạo 病bệnh 根căn 在tại 甚thậm 麼ma 處xứ 。 咄đốt 。 大đại 地địa 眾chúng 生sanh 成thành 正chánh 覺giác 。 十thập 方phương 諸chư 佛Phật 陷hãm 泥nê 犁lê 。

夫phu 患hoạn 本bổn 無vô 根căn 。 根căn 於ư 身thân 心tâm 。 所sở 以dĩ 顏nhan 子tử 墮đọa 肢chi 體thể 黜truất 聰thông 明minh 者giả 。 拔bạt 患hoạn 根căn 也dã 。 老lão 子tử 亦diệc 曰viết 。 我ngã 有hữu 大đại 患hoạn 。 為vi 我ngã 有hữu 身thân 。 我ngã 若nhược 無vô 身thân 。 何hà 患hoạn 之chi 有hữu 。 由do 是thị 言ngôn 之chi 。 身thân 乃nãi 饑cơ 凍đống 榮vinh 辱nhục 死tử 生sanh 之chi 樁# 也dã 。 如như 以dĩ 堅kiên 濕thấp 暖noãn 動động 觀quán 身thân 。 則tắc 患hoạn 樁# 不bất 待đãi 推thôi 而nhi 倒đảo 矣hĩ 。 心tâm 乃nãi 好hảo 惡ác 是thị 非phi 之chi 樁# 。 如như 以dĩ 物vật 我ngã 同đồng 根căn 觀quán 心tâm 。 勞lao 勤cần 好hảo 惡ác 襍tập 毒độc 之chi 樁# 。 亦diệc 不bất 待đãi 推thôi 而nhi 倒đảo 矣hĩ 。 噫# 。 兩lưỡng 樁# 既ký 倒đảo 。 身thân 心tâm 情tình 枯khô 。 堅kiên 濕thấp 暖noãn 動động 。 即tức 法Pháp 身thân 也dã 。 能năng 好hảo 惡ác 為vi 襍tập 毒độc 者giả 。 即tức 無vô 分phân 別biệt 智trí 也dã 。 以dĩ 無vô 分phân 別biệt 智trí 之chi 魚ngư 。 游du 無vô 邊biên 際tế 法Pháp 身thân 之chi 海hải 。 水thủy 不bất 待đãi 忘vong 魚ngư 。 魚ngư 自tự 忘vong 。 魚ngư 不bất 待đãi 忘vong 水thủy 。 水thủy 亦diệc 自tự 忘vong 。 魚ngư 水thủy 相tương/tướng 忘vong 。 而nhi 浮phù 沈trầm 自tự 在tại 清thanh 冷lãnh 之chi 懷hoài 。 則tắc 魚ngư 與dữ 水thủy 皆giai 象tượng 先tiên 之chi 紹thiệu 介giới 也dã 。 剖phẫu 塵trần 居cư 士sĩ 勉miễn 之chi 。

毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 。 此thử 言ngôn 自tự 在tại 覺giác 。 覺giác 與dữ 自tự 在tại 。 體thể 用dụng 互hỗ 稱xưng 耳nhĩ 。 葢# 覺giác 則tắc 自tự 在tại 。 自tự 在tại 則tắc 覺giác 。 故cố 聖thánh 人nhân 體thể 用dụng 圓viên 融dung 。 無vô 粗thô 不bất 精tinh 。 精tinh 則tắc 一nhất 。 一nhất 則tắc 無vô 待đãi 。 無vô 待đãi 則tắc 無vô 外ngoại 。 無vô 外ngoại 則tắc 物vật 我ngã 同đồng 根căn 。 天thiên 地địa 一nhất 體thể 。 所sở 以dĩ 大đại 不bất 廢phế 小tiểu 。 體thể 不bất 廢phế 用dụng 。 根căn 兮hề 塵trần 兮hề 。 根căn 不bất 自tự 立lập 。 由do 塵trần 而nhi 樁# 。 塵trần 不bất 自tự 立lập 。 由do 根căn 而nhi 賓tân 。 由do 塵trần 而nhi 樁# 。 樁# 果quả 有hữu 乎hồ 。 由do 根căn 而nhi 賓tân 。 賓tân 果quả 有hữu 乎hồ 。 兩lưỡng 者giả 既ký 決quyết 。 物vật 我ngã 寂tịch 寥liêu 。 故cố 曰viết 。 寂tịch 寥liêu 於ư 萬vạn 化hóa 之chi 域vực 。 動động 用dụng 於ư 一nhất 虗hư 之chi 中trung 。 故cố 根căn 不bất 礙ngại 塵trần 。 塵trần 不bất 礙ngại 根căn 。 大đại 用dụng 全toàn 而nhi 無vô 跡tích 。 無vô 跡tích 則tắc 物vật 我ngã 何hà 在tại 。 知tri 此thử 謂vị 之chi 覺giác 。 根căn 塵trần 不bất 相tương 留lưu 礙ngại 。 謂vị 之chi 自tự 在tại 。 若nhược 然nhiên 者giả 。 根căn 未vị 嘗thường 有hữu 根căn 。 塵trần 未vị 嘗thường 有hữu 塵trần 。 聖thánh 人nhân 善thiện 用dụng 其kỳ 心tâm 。 故cố 自tự 在tại 而nhi 覺giác 。 眾chúng 人nhân 不bất 善thiện 用dụng 其kỳ 心tâm 。 所sở 以dĩ 自tự 在tại 覺giác 。 翻phiên 成thành 不bất 自tự 在tại 障chướng 耳nhĩ 。 余dư 以dĩ 是thị 知tri 以dĩ 四tứ 大đại 觀quán 身thân 。 有hữu 身thân 用dụng 而nhi 無vô 身thân 相tướng 。 以dĩ 前tiền 境cảnh 觀quán 心tâm 。 有hữu 心tâm 用dụng 而nhi 無vô 我ngã 執chấp 。 故cố 此thử 半bán 偈kệ 。 誠thành 破phá 死tử 生sanh 之chi 爻hào 象tượng 。 治trị 心tâm 病bệnh 之chi 醫y 王vương 也dã 。

夫phu 身thân 心tâm 之chi 初sơ 。 有hữu 無vô 身thân 心tâm 者giả 。 湛trạm 然nhiên 圓viên 滿mãn 。 而nhi 獨độc 存tồn 焉yên 。 伏phục 羲# 氏thị 得đắc 之chi 而nhi 畫họa 卦# 。 仲trọng 尼ni 氏thị 得đắc 之chi 而nhi 翼dực 易dị 。 老lão 氏thị 得đắc 之chi 二nhị 篇thiên 乃nãi 作tác 。 吾ngô 大đại 覺giác 老lão 人nhân 得đắc 之chi 。 於ư 靈linh 山sơn 會hội 上thượng 。 拈niêm 花hoa 微vi 笑tiếu 。 人nhân 天thiên 百bách 萬vạn 。 聖thánh 凡phàm 交giao 羅la 。 獨độc 迦Ca 葉Diếp 氏thị 亦diệc 得đắc 之chi 。 自tự 是thị 由do 阿A 難Nan 氏thị 。 乃nãi 至chí 於ư 達đạt 磨ma 氏thị 。 大đại 鑑giám 氏thị 。 南nam 嶽nhạc 氏thị 。 青thanh 原nguyên 氏thị 。 並tịnh 相tương 繼kế 而nhi 得đắc 之chi 。 於ư 是thị 乎hồ 千thiên 變biến 萬vạn 化hóa 。 鬼quỷ 面diện 神thần 頭đầu 。 或hoặc 以dĩ 慈từ 悲bi 為vi 三tam 昧muội 。 或hoặc 以dĩ 瞋sân 怒nộ 為vi 三tam 昧muội 。 或hoặc 以dĩ 苦khổ 行hạnh 為vi 三tam 昧muội 。 或hoặc 以dĩ 語ngữ 言ngôn 文văn 字tự 為vi 三tam 昧muội 。 或hoặc 以dĩ 棒bổng 喝hát 破phá 沙sa 盆bồn 為vi 三tam 昧muội 。 以dĩ 至chí 於ư 滾# 木mộc 毬cầu 。 握ác 木mộc 蛇xà 。 斬trảm 蛇xà 伏phục 虎hổ 叱sất 龍long 之chi 類loại 。 書thư 不bất 勝thắng 舉cử 。 如như 上thượng 種chủng 種chủng 三tam 昧muội 。 世thế 出xuất 世thế 法Pháp 。 交giao 相tương/tướng 造tạo 化hóa 。 使sử 夫phu 眾chúng 生sanh 日nhật 用dụng 而nhi 不bất 知tri 。 而nhi 或hoặc 知tri 。 不bất 知tri 即tức 名danh 凡phàm 夫phu 。 或hoặc 知tri 即tức 名danh 聖thánh 人nhân 。 嗚ô 呼hô 。 聖thánh 人nhân 與dữ 眾chúng 人nhân 。 初sơ 本bổn 一nhất 條điều 。 惟duy 以dĩ 知tri 不bất 知tri 。 乃nãi 凡phàm 聖thánh 分phần 焉yên 。 由do 是thị 而nhi 觀quán 。 知tri 亦diệc 由do 我ngã 。 不bất 知tri 亦diệc 由do 我ngã 。 何hà 天thiên 下hạ 知tri 者giả 寡quả 。 而nhi 不bất 知tri 者giả 多đa 。 病bệnh 在tại 何hà 處xứ 。 良lương 以dĩ 有hữu 生sanh 以dĩ 來lai 。 計kế 身thân 心tâm 以dĩ 為vi 我ngã 。 而nhi 身thân 心tâm 之chi 前tiền 者giả 。 湛trạm 然nhiên 圓viên 滿mãn 。 妙diệu 物vật 無vô 累lũy/lụy/luy 。 反phản 昧muội 之chi 而nhi 不bất 覺giác 。 一nhất 不bất 覺giác 則tắc 永vĩnh 不bất 覺giác 。 所sở 以dĩ 威uy 音âm 同đồng 稟bẩm 。 以dĩ 至chí 於ư 今kim 。 猶do 茫mang 然nhiên 無vô 省tỉnh 。 勞lao 他tha 聖thánh 人nhân 。 右hữu 提đề 左tả 挈# 。 百bách 計kế 千thiên 方phương 。 委ủy 曲khúc 施thí 盡tận 。 伎kỹ 倆lưỡng 亦diệc 窮cùng 。 總tổng 不bất 知tri 覺giác 。 古cổ 人nhân 呼hô 此thử 輩bối 謂vị 之chi 行hành 尸thi 走tẩu 肉nhục 。 白bạch 日nhật 小tiểu 鬼quỷ 。 不bất 亦diệc 宜nghi 乎hồ 。 吾ngô 毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 。 復phục 不bất 以dĩ 眾chúng 生sanh 難nan 度độ 而nhi 退thoái 願nguyện 心tâm 。 說thuyết 此thử 偈kệ 。 要yếu 使sử 博bác 地địa 凡phàm 夫phu 。 共cộng 登đăng 無vô 上thượng 。 夫phu 無vô 上thượng 者giả 。 謂vị 身thân 心tâm 之chi 初sơ 。 有hữu 大Đại 圓Viên 鏡Kính 智Trí 。 光quang 徹triệt 終chung 古cổ 。 妙diệu 拔bạt 羣quần 有hữu 。 威uy 神thần 莫mạc 測trắc 。 得đắc 之chi 即tức 聖thánh 。 失thất 之chi 則tắc 凡phàm 故cố 也dã 。 若nhược 然nhiên 者giả 。 凡phàm 聖thánh 之chi 分phần 。 不bất 過quá 於ư 身thân 心tâm 窠khòa 窟quật 。 翻phiên 得đắc 破phá 者giả 。 則tắc 解giải 脫thoát 無vô 方phương 。 不bất 能năng 翻phiên 得đắc 破phá 者giả 。 則tắc 障chướng 礙ngại 長trường/trưởng 劫kiếp 。 葢# 死tử 生sanh 無vô 根căn 。 以dĩ 身thân 為vi 根căn 。 好hảo 惡ác 無vô 本bổn 。 以dĩ 心tâm 為vi 本bổn 。 苟cẩu 能năng 以dĩ 四tứ 大đại 觀quán 身thân 。 身thân 何hà 所sở 在tại 。 前tiền 境cảnh 觀quán 心tâm 。 心tâm 從tùng 何hà 起khởi 。 知tri 身thân 所sở 在tại 。 即tức 身thân 有hữu 而nhi 無vô 累lũy/lụy/luy 。 知tri 心tâm 所sở 起khởi 。 即tức 心tâm 有hữu 而nhi 不bất 生sanh 。 身thân 有hữu 而nhi 無vô 累lũy/lụy/luy 。 生sanh 死tử 何hà 妨phương 。 心tâm 有hữu 而nhi 不bất 生sanh 。 應ưng 物vật 何hà 礙ngại 。 生sanh 死tử 何hà 妨phương 。 則tắc 願nguyện 輪luân 常thường 轉chuyển 。 應ưng 物vật 無vô 礙ngại 則tắc 慧tuệ 日nhật 常thường 明minh 。 雖tuy 然nhiên 。 初sơ 心tâm 學học 人nhân 。 不bất 以dĩ 持trì 偈kệ 為vi 梯thê 航# 。 則tắc 苦khổ 海hải 難nan 度độ 。 又hựu 持trì 偈kệ 有hữu 上thượng 中trung 下hạ 之chi 不bất 同đồng 。 上thượng 者giả 以dĩ 其kỳ 天thiên 機cơ 深thâm 妙diệu 。 觸xúc 偈kệ 即tức 悟ngộ 。 中trung 者giả 惟duy 持trì 久cửu 始thỉ 得đắc 心tâm 開khai 。 下hạ 者giả 由do 讀đọc 而nhi 誦tụng 。 誦tụng 而nhi 能năng 持trì 。 持trì 而nhi 能năng 熟thục 。 熟thục 則tắc 或hoặc 以dĩ 此thử 生sanh 得đắc 入nhập 。 或hoặc 以dĩ 多đa 生sanh 得đắc 入nhập 。 入nhập 則tắc 本bổn 同đồng 。 上thượng 達đạt 無vô 異dị 。 以dĩ 此thử 觀quán 之chi 。 根căn 無vô 利lợi 鈍độn 。 能năng 信tín 者giả 皆giai 得đắc 出xuất 苦khổ 。 何hà 故cố 自tự 甘cam 暴bạo 棄khí 。 或hoặc 以dĩ 貧bần 賤tiện 累lũy/lụy/luy 而nhi 不bất 能năng 持trì 偈kệ 。 或hoặc 以dĩ 富phú 貴quý 累lũy/lụy/luy 而nhi 不bất 能năng 持trì 偈kệ 。 貧bần 賤tiện 富phú 貴quý 。 雖tuy 榮vinh 辱nhục 不bất 等đẳng 。 累lũy/lụy/luy 無vô 兩lưỡng 般ban 。 且thả 年niên 光quang 不bất 可khả 把bả 玩ngoạn 。 老lão 病bệnh 不bất 與dữ 人nhân 期kỳ 。 一nhất 息tức 不bất 來lai 。 便tiện 成thành 他tha 世thế 。 凡phàm 百bách 罪tội 業nghiệp 。 是thị 汝nhữ 作tác 者giả 。 不bất 免miễn 隨tùy 之chi 。 隨tùy 而nhi 不bất 離ly 。 如như 影ảnh 隨tùy 形hình 。 天thiên 上thượng 人nhân 閒gian/nhàn 。 太thái 虗hư 空không 中trung 。 總tổng 無vô 你nễ 逃đào 避tị 處xứ 。 如như 可khả 逃đào 得đắc 。 則tắc 一nhất 切thiết 佛Phật 祖tổ 聖thánh 賢hiền 之chi 聰thông 明minh 。 不bất 若nhược 凡phàm 夫phu 之chi 愚ngu 癡si 矣hĩ 。

假giả 借tá 四tứ 大đại 以dĩ 為vi 身thân 。 心tâm 本bổn 無vô 生sanh 因nhân 境cảnh 有hữu 。 夫phu 有hữu 生sanh 之chi 患hoạn 。 莫mạc 大đại 於ư 生sanh 死tử 。 而nhi 生sanh 死tử 之chi 患hoạn 。 惟duy 至chí 人nhân 則tắc 能năng 超siêu 然nhiên 無vô 累lũy/lụy/luy 。 下hạ 是thị 則tắc 孰thục 不bất 受thọ 其kỳ 累lũy/lụy/luy 。 然nhiên 生sanh 死tử 又hựu 本bổn 於ư 有hữu 身thân 。 老lão 氏thị 云vân 。 我ngã 有hữu 大đại 患hoạn 。 為vi 我ngã 有hữu 身thân 。 故cố 出xuất 世thế 聖thánh 人nhân 。 示thị 此thử 偈kệ 開khai 悟ngộ 是thị 輩bối 。 此thử 身thân 不bất 過quá 五ngũ 行hành 攢toàn 簇# 而nhi 成thành 。 四tứ 大đại 合hợp 併tinh 而nhi 有hữu 。 所sở 言ngôn 四tứ 大đại 者giả 。 地địa 水thủy 火hỏa 風phong 是thị 也dã 。 此thử 四tứ 何hà 名danh 為vi 大đại 。 謂vị 其kỳ 無vô 處xứ 不bất 徧biến 。 故cố 稱xưng 之chi 為vi 大đại 。 此thử 四tứ 大đại 在tại 身thân 。 則tắc 為vi 肉nhục 。 為vi 皮bì 。 為vi 筋cân 骨cốt 。 為vi 血huyết 脉mạch 。 為vi 痰đàm 唾thóa 。 為vi 津tân 液dịch 。 為vi 熱nhiệt 氣khí 。 為vi 動động 轉chuyển 。 今kim 現hiện 前tiền 此thử 身thân 。 不bất 過quá 此thử 等đẳng 合hợp 成thành 。 既ký 合hợp 成thành 矣hĩ 。 眾chúng 生sanh 不bất 悟ngộ 非phi 堅kiên 。 確xác 然nhiên 執chấp 之chi 為vi 身thân 。 故cố 臨lâm 死tử 生sanh 之chi 際tế 。 處xử 利lợi 害hại 關quan 頭đầu 。 心tâm 神thần 恍hoảng 惚hốt 。 千thiên 算toán 萬vạn 計kế 。 不bất 過quá 要yếu 保bảo 全toàn 此thử 個cá 軀khu 殻# 子tử 。 殊thù 不bất 知tri 此thử 身thân 。 皮bì 肉nhục 筋cân 骨cốt 。 感cảm 地địa 而nhi 有hữu 。 血huyết 脉mạch 津tân 液dịch 。 感cảm 水thủy 而nhi 有hữu 。 一nhất 切thiết 熱nhiệt 氣khí 感cảm 火hỏa 而nhi 有hữu 。 凡phàm 百bách 運vận 轉chuyển 感cảm 風phong 而nhi 有hữu 。 故cố 智trí 者giả 。 不bất 待đãi 閒gian/nhàn 時thời 方phương 作tác 此thử 想tưởng 。 於ư 日nhật 用dụng 中trung 常thường 作tác 此thử 想tưởng 。 皮bì 肉nhục 筋cân 骨cốt 。 原nguyên 從tùng 地địa 有hữu 。 血huyết 脉mạch 津tân 液dịch 。 原nguyên 從tùng 水thủy 有hữu 。 熱nhiệt 氣khí 原nguyên 從tùng 火hỏa 有hữu 。 動động 轉chuyển 原nguyên 從tùng 風phong 有hữu 。 此thử 四tứ 大đại 者giả 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 凡phàm 有hữu 血huyết 氣khí 之chi 屬thuộc 。 皆giai 所sở 共cộng 有hữu 。 我ngã 何hà 癡si 迷mê 。 確xác 然nhiên 妄vọng 執chấp 為vi 身thân 。 此thử 想tưởng 周chu 旋toàn 俯phủ 仰ngưỡng 。 進tiến 退thoái 屈khuất 伸thân 。 常thường 專chuyên 注chú 不bất 斷đoạn 。 漸tiệm 漸tiệm 純thuần 孰thục 。 一nhất 旦đán 頓đốn 悟ngộ 。 此thử 身thân 何hà 在tại 。 故cố 昔tích 人nhân 有hữu 悟ngộ 之chi 者giả 云vân 。 將tương 頭đầu 臨lâm 白bạch 刃nhận 。 猶do 似tự 斬trảm 春xuân 風phong 。 且thả 一nhất 切thiết 生sanh 死tử 。 眾chúng 患hoạn 如như 箭tiễn 。 我ngã 身thân 如như 垛# 。 既ký 悟ngộ 此thử 身thân 。 堅kiên 濕thấp 暖noãn 動động 。 各các 還hoàn 其kỳ 本bổn 。 垛# 尚thượng 不bất 有hữu 。 箭tiễn 來lai 誰thùy 受thọ 。 故cố 曰viết 。 假giả 借tá 四tứ 大đại 以dĩ 為vi 身thân 也dã 。 夫phu 心tâm 有hữu 真chân 心tâm 。 有hữu 妄vọng 心tâm 。 真chân 心tâm 則tắc 聖thánh 人nhân 與dữ 凡phàm 夫phu 無vô 所sở 閒gian/nhàn 別biệt 者giả 。 無vô 所sở 增tăng 損tổn 者giả 。 廣quảng 大đại 靈linh 明minh 。 廓khuếch 然nhiên 充sung 滿mãn 。 本bổn 無vô 生sanh 。 安an 有hữu 死tử 。 本bổn 無vô 來lai 。 安an 有hữu 去khứ 。 離ly 生sanh 死tử 。 絕tuyệt 去khứ 來lai 。 不bất 離ly 日nhật 用dụng 。 湛trạm 然nhiên 常thường 在tại 。 不bất 可khả 以dĩ 有hữu 心tâm 得đắc 。 不bất 可khả 以dĩ 無vô 心tâm 求cầu 。 惟duy 神thần 而nhi 明minh 之chi 者giả 可khả 幾kỷ 也dã 。 此thử 心tâm 不bất 悟ngộ 。 雖tuy 衣y 冠quan 楚sở 楚sở 。 總tổng 是thị 行hành 尸thi 走tẩu 肉nhục 。 人nhân 為vi 萬vạn 物vật 之chi 靈linh 。 於ư 此thử 不bất 悚tủng 然nhiên 懼cụ 。 惕dịch 然nhiên 省tỉnh 者giả 。 非phi 顛điên 倒đảo 。 即tức 著trước 鬼quỷ 迷mê 矣hĩ 。 妄vọng 心tâm 者giả 。 感cảm 物vật 而nhi 有hữu 。 受thọ 制chế 於ư 物vật 。 故cố 逢phùng 順thuận 境cảnh 則tắc 喜hỷ 。 逢phùng 逆nghịch 境cảnh 則tắc 瞋sân 。 憎tăng 愛ái 交giao 加gia 。 靈linh 臺đài 汩# 沒một 。 一nhất 受thọ 於ư 心tâm 。 恨hận 不bất 即tức 釋thích 。 喜hỷ 不bất 即tức 化hóa 。 此thử 皆giai 妄vọng 心tâm 也dã 。 真chân 心tâm 。 雖tuy 然nhiên 應ưng 物vật 。 物vật 不bất 能năng 累lũy/lụy/luy 。 如như 明minh 鏡kính 照chiếu 像tượng 。 雖tuy 辨biện 妍nghiên 醜xú 。 而nhi 本bổn 無vô 心tâm 。 妄vọng 心tâm 。 則tắc 因nhân 境cảnh 有hữu 。 即tức 受thọ 境cảnh 累lũy/lụy/luy 。 故cố 曰viết 。 心tâm 本bổn 無vô 生sanh 因nhân 境cảnh 有hữu 也dã 。

毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 。 此thử 言ngôn 一nhất 切thiết 自tự 在tại 覺giác 。 既ký 自tự 在tại 覺giác 矣hĩ 。 有hữu 何hà 物vật 而nhi 為vi 障chướng 礙ngại 哉tai 。 然nhiên 未vị 覺giác 者giả 。 不bất 免miễn 一nhất 途đồ 成thành 滯trệ 。 見kiến 色sắc 則tắc 被bị 色sắc 障chướng 礙ngại 。 見kiến 空không 則tắc 被bị 空không 障chướng 礙ngại 。 忽hốt 然nhiên 而nhi 有hữu 身thân 。 則tắc 被bị 身thân 障chướng 礙ngại 。 介giới 然nhiên 而nhi 有hữu 心tâm 。 則tắc 被bị 心tâm 障chướng 礙ngại 。 身thân 障chướng 礙ngại 。 生sanh 老lão 病bệnh 死tử 。 心tâm 障chướng 礙ngại 。 喜hỷ 怒nộ 哀ai 樂nhạo/nhạc/lạc 。 是thị 以dĩ 周chu 旋toàn 一nhất 光quang 之chi 中trung 。 而nhi 妄vọng 成thành 角giác 立lập 。 既ký 角giác 立lập 矣hĩ 。 一nhất 切thiết 不bất 自tự 在tại 至chí 矣hĩ 。 生sanh 有hữu 老lão 迫bách 。 老lão 有hữu 病bệnh 迫bách 。 病bệnh 有hữu 死tử 迫bách 。 喜hỷ 有hữu 怒nộ 迫bách 。 怒nộ 有hữu 哀ai 迫bách 。 哀ai 有hữu 樂nhạo/nhạc/lạc 迫bách 。 迫bách 者giả 相tương/tướng 催thôi 之chi 謂vị 也dã 。 嗚ô 呼hô 。 生sanh 若nhược 定định 常thường 。 老lão 不bất 可khả 迫bách 。 喜hỷ 若nhược 定định 常thường 。 哀ai 不bất 可khả 迫bách 。 以dĩ 其kỳ 無vô 常thường 。 流lưu 之chi 莫mạc 能năng 已dĩ 也dã 。 惟duy 有hữu 道đạo 者giả 。 達đạt 身thân 無vô 常thường 。 四tứ 大đại 成thành 故cố 。 達đạt 心tâm 無vô 常thường 。 前tiền 境cảnh 生sanh 故cố 。 達đạt 四tứ 無vô 常thường 。 一nhất 身thân 待đãi 故cố 。 達đạt 境cảnh 無vô 常thường 。 因nhân 心tâm 有hữu 故cố 。 借tá 一nhất 蕩đãng 四tứ 。 四tứ 無vô 所sở 立lập 。 借tá 四tứ 蕩đãng 一nhất 。 一nhất 無vô 所sở 存tồn 。 借tá 境cảnh 蕩đãng 心tâm 。 心tâm 初sơ 不bất 有hữu 。 借tá 心tâm 蕩đãng 境cảnh 。 境cảnh 不bất 自tự 留lưu 。 一nhất 四tứ 互hỗ 蕩đãng 。 心tâm 境cảnh 兼kiêm 忘vong 。 一nhất 身thân 而nhi 為vi 無vô 量lượng 之chi 身thân 。 身thân 相tướng 不bất 壞hoại 一nhất 心tâm 。 而nhi 慮lự 周chu 萬vạn 物vật 。 寸thốn 抱bão 本bổn 閒gian/nhàn 。 由do 一nhất 切thiết 不bất 自tự 在tại 。 入nhập 一nhất 切thiết 自tự 在tại 。 達đạt 之chi 者giả 。 剎sát 那na 可khả 以dĩ 超siêu 曠khoáng 劫kiếp 。 如như 其kỳ 未vị 達đạt 。 解giải 脫thoát 幢tràng 。 即tức 成thành 行hành 尸thi 肉nhục 塊khối 。 智trí 慧tuệ 津tân 。 翻phiên 作tác 苦khổ 海hải 逆nghịch 浪lãng 。 自tự 古cổ 及cập 今kim 。 豪hào 傑kiệt 英anh 雄hùng 。 打đả 破phá 這giá 關quan 捩liệt 子tử 不bất 得đắc 。 雖tuy 功công 高cao 千thiên 古cổ 。 名danh 光quang 萬vạn 世thế 。 於ư 本bổn 分phần/phân 上thượng 事sự 。 了liễu 無vô 交giao 涉thiệp 。 故cố 生sanh 時thời 受thọ 生sanh 迷mê 。 老lão 時thời 受thọ 老lão 迷mê 。 病bệnh 時thời 受thọ 病bệnh 迷mê 。 死tử 時thời 受thọ 死tử 迷mê 。 喜hỷ 怒nộ 哀ai 樂nhạo/nhạc/lạc 時thời 。 受thọ 喜hỷ 怒nộ 哀ai 樂nhạo/nhạc/lạc 迷mê 。 以dĩ 迷mê 續tục 迷mê 。 迷mê 無vô 斷đoạn 日nhật 。 人nhân 為vi 萬vạn 物vật 之chi 靈linh 。 而nhi 靈linh 不bất 悟ngộ 。 以dĩ 靈linh 續tục 迷mê 。 為vi 一nhất 切thiết 黑hắc 業nghiệp 本bổn 。 山sơn 高cao 海hải 積tích 。 未vị 有hữu 撼# 竭kiệt 之chi 時thời 。 少thiểu 知tri 自tự 反phản 者giả 。 安an 得đắc 不bất 懼cụ 乎hồ 。 又hựu 靈linh 如như 融dung 通thông 之chi 水thủy 。 迷mê 如như 窒# 礙ngại 之chi 冰băng 。 融dung 通thông 。 則tắc 在tại 方phương 而nhi 方phương 。 在tại 圓viên 而nhi 圓viên 。 窒# 礙ngại 。 則tắc 方phương 則tắc 定định 方phương 。 圓viên 則tắc 定định 圓viên 。 方phương 圓viên 無vô 滯trệ 之chi 謂vị 活hoạt 。 方phương 圓viên 有hữu 定định 之chi 謂vị 死tử 。 是thị 故cố 聖thánh 人nhân 居cư 方phương 圓viên 。 而nhi 方phương 圓viên 莫mạc 能năng 滯trệ 。 以dĩ 無vô 滯trệ 故cố 。 所sở 以dĩ 能năng 通thông 天thiên 下hạ 之chi 情tình 。 眾chúng 人nhân 則tắc 不bất 然nhiên 。 見kiến 方phương 而nhi 被bị 方phương 惑hoặc 。 見kiến 圓viên 而nhi 起khởi 圓viên 執chấp 。 所sở 以dĩ 在tại 聖thánh 人nhân 。 即tức 死tử 而nhi 活hoạt 。 在tại 眾chúng 人nhân 。 即tức 活hoạt 而nhi 死tử 。 故cố 聖thánh 人nhân 謂vị 之chi 生sanh 人nhân 。 眾chúng 人nhân 謂vị 之chi 死tử 人nhân 。 由do 是thị 觀quán 之chi 。 自tự 上thượng 古cổ 以dĩ 來lai 。 所sở 謂vị 生sanh 人nhân 者giả 。 能năng 得đắc 幾kỷ 何hà 哉tai 。 為vi 聖thánh 不bất 難nan 。 難nạn/nan 在tại 通thông 靈linh 。 苟cẩu 能năng 通thông 靈linh 。 非phi 惟duy 身thân 心tâm 俱câu 靈linh 。 大đại 則tắc 虗hư 空không 天thiên 地địa 萬vạn 物vật 之chi 夥# 。 微vi 則tắc 一nhất 介giới 一nhất 塵trần 一nhất 毛mao 一nhất 髮phát 。 靡mĩ 不bất 靈linh 矣hĩ 。 至chí 於ư 三tam 藏tạng 六lục 經kinh 。 諸chư 子tử 之chi 流lưu 。 百bách 工công 之chi 技kỹ 。 亦diệc 無vô 不bất 通thông 。 故cố 達đạt 身thân 靈linh 通thông 。 無vô 事sự 可khả 礙ngại 。 達đạt 心tâm 靈linh 通thông 。 無vô 理lý 可khả 障chướng 。 化hóa 生sanh 老lão 病bệnh 死tử 。 為vi 無vô 上thượng 涅Niết 槃Bàn 。 迴hồi 喜hỷ 怒nộ 哀ai 樂nhạo/nhạc/lạc 。 證chứng 大đại 菩Bồ 提Đề 。 涅Niết 槃Bàn 菩Bồ 提Đề 。 從tùng 身thân 心tâm 得đắc 。 若nhược 無vô 身thân 心tâm 。 二nhị 果quả 何hà 階giai 。 故cố 曰viết 。 此thử 身thân 為vi 塵trần 勞lao 山sơn 。 此thử 心tâm 為vi 襍tập 毒độc 海hải 。 一nhất 旦đán 達đạt 身thân 無vô 己kỷ 。 塵trần 勞lao 山sơn 即tức 功công 德đức 聚tụ 也dã 。 達đạt 心tâm 如như 幻huyễn 。 襍tập 毒độc 海hải 即tức 般Bát 若Nhã 漿tương 也dã 。 人nhân 為vi 萬vạn 物vật 之chi 靈linh 。 不bất 自tự 重trọng/trùng 。 甘cam 為vi 死tử 人nhân 。 不bất 為vi 生sanh 人nhân 。 可khả 悲bi 已dĩ 。

此thử 半bán 頌tụng 。 特đặc 十thập 四tứ 字tự 而nhi 已dĩ 。 然nhiên 大đại 藏tạng 與dữ 一nhất 千thiên 七thất 百bách 則tắc 機cơ 緣duyên 。 九cửu 經kinh 二nhị 篇thiên 百bách 家gia 之chi 要yếu 。 莫mạc 不bất 備bị 焉yên 。 子tử 若nhược 張trương 而nhi 演diễn 之chi 。 雖tuy 大đại 塊khối 為vi 墨mặc 。 崑# 崙lôn 為vi 筆bút 。 天thiên 風phong 為vi 手thủ 。 虗hư 空không 為vi 紙chỉ 。 莫mạc 能năng 盡tận 也dã 。 故cố 曰viết 。 佛Phật 法Pháp 有hữu 不bất 思tư 議nghị 力lực 。 既ký 曰viết 不bất 思tư 議nghị 。 豈khởi 可khả 以dĩ 眾chúng 生sanh 臆ức 見kiến 揣đoàn 摩ma 而nhi 能năng 知tri 耶da 。 但đãn 當đương 諦đế 信tín 受thọ 持trì 。 則tắc 終chung 自tự 悟ngộ 入nhập 。 夫phu 信tín 則tắc 誠thành 。 誠thành 則tắc 一nhất 。 一nhất 則tắc 我ngã 持trì 頌tụng 之chi 心tâm 。 了liễu 無vô 所sở 附phụ 麗lệ 。 如như 是thị 積tích 久cửu 。 則tắc 身thân 心tâm 橫hoạnh/hoành 計kế 。 一nhất 朝triêu 爆bộc 落lạc 。 則tắc 生sanh 死tử 鑄chú 而nhi 為vi 涅Niết 槃Bàn 。 煩phiền 惱não 化hóa 而nhi 為vi 菩Bồ 提Đề 矣hĩ 。 此thử 兩lưỡng 者giả 謂vị 之chi 二nhị 轉chuyển 依y 果quả 。 所sở 謂vị 轉chuyển 生sanh 死tử 而nhi 依y 涅Niết 槃Bàn 。 轉chuyển 煩phiền 惱não 而nhi 依y 菩Bồ 提Đề 也dã 。 然nhiên 凡phàm 夫phu 心tâm 識thức 麤thô 浮phù 。 卒thốt 不bất 能năng 制chế 之chi 一nhất 處xứ 。 故cố 須tu 由do 讀đọc 而nhi 誦tụng 。 誦tụng 而nhi 持trì 。 持trì 而nhi 專chuyên 。 專chuyên 而nhi 一nhất 。 一nhất 則tắc 隣lân 化hóa 。 隣lân 化hóa 。 則tắc 將tương 乘thừa 緣duyên 生sanh 而nhi 入nhập 無vô 生sanh 矣hĩ 。

達đạt 觀quán 道Đạo 人Nhân 。 嘗thường 以dĩ 毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 傳truyền 法pháp 偈kệ 授thọ 人nhân 時thời 。 必tất 曰viết 。 持trì 千thiên 百bách 萬vạn 遍biến 。 自tự 在tại 受thọ 用dụng 現hiện 前tiền 矣hĩ 。 毗tỳ 舍xá 浮phù 佛Phật 。 此thử 言ngôn 一nhất 切thiết 自tự 在tại 覺giác 。 而nhi 深thâm 推thôi 其kỳ 旨chỉ 。 大đại 要yếu 破phá 眾chúng 生sanh 身thân 心tâm 之chi 執chấp 耳nhĩ 。 故cố 曰viết 。 假giả 借tá 四tứ 大đại 以dĩ 為vi 身thân 。 心tâm 本bổn 無vô 生sanh 因nhân 境cảnh 有hữu 。 即tức 此thử 觀quán 之chi 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 從tùng 無vô 始thỉ 劫kiếp 來lai 。 至chí 於ư 今kim 日nhật 。 莫mạc 能năng 自tự 在tại 。 於ư 死tử 生sanh 憎tăng 愛ái 之chi 中trung 者giả 。 良lương 以dĩ 見kiến 有hữu 自tự 身thân 。 則tắc 身thân 相tướng 為vi 礙ngại 。 見kiến 有hữu 自tự 心tâm 。 則tắc 心tâm 相tương/tướng 為vi 礙ngại 。 嗚ô 呼hô 。 身thân 相tướng 礙ngại 於ư 外ngoại 。 心tâm 相tương/tướng 礙ngại 於ư 內nội 。 一nhất 動động 一nhất 靜tĩnh 。 內nội 外ngoại 相tướng 礙ngại 。 無vô 須tu 臾du 超siêu 然nhiên 之chi 境cảnh 。 可khả 哀ai 矣hĩ 哉tai 。 即tức 此thử 相tương/tướng 礙ngại 之chi 境cảnh 。 在tại 聖thánh 人nhân 日nhật 用dụng 中trung 而nhi 身thân 充sung 法Pháp 界Giới 。 如như 月nguyệt 赴phó 眾chúng 水thủy 。 知tri 周chu 萬vạn 物vật 。 如như 鏡kính 照chiếu 羣quần 象tượng 。 不bất 速tốc 而nhi 至chí 。 不bất 勞lao 而nhi 遍biến 。 東đông 坡# 大đại 悲bi 閣các 記ký 。 乃nãi 此thử 偈kệ 註chú 疏sớ/sơ 也dã 。 其kỳ 略lược 曰viết 。 大đại 悲bi 者giả 。 觀quán 世thế 音âm 之chi 變biến 也dã 。 至chí 何hà 獨độc 疑nghi 於ư 大đại 悲bi 乎hồ 。 如như 以dĩ 東đông 坡# 之chi 意ý 推thôi 之chi 。 則tắc 心tâm 念niệm 不bất 靜tĩnh 。 應ưng 物vật 必tất 亂loạn 。 非phi 東đông 坡# 不bất 知tri 即tức 動động 而nhi 靜tĩnh 。 即tức 色sắc 而nhi 空không 。 葢# 東đông 坡# 量lượng 自tự 己kỷ 分phần/phân 上thượng 。 只chỉ 體thể 得đắc 理lý 具cụ 光quang 景cảnh 。 未vị 到đáo 無vô 身thân 而nhi 現hiện 多đa 身thân 。 無vô 心tâm 而nhi 智trí 鑑giám 羣quần 品phẩm 地địa 位vị 。 如như 此thử 地địa 位vị 。 非phi 大đại 菩Bồ 薩Tát 。 豈khởi 易dị 為vi 哉tai 。 然nhiên 觀quán 東đông 坡# 理lý 具cụ 之chi 旨chỉ 。 則tắc 所sở 見kiến 無vô 惑hoặc 矣hĩ 。 體thể 此thử 無vô 惑hoặc 之chi 見kiến 。 於ư 憎tăng 愛ái 境cảnh 上thượng 。 死tử 生sanh 關quan 頭đầu 。 真chân 實thật 挨ai 將tương 去khứ 。 到đáo 佛Phật 菩Bồ 薩Tát 地địa 位vị 。 終chung 有hữu 時thời 在tại 也dã 。

釋Thích 八Bát 大Đại 人Nhân 覺Giác 經Kinh

夫phu 覺giác 與dữ 不bất 覺giác 。 如như 拳quyền 手thủ 卷quyển 舒thư 耳nhĩ 。 聖thánh 人nhân 知tri 其kỳ 如như 此thử 。 所sở 以dĩ 即tức 眾chúng 生sanh 日nhật 用dụng 不bất 知tri 之chi 知tri 。 開khai 為vi 八bát 覺giác 。 覺giác 則tắc 如như 拳quyền 復phục 手thủ 。 手thủ 復phục 則tắc 提đề 挈# 四tứ 生sanh 。 搬# 運vận 三tam 世thế 。 束thúc 太thái 虗hư 如như 芥giới 子tử 。 撚nhiên 大đại 地địa 為vi 微vi 塵trần 。 舉cử 無vô 不bất 成thành 。 用dụng 無vô 不bất 驗nghiệm 。 皆giai 十thập 指chỉ 之chi 力lực 也dã 。 若nhược 手thủ 作tác 拳quyền 。 則tắc 十thập 指chỉ 屈khuất 而nhi 不bất 能năng 信tín 矣hĩ 。 信tín 既ký 不bất 能năng 。 安an 得đắc 有hữu 如như 上thượng 之chi 用dụng 哉tai 。 故cố 拳quyền 譬thí 不bất 覺giác 。 手thủ 譬thí 了liễu 覺giác 。 以dĩ 此thử 觀quán 之chi 。 諸chư 佛Phật 不bất 覺giác 。 則tắc 不bất 異dị 眾chúng 生sanh 。 眾chúng 生sanh 忽hốt 覺giác 。 則tắc 不bất 異dị 諸chư 佛Phật 。 如như 屈khuất 指chỉ 則tắc 拳quyền 。 信tín 指chỉ 則tắc 手thủ 。 而nhi 信tín 之chi 與dữ 屈khuất 。 屈khuất 之chi 與dữ 信tín 。 機cơ 在tại 心tâm 而nhi 不bất 在tại 拳quyền 手thủ 也dã 。 然nhiên 拳quyền 手thủ 可khả 見kiến 。 而nhi 心tâm 不bất 可khả 見kiến 。 唯duy 聖thánh 人nhân 因nhân 可khả 見kiến 而nhi 見kiến 不bất 可khả 見kiến 。 故cố 能năng 以dĩ 不bất 可khả 見kiến 役dịch 可khả 見kiến 者giả 。 所sở 以dĩ 可khả 見kiến 者giả 為vi 聖thánh 人nhân 之chi 利lợi 。 而nhi 不bất 為vi 聖thánh 人nhân 之chi 害hại 也dã 。 而nhi 眾chúng 人nhân 以dĩ 可khả 見kiến 者giả 為vi 我ngã 有hữu 。 則tắc 不bất 可khả 見kiến 者giả 。 愈dũ 遠viễn 而nhi 愈dũ 疎sơ 矣hĩ 。 故cố 曰viết 。 性tánh 相tướng 近cận 也dã 。 習tập 相tương 遠viễn 也dã 。 如như 一nhất 旦đán 悟ngộ 可khả 見kiến 者giả 。 即tức 不bất 可khả 見kiến 者giả 。 則tắc 日nhật 用dụng 不bất 知tri 之chi 知tri 。 不bất 惟duy 開khai 而nhi 為vi 八bát 覺giác 。 即tức 千thiên 萬vạn 覺giác 可khả 開khai 也dã 。 此thử 不bất 知tri 之chi 知tri 。 在tại 諸chư 佛Phật 則tắc 名danh 。 八bát 萬vạn 四tứ 千thiên 三tam 昧muội 。 此thử 八bát 萬vạn 四tứ 千thiên 三tam 昧muội 。 在tại 眾chúng 生sanh 則tắc 名danh 八bát 萬vạn 四tứ 千thiên 煩phiền 惱não 。 嗟ta 乎hồ 。 煩phiền 惱não 與dữ 三tam 昧muội 。 果quả 有hữu 常thường 耶da 。 果quả 無vô 常thường 耶da 。 有hữu 常thường 則tắc 眾chúng 生sanh 終chung 難nan 得đắc 佛Phật 。 無vô 常thường 則tắc 諸chư 佛Phật 亦diệc 可khả 。 以dĩ 為vì 眾chúng 生sanh 。 如như 諸chư 佛Phật 還hoàn 作tác 眾chúng 生sanh 。 則tắc 眾chúng 生sanh 又hựu 何hà 必tất 求cầu 得đắc 佛Phật 哉tai 。 凡phàm 誦tụng 持trì 此thử 經Kinh 者giả 。 果quả 知tri 我ngã 現hiện 前tiền 日nhật 用dụng 不bất 知tri 之chi 知tri 。 如Như 來Lai 為vì 我ngã 。 開khai 為vi 八bát 覺giác 。 我ngã 因nhân 八bát 覺giác 而nhi 悟ngộ 廓khuếch 之chi 。 則tắc 八bát 萬vạn 四tứ 千thiên 之chi 覺giác 。 在tại 我ngã 日nhật 用dụng 。 不bất 在tại 諸chư 佛Phật 言ngôn 說thuyết 也dã 。 予# 故cố 曰viết 。 拳quyền 手thủ 可khả 見kiến 。 而nhi 心tâm 不bất 可khả 見kiến 。 則tắc 不bất 可khả 見kiến 者giả 。 果quả 可khả 以dĩ 數số 量lượng 盡tận 哉tai 。

釋thích 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên

所sở 謂vị 十Thập 二Nhị 緣Duyên 生Sanh 者giả 。 無vô 明minh 行hành 識thức 名danh 色sắc 。 六lục 入nhập 觸xúc 受thọ 。 愛ái 取thủ 有hữu 生sanh 老lão 死tử 。 不bất 了liễu 自tự 心tâm 。 謂vị 之chi 無vô 明minh 。 既ký 成thành 無vô 明minh 。 則tắc 必tất 循tuần 緣duyên 。 謂vị 之chi 行hành 。 循tuần 緣duyên 則tắc 必tất 分phân 別biệt 。 謂vị 之chi 識thức 。 既ký 成thành 識thức 矣hĩ 。 則tắc 必tất 橫hoạnh/hoành 計kế 。 橫hoạnh/hoành 計kế 實thật 無vô 其kỳ 體thể 。 但đãn 有hữu 虗hư 稱xưng 。 謂vị 之chi 名danh 。 身thân 因nhân 橫hoạnh/hoành 計kế 所sở 有hữu 。 塊khối 然nhiên 一nhất 物vật 。 謂vị 之chi 色sắc 。 然nhiên 而nhi 名danh 色sắc 解giải 雖tuy 次thứ 第đệ 。 乃nãi 一nhất 支chi 也dã 。 根căn 境cảnh 相tướng 敵địch 。 謂vị 之chi 觸xúc 。 觸xúc 則tắc 領lãnh 納nạp 。 謂vị 之chi 受thọ 。 受thọ 必tất 耽đam 著trước 。 謂vị 之chi 愛ái 。 愛ái 而nhi 不bất 捨xả 。 計kế 為vi 常thường 有hữu 。 謂vị 之chi 取thủ 。 取thủ 而nhi 執chấp 實thật 。 謂vị 之chi 有hữu 。 有hữu 則tắc 有hữu 生sanh 。 生sanh 則tắc 有hữu 老lão 。 老lão 則tắc 有hữu 死tử 。 自tự 無vô 明minh 至chí 老lão 死tử 。 謂vị 之chi 十thập 二nhị 支chi 。 此thử 十thập 二nhị 支chi 。 為vì 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 生sanh 死tử 煩phiền 惱não 之chi 窟quật 宅trạch 。 亦diệc 是thị 一nhất 切thiết 。 諸chư 佛Phật 菩Bồ 提Đề 。 涅Niết 槃Bàn 之chi 樂lạc 土thổ/độ 也dã 。 顧cố 行hành 人nhân 治trị 之chi 何hà 如như 耳nhĩ 。

夫phu 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 者giả 。 謂vị 因nhân 無vô 明minh 而nhi 緣duyên 行hành 。 因nhân 行hành 而nhi 緣duyên 識thức 。 因nhân 識thức 而nhi 緣duyên 名danh 色sắc 。 因nhân 名danh 色sắc 而nhi 緣duyên 六lục 入nhập 。 因nhân 六lục 入nhập 而nhi 緣duyên 觸xúc 。 因nhân 觸xúc 而nhi 緣duyên 受thọ 。 因nhân 受thọ 而nhi 緣duyên 愛ái 。 因nhân 愛ái 而nhi 緣duyên 取thủ 。 因nhân 取thủ 而nhi 緣duyên 有hữu 。 因nhân 有hữu 而nhi 緣duyên 生sanh 。 因nhân 生sanh 而nhi 緣duyên 老lão 死tử 。 是thị 名danh 十thập 二nhị 因nhân 緣duyên 。 然nhiên 無vô 明minh 與dữ 行hành 。 則tắc 屬thuộc 過quá 去khứ 。 識thức 。 乃nãi 過quá 去khứ 之chi 終chung 。 現hiện 在tại 之chi 始thỉ 耳nhĩ 。 名danh 色sắc 六lục 入nhập 觸xúc 受thọ 愛ái 。 此thử 五ngũ 支chi 則tắc 屬thuộc 現hiện 在tại 。 取thủ 。 乃nãi 現hiện 在tại 之chi 終chung 。 未vị 來lai 之chi 始thỉ 也dã 。 有hữu 生sanh 老lão 死tử 。 此thử 三tam 支chi 則tắc 屬thuộc 來lai 世thế 。 又hựu 無vô 明minh 。 有hữu 迷mê 理lý 無vô 明minh 。 有hữu 迷mê 事sự 無vô 明minh 。 迷mê 理lý 無vô 明minh 。 謂vị 不bất 了liễu 第Đệ 一Nhất 義Nghĩa 諦Đế 。 普phổ 光quang 明minh 智trí 中trung 。 本bổn 無vô 古cổ 今kim 凡phàm 聖thánh 身thân 心tâm 。 即tức 此thử 不bất 了liễu 。 名danh 之chi 迷mê 理lý 無vô 明minh 。 迷mê 事sự 無vô 明minh 。 謂vị 執chấp 現hiện 前tiền 四tứ 大đại 假giả 合hợp 之chi 身thân 。 四tứ 蘊uẩn 橫hoạnh/hoành 集tập 之chi 心tâm 。 此thử 是thị 我ngã 身thân 。 此thử 是thị 我ngã 心tâm 。 只chỉ 此thử 執chấp 著trước 分phân 別biệt 者giả 。 順thuận 則tắc 歡hoan 喜hỷ 。 逆nghịch 則tắc 煩phiền 惱não 。 此thử 點điểm 執chấp 受thọ 。 名danh 之chi 迷mê 事sự 無vô 明minh 。 故cố 曰viết 。 迷mê 理lý 無vô 明minh 未vị 破phá 。 決quyết 不bất 能năng 達đạt 本bổn 。 迷mê 事sự 無vô 明minh 未vị 破phá 。 決quyết 不bất 能năng 忘vong 情tình 。 以dĩ 不bất 達đạt 本bổn 故cố 。 法Pháp 身thân 本bổn 有hữu 而nhi 不bất 悟ngộ 。 以dĩ 不bất 忘vong 情tình 故cố 。 色sắc 身thân 本bổn 無vô 而nhi 橫hoạnh/hoành 執chấp 。 此thử 執chấp 不bất 消tiêu 。 依y 之chi 而nhi 造tạo 。 善thiện 惡ác 之chi 行hành 。 行hành 成thành 謂vị 之chi 業nghiệp 。 業nghiệp 熟thục 謂vị 之chi 果quả 。 受thọ 苦khổ 樂lạc 時thời 謂vị 之chi 報báo 。 此thử 就tựu 行hành 一nhất 支chi 而nhi 演diễn 說thuyết 也dã 。 識thức 則tắc 以dĩ 行hành 業nghiệp 牽khiên 引dẫn 受thọ 果quả 報báo 。 分phân 別biệt 投đầu 胎thai 。 妄vọng 起khởi 憎tăng 愛ái 名danh 識thức 。 此thử 識thức 投đầu 胎thai 之chi 後hậu 。 在tại 母mẫu 胎thai 中trung 。 作tác 赤xích 白bạch 主chủ 。 無vô 有hữu 形hình 段đoạn 可khả 見kiến 。 但đãn 有hữu 其kỳ 名danh 。 故cố 謂vị 之chi 名danh 。 色sắc 。 即tức 赤xích 白bạch 和hòa 合hợp 。 至chí 第đệ 五ngũ 箇cá 七thất 日nhật 。 名danh 形hình 位vị 。 謂vị 諸chư 根căn 四tứ 肢chi 。 似tự 有hữu 而nhi 未vị 全toàn 。 故cố 謂vị 之chi 色sắc 。 六lục 入nhập 則tắc 名danh 色sắc 已dĩ 後hậu 。 至chí 第đệ 六lục 箇cá 七thất 日nhật 。 名danh 毛mao 髮phát 爪trảo 齒xỉ 位vị 。 至chí 第đệ 七thất 箇cá 七thất 日nhật 。 名danh 具cụ 根căn 位vị 。 謂vị 六lục 根căn 開khai 張trương 。 有hữu 入nhập 六lục 塵trần 之chi 用dụng 。 故cố 名danh 六lục 入nhập 。 此thử 兩lưỡng 支chi 皆giai 胎thai 中trung 具cụ 。 若nhược 形hình 位vị 。 毛mao 髮phát 爪trảo 齒xỉ 位vị 。 又hựu 名danh 色sắc 六lục 入nhập 。 兩lưỡng 支chi 閒gian/nhàn 開khai 出xuất 也dã 。 觸xúc 則tắc 出xuất 胎thai 已dĩ 後hậu 。 至chí 三tam 四tứ 歲tuế 時thời 。 六lục 根căn 雖tuy 對đối 六lục 塵trần 。 未vị 能năng 了liễu 知tri 。 故cố 苦khổ 樂lạc 想tưởng 未vị 生sanh 名danh 觸xúc 。 受thọ 則tắc 謂vị 從tùng 五ngũ 六lục 歲tuế 至chí 十thập 二nhị 三tam 時thời 。 因nhân 六lục 塵trần 觸xúc 對đối 六lục 根căn 。 即tức 能năng 納nạp 受thọ 前tiền 境cảnh 好hảo 惡ác 等đẳng 事sự 。 雖tuy 能năng 了liễu 別biệt 。 然nhiên 未vị 能năng 起khởi 淫dâm 貪tham 之chi 心tâm 。 但đãn 名danh 為vi 受thọ 。 愛ái 謂vị 從tùng 十thập 四tứ 五ngũ 歲tuế 至chí 十thập 八bát 九cửu 歲tuế 時thời 。 貪tham 於ư 種chủng 種chủng 勝thắng 妙diệu 資tư 具cụ 。 及cập 淫dâm 欲dục 等đẳng 境cảnh 。 然nhiên 猶do 未vị 能năng 。 廣quảng 徧biến 追truy 求cầu 。 但đãn 名danh 為vi 愛ái 。 取thủ 。 則tắc 從tùng 二nhị 十thập 歲tuế 後hậu 。 貪tham 欲dục 轉chuyển 盛thịnh 。 於ư 五ngũ 塵trần 境cảnh 。 四tứ 方phương 馳trì 求cầu 。 曾tằng 無vô 厭yếm 足túc 。 故cố 名danh 為vi 取thủ 。 此thử 五ngũ 支chi 。 雖tuy 在tại 胎thai 出xuất 胎thai 之chi 不bất 同đồng 。 總tổng 屬thuộc 現hiện 在tại 。 取thủ 。 則tắc 是thị 現hiện 在tại 終chung 。 亦diệc 未vị 來lai 始thỉ 。 先tiên 已dĩ 揀giản 之chi 。 此thử 復phục 略lược 顯hiển 。 有hữu 謂vị 因nhân 馳trì 求cầu 諸chư 境cảnh 。 起khởi 善thiện 惡ác 業nghiệp 。 積tích 聚tụ 牽khiên 引dẫn 。 當đương 生sanh 三tam 有hữu 之chi 果quả 。 是thị 名danh 為vi 有hữu 。 三tam 有hữu 則tắc 欲dục 有hữu 。 色sắc 有hữu 。 無vô 色sắc 有hữu 。 是thị 此thử 三tam 有hữu 。 又hựu 名danh 三tam 界giới 。 生sanh 謂vị 從tùng 現hiện 世thế 。 善thiện 惡ác 之chi 業nghiệp 。 後hậu 世thế 還hoàn 於ư 六lục 道đạo 四tứ 生sanh 中trung 受thọ 生sanh 。 是thị 名danh 為vi 生sanh 。 老lão 死tử 。 謂vị 從tùng 來lai 世thế 受thọ 生sanh 已dĩ 後hậu 。 五ngũ 蘊uẩn 之chi 身thân 。 熟thục 已dĩ 還hoàn 壞hoại 。 故cố 名danh 老lão 死tử 。 嗚ô 呼hô 。 此thử 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 。 非phi 三Tam 達Đạt 洞đỗng 明minh 。 五ngũ 眼nhãn 圓viên 照chiếu 。 孰thục 能năng 至chí 於ư 此thử 。 雖tuy 然nhiên 學học 不bất 檢kiểm 名danh 。 名danh 不bất 審thẩm 義nghĩa 。 義nghĩa 豈khởi 能năng 精tinh 。 義nghĩa 既ký 不bất 精tinh 。 則tắc 終chung 難nan 入nhập 神thần 。 義nghĩa 不bất 入nhập 神thần 。 則tắc 實thật 用dụng 無vô 徵trưng 。 實thật 用dụng 無vô 徵trưng 。 雖tuy 說thuyết 時thời 似tự 悟ngộ 。 對đối 境cảnh 終chung 迷mê 耳nhĩ 。 故cố 一nhất 觸xúc 死tử 生sanh 禍họa 福phước 之chi 機cơ 。 便tiện 作tác 不bất 得đắc 主chủ 宰tể 。 以dĩ 致trí 名danh 敗bại 德đức 喪táng 。 取thủ 笑tiếu 千thiên 古cổ 。 退thoái 世thế 人nhân 之chi 信tín 心tâm 。 即tức 此thử 觀quán 之chi 。 不bất 以dĩ 佛Phật 祖tổ 聖thánh 賢hiền 自tự 任nhậm 。 則tắc 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 之chi 名danh 。 尚thượng 不bất 及cập 聞văn 。 況huống 能năng 檢kiểm 名danh 審thẩm 義nghĩa 。 精tinh 義nghĩa 入nhập 神thần 。 以dĩ 致trí 用dụng 哉tai 。 即tức 太thái 史sử 公công 。 號hiệu 稱xưng 博bác 古cổ 。 於ư 三tam 世thế 報báo 復phục 。 猶do 疑nghi 而nhi 不bất 了liễu 。 況huống 其kỳ 他tha 耶da 。 如như 史sử 遷thiên 於ư 。 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 。 能năng 檢kiểm 名danh 審thẩm 義nghĩa 。 一nhất 心tâm 了liễu 知tri 。 則tắc 三tam 世thế 報báo 復phục 。 決quyết 不bất 至chí 失thất 言ngôn 。 取thủ 笑tiếu 於ư 後hậu 人nhân 。 嗚ô 呼hô 惜tích 哉tai 。

八bát 識thức 規quy 矩củ

前tiền 五ngũ 識thức

性tánh 境cảnh 現hiện 量lượng 通thông 三tam 性tánh 。

此thử 言ngôn 前tiền 五ngũ 識thức 。 於ư 三tam 境cảnh 中trung 。 惟duy 緣duyên 性tánh 境cảnh 。 三tam 量lượng 中trung 。 惟duy 是thị 現hiện 量lượng 。 三tam 性tánh 俱câu 通thông 。

性tánh 境cảnh 者giả 。 謂vị 所sở 緣duyên 諸chư 色sắc 境cảnh 。 不bất 帶đái 名danh 言ngôn 。 得đắc 境cảnh 自tự 相tương/tướng 也dã 。 相tương/tướng 者giả 。 青thanh 黃hoàng 赤xích 白bạch 之chi 謂vị 。 名danh 者giả 。 長trường 短đoản 方phương 圓viên 之chi 稱xưng 。 現hiện 量lượng 者giả 。 謂vị 對đối 境cảnh 親thân 明minh 。 不bất 起khởi 分phân 別biệt 也dã 。 性tánh 境cảnh 屬thuộc 境cảnh 。 現hiện 量lượng 屬thuộc 心tâm 。 三tam 性tánh 者giả 。 善thiện 性tánh 惡ác 性tánh 無vô 記ký 性tánh 也dã 。 三tam 性tánh 俱câu 通thông 。 以dĩ 五ngũ 識thức 性tánh 。 非phi 恆hằng 一nhất 故cố 。

性tánh 境cảnh 若nhược 說thuyết 根căn 塵trần 能năng 所sở 。 八bát 法pháp 而nhi 成thành 。 是thị 落lạc 小Tiểu 乘Thừa 。 如như 惟duy 識thức 則tắc 無vô 有hữu 此thử 境cảnh 。 此thử 境cảnh 現hiện 前tiền 。 如như 明minh 鏡kính 照chiếu 象tượng 。 湛trạm 然nhiên 明minh 了liễu 。 不bất 起khởi 分phân 別biệt 。 如như 云vân 真chân 境cảnh 也dã 。 善thiện 惡ác 兩lưỡng 性tánh 。 在tại 五ngũ 識thức 雖tuy 無vô 分phân 別biệt 。 而nhi 照chiếu 從tùng 是thị 起khởi 。 故cố 通thông 。

眼nhãn 耳nhĩ 身thân 三tam 二nhị 地địa 居cư 。

三tam 界giới 分phân 為vi 九cửu 地địa 。 自tự 地địa 獄ngục 至chí 六Lục 欲Dục 天Thiên 。 皆giai 欲dục 界giới 也dã 。 為vi 一nhất 地địa 。 四tứ 禪thiền 。 色sắc 界giới 也dã 。 有hữu 四tứ 地địa 。 四tứ 空không 。 無vô 色sắc 界giới 也dã 。 有hữu 四tứ 地địa 。 共cộng 為vi 九cửu 地địa 。 欲dục 界giới 名danh 五ngũ 趣thú 襍tập 居cư 地địa 。 五ngũ 識thức 俱câu 全toàn 。 初sơ 禪thiền 天thiên 。 名danh 離ly 生sanh 喜hỷ 樂lạc 地địa 。 是thị 為vi 二nhị 地địa 。 止chỉ 有hữu 眼nhãn 耳nhĩ 身thân 三tam 識thức 。 無vô 鼻tị 舌thiệt 二nhị 識thức 。 以dĩ 無vô 段đoạn 食thực 故cố 。 自tự 三tam 地địa 以dĩ 上thượng 。 則tắc 五ngũ 識thức 俱câu 無vô 。

徧biến 行hành 別biệt 境cảnh 善thiện 十thập 一nhất 。 中trung 二nhị 大đại 八bát 貪tham 瞋sân 癡si 。

此thử 二nhị 句cú 。 言ngôn 五ngũ 識thức 心tâm 所sở 。 徧biến 行hành 有hữu 五ngũ 。 別biệt 境cảnh 有hữu 正chánh 。 善thiện 心tâm 所sở 十thập 一nhất 。 中trung 隨tùy 煩phiền 惱não 二nhị 。 大đại 隨tùy 煩phiền 惱não 八bát 。 根căn 本bổn 煩phiền 惱não 六lục 。 今kim 止chỉ 有hữu 貪tham 瞋sân 癡si 三tam 。 共cộng 心tâm 所sở 三tam 十thập 四tứ 。 皆giai 任nhậm 運vận 無vô 分phân 別biệt 者giả 。

五ngũ 識thức 同đồng 依y 淨tịnh 色sắc 根căn 。

白bạch 淨tịnh 色sắc 根căn 者giả 。 指chỉ 勝thắng 義nghĩa 而nhi 言ngôn 。 惟duy 天thiên 眼nhãn 能năng 見kiến 。 葢# 落lạc 形hình 質chất 者giả 。 是thị 浮phù 塵trần 根căn 。 豈khởi 能năng 照chiếu 物vật 。 以dĩ 有hữu 勝thắng 義nghĩa 根căn 在tại 。 故cố 能năng 緣duyên 境cảnh 。 言ngôn 五ngũ 個cá 識thức 。 同đồng 依y 勝thắng 義nghĩa 根căn 而nhi 起khởi 也dã 。

九cửu 緣duyên 七thất 八bát 好hảo 相tướng 隣lân 。

九cửu 緣duyên 者giả 。 空không 。 明minh 。 根căn 。 境cảnh 。 作tác 意ý 。 分phân 別biệt 。 依y 染nhiễm 淨tịnh 。 依y 根căn 本bổn 。 依y 種chủng 子tử 也dã 。 眼nhãn 識thức 具cụ 九cửu 緣duyên 而nhi 生sanh 。 耳nhĩ 識thức 惟duy 從tùng 八bát 。 除trừ 明minh 緣duyên 故cố 鼻tị 舌thiệt 身thân 惟duy 七thất 。 除trừ 空không 明minh 二nhị 緣duyên 故cố 。

合hợp 三tam 離ly 二nhị 觀quán 塵trần 世thế 。

鼻tị 舌thiệt 身thân 三tam 識thức 。 合hợp 中trung 取thủ 境cảnh 。 眼nhãn 耳nhĩ 二nhị 識thức 。 離ly 中trung 取thủ 境cảnh 。 觀quán 。 即tức 能năng 緣duyên 見kiến 分phần/phân 。 塵trần 世thế 。 即tức 所sở 緣duyên 相tương/tướng 分phần/phân 。

愚ngu 者giả 難nạn/nan 分phần/phân 識thức 與dữ 根căn 。

此thử 言ngôn 小Tiểu 乘Thừa 愚ngu 法pháp 聲Thanh 聞Văn 。 不bất 知tri 根căn 之chi 與dữ 識thức 。 各các 有hữu 種chủng 子tử 現hiện 行hành 。 以dĩ 為vi 根căn 識thức 互hỗ 生sanh 也dã 。 不bất 知tri 根căn 之chi 種chủng 現hiện 。 但đãn 能năng 導đạo 識thức 之chi 種chủng 現hiện 。 謂vị 根căn 為vi 生sanh 識thức 之chi 緣duyên 則tắc 可khả 。 謂vị 生sanh 識thức 則tắc 不bất 可khả 。 以dĩ 識thức 自tự 有hữu 能năng 生sanh 之chi 種chủng 子tử 故cố 也dã 。 小Tiểu 乘Thừa 未vị 破phá 所sở 知tri 障chướng 。 於ư 法Pháp 不bất 了liễu 。 故cố 難nạn/nan 分phần/phân 耳nhĩ 。

變biến 相tương/tướng 觀quán 空không 唯duy 後hậu 得đắc 。 果quả 中trung 猶do 自tự 不bất 詮thuyên 真chân 。

佛Phật 有hữu 根căn 本bổn 智trí 。 有hữu 後hậu 得đắc 智trí 。 根căn 本bổn 智trí 。 乃nãi 實thật 智trí 。 能năng 親thân 緣duyên 真Chân 如Như 。 後hậu 得đắc 智trí 。 乃nãi 權quyền 智trí 。 但đãn 能năng 了liễu 俗tục 。 不bất 能năng 親thân 緣duyên 真Chân 如Như 。 果quả 頭đầu 佛Phật 已dĩ 破phá 見kiến 思tư 惑hoặc 。 能năng 六lục 根căn 互hỗ 用dụng 。 變biến 起khởi 相tương/tướng 分phần/phân 。 復phục 觀quán 相tương/tướng 空không 。 以dĩ 不bất 知tri 前tiền 五ngũ 。 及cập 七thất 八bát 等đẳng 識thức 。 遂toại 自tự 認nhận 為vi 後hậu 得đắc 智trí 。 不bất 知tri 後hậu 得đắc 智trí 。 乃nãi 從tùng 根căn 本bổn 智trí 而nhi 得đắc 者giả 。 小Tiểu 乘Thừa 雖tuy 有hữu 如như 理lý 如như 量lượng 二nhị 智trí 。 特đặc 其kỳ 名danh 耳nhĩ 。 豈khởi 真chân 後hậu 得đắc 智trí 耶da 。 即tức 後hậu 得đắc 智trí 。 在tại 佛Phật 果Quả 中trung 。 猶do 不bất 詮thuyên 真chân 。 況huống 因nhân 中trung 乎hồ 。 詮thuyên 。 契khế 也dã 。 根căn 本bổn 智trí 無vô 分phân 別biệt 。 所sở 以dĩ 親thân 緣duyên 真Chân 如Như 。 後hậu 得đắc 智trí 。 從tùng 色sắc 根căn 起khởi 。 是thị 有hữu 分phân 別biệt 的đích 。 所sở 以dĩ 不bất 能năng 。 親thân 緣duyên 無vô 分phân 別biệt 理lý 。

小Tiểu 乘Thừa 以dĩ 無vô 我ngã 為vi 真Chân 如Như 。 斷đoạn 了liễu 六lục 識thức 分phân 別biệt 執chấp 。 便tiện 能năng 六lục 根căn 互hỗ 用dụng 。 以dĩ 為vi 能năng 親thân 緣duyên 真Chân 如Như 。

偈kệ 曰viết 。 小tiểu 家gia 果quả 頭đầu 佛Phật 。 理lý 量lượng 徒đồ 有hữu 名danh 。 迷mê 名danh 不bất 知tri 義nghĩa 。 疑nghi 大đại 而nhi 起khởi 諍tranh 。 五ngũ 識thức 同đồng 一nhất 覺giác 。 是thị 以dĩ 眼nhãn 可khả 聞văn 。 耳nhĩ 不bất 能năng 見kiến 色sắc 。 實thật 非phi 本bổn 根căn 咎cữu 。 咎cữu 在tại 分phân 別biệt 者giả 。 以dĩ 故cố 見kiến 思tư 破phá 。 六lục 根căn 即tức 互hỗ 用dụng 。 彼bỉ 小tiểu 不bất 知tri 此thử 。 未vị 究cứu 七thất 八bát 五ngũ 。 三tam 者giả 曉hiểu 然nhiên 了liễu 。 橫hoạnh/hoành 計kế 渠cừ 自tự 破phá 。 既ký 破phá 棄khí 舊cựu 法pháp 。 悲bi 哀ai 歸quy 大Đại 乘Thừa 。 羅la 什thập 首thủ 初sơ 師sư 。 疑nghi 什thập 亦diệc 有hữu 辨biện 。 一nhất 朝triêu 悟ngộ 大đại 理lý 。 仍nhưng 復phục 師sư 羅la 什thập 。

圓viên 明minh 初sơ 發phát 成thành 無vô 漏lậu 。 三tam 類loại 分phân 身thân 息tức 苦khổ 輪luân 。

前tiền 五ngũ 識thức 隨tùy 八bát 識thức 轉chuyển 。 佛Phật 位vị 中trung 。 第đệ 八bát 識thức 轉chuyển 為vi 無vô 漏lậu 白bạch 淨tịnh 識thức 。 而nhi 相tương 應ứng 心tâm 所sở 。 即tức 成thành 大Đại 圓Viên 鏡Kính 智Trí 。 歘hốt 爾nhĩ 現hiện 前tiền 。 故cố 云vân 初sơ 發phát 。 則tắc 前tiền 五ngũ 識thức 即tức 成thành 無vô 漏lậu 。 三tam 類loại 身thân 者giả 。 法pháp 報báo 化hóa 。 三Tam 身Thân 中trung 之chi 化hóa 身thân 也dã 。 千thiên 丈trượng 大đại 化hóa 身thân 。 被bị 大Đại 乘Thừa 四tứ 加gia 行hành 菩Bồ 薩Tát 。 丈trượng 六lục 小tiểu 化hóa 身thân 。 被bị 大Đại 乘Thừa 三tam 資tư 糧lương 位vị 。 菩Bồ 薩Tát 及cập 二Nhị 乘Thừa 凡phàm 夫phu 。 隨tùy 類loại 化hóa 身thân 。 則tắc 三tam 乘thừa 普phổ 被bị 。 六lục 趣thú 均quân 沾triêm 。 以dĩ 止chỉ 息tức 眾chúng 生sanh 苦khổ 輪luân 也dã ○# 前tiền 八bát 句cú 明minh 有hữu 漏lậu 。 後hậu 四tứ 句cú 明minh 無vô 漏lậu 。

第đệ 六lục 識thức

俱câu 頌tụng 其kỳ 造tạo 善thiện 作tác 惡ác 不bất 定định 之chi 功công 能năng 。

三tam 性tánh 三tam 量lượng 通thông 三tam 境cảnh 。 三tam 界giới 輪luân 時thời 易dị 可khả 知tri 。

善thiện 。 惡ác 。 無vô 記ký 。 三tam 性tánh 。 現hiện 。 比tỉ 。 非phi 。 三tam 量lượng 。 性tánh 。 獨độc 影ảnh 。 帶đái 質chất 。 三tam 境cảnh 。 俱câu 通thông 也dã 。 比tỉ 者giả 。 比tỉ 類loại 而nhi 知tri 。 非phi 者giả 。 情tình 有hữu 理lý 無vô 。 比tỉ 度độ 不bất 著trước 也dã 。 帶đái 質chất 境cảnh 有hữu 二nhị 。 以dĩ 心tâm 緣duyên 心tâm 。 中trung 閒gian/nhàn 相tương/tướng 分phần/phân 。 從tùng 兩lưỡng 頭đầu 生sanh 。 帶đái 本bổn 質chất 生sanh 起khởi 。 名danh 真chân 帶đái 質chất 。 以dĩ 心tâm 緣duyên 色sắc 。 中trung 閒gian/nhàn 相tương/tướng 分phần/phân 。 惟duy 從tùng 見kiến 分phần/phân 一nhất 頭đầu 生sanh 起khởi 。 變biến 帶đái 質chất 起khởi 。 名danh 似tự 帶đái 質chất 。 獨độc 影ảnh 亦diệc 有hữu 二nhị 。 一nhất 有hữu 質chất 獨độc 影ảnh 。 五ngũ 根căn 種chủng 現hiện 。 皆giai 托thác 質chất 起khởi 。 一nhất 無vô 質chất 獨độc 影ảnh 。 緣duyên 空không 花hoa 兔thố 角giác 。 及cập 過quá 未vị 等đẳng 所sở 變biến 相tương/tướng 分phần/phân 。 是thị 五ngũ 塵trần 落lạc 謝tạ 影ảnh 子tử 。 止chỉ 緣duyên 過quá 去khứ 五ngũ 塵trần 。 與dữ 未vị 來lai 變biến 起khởi 五ngũ 塵trần 影ảnh 子tử 。 不bất 緣duyên 見kiến 在tại 五ngũ 塵trần 也dã 。

前tiền 生sanh 六lục 識thức 。 攬lãm 法pháp 塵trần 影ảnh 子tử 。 以dĩ 成thành 今kim 生sanh 形hình 種chủng 。 今kim 生sanh 又hựu 因nhân 形hình 起khởi 影ảnh 。 是thị 來lai 生sanh 受thọ 形hình 種chủng 子tử 。 今kim 生sanh 若nhược 能năng 六lục 識thức 作tác 觀quán 。 破phá 了liễu 我ngã 執chấp 。 不bất 攬lãm 法pháp 塵trần 。 則tắc 不bất 受thọ 分phân 段đoạn 身thân 矣hĩ ○# 六lục 識thức 。 輪luân 轉chuyển 三tam 界giới 。 顯hiển 易dị 可khả 知tri 。

相tương 應ứng 心tâm 所sở 五ngũ 十thập 一nhất 。

此thử 句cú 是thị 標tiêu 數số 。 性tánh 界giới 二nhị 句cú 是thị 立lập 名danh 。 欲dục 令linh 眾chúng 生sanh 。 因nhân 名danh 以dĩ 闡xiển 義nghĩa 。 因nhân 義nghĩa 以dĩ 會hội 理lý 。 會hội 理lý 以dĩ 致trí 用dụng 。 致trí 用dụng 在tại 作tác 觀quán 上thượng 說thuyết 。 致trí 用dụng 以dĩ 體thể 道đạo 。 體thể 道đạo 以dĩ 立lập 德đức 。

善thiện 惡ác 臨lâm 時thời 別biệt 配phối 之chi 。

六lục 識thức 遇ngộ 善thiện 境cảnh 時thời 。 與dữ 善thiện 心tâm 所sở 相tương 應ứng 。 遇ngộ 不bất 善thiện 無vô 記ký 境cảnh 時thời 。 與dữ 不bất 善thiện 無vô 記ký 心tâm 所sở 相tương 應ứng 。 故cố 曰viết 別biệt 配phối 之chi 。 此thử 特đặc 平bình 平bình 緣duyên 耳nhĩ 。 若nhược 增tăng 上thượng 緣duyên 。 則tắc 善thiện 心tâm 勇dũng 猛mãnh 。 惡ác 心tâm 所sở 。 俱câu 轉chuyển 而nhi 為vi 善thiện 矣hĩ 。

性tánh 界giới 受thọ 三tam 恆hằng 轉chuyển 易dị 。

六lục 識thức 於ư 三tam 性tánh 。 三tam 界giới 。 併tinh 憂ưu 喜hỷ 苦khổ 樂lạc 捨xả 五ngũ 受thọ 。 恆hằng 常thường 轉chuyển 變biến 改cải 易dị 也dã 。

根căn 隨tùy 信tín 等đẳng 總tổng 相tương 連liên 。

根căn 本bổn 煩phiền 惱não 六lục 。 隨tùy 煩phiền 惱não 二nhị 十thập 。 善thiện 十thập 一nhất 。 等đẳng 餘dư 徧biến 行hành 五ngũ 。 別biệt 境cảnh 五ngũ 。 不bất 定định 四tứ 。 共cộng 五ngũ 十thập 一nhất 。 亦diệc 相tương 連liên 性tánh 界giới 受thọ 等đẳng 轉chuyển 易dị 也dã 。

動động 身thân 發phát 語ngữ 獨độc 為vi 最tối 。

動động 身thân 發phát 語ngữ 時thời 。 於ư 八bát 箇cá 識thức 中trung 。 行hành 相tương/tướng 最tối 勝thắng 。 以dĩ 有hữu 情tình 故cố 也dã 。

引dẫn 滿mãn 能năng 招chiêu 業nghiệp 力lực 牽khiên 。

引dẫn 。 引dẫn 起khởi 也dã 。 滿mãn 。 圓viên 滿mãn 也dã 。 言ngôn 六lục 識thức 能năng 造tạo 業nghiệp 招chiêu 果quả 。

發phát 起khởi 初sơ 心tâm 歡Hoan 喜Hỷ 地Địa 。

歡Hoan 喜Hỷ 地Địa 。 因nhân 斷đoạn 分phân 別biệt 我ngã 法pháp 故cố 。

此thử 識thức 於ư 初Sơ 地Địa 初sơ 心tâm 。 轉chuyển 成thành 無vô 漏lậu 。 以dĩ 斷đoạn 有hữu 分phân 別biệt 我ngã 法pháp 二nhị 執chấp 故cố 。

俱câu 生sanh 猶do 自tự 現hiện 纏triền 眠miên 。

無vô 分phân 別biệt 我ngã 法pháp 二nhị 執chấp 。 與dữ 生sanh 俱câu 生sanh 。 此thử 時thời 尚thượng 未vị 斷đoạn 。 猶do 纏triền 縳truyện 眠miên 伏phục 。 以dĩ 所sở 知tri 障chướng 未vị 斷đoạn 故cố 。

遠viễn 行hành 地địa 後hậu 純thuần 無vô 漏lậu 。 觀quán 察sát 圓viên 明minh 照chiếu 大Đại 千Thiên 。

遠viễn 行hành 乃nãi 第đệ 七thất 地địa 也dã 。 此thử 識thức 以dĩ 前tiền 漏lậu 無vô 漏lậu 閒gian/nhàn 襍tập 而nhi 生sanh 。 至chí 此thử 地địa 後hậu 。 則tắc 俱câu 生sanh 二nhị 障chướng 。 永vĩnh 不bất 現hiện 行hành 。 而nhi 純thuần 無vô 漏lậu 。 相tương 應ứng 心tâm 所sở 。 亦diệc 轉chuyển 為vi 妙Diệu 觀Quán 察Sát 智Trí 。 而nhi 圓viên 明minh 照chiếu 大Đại 千Thiên 矣hĩ 。

第đệ 七thất 識thức

帶đái 質chất 有hữu 覆phú 通thông 情tình 本bổn 。

七thất 識thức 於ư 三tam 境cảnh 中trung 緣duyên 帶đái 質chất 境cảnh 。 三tam 性tánh 中trung 惟duy 有hữu 覆phú 無vô 記ký 性tánh 。 有hữu 覆phú 者giả 。 障chướng 蔽tế 真chân 性tánh 。 通thông 六lục 識thức 情tình 故cố 。 本bổn 八bát 識thức 也dã 。 通thông 情tình 本bổn 。 故cố 曰viết 相tương/tướng 分phần/phân 兩lưỡng 頭đầu 生sanh 。

七thất 識thức 緣duyên 八bát 識thức 見kiến 分phần/phân 。 為vi 內nội 自tự 我ngã 。 七thất 識thức 是thị 心tâm 。 本bổn 識thức 亦diệc 是thị 心tâm 。 所sở 以dĩ 說thuyết 以dĩ 心tâm 緣duyên 心tâm 。 真chân 帶đái 質chất 。 八bát 識thức 是thị 其kỳ 本bổn 質chất 。 故cố 七thất 識thức 既ký 以dĩ 八bát 識thức 見kiến 分phân 為vi 內nội 自tự 我ngã 。 則tắc 八bát 識thức 見kiến 分phần/phân 。 即tức 七thất 識thức 本bổn 位vị 。 八bát 識thức 見kiến 分phần/phân 緣duyên 色sắc 。 即tức 七thất 識thức 緣duyên 色sắc 也dã 。 色sắc 非phi 真chân 。 故cố 曰viết 似tự 帶đái 質chất 。

問vấn 帶đái 質chất 是thị 帶đái 八bát 識thức 本bổn 質chất 而nhi 生sanh 了liễu 。 然nhiên 如như 何hà 是thị 七thất 識thức 的đích 境cảnh 。 八bát 識thức 能năng 藏tạng 一nhất 切thiết 。 所sở 藏tạng 一nhất 切thiết 根căn 身thân 器khí 界giới 。 我ngã 愛ái 執chấp 藏tạng 。 八bát 識thức 便tiện 有hữu 境cảnh 了liễu 。 這giá 境cảnh 從tùng 何hà 來lai 。 是thị 從tùng 六lục 識thức 來lai 也dã 。 便tiện 知tri 七thất 識thức 原nguyên 無vô 體thể 位vị 。 其kỳ 相tương/tướng 分phần/phân 從tùng 六lục 八bát 兩lưỡng 頭đầu 而nhi 生sanh 。

隨tùy 緣duyên 執chấp 我ngã 量lượng 為vi 非phi 。

此thử 識thức 於ư 無vô 分phân 別biệt 。 我ngã 法pháp 二nhị 執chấp 。 是thị 任nhậm 運vận 綿miên 綿miên 。 故cố 云vân 隨tùy 緣duyên 執chấp 我ngã 。

八bát 大đại 徧biến 行hành 別biệt 境cảnh 慧tuệ 。 貪tham 癡si 我ngã 見kiến 慢mạn 相tương 隨tùy 。

大đại 隨tùy 惟duy 八bát 。 徧biến 行hành 五ngũ 別biệt 境cảnh 。 止chỉ 通thông 慧tuệ 。 根căn 本bổn 煩phiền 惱não 。 止chỉ 具cụ 四tứ 。 貪tham 癡si 見kiến 慢mạn 是thị 也dã 。

恆hằng 審thẩm 思tư 量lượng 我ngã 相tương 隨tùy 。

前tiền 五ngũ 識thức 非phi 恆hằng 非phi 審thẩm 。 六lục 識thức 審thẩm 而nhi 非phi 恆hằng 。 惟duy 此thử 識thức 恆hằng 常thường 審thẩm 推thôi 思tư 察sát 量lượng 度độ 。 執chấp 八bát 識thức 見kiến 分phân 為vi 我ngã 。 故cố 曰viết 我ngã 相tương 隨tùy 。

有hữu 情tình 日nhật 夜dạ 鎮trấn 昏hôn 迷mê 。 四tứ 惑hoặc 八bát 大đại 相tương 應ứng 起khởi 。

既ký 執chấp 八bát 識thức 為vi 內nội 自tự 我ngã 。 則tắc 有hữu 情tình 恆hằng 處xứ 生sanh 死tử 長trường 夜dạ 。 而nhi 不bất 自tự 覺giác 。 以dĩ 與dữ 四tứ 惑hoặc 八bát 大đại 相tương 應ứng 而nhi 起khởi 。 四tứ 惑hoặc 。 即tức 根căn 本bổn 煩phiền 惱não 四tứ 。

六lục 轉chuyển 呼hô 為vi 染nhiễm 淨tịnh 依y 。

八bát 個cá 識thức 俱câu 為vi 轉chuyển 識thức 。 惟duy 六lục 識thức 作tác 觀quán 。 則tắc 諸chư 識thức 俱câu 轉chuyển 。 故cố 轉chuyển 獨độc 加gia 於ư 六lục 識thức 。 呼hô 七thất 識thức 為vi 染nhiễm 淨tịnh 之chi 依y 。 葢# 六lục 識thức 有hữu 分phân 別biệt 。 七thất 識thức 無vô 分phân 別biệt 。 有hữu 分phân 別biệt 。 依y 無vô 分phân 別biệt 起khởi 。 以dĩ 無vô 分phân 別biệt 。 近cận 無vô 情tình 故cố 。

極cực 喜hỷ 初sơ 心tâm 平bình 等đẳng 性tánh 。 無vô 功công 用dụng 行hành 我ngã 恆hằng 摧tồi 。

凡phàm 一nhất 地địa 中trung 。 具cụ 初sơ 中trung 後hậu 三tam 心tâm 。 即tức 入nhập 住trụ 出xuất 也dã 。 此thử 識thức 於ư 初Sơ 地Địa 初sơ 心tâm 。 斷đoạn 一nhất 分phần/phân 無vô 明minh 。 便tiện 轉chuyển 成thành 無vô 漏lậu 。 為vi 似tự 平Bình 等Đẳng 性Tánh 智Trí 。 以dĩ 因nhân 中trung 轉chuyển 也dã 。 無vô 功công 用dụng 行hành 。 是thị 八bát 地địa 無vô 分phân 別biệt 我ngã 法pháp 二nhị 執chấp 。 至chí 此thử 盡tận 斷đoạn 。 故cố 曰viết 我ngã 恆hằng 摧tồi 。 乃nãi 為vi 真chân 平Bình 等Đẳng 性Tánh 智Trí 矣hĩ 。

六lục 識thức 到đáo 第đệ 八bát 地địa 。 轉chuyển 妙Diệu 觀Quán 察Sát 智Trí 。 如như 何hà 七thất 識thức 初Sơ 地Địa 初sơ 心tâm 。 就tựu 轉chuyển 平bình 等đẳng 智trí 耶da 。 葢# 六lục 識thức 到đáo 觀quán 成thành 後hậu 。 轉chuyển 妙Diệu 觀Quán 察Sát 智Trí 。 初sơ 作tác 觀quán 時thời 。 轉chuyển 為vi 似tự 妙Diệu 觀Quán 察Sát 智Trí 。

如Như 來Lai 現hiện 起khởi 他tha 受thọ 用dụng 。 十Thập 地Địa 菩Bồ 薩Tát 所sở 被bị 機cơ 。

佛Phật 果Quả 位vị 中trung 。 現hiện 十thập 種chủng 他tha 受thọ 用dụng 身thân 。 十Thập 地Địa 菩Bồ 薩Tát 。 乃nãi 所sở 被bị 之chi 機cơ 也dã 。

第đệ 八bát 識thức

性tánh 惟duy 無vô 覆phú 五ngũ 遍biến 行hành 。

此thử 識thức 因nhân 中trung 。 於ư 三tam 性tánh 中trung 。 惟duy 無vô 覆phú 無vô 記ký 性tánh 。 緣duyên 境cảnh 之chi 時thời 。 相tương 應ứng 心tâm 所sở 。 惟duy 五ngũ 遍biến 行hành 。

界giới 地địa 隨tùy 他tha 業nghiệp 力lực 生sanh 。

此thử 識thức 於ư 三tam 界giới 九cửu 地địa 之chi 中trung 。 隨tùy 六lục 識thức 善thiện 惡ác 業nghiệp 力lực 而nhi 生sanh 。 以dĩ 八bát 識thức 無vô 記ký 性tánh 故cố 。

二Nhị 乘Thừa 不bất 了liễu 因nhân 迷mê 執chấp 。 由do 此thử 能năng 興hưng 論luận 主chủ 諍tranh 。

此thử 識thức 最tối 微vi 細tế 。 所sở 以dĩ 二Nhị 乘Thừa 愚ngu 法pháp 聲Thanh 聞Văn 。 不bất 信tín 有hữu 此thử 。 惟duy 以dĩ 前tiền 六lục 識thức 受thọ 熏huân 持trì 種chủng 。 斷đoạn 了liễu 見kiến 思tư 。 執chấp 為vi 如như 理lý 智trí 。 六lục 根căn 互hỗ 用dụng 。 執chấp 為vi 如như 量lượng 智trí 。 以dĩ 無vô 明minh 全toàn 未vị 破phá 故cố 。 所sở 以dĩ 大Đại 乘Thừa 論luận 主chủ 反phản 覆phúc 辯biện 論luận 。 證chứng 有hữu 此thử 識thức 也dã 。

浩hạo 浩hạo 三tam 藏tạng 不bất 可khả 窮cùng 。

能năng 持trì 種chủng 子tử 不bất 失thất 曰viết 能năng 藏tạng 。 受thọ 染nhiễm 淨tịnh 等đẳng 熏huân 曰viết 所sở 藏tạng 。 七thất 識thức 執chấp 為vi 我ngã 曰viết 執chấp 藏tạng 。 三tam 藏tạng 體thể 用dụng 深thâm 廣quảng 。 故cố 凡phàm 小tiểu 不bất 達đạt 。

淵uyên 深thâm 七thất 浪lãng 境cảnh 為vi 風phong 。

八bát 識thức 如như 澄trừng 湛trạm 之chi 淵uyên 。 由do 前tiền 七thất 個cá 識thức 攬lãm 前tiền 境cảnh 為vi 風phong 。 興hưng 起khởi 波ba 浪lãng 耳nhĩ 。

受thọ 薰huân 持trì 種chủng 根căn 身thân 器khí 。

此thử 識thức 能năng 受thọ 前tiền 染nhiễm 淨tịnh 熏huân 。 能năng 持trì 根căn 身thân 器khí 界giới 種chủng 子tử 。 根căn 是thị 六lục 根căn 。 身thân 為vi 內nội 世thế 界giới 。 器khí 為vi 外ngoại 世thế 界giới 。

去khứ 後hậu 來lai 先tiên 作tác 主chủ 公công 。

惟duy 此thử 識thức 為vi 總tổng 報báo 主chủ 。

不bất 動động 地địa 前tiền 纔tài 捨xả 藏tạng 。 金kim 剛cang 道đạo 後hậu 異dị 熟thục 空không 。

第đệ 八bát 地địa 為vi 不bất 動động 地địa 。 此thử 識thức 初sơ 至chí 此thử 地địa 。 纔tài 捨xả 能năng 藏tạng 所sở 藏tạng 執chấp 藏tạng 。 至chí 金kim 剛cang 道đạo 後hậu 。 乃nãi 等đẳng 覺giác 位vị 。 異dị 熟thục 者giả 。 變biến 異dị 而nhi 熟thục 。 異dị 時thời 而nhi 熟thục 。 異dị 類loại 而nhi 熟thục 。 金kim 剛cang 道đạo 後hậu 。 斷đoạn 生sanh 相tương/tướng 無vô 明minh 。 異dị 熟thục 種chủng 子tử 方phương 空không 也dã 。

金kim 剛cang 觀quán 智trí 。 是thị 智trí 之chi 名danh 。 言ngôn 其kỳ 堅kiên 利lợi 能năng 壞hoại 。 一nhất 切thiết 無vô 明minh 。 有hữu 生sanh 住trụ 異dị 滅diệt 。 異dị 熟thục 空không 。 則tắc 瞥miết 起khởi 一nhất 念niệm 。 無vô 明minh 空không 矣hĩ 。

大đại 圓viên 無vô 垢cấu 同đồng 時thời 發phát 。 普phổ 照chiếu 十thập 方phương 塵trần 剎sát 中trung 。

此thử 識thức 至chí 佛Phật 果Quả 位vị 中trung 。 轉chuyển 成thành 上thượng 品phẩm 無vô 漏lậu 淨tịnh 體thể 。 號hiệu 無vô 垢cấu 識thức 。 與dữ 相tương 應ứng 大Đại 圓Viên 鏡Kính 智Trí 。 同đồng 發phát 起khởi 時thời 。 普phổ 照chiếu 十thập 方phương 。 圓viên 明minh 世thế 界giới 。

唯duy 識thức 略lược 解giải

夫phu 搜sưu 剔dịch 陰âm 陽dương 之chi 奧áo 。 囊nang 括quát 造tạo 化hóa 之chi 精tinh 。 洞đỗng 洪hồng 濛# 之chi 源nguyên 。 破phá 渾hồn 沌# 之chi 竅khiếu 。 超siêu 儒nho 老lão 而nhi 獨độc 高cao 。 冠quan 百bách 氏thị 而nhi 弘hoằng 深thâm 。 舍xá 唯duy 識thức 之chi 宗tông 而nhi 他tha 求cầu 。 未vị 之chi 有hữu 也dã 。 夫phu 唯duy 遮già 境cảnh 有hữu 。 識thức 簡giản 心tâm 空không 。 遮già 境cảnh 則tắc 識thức 外ngoại 無vô 法pháp 。 簡giản 空không 則tắc 非phi 同đồng 枯khô 滅diệt 。 是thị 以dĩ 夷di 斷đoạn 常thường 之chi 坑khanh 。 塞tắc 生sanh 滅diệt 之chi 路lộ 。 圓viên 彰chương 中trung 道đạo 。 刊# 定định 因nhân 明minh 。 魔ma 外ngoại 望vọng 絕tuyệt 。 凡phàm 聖thánh 共cộng 遵tuân 耳nhĩ 。 然nhiên 識thức 有hữu 八bát 種chủng 。 有hữu 心tâm 王vương 心tâm 所sở 之chi 殊thù 。 苟cẩu 非phi 智trí 慧tuệ 空không 靈linh 。 思tư 量lượng 妙diệu 絕tuyệt 。 豈khởi 易dị 窺khuy 其kỳ 庭đình 哉tai 。 阿a 賴lại 耶da 識thức 等đẳng 。 大đại 略lược 窮cùng 其kỳ 所sở 由do 生sanh 。 直trực 以dĩ 真Chân 如Như 照chiếu 極cực 反phản 昧muội 。 生sanh 滅diệt 與dữ 不bất 生sanh 滅diệt 和hòa 合hợp 。 謂vị 之chi 證chứng 自tự 證chứng 分phần/phân 。 即tức 如như 醒tỉnh 人nhân 忽hốt 爾nhĩ 昏hôn 作tác 人nhân 語ngữ 。 雖tuy 聞văn 而nhi 不bất 能năng 了liễu 了liễu 。 謂vị 之chi 醒tỉnh 耶da 。 又hựu 不bất 能năng 了liễu 了liễu 。 謂vị 之chi 昏hôn 耶da 。 人nhân 語ngữ 又hựu 聞văn 。 此thử 之chi 謂vị 昏hôn 醒tỉnh 相tương/tướng 半bán 。 迷mê 悟ngộ 之chi 關quan 也dã 。 此thử 等đẳng 時thời 節tiết 。 有hữu 人nhân 喚hoán 之chi 。 則tắc 昏hôn 隨tùy 醒tỉnh 矣hĩ 。 不bất 喚hoán 則tắc 醒tỉnh 隨tùy 昏hôn 矣hĩ 。 醒tỉnh 既ký 隨tùy 昏hôn 。 而nhi 外ngoại 不bất 能năng 了liễu 境cảnh 。 又hựu 不bất 作tác 夢mộng 。 惟duy 昏hôn 然nhiên 而nhi 已dĩ 。 謂vị 之chi 自tự 證chứng 分phần/phân 。 此thử 等đẳng 時thời 節tiết 。 位vị 無vô 能năng 所sở 。 冥minh 然nhiên 獨độc 存tồn 也dã 。 少thiểu 頃khoảnh 頓đốn 夢mộng 種chủng 種chủng 悲bi 歡hoan 苦khổ 樂lạc 。 據cứ 能năng 觀quán 而nhi 言ngôn 。 謂vị 之chi 見kiến 分phần/phân 。 即tức 所sở 觀quán 之chi 所sở 。 即tức 相tương/tướng 分phần/phân 。 或hoặc 問vấn 曰viết 。 見kiến 相tương/tướng 二nhị 分phần 。 前tiền 後hậu 生sanh 耶da 。 抗kháng 然nhiên 生sanh 耶da 。 余dư 應ưng 之chi 曰viết 。 見kiến 相tương/tướng 二nhị 分phần 。 謂vị 之chi 前tiền 後hậu 生sanh 者giả 。 現hiện 量lượng 之chi 中trung 。 不bất 許hứa 有hữu 無vô 分phân 別biệt 。 纔tài 生sanh 分phân 別biệt 。 現hiện 量lượng 滅diệt 矣hĩ 。 謂vị 之chi 抗kháng 生sanh 。 則tắc 能năng 所sở 弗phất 同đồng 也dã 。 此thử 四tứ 分phần/phân 乃nãi 八bát 識thức 之chi 本bổn 。 故cố 有hữu 志chí 於ư 此thử 宗tông 者giả 。 不bất 可khả 不bất 留lưu 神thần 焉yên 。 四tứ 分phần/phân 通thông 澈triệt 。 則tắc 八bát 識thức 之chi 綱cương 。 思tư 過quá 半bán 矣hĩ 。

夫phu 八bát 識thức 四tứ 分phần/phân 。 乃nãi 相tương/tướng 宗tông 之chi 綱cương 骨cốt 也dã 。 阿a 賴lại 耶da 識thức 。 末mạt 那na 識thức 。 分phân 別biệt 識thức 。 眼nhãn 耳nhĩ 鼻tị 舌thiệt 身thân 五ngũ 識thức 。 謂vị 之chi 八bát 識thức 。 證chứng 自tự 證chứng 分phần/phân 。 自tự 證chứng 分phần/phân 。 見kiến 分phần/phân 。 相tương/tướng 分phần/phân 。 謂vị 之chi 四tứ 分phần/phân 。 究cứu 本bổn 言ngôn 之chi 。 八bát 識thức 四tứ 分phần/phân 。 初sơ 無vô 別biệt 體thể 。 特đặc 以dĩ 真Chân 如Như 隨tùy 緣duyên 。 乃nãi 成thành 種chủng 種chủng 耳nhĩ 。 夫phu 真Chân 如Như 隨tùy 緣duyên 之chi 旨chỉ 。 最tối 難nạn/nan 明minh 了liễu 。 良lương 以dĩ 真Chân 如Như 清thanh 淨tịnh 。 初sơ 無vô 薰huân 染nhiễm 。 如như 何hà 瞥miết 起khởi 隨tùy 緣duyên 耶da 。 於ư 此thử 參tham 之chi 不bất 已dĩ 。 忽hốt 然nhiên 悟ngộ 入nhập 。 所sở 謂vị 八bát 識thức 四tứ 分phần/phân 。 不bất 煩phiền 少thiểu 檢kiểm 。 唯duy 識thức 之chi 書thư 。 便tiện 能năng 了liễu 了liễu 矣hĩ 。 故cố 曰viết 性tánh 宗tông 通thông 而nhi 相tương/tướng 宗tông 不bất 通thông 。 則tắc 性tánh 宗tông 所sở 見kiến 。 猶do 未vị 圓viên 滿mãn 。 通thông 相tương/tướng 宗tông 而nhi 不bất 通thông 性tánh 宗tông 。 則tắc 相tương/tướng 宗tông 所sở 見kiến 。 亦diệc 未vị 精tinh 徹triệt 。 性tánh 相tướng 俱câu 通thông 。 而nhi 未vị 悟ngộ 達đạt 磨ma 之chi 禪thiền 。 則tắc 如như 葉diệp 公công 畫họa 龍long 。 頭đầu 角giác 望vọng 之chi 非phi 不bất 宛uyển 然nhiên 也dã 。 欲dục 其kỳ 濟tế 亢kháng 旱hạn 。 興hưng 雷lôi 雨vũ 。 斷đoạn 不bất 能năng 焉yên 。 是thị 以dĩ 有hữu 志chí 於ư 出xuất 世thế 。 而nhi 荷hà 擔đảm 法pháp 道đạo 。 若nhược 性tánh 。 若nhược 相tương/tướng 。 若nhược 禪thiền 宗tông 。 敢cảm 不bất 端đoan 誠thành 而nhi 留lưu 神thần 哉tai 。 惟duy 相tương/tướng 宗tông 名danh 義nghĩa 數số 多đa 。 若nhược 非phi 心tâm 智trí 妙diệu 密mật 。 委ủy 曲khúc 精tinh 搜sưu 。 實thật 未vị 易dị 明minh 也dã 。 今kim 則tắc 取thủ 大đại 略lược 稍sảo 論luận 而nhi 疏sớ/sơ 之chi 。 但đãn 粗thô 曉hiểu 蒙mông 孺nhụ 耳nhĩ 。 大đại 抵để 阿a 賴lại 耶da 識thức 。 通thông 前tiền 眼nhãn 耳nhĩ 鼻tị 舌thiệt 身thân 五ngũ 識thức 。 當đương 併tinh 而nhi 發phát 揮huy 之chi 。 似tự 覺giác 易dị 明minh 。 葢# 阿a 賴lại 耶da 識thức 。 及cập 前tiền 五ngũ 識thức 。 皆giai 屬thuộc 現hiện 量lượng 。 又hựu 皆giai 上thượng 品phẩm 果quả 中trung 轉chuyển 也dã 。 若nhược 第đệ 七thất 識thức 。 第đệ 六lục 識thức 則tắc 三tam 品phẩm 皆giai 具cụ 。 三tam 品phẩm 者giả 。 見kiến 道đạo 為vi 下hạ 品phẩm 。 修tu 道Đạo 為vi 中trung 品phẩm 。 究cứu 竟cánh 為vi 上thượng 品phẩm 。 故cố 七thất 六lục 因nhân 中trung 轉chuyển 也dã 。 或hoặc 曰viết 。 前tiền 五ngũ 識thức 成thành 無vô 漏lậu 相tương 應ứng 心tâm 品phẩm 。 現hiện 身thân 益ích 物vật 。 何hà 以dĩ 先tiên 言ngôn 第đệ 八bát 成thành 無vô 漏lậu 耶da 。 以dĩ 圓viên 明minh 初sơ 發phát 。 乃nãi 第đệ 八bát 識thức 相tương 應ứng 心tâm 品phẩm 。 成thành 大Đại 圓Viên 鏡Kính 智Trí 。 故cố 其kỳ 前tiền 五ngũ 根căn 。 即tức 第đệ 八bát 識thức 所sở 變biến 相tương/tướng 分phần/phân 。 能năng 變biến 本bổn 識thức 。 既ký 成thành 無vô 漏lậu 。 所sở 變biến 五ngũ 根căn 。 自tự 當đương 即tức 成thành 無vô 漏lậu 矣hĩ 。 能năng 發phát 五ngũ 根căn 。 既ký 成thành 無vô 漏lậu 。 則tắc 所sở 發phát 五ngũ 識thức 。 遂toại 成thành 無vô 漏lậu 何hà 疑nghi 哉tai 。 或hoặc 曰viết 。 既ký 言ngôn 八bát 識thức 轉chuyển 成thành 四Tứ 智Trí 。 何hà 故cố 卻khước 言ngôn 相tương 應ứng 心tâm 品phẩm 耶da 。 對đối 曰viết 。 唯duy 識thức 第đệ 十thập 云vân 。 此thử 四tứ 品phẩm 總tổng 攝nhiếp 佛Phật 地địa 。 一nhất 切thiết 有hữu 為vi 。 功công 德đức 皆giai 盡tận 。 此thử 轉chuyển 有hữu 漏lậu 八bát 識thức 七thất 識thức 六lục 識thức 五ngũ 識thức 相tương 應ứng 。 心tâm 品phẩm 如như 次thứ 而nhi 得đắc 。 智trí 雖tuy 非phi 識thức 而nhi 依y 識thức 。 轉chuyển 識thức 為vi 主chủ 。 故cố 說thuyết 識thức 轉chuyển 得đắc 。 又hựu 有hữu 漏lậu 位vị 。 智trí 劣liệt 識thức 強cường/cưỡng 。 無vô 漏lậu 位vị 中trung 。 智trí 強cường 識thức 劣liệt 。 為vi 勸khuyến 有hữu 情tình 。 依y 智trí 捨xả 識thức 。 故cố 說thuyết 轉chuyển 識thức 成thành 智trí 也dã 。 大Đại 乘Thừa 所sở 緣duyên 緣duyên 義nghĩa 曰viết 。 言ngôn 是thị 帶đái 己kỷ 相tương/tướng 者giả 。 帶đái 與dữ 己kỷ 相tương/tướng 。 各các 有hữu 二nhị 義nghĩa 。 言ngôn 帶đái 有hữu 二nhị 義nghĩa 者giả 。 一nhất 則tắc 挾hiệp 帶đái 。 即tức 能năng 緣duyên 心tâm 親thân 挾hiệp 境cảnh 體thể 而nhi 緣duyên 。 二nhị 則tắc 變biến 帶đái 。 即tức 能năng 緣duyên 心tâm 變biến 起khởi 相tương/tướng 分phần/phân 而nhi 緣duyên 也dã 。 親thân 挾hiệp 者giả 。 謂vị 之chi 實thật 境cảnh 。 變biến 起khởi 者giả 。 謂vị 之chi 假giả 境cảnh 。 假giả 境cảnh 者giả 何hà 。 即tức 實thật 境cảnh 影ảnh 子tử 也dã 。 影ảnh 子tử 者giả 何hà 。 謂vị 前tiền 五ngũ 識thức 親thân 挾hiệp 實thật 境cảnh 。 乃nãi 任nhậm 運vận 而nhi 緣duyên 。 不bất 帶đái 名danh 言ngôn 。 現hiện 量lượng 中trung 也dã 。 譬thí 諸chư 明minh 鏡kính 。 物vật 臨lâm 即tức 照chiếu 。 原nguyên 無vô 心tâm 也dã 。 纔tài 覺giác 妍nghiên 醜xú 。 現hiện 量lượng 已dĩ 滅diệt 。 即tức 落lạc 比tỉ 量lượng 矣hĩ 。 余dư 是thị 知tri 假giả 境cảnh 影ảnh 子tử 。 意ý 識thức 所sở 緣duyên 耳nhĩ 。 又hựu 能năng 緣duyên 心tâm 變biến 起khởi 相tương/tướng 分phần/phân 而nhi 緣duyên 。 亦diệc 假giả 境cảnh 也dã 。 今kim 安an 慧tuệ 宗tông 中trung 。 妄vọng 謂vị 因nhân 中trung 無vô 漏lậu 五ngũ 識thức 。 能năng 緣duyên 真Chân 如Như 。 殊thù 不bất 知tri 五ngũ 識thức 成thành 智trí 。 必tất 待đãi 第đệ 八bát 識thức 轉chuyển 而nhi 為vi 根căn 本bổn 智trí 。 然nhiên 後hậu 五ngũ 識thức 轉chuyển 成Thành 所Sở 作Tác 智Trí 也dã 。 此thử 中trung 目mục 此thử 智trí 為vi 後hậu 得đắc 者giả 何hà 也dã 。 謂vị 根căn 本bổn 而nhi 後hậu 得đắc 也dã 。 以dĩ 五ngũ 識thức 及cập 第đệ 八bát 識thức 皆giai 屬thuộc 現hiện 量lượng 。 果quả 上thượng 同đồng 轉chuyển 故cố 也dã 。 彼bỉ 謂vị 因nhân 中trung 五ngũ 識thức 未vị 轉chuyển 智trí 而nhi 能năng 緣duyên 真Chân 如Như 。 非phi 妄vọng 而nhi 何hà 。 縱túng/tung 於ư 果quả 上thượng 識thức 雖tuy 轉chuyển 智trí 。 第đệ 能năng 照chiếu 俗tục 而nhi 不bất 能năng 緣duyên 真Chân 如Như 故cố 。 護hộ 法Pháp 師sư 曰viết 。 果quả 中trung 猶do 自tự 不bất 詮thuyên 真chân 。 況huống 因nhân 中trung 乎hồ 。

紫tử 栢# 老lão 人nhân 集tập 卷quyển 之chi 十thập 二nhị