仁Nhân 王Vương 經Kinh 科Khoa 疏Sớ
Quyển 0002
明Minh 真Chân 貴Quý 述Thuật

仁Nhân 王Vương 護Hộ 國Quốc 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 經Kinh 卷quyển 上thượng 科khoa 疏sớ/sơ 卷quyển 二nhị

唐đường 三tam 藏tạng 沙Sa 門Môn 大đại 廣quảng 智trí 不bất 空không 奉phụng 。 詔chiếu 譯dịch 。

明minh 慈từ 慧tuệ 寺tự 開khai 山sơn 比Bỉ 丘Khâu 蜀thục 東đông 普phổ 真chân 貴quý 述thuật

△# 二nhị 正chánh 演diễn 玄huyền 微vi 。 二nhị 。 初sơ 分phần/phân 科khoa 略lược 敘tự 。

此thử 下hạ 正chánh 宗tông 有hữu 六lục 品phẩm 經kinh 文văn 分phần/phân 四tứ 。 一nhất 內nội 護hộ 佛Phật 法Pháp 。 顯hiển 理lý 虗hư 玄huyền 。 有hữu 三tam 品phẩm 。 即tức 第đệ 二nhị 觀quán 如Như 來Lai 品phẩm 。 明minh 自tự 利lợi 行hành 。 答đáp 第đệ 一nhất 問vấn 。 第đệ 三tam 菩Bồ 薩Tát 行hành 品phẩm 。 明minh 利lợi 他tha 行hành 。 答đáp 第đệ 二nhị 問vấn 。 及cập 第đệ 三tam 問vấn 。 第đệ 四tứ 二nhị 諦đế 品phẩm 。 明minh 二nhị 護hộ 所sở 依y 正chánh 理lý 。 二nhị 外ngoại 護hộ 國quốc 土độ 。 顯hiển 法pháp 妙diệu 利lợi 。 即tức 第đệ 五ngũ 護hộ 國quốc 品phẩm 。 三tam 報báo 恩ân 供cúng 養dường 。 顯hiển 果quả 難nan 思tư 。 即tức 第đệ 六lục 不bất 思tư 議nghị 品phẩm 。 四tứ 宏hoành 經kinh 相tướng 貌mạo 。 顯hiển 行hành 無vô 盡tận 。 即tức 第đệ 七thất 奉phụng 持trì 品phẩm 。 也dã 。

△# 二nhị 依y 科khoa 釋thích 文văn 。 四tứ 。 初sơ 內nội 護hộ 佛Phật 法Pháp 。 顯hiển 理lý 虗hư 玄huyền 二nhị 。 初sơ 略lược 。 開khai 二nhị 護hộ 。 二nhị 。 初sơ 當đương 品phẩm 名danh 題đề 。

觀Quán 如Như 來Lai 品Phẩm 第đệ 二nhị

前tiền 如Như 來Lai 光quang 瑞thụy 之chi 興hưng 。 意ý 明minh 般Bát 若Nhã 玄huyền 趣thú 。 以dĩ 為vi 內nội 外ngoại 二nhị 護hộ 根căn 宗tông 。 故cố 一nhất 出xuất 三tam 昧muội 。 預dự 知tri 王vương 心tâm 。 因nhân 護hộ 國quốc 之chi 念niệm 緣duyên 。 為vi 二nhị 護hộ 之chi 誠thành 請thỉnh 。 於ư 中trung 先tiên 明minh 護hộ 果quả 。 端đoan 在tại 度độ 生sanh 。 不bất 住trụ 相tương/tướng 以dĩ 明minh 真chân 。 觀quán 體thể 空không 而nhi 行hành 化hóa 。 理lý 智trí 無vô 二nhị 。 生sanh 佛Phật 一nhất 如như 。 次thứ 明minh 觀quán 身thân 遠viễn 離ly 諸chư 相tướng 。 徹triệt 底để 心tâm 言ngôn 罔võng 及cập 。 是thị 為vi 正chánh 觀quán 。 故cố 名danh 觀quán 如Như 來Lai 品phẩm 。 然nhiên 觀quán 即tức 觀quán 照chiếu 般Bát 若Nhã 。 如Như 來Lai 即tức 實thật 相tướng 般Bát 若Nhã 。 如Như 來Lai 為vi 實thật 相tướng 者giả 。 以dĩ 秦tần 譯dịch 名danh 觀quán 空không 品phẩm 故cố 。 故cố 知tri 以dĩ 理lý 從tùng 智trí 。 譯dịch 名danh 如Như 來Lai 。 以dĩ 智trí 從tùng 理lý 。 譯dịch 名danh 觀quán 空không 。 金kim 剛cang 云vân 。 如Như 來Lai 者giả 。 即tức 諸chư 法pháp 如như 義nghĩa 。 即tức 以dĩ 如như 義nghĩa 為vi 如Như 來Lai 也dã 。 是thị 知tri 無vô 相tướng 妙diệu 慧tuệ 。 觀quán 法pháp 實thật 相tướng 總tổng 之chi 。 無vô 生sanh 無vô 滅diệt 。 非phi 去khứ 非phi 來lai 。 即tức 有hữu 無vô 而nhi 逈huýnh 超siêu 。 冥minh 同đồng 真chân 際tế 。 離ly 我ngã 人nhân 而nhi 永vĩnh 斷đoạn 。 等đẳng 一nhất 妙diệu 空không 。 明minh 其kỳ 真chân 也dã 。 萬vạn 境cảnh 一nhất 如như 。 究cứu 其kỳ 俗tục 也dã 。 諸chư 緣duyên 幻huyễn 有hữu 。 此thử 菩Bồ 薩Tát 正chánh 修tu 中Trung 道Đạo 之chi 理lý 觀quán 。 豈khởi 與dữ 凡phàm 小tiểu 之chi 滯trệ 溺nịch 。 有hữu 無vô 邪tà 外ngoại 之chi 妄vọng 執chấp 常thường 斷đoạn 同đồng 年niên 而nhi 語ngữ 者giả 哉tai 。 觀quán 照chiếu 是thị 用dụng 。 實thật 相tướng 即tức 體thể 。 不bất 得đắc 是thị 體thể 。 不bất 發phát 是thị 用dụng 。 不bất 得đắc 是thị 用dụng 。 不bất 顯hiển 此thử 體thể 。 攝nhiếp 用dụng 歸quy 體thể 。 則tắc 境cảnh 智trí 兩lưỡng 忘vong 。 體thể 用dụng 不bất 二nhị 。 若nhược 從tùng 體thể 超siêu 用dụng 。 則tắc 離ly 即tức 雙song 成thành 。 同đồng 時thời 遮già 照chiếu 。 所sở 謂vị 用dụng 根căn 諸chư 體thể 。 體thể 逐trục 乎hồ 用dụng 。 體thể 用dụng 雖tuy 二nhị 。 不bất 離ly 一nhất 般ban 若nhược 矣hĩ 。 然nhiên 不bất 可khả 執chấp 此thử 為vi 實thật 。 何hà 者giả 。 若nhược 作tác 有hữu 會hội 。 則tắc 被bị 有hữu 見kiến # 殺sát 。 若nhược 作tác 空không 見kiến 。 則tắc 被bị 空không 見kiến # 殺sát 。 到đáo 這giá 裡# 名danh 言ngôn 路lộ 絕tuyệt 。 心tâm 智trí 莫mạc 窺khuy 。 一nhất 切thiết 二nhị 邊biên 。 皆giai 不bất 能năng 入nhập 。 若nhược 作tác 中trung 道đạo 會hội 。 禍họa 同đồng 二nhị 邊biên 既ký 非phi 空không 有hữu 。 又hựu 不bất 名danh 中trung 。 畢tất 竟cánh 喚hoán 作tác 甚thậm 麼ma 即tức 得đắc 這giá 裡# 爍thước 迦ca 羅la 眼nhãn 窺khuy 覰# 不bất 入nhập 。 大đại 悲bi 千thiên 手thủ 。 摸mạc 索sách 不bất 著trước 。 故cố 大đại 品phẩm 云vân 。 設thiết 有hữu 一nhất 法pháp 過quá 於ư 菩Bồ 提Đề 涅Niết 槃Bàn 之chi 上thượng 。 吾ngô 亦diệc 說thuyết 為vi 如như 幻huyễn 如như 夢mộng 者giả 。 此thử 也dã 。

△# 二nhị 正chánh 解giải 經kinh 文văn 三tam 。 初sơ 預dự 知tri 請thỉnh 意ý 。

爾nhĩ 時thời 世Thế 尊Tôn 。 從tùng 三tam 昧muội 起khởi 。 坐tọa 師sư 子tử 座tòa 。 告cáo 大đại 眾chúng 言ngôn 。 吾ngô 知tri 十thập 六lục 。 諸chư 國quốc 王vương 等đẳng 。 咸hàm 作tác 是thị 念niệm 。 世Thế 尊Tôn 大đại 慈từ 。 普phổ 皆giai 利lợi 樂lạc 。 我ngã 等đẳng 諸chư 王vương 。 云vân 何hà 護hộ 國quốc 。

佛Phật 知tri 說thuyết 二nhị 護hộ 般Bát 若Nhã 時thời 至chí 。 故cố 從tùng 三tam 昧muội 起khởi 也dã 。 然nhiên 佛Phật 無vô 不bất 定định 時thời 。 今kim 言ngôn 出xuất 入nhập 者giả 。 為vi 物vật 示thị 軌quỹ 故cố 。 師sư 子tử 座tòa 。 表biểu 佛Phật 說thuyết 法pháp 無vô 畏úy 如như 為vi 人nhân 中trung 師sư 子tử 也dã 。 大đại 眾chúng 。 即tức 所sở 被bị 機cơ 。 王vương 之chi 有hữu 國quốc 。 天thiên 命mạng 人nhân 心tâm 。 理lý 亂loạn 安an 危nguy 係hệ 焉yên 。 得đắc 其kỳ 道đạo 。 則tắc 天thiên 命mạng 順thuận 。 人nhân 心tâm 服phục 。 失thất 其kỳ 道đạo 。 則tắc 天thiên 反phản 時thời 。 物vật 逆nghịch 理lý 。 故cố 治trị 亂loạn 護hộ 國quốc 之chi 樞xu 機cơ 。 只chỉ 在tại 一nhất 心tâm 之chi 上thượng 轉chuyển 移di 耳nhĩ 。 是thị 以dĩ 佛Phật 纔tài 出xuất 定định 。 方phương 有hữu 事sự 於ư 般Bát 若Nhã 。 王vương 即tức 念niệm 請thỉnh 。 心tâm 靳# 護hộ 國quốc 。 故cố 知tri 護hộ 國quốc 之chi 要yếu 。 非phi 般Bát 若Nhã 妙diệu 利lợi 。 而nhi 誰thùy 能năng 哉tai 。 然nhiên 佛Phật 即tức 知tri 王vương 念niệm 請thỉnh 者giả 。 所sở 謂vị 鑿tạc 池trì 不bất 待đãi 月nguyệt 。 池trì 成thành 月nguyệt 自tự 來lai 。 豈khởi 同đồng 他tha 人nhân 有hữu 心tâm 。 予# 忖thốn 度độ 之chi 之chi 謂vị 耶da 。 古cổ 疏sớ/sơ 謂vị 十thập 六lục 國quốc 王vương 。 意ý 欲dục 問vấn 護hộ 國quốc 因nhân 緣duyên 。 據cứ 前tiền 嘆thán 請thỉnh 祇kỳ 主chủ 在tại 斯tư 王vương 。 今kim 知tri 請thỉnh 意ý 通thông 及cập 十thập 六lục 國quốc 者giả 。 盖# 問vấn 不bất 可khả 多đa 。 請thỉnh 必tất 有hữu 主chủ 。 姑cô 推thôi 斯tư 王vương 為vi 首thủ 。 佛Phật 知tri 請thỉnh 意ý 不bất 局cục 一nhất 人nhân 。 故cố 理lý 當đương 十thập 六lục 國quốc 王vương 也dã 。 則tắc 知tri 念niệm 請thỉnh 護hộ 國quốc 之chi 問vấn 。 與dữ 後hậu 菩Bồ 薩Tát 行hành 品phẩm 二nhị 諦đế 品phẩm 。 並tịnh 護hộ 國quốc 品phẩm 。 為vi 張trương 本bổn 也dã 。

△# 二nhị 略lược 開khai 誡giới 聽thính 。

善thiện 男nam 子tử 。 吾ngô 今kim 先tiên 為vì 諸chư 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 說thuyết 護hộ 佛Phật 果Quả 護hộ 十Thập 地Địa 行hành 。 汝nhữ 等đẳng 皆giai 應ưng 。 諦đế 聽thính 諦đế 聽thính 。 善thiện 思tư 念niệm 之chi 。

據cứ 下hạ 文văn 不bất 住trụ 行hành 化hóa 。 等đẳng 生sanh 佛Phật 以dĩ 皆giai 空không 。 不bất 著trước 名danh 相tướng 。 齊tề 理lý 智trí 而nhi 一nhất 性tánh 。 是thị 護hộ 佛Phật 果Quả 也dã 。 依y 五ngũ 忍nhẫn 而nhi 修tu 行hành 。 自tự 他tha 普phổ 利lợi 。 住trụ 多đa 劫kiếp 而nhi 正chánh 化hóa 。 權quyền 實thật 雙song 行hành 。 是thị 護hộ 十Thập 地Địa 行hành 也dã 然nhiên 二nhị 護hộ 諸chư 王vương 未vị 請thỉnh 。 佛Phật 自tự 先tiên 為vi 說thuyết 護hộ 佛Phật 果Quả 護hộ 十Thập 地Địa 二nhị 事sự 者giả 。 意ý 明minh 二nhị 護hộ 。 為vi 外ngoại 護hộ 之chi 本bổn 。 若nhược 但đãn 說thuyết 護hộ 國quốc 。 則tắc 安an 樂lạc 平bình 和hòa 之chi 時thời 。 人nhân 心tâm 易dị 憍kiêu 易dị 泰thái 。 一nhất 恣tứ 妄vọng 想tưởng 。 喪táng 心tâm 昧muội 理lý 。 日nhật 流lưu 於ư 離ly 亂loạn 而nhi 不bất 可khả 知tri 者giả 。 故cố 佛Phật 先tiên 開khai 二nhị 護hộ 。 出xuất 世thế 之chi 法Pháp 。 令linh 知tri 法pháp 法pháp 同đồng 如như 。 處xứ 處xứ 皆giai 空không 。 以dĩ 此thử 直trực 窮cùng 佛Phật 果Quả 因nhân 行hành 之chi 性tánh 海hải 。 然nhiên 後hậu 修tu 稱xưng 般Bát 若Nhã 之chi 福phước 田điền 。 以dĩ 此thử 護hộ 國quốc 而nhi 有hữu 餘dư 裕# 。 故cố 知tri 開khai 內nội 二nhị 護hộ 者giả 。 又hựu 與dữ 外ngoại 護hộ 國quốc 土độ 為vi 張trương 本bổn 也dã 。 汝nhữ 等đẳng 下hạ 。 誡giới 聽thính 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 汝nhữ 等đẳng 以dĩ 緣duyên 心tâm 聽thính 法Pháp 。 此thử 法Pháp 亦diệc 緣duyên 。 非phi 得đắc 法Pháp 性tánh 。 今kim 誡giới 諦đế 聽thính 者giả 。 正chánh 使sử 無vô 以dĩ 緣duyên 心tâm 聽thính 法Pháp 也dã 。 息tức 慮lự 亡vong 緣duyên 。 易dị 食thực 甘cam 飲ẩm 。 於ư 法pháp 方phương 有hữu 分phần/phân 矣hĩ 。 諦đế 聽thính 。 即tức 聞văn 慧tuệ 。 善thiện 思tư 。 即tức 思tư 慧tuệ 。 義nghĩa 含hàm 修tu 慧tuệ 。 故cố 誡giới 聽thính 而nhi 含hàm 三tam 慧tuệ 也dã 。

△# 三tam 領lãnh 誡giới 讚tán 供cung 。

是thị 時thời 大đại 眾chúng 。 波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 等đẳng 。 聞văn 佛Phật 語ngữ 已dĩ 。 咸hàm 共cộng 讚tán 言ngôn 。 善thiện 哉tai 善thiện 哉tai 。 即tức 散tán 無vô 量lượng 諸chư 妙diệu 寶bảo 花hoa 。 於ư 虗hư 空không 中trung 變biến 成thành 寶bảo 盖# 。 覆phú 諸chư 大đại 眾chúng 。 靡mĩ 不bất 周chu 徧biến 。

法pháp 華hoa 諸chư 子tử 索sách 車xa 。 長trưởng 者giả 自tự 知tri 。 財tài 富phú 無vô 量lượng 。 等đẳng 賜tứ 大đại 白bạch 牛ngưu 車xa 。 盖# 過quá 諸chư 子tử 所sở 望vọng 也dã 。 今kim 王vương 等đẳng 念niệm 請thỉnh 護hộ 國quốc 因nhân 緣duyên 。 佛Phật 先tiên 以dĩ 出xuất 世thế 二nhị 護hộ 示thị 之chi 。 亦diệc 過quá 其kỳ 諸chư 王vương 所sở 望vọng 。 故cố 歡hoan 喜hỷ 讚tán 善thiện 供cúng 養dường 如như 此thử 重trọng/trùng 讚tán 善thiện 者giả 。 盖# 信tín 知tri 如Như 來Lai 宣tuyên 暢sướng 般Bát 若Nhã 。 發phát 明minh 人nhân 人nhân 本bổn 有hữu 妙diệu 慧tuệ 。 故cố 古cổ 疏sớ/sơ 引dẫn 智trí 論luận 云vân 。 佛Phật 說thuyết 般Bát 若Nhã 。 無vô 央ương 數số 眾chúng 生sanh 。 當đương 續tục 佛Phật 慧tuệ 。 又hựu 引dẫn 龍long 樹thụ 釋thích 云vân 。 能năng 破phá 眾chúng 生sanh 。 諸chư 大đại 煩phiền 惱não 。 能năng 與dữ 諸chư 佛Phật 。 無vô 上thượng 大đại 法Pháp 。 即tức 此thử 意ý 也dã 。 散tán 妙diệu 寶bảo 花hoa 。 表biểu 依y 性tánh 起khởi 修tu 。 萬vạn 行hạnh 芬phân 披phi 也dã 。 空không 中trung 變biến 盖# 普phổ 覆phú 者giả 。 表biểu 無vô 緣duyên 慈từ 悲bi 。 如như 天thiên 普phổ 盖# 。 濟tế 度độ 一nhất 切thiết 。 清thanh 涼lương 萬vạn 類loại 也dã 。 故cố 知tri 佛Phật 說thuyết 般Bát 若Nhã 。 品phẩm 品phẩm 得đắc 益ích 。 有hữu 自tự 來lai 矣hĩ 。

△# 二nhị 問vấn 答đáp 廣quảng 釋thích 。 二nhị 。 初sơ 當đương 機cơ 正chánh 問vấn 。

時thời 波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 。 即tức 從tùng 座tòa 起khởi 。 頂đảnh 禮lễ 佛Phật 足túc 。 合hợp 掌chưởng 長trường 跪quỵ 。 而nhi 白bạch 佛Phật 言ngôn 。

世Thế 尊Tôn 。 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 云vân 何hà 護hộ 佛Phật 果Quả 。 云vân 何hà 護hộ 十Thập 地Địa 行hành 。

孔khổng 子tử 問vấn 孝hiếu 。 曾tằng 參tham 避tị 席tịch 而nhi 對đối 。 示thị 其kỳ 師sư 道đạo 尊tôn 嚴nghiêm 。 敬kính 之chi 至chí 也dã 。 矧# 請thỉnh 出xuất 世thế 大đại 法pháp 乎hồ 。 即tức 為vi 法pháp 亡vong 軀khu 身thân 為vi 床sàng 座tòa 。 所sở 甘cam 心tâm 也dã 。 故cố 王vương 身thân 輕khinh 萬vạn 乘thừa 。 禮lễ 四tứ 大đại 高cao 視thị 之chi 聖thánh 人nhân 。 志chí 小tiểu 九cửu 五ngũ 。 叩khấu 十Thập 地Địa 獨độc 尊tôn 之chi 調điều 御ngự 。 盖# 以dĩ 護hộ 國quốc 護hộ 法Pháp 。 兩lưỡng 事sự 逼bức 切thiết 。 治trị 世thế 出xuất 世thế 。 二nhị 緣duyên 服phục 膺ưng 。 所sở 致trí 然nhiên 也dã 。 豈khởi 徒đồ 然nhiên 哉tai 。 斯tư 亦diệc 以dĩ 道đạo 優ưu 裕# 天thiên 下hạ 。 不bất 以dĩ 國quốc 爵tước 威uy 服phục 天thiên 下hạ 。 實thật 乃nãi 古cổ 佛Phật 示thị 現hiện 廣quảng 利lợi 羣quần 生sanh 耳nhĩ 。 此thử 進tiến 問vấn 具cụ 三tam 業nghiệp 虔kiền 誠thành 。 如như 常thường 所sở 說thuyết 。 菩Bồ 薩Tát 具cụ 云vân 菩Bồ 提Đề 薩Tát 埵Đóa 。 此thử 云vân 覺giác 有hữu 情tình 。 釋thích 有hữu 三tam 義nghĩa 。 一nhất 覺giác 謂vị 上thượng 求cầu 佛Phật 果Quả 。 有hữu 情tình 謂vị 下hạ 化hóa 眾chúng 生sanh 。 二nhị 覺giác 謂vị 斷đoạn 證chứng 自tự 利lợi 。 有hữu 情tình 謂vị 慈từ 悲bi 利lợi 生sanh 。 三tam 覺giác 謂vị 已dĩ 斷đoạn 已dĩ 證chứng 。 能năng 覺giác 悟ngộ 自tự 心tâm 。 有hữu 情tình 謂vị 未vị 斷đoạn 未vị 證chứng 。 有hữu 餘dư 情tình 緣duyên 。 此thử 指chỉ 能năng 修tu 能năng 。 護hộ 之chi 人nhân 。 下hạ 明minh 所sở 修tu 所sở 護hộ 之chi 法pháp 。 問vấn 意ý 謂vị 我ngã 等đẳng 念niệm 請thỉnh 護hộ 國quốc 。 佛Phật 即tức 先tiên 開khai 二nhị 護hộ 。 此thử 慈từ 悲bi 之chi 至chí 也dã 。 然nhiên 未vị 知tri 因nhân 果quả 二nhị 修tu 。 以dĩ 何hà 法Pháp 修tu 。 以dĩ 何hà 法pháp 護hộ 。 故cố 此thử 問vấn 之chi 。 盖# 佛Phật 開khai 示thị 二nhị 護hộ 。 但đãn 舉cử 其kỳ 本bổn 源nguyên 。 而nhi 王vương 問vấn 云vân 何hà 修tu 。 則tắc 濬# 以dĩ 導đạo 其kỳ 流lưu 。 所sở 謂vị 接tiếp 拍phách 成thành 令linh 。 敲# 唱xướng 俱câu 行hành 。 有hữu 如như 此thử 夫phu 。

△# 二nhị 如Như 來Lai 垂thùy 答đáp 。 四tứ 。 初sơ 明minh 自tự 利lợi 。 答đáp 第đệ 一nhất 問vấn 。 三tam 。 初sơ 正chánh 觀quán 空không 理lý 。 二nhị 。 初sơ 正chánh 演diễn 真chân 空không 。 二nhị 。 初sơ 標tiêu 宗tông 正chánh 釋thích 。 二nhị 。 初sơ 正chánh 釋thích 。 二nhị 。 初sơ 指chỉ 所sở 化hóa 境cảnh 。

佛Phật 告cáo 波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 言ngôn 。

護hộ 佛Phật 果Quả 者giả 。 諸chư 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 應ưng 如như 是thị 住trụ 。 教giáo 化hóa 一nhất 切thiết 。 卵noãn 生sanh 胎thai 生sanh 。 濕thấp 生sanh 化hóa 生sanh 。

護hộ 佛Phật 果Quả 句cú 。 牒điệp 定định 前tiền 問vấn 。 諸chư 菩Bồ 薩Tát 。 指chỉ 下hạ 五ngũ 忍nhẫn 位vị 菩Bồ 薩Tát 。 諸chư 乃nãi 眾chúng 多đa 不bất 一nhất 之chi 稱xưng 。 故cố 知tri 指chỉ 下hạ 五ngũ 忍nhẫn 位vị 也dã 。 應ưng 如như 是thị 一nhất 句cú 。 即tức 逆nghịch 指chỉ 向hướng 下hạ 不bất 住trụ 色sắc 相tướng 不bất 觀quán 色sắc 如như 等đẳng 。 謂vị 應ưng 如như 是thị 住trụ 。 不bất 住trụ 色sắc 相tướng 等đẳng 。 教giáo 化hóa 眾chúng 生sanh 也dã 。 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 見kiến 明minh 色sắc 發phát 。 明minh 見kiến 想tưởng 成thành 。 乃nãi 至chí 卵noãn 唯duy 想tưởng 生sanh 。 胎thai 因nhân 情tình 有hữu 。 濕thấp 以dĩ 合hợp 感cảm 。 化hóa 以dĩ 離ly 應ứng 。 此thử 明minh 四tứ 生sanh 假giả 妄vọng 覺giác 為vi 因nhân 。 妄vọng 業nghiệp 招chiêu 感cảm 。 受thọ 生sanh 不bất 同đồng 。 故cố 有hữu 四tứ 耳nhĩ 。 然nhiên 天thiên 獄ngục 化hóa 生sanh 。 鬼quỷ 通thông 胎thai 化hóa 。 鳥điểu 龍long 四tứ 生sanh 。 人nhân 亦diệc 通thông 四tứ 。 故cố 古cổ 疏sớ/sơ 云vân 爾nhĩ 時thời 人nhân 胎thai 生sanh 時thời 。 毗tỳ 舍xá 佉khư 子tử 。 從tùng 三tam 十thập 二nhị 卵noãn 生sanh 。 大đại 山sơn 小tiểu 山sơn 比Bỉ 丘Khâu 。 從tùng 鶴hạc 卵noãn 生sanh 。 菴am 摩ma 羅la 女nữ 。 從tùng 濕thấp 氣khí 生sanh 。 劫kiếp 初sơ 人nhân 。 皆giai 化hóa 生sanh 。 此thử 四tứ 生sanh 通thông 局cục 不bất 同đồng 也dã 。 然nhiên 三tam 界giới 普phổ 及cập 。 九cửu 類loại 均quân 霑triêm 。 此thử 如như 金kim 剛cang 經kinh 意ý 。 今kim 言ngôn 四tứ 生sanh 者giả 。 亦diệc 略lược 指chỉ 耳nhĩ 。 義nghĩa 必tất 具cụ 有hữu 。 卵noãn 生sanh 居cư 首thủ 者giả 。 以dĩ 俱câu 舍xá 明minh 其kỳ 四tứ 緣duyên 故cố 。 此thử 約ước 緣duyên 多đa 居cư 首thủ 也dã 。 若nhược 約ước 心tâm 者giả 。 以dĩ 從tùng 本bổn 流lưu 末mạt 為vi 次thứ 第đệ 故cố 。 問vấn 。 護hộ 果quả 說thuyết 果quả 。 名danh 實thật 相tướng 應ưng 。 今kim 標tiêu 護hộ 果quả 。 而nhi 釋thích 以dĩ 化hóa 生sanh 者giả 。 何hà 也dã 。 答đáp 。 護hộ 果quả 正chánh 在tại 度độ 生sanh 。 如như 不bất 度độ 生sanh 。 何hà 顯hiển 護hộ 果quả 。 況huống 果quả 海hải 離ly 言ngôn 。 護hộ 何hà 所sở 施thí 。 寄ký 生sanh 言ngôn 護hộ 。 方phương 顯hiển 護hộ 果quả 。 度độ 生sanh 因nhân 果quả 。 實thật 相tướng 成thành 也dã 。 故cố 華hoa 嚴nghiêm 十Thập 地Địa 品phẩm 。 以dĩ 解giải 脫thoát 月nguyệt 金kim 剛cang 藏tạng 。 表biểu 因nhân 表biểu 果quả 。 亦diệc 以dĩ 因nhân 位vị 可khả 說thuyết 。 果quả 海hải 離ly 言ngôn 耳nhĩ 。 問vấn 。 卵noãn 濕thấp 無vô 想tưởng 。 有hữu 頂đảnh 無vô 色sắc 。 云vân 何hà 教giáo 化hóa 。 答đáp 。 有hữu 三tam 因nhân 緣duyên 。 一nhất 難nạn 處xứ 生sanh 者giả 。 待đãi 其kỳ 時thời 故cố 。 二nhị 非phi 難nạn 處xứ 生sanh 。 未vị 成thành 熟thục 者giả 。 成thành 熟thục 之chi 故cố 。 三tam 已dĩ 成thành 熟thục 者giả 。 解giải 脫thoát 之chi 故cố 。

△# 二nhị 能năng 化hóa 之chi 智trí 。 二nhị 。 初sơ 正chánh 觀quán 蘊uẩn 空không 。

不bất 觀quán 色sắc 相tướng 。 不bất 觀quán 色sắc 如như 。 受thọ 想tưởng 行hành 識thức 。 我ngã 人nhân 知tri 見kiến 。 常thường 樂lạc 我ngã 淨tịnh 。 四tứ 攝nhiếp 六Lục 度Độ 。 二nhị 諦đế 四Tứ 諦Đế 。 力Lực 、 無Vô 畏Úy 等đẳng 。 一nhất 切thiết 諸chư 法pháp 。 乃nãi 至chí 菩Bồ 薩Tát 如Như 來Lai 。 亦diệc 復phục 如như 是thị 不bất 觀quán 相tương/tướng 。 不bất 觀quán 如như 。

初sơ 二nhị 句cú 。 舉cử 色sắc 為vi 首thủ 。 受thọ 想tưởng 下hạ 。 例lệ 明minh 諸chư 法pháp 。 眼nhãn 得đắc 之chi 為vi 色sắc 。 色sắc 以dĩ 質chất 礙ngại 為vi 義nghĩa 。 有hữu 十thập 一nhất 法Pháp 。 即tức 五ngũ 根căn 六lục 塵trần 。 細tế 分phần/phân 即tức 形hình 顯hiển 二nhị 色sắc 。 各các 有hữu 多đa 種chủng 。 眾chúng 生sanh 正chánh 報báo 色sắc 身thân 。 所sở 謂vị 假giả 借tá 四tứ 大đại 以dĩ 為vi 身thân 也dã 。 故cố 度độ 生sanh 意ý 在tại 利lợi 濟tế 。 而nhi 涉thiệp 俗tục 貴quý 在tại 忘vong 心tâm 。 凡phàm 眾chúng 生sanh 色sắc 相tướng 色sắc 如như 。 在tại 菩Bồ 薩Tát 不bất 住trụ 不bất 觀quán 。 是thị 終chung 身thân 度độ 生sanh 。 無vô 生sanh 可khả 度độ 。 終chung 日nhật 行hành 化hóa 。 無vô 化hóa 可khả 行hành 。 物vật 來lai 順thuận 應ưng 。 如như 鏡kính 現hiện 像tượng 。 妍nghiên 媸# 不bất 存tồn 。 金kim 剛cang 云vân 。 應ưng 無vô 所sở 住trụ 。 而nhi 生sanh 其kỳ 心tâm 。 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 虗hư 受thọ 照chiếu 應ưng 。 了liễu 罔võng 陳trần 習tập 。 此thử 之chi 謂vị 也dã 。 問vấn 。 住trụ 相tương/tướng 觀quán 如như 。 有hữu 何hà 過quá 耶da 。 答đáp 。 住trụ 色sắc 相tướng 是thị 有hữu 。 即tức 凡phàm 夫phu 妄vọng 見kiến 。 亦diệc 邪tà 外ngoại 常thường 見kiến 。 觀quán 色sắc 如như 是thị 空không 。 是thị 小Tiểu 乘Thừa 偏thiên 見kiến 。 亦diệc 邪tà 外ngoại 斷đoạn 見kiến 。 然nhiên 執chấp 有hữu 執chấp 無vô 著trước 斷đoạn 著trước 常thường 。 有hữu 無vô 窮cùng 過quá 。 唯duy 觀quán 法pháp 性tánh 。 冥minh 同đồng 真chân 際tế 。 斯tư 為vi 得đắc 矣hĩ 。 故cố 菩Bồ 薩Tát 化hóa 生sanh 。 貴quý 不bất 住trụ 不bất 觀quán 。 又hựu 五ngũ 義nghĩa 故cố 不bất 住trụ 觀quán 。 一nhất 性tánh 空không 故cố 。 二nhị 同đồng 體thể 故cố 。 三tam 本bổn 寂tịch 故cố 。 四tứ 無vô 念niệm 故cố 。 五ngũ 法Pháp 界Giới 故cố 。 此thử 中trung 一nhất 三tam 唯duy 生sanh 。 二nhị 五ngũ 通thông 能năng 所sở 教giáo 化hóa 。 四tứ 唯duy 局cục 能năng 化hóa 。 受thọ 想tưởng 等đẳng 者giả 。 此thử 謂vị 非phi 特đặc 色sắc 之chi 一nhất 法pháp 。 不bất 住trụ 色sắc 相tướng 。 不bất 觀quán 色sắc 如như 。 凡phàm 梁lương 淨tịnh 理lý 行hành 因nhân 果quả 。 一nhất 切thiết 皆giai 如như 是thị 也dã 。 盖# 此thử 般Bát 若Nhã 玄huyền 理lý 。 非phi 染nhiễm 淨tịnh 相tương/tướng 。 非phi 非phi 染nhiễm 淨tịnh 相tương/tướng 。 非phi 理lý 行hành 相tương/tướng 。 非phi 非phi 理lý 行hành 相tương/tướng 。 非phi 因nhân 果quả 相tương/tướng 。 非phi 非phi 因nhân 果quả 相tương/tướng 。 誠thành 為vi 皮bì 膚phu 脫thoát 落lạc 盡tận 。 唯duy 有hữu 一nhất 真chân 實thật 。 故cố 起khởi 信tín 論luận 云vân 。 一nhất 者giả 如như 實thật 空không 。 以dĩ 能năng 究cứu 竟cánh 顯hiển 實thật 故cố 。 釋thích 云vân 所sở 言ngôn 空không 者giả 。 從tùng 本bổn 以dĩ 來lai 。 一nhất 切thiết 染nhiễm 法pháp 。 不bất 相tương 應ứng 故cố 。 謂vị 離ly 一nhất 切thiết 。 差sai 別biệt 之chi 相tướng 。 以dĩ 無vô 虗hư 妄vọng 心tâm 念niệm 故cố 。 當đương 知tri 真Chân 如Như 自tự 性tánh 。 非phi 有hữu 相tương/tướng 。 非phi 無vô 相tướng 等đẳng 。 又hựu 云vân 。 一nhất 者giả 如như 實thật 空không 鏡kính 。 遠viễn 離ly 一nhất 切thiết 。 心tâm 境cảnh 界giới 相tương/tướng 。 無vô 法pháp 可khả 現hiện 。 非phi 覺giác 照chiếu 義nghĩa 故cố 。 然nhiên 起khởi 信tín 真Chân 如Như 。 即tức 仁nhân 王vương 實thật 相tướng 般Bát 若Nhã 也dã 。 若nhược 別biệt 釋thích 者giả 。 受thọ 想tưởng 一nhất 句cú 。 合hợp 前tiền 色sắc 法pháp 。 即tức 五ngũ 蘊uẩn 也dã 。 受thọ 以dĩ 領lãnh 納nạp 。 有hữu 苦khổ 樂lạc 捨xả 三tam 。 想tưởng 以dĩ 思tư 念niệm 。 行hành 以dĩ 遷thiên 流lưu 。 識thức 以dĩ 了liễu 別biệt 。 此thử 四tứ 即tức 心tâm 法pháp 。 色sắc 心tâm 和hòa 合hợp 。 成thành 有hữu 情tình 身thân 也dã 。 我ngã 人nhân 一nhất 句cú 。 計kế 實thật 主chủ 宰tể 曰viết 我ngã 。 對đối 自tự 妄vọng 名danh 曰viết 人nhân 。 知tri 見kiến 即tức 六lục 根căn 知tri 見kiến 。 上thượng 句cú 法pháp 執chấp 。 此thử 句cú 人nhân 執chấp 。 常thường 樂nhạo/nhạc/lạc 一nhất 句cú 。 即tức 涅Niết 槃Bàn 四tứ 德đức 。 不bất 遷thiên 不bất 變biến 曰viết 常thường 。 遠viễn 離ly 眾chúng 苦khổ 曰viết 樂nhạo/nhạc/lạc 。 得đắc 大đại 自tự 在tại 曰viết 我ngã 。 蕩đãng 無vô 纖tiêm 塵trần 曰viết 淨tịnh 。 此thử 佛Phật 果Quả 四tứ 德đức 。 能năng 破phá 本bổn 末mạt 二nhị 種chủng 四tứ 倒đảo 。 如như 涅Niết 槃Bàn 經kinh 說thuyết 。 四tứ 攝nhiếp 六Lục 度Độ 。 二nhị 諦đế 四Tứ 諦Đế 。 十Thập 力Lực 四Tứ 無Vô 畏Úy 。 名danh 相tướng 如như 常thường 。 菩Bồ 薩Tát 因nhân 也dã 。 如Như 來Lai 果quả 也dã 。 然nhiên 皆giai 空không 其kỳ 相tương/tướng 者giả 。 要yếu 在tại 乎hồ 先tiên 空không 自tự 心tâm 。 若nhược 離ly 妄vọng 念niệm 。 實thật 無vô 可khả 空không 故cố 。 故cố 起khởi 信tín 云vân 。 一nhất 切thiết 境cảnh 界giới 。 唯duy 依y 妄vọng 念niệm 。 而nhi 有hữu 差sai 別biệt 。 如như 此thử 既ký 從tùng 妄vọng 念niệm 所sở 變biến 。 妄vọng 既ký 本bổn 空không 。 所sở 變biến 何hà 實thật 。

△# 二nhị 徵trưng 釋thích 喻dụ 顯hiển 。

所sở 以dĩ 者giả 何hà 。 以dĩ 諸chư 法pháp 性tánh 。 即tức 真chân 實thật 故cố 。 無vô 來lai 無vô 去khứ 。 無vô 生sanh 無vô 滅diệt 。 同đồng 真chân 際tế 。 等đẳng 法pháp 性tánh 。 無vô 二nhị 無vô 別biệt 。 猶do 如như 虗hư 空không 。 蘊uẩn 處xứ 界giới 相tương/tướng 。 無vô 我ngã 我ngã 所sở 。

初sơ 句cú 徵trưng 也dã 。 意ý 謂vị 所sở 化hóa 眾chúng 生sanh 是thị 染nhiễm 法pháp 。 言ngôn 不bất 住trụ 色sắc 相tướng 等đẳng 觀quán 可khả 爾nhĩ 。 因nhân 果quả 理lý 行hành 斯tư 是thị 淨tịnh 法pháp 。 何hà 亦diệc 空không 空không 不bất 住trụ 不bất 觀quán 耶da 。 以dĩ 諸chư 下hạ 。 釋thích 也dã 謂vị 以dĩ 諸chư 法pháp 性tánh 。 即tức 真chân 實thật 性tánh 故cố 。 既ký 即tức 真chân 實thật 。 故cố 觀quán 相tương/tướng 是thị 有hữu 。 觀quán 如như 是thị 空không 。 各các 墮đọa 一nhất 邊biên 。 豈khởi 是thị 真chân 實thật 性tánh 哉tai 。 所sở 謂vị 世thế 間gian 相tương/tướng 常thường 住trụ 。 寧ninh 容dung 一nhất 毫hào 增tăng 減giảm 於ư 其kỳ 間gian 乎hồ 。 無vô 來lai 下hạ 。 明minh 真chân 實thật 體thể 性tánh 之chi 妙diệu 也dã 。 無vô 來lai 去khứ 。 謂vị 三tam 際tế 莫mạc 能năng 易dị 也dã 。 無vô 生sanh 滅diệt 。 謂vị 四tứ 相tương/tướng 所sở 不bất 遷thiên 也dã 。 同đồng 真chân 際tế 而nhi 無vô 相tướng 。 逈huýnh 超siêu 邊biên 表biểu 。 豈khởi 方phương 隅ngung 之chi 所sở 能năng 拘câu 。 等đẳng 法pháp 性tánh 而nhi 隨tùy 緣duyên 。 泯mẫn 絕tuyệt 一nhất 多đa 。 非phi 大đại 小tiểu 之chi 可khả 為vi 限hạn 。 混hỗn 法Pháp 界Giới 以dĩ 為vi 體thể 。 妙diệu 契khế 寰# 中trung 故cố 無vô 二nhị 。 總tổng 萬vạn 有hữu 以dĩ 成thành 身thân 。 玄huyền 同đồng 物vật 內nội 故cố 無vô 別biệt 。 故cố 知tri 諸chư 法pháp 之chi 性tánh 也dã 。 如như 空không 普phổ 遍biến 。 似tự 空không 普phổ 容dung 。 既ký 如như 空không 離ly 相tương/tướng 。 則tắc 三tam 科khoa 二nhị 執chấp 。 何hà 有hữu 一nhất 法pháp 可khả 當đương 情tình 哉tai 。 開khai 心tâm 合hợp 色sắc 。 開khai 色sắc 合hợp 心tâm 。 心tâm 色sắc 俱câu 開khai 。 為vi 愚ngu 色sắc 心tâm 者giả 。 說thuyết 三tam 科khoa 之chi 廣quảng 略lược 。 如như 常thường 所sở 明minh 。 我ngã 即tức 能năng 執chấp 。 我ngã 所sở 即tức 所sở 執chấp 。

△# 二nhị 結kết 行hành 。

是thị 為vi 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 修tu 行hành 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多đa 。

此thử 言ngôn 不bất 住trụ 不bất 觀quán 而nhi 修tu 。 是thị 名danh 為vi 真chân 修tu 也dã 。

△# 二nhị 問vấn 答đáp 廣quảng 釋thích 。 三tam 。 初sơ 明minh 三tam 種chủng 般Bát 若Nhã 。 三tam 。 初sơ 實thật 相tướng 般Bát 若Nhã 。 二nhị 。 初sơ 問vấn 何hà 相tương/tướng 化hóa 生sanh 。

波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 白bạch 佛Phật 言ngôn 。

世Thế 尊Tôn 。 若nhược 菩Bồ 薩Tát 眾chúng 生sanh 。 性tánh 無vô 二nhị 者giả 。 菩Bồ 薩Tát 以dĩ 何hà 相tương/tướng 而nhi 化hóa 眾chúng 生sanh 耶da 。

此thử 即tức 領lãnh 前tiền 經kinh 旨chỉ 為vi 問vấn 端đoan 也dã 意ý 謂vị 上thượng 云vân 諸chư 法pháp 性tánh 。 即tức 真chân 實thật 相tướng 無vô 二nhị 無vô 別biệt 。 是thị 則tắc 能năng 化hóa 所sở 。 化hóa 。 原nguyên 一nhất 體thể 性tánh 。 且thả 不bất 知tri 以dĩ 何hà 相tương/tướng 。 而nhi 化hóa 眾chúng 生sanh 耶da 。 若nhược 化hóa 則tắc 有hữu 眾chúng 生sanh 。 是thị 亦diệc 住trụ 相tương/tướng 。 不bất 化hóa 則tắc 無vô 眾chúng 生sanh 。 何hà 名danh 護hộ 化hóa 眾chúng 生sanh 。 而nhi 又hựu 云vân 菩Bồ 薩Tát 如như 是thị 化hóa 耶da 。

△# 二nhị 答đáp 不bất 住trụ 相tương/tướng 化hóa 。 二nhị 。 初sơ 真chân 則tắc 無vô 化hóa 。

佛Phật 言ngôn 。

大đại 王vương 。 色sắc 受thọ 想tưởng 行hành 識thức 。 常thường 樂lạc 我ngã 淨tịnh 。 法pháp 性tánh 不bất 住trụ 色sắc 。 不bất 住trụ 非phi 色sắc 。 受thọ 想tưởng 行hành 識thức 。 常thường 樂lạc 我ngã 淨tịnh 。 亦diệc 不bất 住trụ 淨tịnh 。 不bất 住trụ 非phi 淨tịnh 。

何hà 以dĩ 故cố 。 以dĩ 諸chư 法pháp 性tánh 悉tất 皆giai 空không 故cố 。

此thử 處xứ 當đương 照chiếu 前tiền 文văn 。 徧biến 舉cử 諸chư 法pháp 名danh 目mục 。 譯dịch 人nhân 圖đồ 省tỉnh 文văn 。 故cố 但đãn 舉cử 染nhiễm 淨tịnh 二nhị 法pháp 耳nhĩ 。 色sắc 等đẳng 即tức 染nhiễm 。 常thường 等đẳng 即tức 淨tịnh 。 法pháp 性tánh 即tức 指chỉ 前tiền 染nhiễm 淨tịnh 法pháp 之chi 真chân 實thật 性tánh 也dã 。 若nhược 以dĩ 法pháp 性tánh 二nhị 字tự 。 聯liên 上thượng 句cú 經kinh 文văn 。 謂vị 色sắc 等đẳng 法pháp 性tánh 。 不bất 住trụ 色sắc 。 不bất 住trụ 非phi 色sắc 。 不bất 住trụ 常thường 非phi 常thường 。 極cực 為vi 穩ổn 便tiện 。 若nhược 法pháp 性tánh 字tự 屬thuộc 下hạ 句cú 。 不bất 住trụ 色sắc 等đẳng 。 則tắc 法pháp 性tánh 二nhị 字tự 。 即tức 無vô 著trước 落lạc 。 且thả 不bất 知tri 經kinh 之chi 法pháp 性tánh 道Đạo 理lý 也dã 。 故cố 法pháp 性tánh 二nhị 字tự 。 應ưng 屬thuộc 上thượng 句cú 明minh 矣hĩ 。 受thọ 想tưởng 下hạ 。 例lệ 觀quán 諸chư 法pháp 。 盖# 上thượng 觀quán 色sắc 之chi 法pháp 性tánh 。 故cố 云vân 不bất 住trụ 色sắc 等đẳng 。 今kim 觀quán 受thọ 等đẳng 四tứ 蘊uẩn 。 並tịnh 常thường 等đẳng 四tứ 德đức 。 若nhược 如như 前tiền 文văn 。 應ưng 添# 法pháp 性tánh 二nhị 字tự 。 即tức 云vân 受thọ 之chi 法pháp 性tánh 。 不bất 住trụ 受thọ 不bất 住trụ 非phi 受thọ 。 乃nãi 至chí 常thường 樂lạc 我ngã 淨tịnh 。 法pháp 性tánh 不bất 住trụ 淨tịnh 。 不bất 住trụ 非phi 淨tịnh 。 但đãn 經kinh 文văn 影ảnh 略lược 中trung 間gian 受thọ 等đẳng 不bất 住trụ 觀quán 智trí 。 而nhi 缺khuyết 少thiểu 法pháp 性tánh 二nhị 字tự 也dã 若nhược 謂vị 不bất 必tất 補bổ 出xuất 法pháp 性tánh 二nhị 字tự 。 豈khởi 獨độc 色sắc 有hữu 法pháp 性tánh 。 而nhi 受thọ 等đẳng 不bất 具cụ 法pháp 性tánh 也dã 耶da 。 然nhiên 前tiền 言ngôn 不bất 住trụ 色sắc 相tướng 。 猶do 似tự 淺thiển 淺thiển 。 今kim 云vân 不bất 住trụ 色sắc 等đẳng 。 是thị 遮già 有hữu 也dã 。 以dĩ 即tức 悲bi 之chi 智trí 。 不bất 住trụ 生sanh 死tử 。 一nhất 邊biên 不bất 住trụ 非phi 色sắc 等đẳng 。 是thị 遮già 空không 也dã 。 以dĩ 即tức 智trí 之chi 悲bi 。 不bất 住trụ 涅Niết 槃Bàn 一nhất 邊biên 。 二nhị 邊biên 不bất 住trụ 中trung 道đạo 顯hiển 然nhiên 。 猶do 如như 太thái 空không 一nhất 相tương/tướng 。 所sở 謂vị 以dĩ 同đồng 體thể 菩Bồ 薩Tát 。 化hóa 同đồng 體thể 眾chúng 生sanh 。 同đồng 體thể 眾chúng 生sanh 。 受thọ 同đồng 體thể 菩Bồ 薩Tát 教giáo 化hóa 。 此thử 則tắc 化hóa 而nhi 無vô 化hóa 。 不bất 化hóa 中trung 化hóa 。 渾hồn 然nhiên 無vô 間gian 矣hĩ 。 詎cự 可khả 求cầu 何hà 相tương/tướng 而nhi 化hóa 眾chúng 生sanh 也dã 耶da 。

何hà 以dĩ 故cố 。 徵trưng 。 意ý 謂vị 染nhiễm 淨tịnh 諸chư 法pháp 。 各các 有hữu 形hình 量lượng 分phân 齊tề 。 何hà 故cố 不bất 住trụ 耶da 。 以dĩ 諸chư 下hạ 釋thích 。 意ý 謂vị 諸chư 法pháp 之chi 性tánh 本bổn 空không 。 故cố 不bất 可khả 定định 言ngôn 住trụ 色sắc 住trụ 非phi 色sắc 。 住trụ 淨tịnh 住trụ 非phi 淨tịnh 也dã 。 如như 其kỳ 不bất 空không 。 則tắc 染nhiễm 淨tịnh 森sâm 列liệt 。 何hà 有hữu 一nhất 法pháp 云vân 不bất 住trụ 哉tai 。 問vấn 。 據cứ 經kinh 言ngôn 諸chư 法pháp 皆giai 空không 。 其kỳ 如như 方phương 今kim 現hiện 有hữu 者giả 。 何hà 也dã 。 答đáp 。 豈khởi 不bất 觀quán 空không 花hoa 水thủy 泡bào 乎hồ 。 空không 原nguyên 無vô 花hoa 。 病bệnh 眼nhãn 妄vọng 執chấp 。 水thủy 原nguyên 無vô 泡bào 。 風phong 來lai 激kích 起khởi 。 眼nhãn 瘥sái 風phong 息tức 。 求cầu 花hoa 求cầu 泡bào 。 俱câu 不bất 可khả 得đắc 。 盖# 正chánh 見kiến 花hoa 泡bào 時thời 。 其kỳ 花hoa 泡bào 之chi 性tánh 自tự 虗hư 。 故cố 眾chúng 生sanh 慧tuệ 眼nhãn 不bất 明minh 。 妄vọng 見kiến 三tam 界giới 空không 花hoa 。 無vô 明minh 未vị 斷đoạn 。 執chấp 著trước 六lục 塵trần 漚âu 泡bào 。 凡phàm 以dĩ 徧biến 計kế 執chấp 性tánh 。 情tình 有hữu 理lý 無vô 。 倘thảng 能năng 特đặc 地địa 了liễu 徹triệt 。 觀quán 萬vạn 法pháp 而nhi 體thể 凝ngưng 寂tịch 。 忽hốt 爾nhĩ 爆bộc 破phá 。 將tương 一nhất 塵trần 而nhi 全toàn 收thu 剎sát 海hải 者giả 。 夫phu 何hà 空không 與dữ 不bất 空không 。 掛quải 念niệm 攖# 心tâm 者giả 哉tai 。

△# 二nhị 明minh 俗tục 則tắc 有hữu 化hóa 。 二nhị 。 初sơ 明minh 因nhân 假giả 故cố 有hữu 。

由do 世thế 諦đế 故cố 。 由do 三tam 假giả 故cố 。 一nhất 切thiết 有hữu 情tình 。 蘊uẩn 處xứ 界giới 法pháp 。 造tạo 福phước 非phi 福phước 。 不bất 動động 行hành 等đẳng 因nhân 果quả 皆giai 有hữu 。 三tam 乘thừa 賢hiền 聖thánh 。 所sở 修tu 諸chư 行hành 。 乃nãi 至chí 佛Phật 果Quả 。 皆giai 名danh 為vi 有hữu 。 六lục 十thập 二nhị 見kiến 。 亦diệc 名danh 為vi 有hữu 。

初sơ 二nhị 句cú 。 出xuất 菩Bồ 薩Tát 化hóa 眾chúng 生sanh 之chi 因nhân 。 而nhi 有hữu 二nhị 義nghĩa 。 一nhất 繇# 世thế 諦đế 。 即tức 建kiến 化hóa 門môn 頭đầu 。 眾chúng 生sanh 菩Bồ 薩Tát 。 兩lưỡng 不bất 壞hoại 相tương/tướng 。 以dĩ 幻huyễn 化hóa 幻huyễn 。 雖tuy 知tri 不bất 實thật 。 而nhi 作tác 化hóa 事sự 。 所sở 謂vị 世thế 諦đế 幻huyễn 化hóa 起khởi 。 猶do 如như 空không 中trung 花hoa 。 二nhị 繇# 三tam 假giả 。 即tức 水thủy 月nguyệt 道Đạo 場Tràng 。 能năng 化hóa 所sở 化hóa 。 假giả 名danh 施thi 設thiết 。 以dĩ 假giả 成thành 假giả 。 所sở 謂vị 諸chư 有hữu 幻huyễn 法pháp 生sanh 。 三tam 假giả 集tập 故cố 有hữu 。 有hữu 此thử 二nhị 義nghĩa 。 故cố 有hữu 眾chúng 生sanh 可khả 化hóa 也dã 。 三tam 假giả 。 謂vị 法pháp 受thọ 名danh 。 三tam 諦đế 。 謂vị 色sắc 心tâm 空không 也dã 。 一nhất 切thiết 下hạ 。 明minh 一nhất 切thiết 皆giai 有hữu 也dã 。 前tiền 繇# 諸chư 法pháp 性tánh 空không 故cố 。 一nhất 切thiết 皆giai 空không 。 今kim 繇# 上thượng 二nhị 因nhân 故cố 。 染nhiễm 淨tịnh 因nhân 果quả 。 聖thánh 凡phàm 邪tà 正chánh 。 一nhất 切thiết 皆giai 有hữu 。 故cố 知tri 以dĩ 空không 為vi 門môn 。 空không 有hữu 齊tề 空không 。 以dĩ 有hữu 為vi 門môn 。 有hữu 空không 俱câu 有hữu 。 猶do 楞lăng 嚴nghiêm 三tam 諦đế 圓viên 融dung 俱câu 非phi 。 世thế 出xuất 世thế 間gian 。 俱câu 即tức 世thế 出xuất 世thế 間gian 法pháp 義nghĩa 也dã 。 然nhiên 此thử 經Kinh 猶do 有hữu 非phi 空không 非phi 有hữu 為vi 門môn 。 一nhất 切thiết 皆giai 非phi 空không 非phi 有hữu 。 亦diệc 空không 亦diệc 有hữu 為vi 門môn 。 一nhất 切thiết 皆giai 亦diệc 空không 亦diệc 有hữu 之chi 義nghĩa 。 如như 楞lăng 嚴nghiêm 離ly 即tức 離ly 非phi 。 是thị 即tức 非phi 即tức 。 雙song 遮già 雙song 照chiếu 。 遮già 照chiếu 同đồng 時thời 。 以dĩ 顯hiển 其kỳ 妙diệu 。 但đãn 引dẫn 而nhi 不bất 發phát 耳nhĩ 。 向hướng 下hạ 別biệt 釋thích 。 一nhất 切thiết 有hữu 句cú 。 總tổng 標tiêu 也dã 。 蘊uẩn 處xứ 下hạ 。 即tức 別biệt 明minh 。 蘊uẩn 等đẳng 可khả 知tri 。 造tạo 福phước 。 即tức 善thiện 業nghiệp 。 謂vị 五Ngũ 戒Giới 十Thập 善Thiện 。 為vi 人nhân 天thiên 因nhân 。 非phi 福phước 。 即tức 惡ác 業nghiệp 。 謂vị 五ngũ 逆nghịch 十thập 惡ác 。 為vi 三tam 途đồ 因nhân 。 不bất 動động 行hành 等đẳng 。 即tức 色sắc 無vô 色sắc 界giới 業nghiệp 。 以dĩ 有hữu 四tứ 禪thiền 四tứ 空không 。 不bất 為vi 下hạ 界giới 欲dục 染nhiễm 煩phiền 動động 故cố 。 因nhân 即tức 三tam 界giới 六lục 趣thú 之chi 因nhân 。 果quả 即tức 二nhị 十thập 五ngũ 有hữu 之chi 果quả 。 此thử 有hữu 世thế 間gian 法pháp 也dã 。 三tam 乘thừa 各các 有hữu 賢hiền 聖thánh 。 如như 聲Thanh 聞Văn 乘thừa 。 則tắc 七thất 賢hiền 四Tứ 果Quả 為vi 賢hiền 聖thánh 。 緣Duyên 覺Giác 乘thừa 則tắc 賢hiền 同đồng 七thất 賢hiền 。 聖thánh 即tức 緣duyên 獨độc 。 菩Bồ 薩Tát 則tắc 三tam 賢hiền 十thập 聖thánh 。 所sở 修tu 諸chư 行hành 一nhất 句cú 。 即tức 四Tứ 諦Đế 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 。 六Lục 度Độ 萬vạn 行hạnh 。 乃nãi 至chí 佛Phật 果Quả 。 約ước 果quả 德đức 。 即tức 十Thập 力Lực 四Tứ 無Vô 畏Úy 。 不Bất 共Cộng 佛Phật 法Pháp 。 四Tứ 智Trí 三Tam 身Thân 三tam 德đức 五ngũ 眼nhãn 。 此thử 有hữu 出xuất 世thế 法pháp 也dã 。 上thượng 即tức 正Chánh 道Đạo 。 下hạ 即tức 邪tà 道đạo 。 通thông 六lục 十thập 二nhị 見kiến 。 總tổng 不bất 出xuất 斷đoạn 常thường 二nhị 見kiến 為vi 根căn 本bổn 。 若nhược 細tế 分phân 之chi 。 不bất 離ly 五ngũ 陰ấm 三tam 世thế 。 如như 云vân 一nhất 一nhất 句cú 。 二nhị 異dị 句cú 。 三tam 亦diệc 一nhất 亦diệc 異dị 句cú 。 四tứ 非phi 一nhất 非phi 異dị 句cú 。 一nhất 陰ấm 四tứ 句cú 。 五ngũ 陰ấm 成thành 二nhị 十thập 句cú 。 此thử 約ước 過quá 去khứ 世thế 論luận 。 現hiện 在tại 未vị 來lai 。 各các 二nhị 十thập 句cú 。 共cộng 成thành 六lục 十thập 句cú 。 合hợp 前tiền 根căn 本bổn 。 斷đoạn 常thường 二nhị 見kiến 。 故cố 名danh 六lục 十thập 二nhị 也dã 。 此thử 皆giai 不bất 了liễu 諦đế 理lý 。 妄vọng 執chấp 一nhất 異dị 斷đoạn 常thường 。 以dĩ 儱# 侗# 三tam 世thế 。 故cố 名danh 邪tà 見kiến 。 然nhiên 既ký 一nhất 切thiết 皆giai 有hữu 。 豈khởi 無vô 眾chúng 生sanh 可khả 化hóa 之chi 相tướng 乎hồ 。

△# 二nhị 明minh 執chấp 有hữu 迷mê 真chân 。

大đại 王vương 。 若nhược 著trước 名danh 相tướng 分phân 別biệt 諸chư 法pháp 。 六lục 趣thú 四tứ 生sanh 。 三tam 乘thừa 行hành 果quả 。 即tức 是thị 不bất 見kiến 諸chư 法pháp 實thật 性tánh 。

諸chư 法pháp 各các 有hữu 名danh 。 如như 水thủy 火hỏa 金kim 銀ngân 等đẳng 諸chư 法pháp 。 亦diệc 各các 有hữu 性tánh 。 如như 火hỏa 之chi 煖noãn 。 水thủy 之chi 濕thấp 是thị 也dã 。 此thử 名danh 此thử 性tánh 兼kiêm 之chi 不bất 離ly 。 故cố 一nhất 有hữu 所sở 著trước 於ư 此thử 。 即tức 染nhiễm 淨tịnh 分phân 別biệt 。 凡phàm 聖thánh 欣hân 厭yếm 。 念niệm 念niệm 不bất 空không 。 如như 境cảnh 擾nhiễu 心tâm 紛phân 時thời 。 即tức 被bị 諸chư 法pháp 轉chuyển 變biến 。 豈khởi 見kiến 諸chư 法pháp 實thật 性tánh 耶da 。 故cố 楞lăng 伽già 云vân 。 相tương/tướng 名danh 常thường 相tương 隨tùy 。 能năng 生sanh 諸chư 妄vọng 想tưởng 。 即tức 著trước 名danh 相tướng 。 三tam 祖tổ 云vân 。 但đãn 莫mạc 憎tăng 愛ái 。 洞đỗng 然nhiên 明minh 白bạch 。 即tức 不bất 著trước 分phân 別biệt 也dã 。 然nhiên 不bất 見kiến 諸chư 法pháp 實thật 性tánh 。 猶do 似tự 難nạn/nan 明minh 。 故cố 再tái 申thân 其kỳ 義nghĩa 。 如như 世thế 人nhân 見kiến 種chủng 種chủng 珍trân 物vật 。 忽hốt 然nhiên 心tâm 發phát 晦hối 蒙mông 。 雖tuy 經kinh 目mục 前tiền 。 昏hôn 然nhiên 不bất 知tri 為vi 何hà 物vật 也dã 。 是thị 不bất 見kiến 珍trân 物vật 之chi 實thật 性tánh 也dã 。 如như 水thủy 一nhất 也dã 。 天thiên 見kiến 是thị 琉lưu 璃ly 。 人nhân 見kiến 是thị 清thanh 流lưu 。 鬼quỷ 見kiến 是thị 火hỏa 反phản 害hại 自tự 己kỷ 。 此thử 餓ngạ 鬼quỷ 不bất 見kiến 水thủy 之chi 實thật 性tánh 矣hĩ 。 古cổ 德đức 云vân 。 祇kỳ 須tu 著trước 眼nhãn 看khán 仙tiên 人nhân 。 莫mạc 看khán 仙tiên 人nhân 手thủ 中trung 扇thiên/phiến 。 如như 此thử 則tắc 見kiến 實thật 性tánh 矣hĩ 。

△# 二nhị 觀quán 照chiếu 般Bát 若Nhã 。 二nhị 。 初sơ 智trí 照chiếu 相tương 違vi 問vấn 。

波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 白bạch 佛Phật 言ngôn 。 諸chư 法pháp 實thật 性tánh 。 清thanh 淨tịnh 平bình 等đẳng 。 非phi 有hữu 非phi 無vô 。 智trí 云vân 何hà 照chiếu 。

問vấn 意ý 謂vị 前tiền 明minh 諸chư 法pháp 真chân 實thật 之chi 性tánh 。 不bất 住trụ 一nhất 切thiết 。 此thử 清thanh 淨tịnh 也dã 。 㳷vẫn 同đồng 真chân 際tế 。 此thử 平bình 等đẳng 也dã 。 一nhất 切thiết 皆giai 空không 故cố 非phi 有hữu 。 一nhất 切thiết 俱câu 有hữu 故cố 非phi 無vô 。 既ký 真chân 體thể 如như 此thử 。 智trí 云vân 何hà 照chiếu 耶da 。 豈khởi 亦diệc 智trí 照chiếu 同đồng 真chân 。 亦diệc 清thanh 淨tịnh 平bình 等đẳng 。 非phi 有hữu 非phi 無vô 耶da 。 抑ức 法pháp 性tánh 如như 此thử 而nhi 智trí 照chiếu 或hoặc 不bất 如như 此thử 耶da 。

△# 二nhị 理lý 智trí 一nhất 如như 答đáp 。 二nhị 。 初sơ 略lược 標tiêu 宗tông 答đáp 。

佛Phật 言ngôn 大đại 王vương 。 智trí 照chiếu 實thật 性tánh 。 非phi 有hữu 非phi 無vô 。

答đáp 意ý 謂vị 實thật 性tánh 既ký 非phi 有hữu 無vô 。 而nhi 般Bát 若Nhã 正chánh 智trí 。 觀quán 照chiếu 實thật 性tánh 時thời 。 以dĩ 理lý 軌quỹ 智trí 。 能năng 照chiếu 所sở 照chiếu 。 俱câu 非phi 有hữu 無vô 。 故cố 無vô 知tri 論luận 云vân 。 真Chân 諦Đế 無vô 相tướng 。 真chân 智trí 無vô 知tri 。 又hựu 云vân 般Bát 若Nhã 可khả 虗hư 而nhi 照chiếu 。 真Chân 諦Đế 可khả 亡vong 而nhi 知tri 。 皆giai 此thử 義nghĩa 也dã 。 譬thí 如như 函hàm 盖# 相tương/tướng 合hợp 。 圓viên 則tắc 俱câu 圓viên 。 方phương 則tắc 俱câu 方phương 。 亦diệc 如như 鏡kính 體thể 鏡kính 光quang 。 光quang 體thể 大đại 小tiểu 。 無vô 二nhị 無vô 別biệt 。 故cố 華hoa 嚴nghiêm 疏sớ/sơ 云vân 。 無vô 有hữu 如như 外ngoại 智trí 。 能năng 證chứng 於ư 如như 。 無vô 有hữu 智trí 外ngoại 如như 。 為vi 智trí 所sở 證chứng 。 此thử 理lý 智trí 合hợp 一nhất 。 體thể 用dụng 不bất 二nhị 。 離ly 言ngôn 思tư 之chi 極cực 致trí 矣hĩ 。

△# 二nhị 廣quảng 徵trưng 釋thích 答đáp 。 二nhị 。 初sơ 所sở 觀quán 俱câu 空không 。 二nhị 。 初sơ 總tổng 顯hiển 性tánh 空không 。

所sở 以dĩ 者giả 何hà 。 法pháp 性tánh 空không 故cố 。

初sơ 句cú 徵trưng 起khởi 非phi 有hữu 非phi 無vô 之chi 義nghĩa 。 釋thích 謂vị 性tánh 本bổn 自tự 空không 。 非phi 推thôi 之chi 使sử 空không 也dã 。 繇# 法pháp 性tánh 空không 故cố 。 則tắc 知tri 照chiếu 性tánh 。 非phi 有hữu 非phi 無vô 。 而nhi 清thanh 淨tịnh 平bình 等đẳng 無vô 二nhị 矣hĩ 。 古cổ 疏sớ/sơ 謂vị 此thử 空không 。 非phi 照chiếu 已dĩ 方phương 空không 。 非phi 作tác 得đắc 故cố 空không 。 直trực 繇# 般Bát 若Nhã 性tánh 離ly 。 無vô 自tự 性tánh 故cố 。 理lý 本bổn 自tự 空không 。 然nhiên 空không 即tức 今kim 之chi 非phi 有hữu 非phi 無vô 之chi 義nghĩa 也dã 。

△# 二nhị 歷lịch 觀quán 諸chư 法pháp 。 二nhị 。 初sơ 正chánh 明minh 法pháp 空không 。

是thị 即tức 色sắc 受thọ 想tưởng 行hành 識thức 。 十thập 二nhị 處xứ 。 十thập 八bát 界giới 。 士sĩ 夫phu 六lục 界giới 。 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 。 二nhị 諦đế 四Tứ 諦Đế 。 一nhất 切thiết 皆giai 空không 。

躡niếp 上thượng 應ưng 云vân 繇# 。 法pháp 性tánh 空không 故cố 。 是thị 即tức 五ngũ 蘊uẩn 等đẳng 法pháp 無vô 不bất 皆giai 空không 。 盖# 一nhất 空không 一nhất 切thiết 空không 。 法pháp 爾nhĩ 如như 此thử 。 所sở 謂vị 般Bát 若Nhã 。 了liễu 萬vạn 法pháp 之chi 本bổn 空không 者giả 。 信tín 哉tai 。 然nhiên 大đại 論luận 明minh 五ngũ 蘊uẩn 是thị 果quả 報báo 空không 。 以dĩ 五ngũ 蘊uẩn 假giả 合hợp 。 成thành 正chánh 報báo 故cố 。 十thập 二nhị 處xứ 。 是thị 受thọ 用dụng 空không 。 以dĩ 根căn 塵trần 對đối 待đãi 。 互hỗ 為vi 受thọ 用dụng 故cố 。 十thập 八bát 界giới 是thị 性tánh 別biệt 空không 。 以dĩ 三tam 六lục 各các 別biệt 種chủng 性tánh 故cố 。 如như 眼nhãn 色sắc 眼nhãn 識thức 。 為vi 一nhất 種chủng 性tánh 等đẳng 。 士sĩ 夫phu 。 即tức 眾chúng 生sanh 我ngã 見kiến 之chi 別biệt 稱xưng 。 如như 云vân 我ngã 人nhân 眾chúng 生sanh 。 士sĩ 夫phu 知tri 見kiến 等đẳng 。 六lục 界giới 。 即tức 地địa 水thủy 火hỏa 風phong 空không 識thức 。 大đại 論luận 名danh 此thử 為vi 遍biến 到đáo 空không 。 以dĩ 此thử 六lục 法pháp 。 徧biến 一nhất 切thiết 故cố 。 阿a 含hàm 經Kinh 云vân 。 六lục 主chủ 爭tranh 大đại 。 地địa 云vân 我ngã 能năng 載tái 。 水thủy 云vân 我ngã 漂phiêu 潤nhuận 。 火hỏa 云vân 能năng 爍thước 照chiếu 。 風phong 云vân 能năng 生sanh 動động 。 空không 云vân 能năng 容dung 受thọ 。 識thức 云vân 若nhược 無vô 我ngã 者giả 。 色sắc 則tắc 敗bại 壞hoại 。 五ngũ 雖tuy 大đại 而nhi 識thức 為vi 主chủ 。 故cố 四tứ 大đại 圍vi 空không 。 識thức 居cư 其kỳ 中trung 也dã 。 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 。 與dữ 四Tứ 諦Đế 二nhị 諦đế 。 廣quảng 略lược 不bất 同đồng 。 為vi 對đối 機cơ 故cố 。 如như 因nhân 緣duyên 生sanh 起khởi 相tương/tướng 。 謂vị 無vô 明minh 緣duyên 行hành 等đẳng 。 即tức 廣quảng 說thuyết 苦khổ 集tập 二nhị 諦đế 俗tục 諦đế 也dã 。 因nhân 緣duyên 修tu 斷đoạn 相tương/tướng 。 謂vị 無vô 明minh 滅diệt 行hành 滅diệt 等đẳng 。 即tức 廣quảng 說thuyết 滅diệt 道đạo 二nhị 諦đế 真Chân 諦Đế 也dã 。 餘dư 義nghĩa 至chí 後hậu 廣quảng 釋thích 之chi 。

△# 二nhị 釋thích 成thành 空không 義nghĩa 。

是thị 諸chư 法pháp 等đẳng 。 即tức 生sanh 即tức 滅diệt 。 即tức 有hữu 即tức 空không 。 剎sát 那na 剎sát 那na 。 亦diệc 復phục 如như 是thị 。

何hà 以dĩ 故cố 。 一nhất 念niệm 中trung 有hữu 九cửu 十thập 剎sát 那na 。 一nhất 剎sát 那na 經kinh 九cửu 百bách 生sanh 滅diệt 。 諸chư 有hữu 為vi 法pháp 。 悉tất 皆giai 空không 故cố 。

此thử 有hữu 四tứ 節tiết 。 初sơ 三tam 句cú 。 標tiêu 宗tông 也dã 。 諸chư 法pháp 。 指chỉ 上thượng 五ngũ 蘊uẩn 。 乃nãi 至chí 四Tứ 諦Đế 等đẳng 。 以dĩ 此thử 諸chư 法pháp 之chi 體thể 。 念niệm 念niệm 遷thiên 流lưu 。 新tân 新tân 不bất 住trụ 。 即tức 生sanh 即tức 滅diệt 。 四tứ 相tương/tướng 同đồng 時thời 。 正chánh 如như 石thạch 火hỏa 電điện 光quang 。 眨# 眼nhãn 即tức 空không 。 故cố 楞lăng 伽già 云vân 初sơ 生sanh 即tức 有hữu 滅diệt 。 不bất 為vi 愚ngu 者giả 說thuyết 。 淨tịnh 名danh 云vân 。 汝nhữ 今kim 即tức 時thời 。 亦diệc 生sanh 亦diệc 老lão 亦diệc 滅diệt 故cố 。 又hựu 云vân 過quá 現hiện 未vị 來lai 。 二nhị 世thế 皆giai 空không 。 故cố 知tri 體thể 性tánh 皆giai 空không 。 此thử 會hội 相tương/tướng 歸quy 性tánh 也dã 。 故cố 起khởi 信tín 云vân 。 若nhược 得đắc 無vô 念niệm 者giả 。 則tắc 知tri 心tâm 相tương 生sanh 住trụ 異dị 滅diệt 。 以dĩ 無vô 念niệm 等đẳng 故cố 。 而nhi 實thật 無vô 有hữu 。 始thỉ 覺giác 之chi 異dị 。 以dĩ 四tứ 相tương/tướng 俱câu 時thời 而nhi 有hữu 。 皆giai 無vô 自tự 立lập 。 本bổn 來lai 平bình 等đẳng 。 同đồng 一nhất 覺giác 故cố 。 大đại 疏sớ/sơ 云vân 。 此thử 以dĩ 所sở 相tương/tướng 法pháp 體thể 。 隨tùy 法pháp 性tánh 而nhi 融dung 通thông 。 故cố 能năng 相tương/tướng 之chi 相tướng 。 亦diệc 生sanh 滅diệt 而nhi 不bất 礙ngại 是thị 也dã 。 此thử 不bất 同đồng 法pháp 相tướng 。 謂vị 本bổn 無vô 今kim 有hữu 名danh 生sanh 。 生sanh 位vị 暫tạm 停đình 名danh 住trụ 。 住trụ 別biệt 前tiền 後hậu 名danh 異dị 。 暫tạm 有hữu 還hoàn 無vô 名danh 滅diệt 。 據cứ 此thử 。 則tắc 前tiền 三tam 是thị 有hữu 。 故cố 同đồng 在tại 現hiện 在tại 。 後hậu 一nhất 是thị 無vô 。 故cố 在tại 過quá 去khứ 。 四tứ 相tương/tướng 不bất 同đồng 時thời 也dã 。 豈khởi 等đẳng 法pháp 性tánh 同đồng 時thời 四tứ 相tương/tướng 乎hồ 。 小Tiểu 乘Thừa 以dĩ 生sanh 前tiền 住trụ 滅diệt 後hậu 。 或hoặc 生sanh 住trụ 同đồng 時thời 。 則tắc 招chiêu 過quá 實thật 甚thậm 。 不bất 能năng 繁phồn 引dẫn 。 即tức 有hữu 即tức 無vô 者giả 。 若nhược 法pháp 定định 有hữu 有hữu 相tương/tướng 。 則tắc 終chung 無vô 無vô 相tướng 。 如như 說thuyết 三tam 世thế 有hữu 者giả 。 未vị 來lai 中trung 有hữu 。 還hoàn 至chí 現hiện 在tại 。 轉chuyển 入nhập 過quá 去khứ 。 不bất 捨xả 本bổn 相tương/tướng 。 是thị 則tắc 為vi 常thường 。 又hựu 定định 有hữu 者giả 。 應ưng 不bất 從tùng 緣duyên 。 不bất 從tùng 因nhân 者giả 。 墮đọa 無vô 因nhân 常thường 。 若nhược 法pháp 定định 無vô 。 先tiên 有hữu 今kim 無vô 是thị 為vi 斷đoạn 。 今kim 則tắc 二nhị 諦đế 融dung 通thông 。 有hữu 無vô 不bất 二nhị 。 故cố 能năng 即tức 無vô 即tức 有hữu 。 即tức 有hữu 即tức 無vô 。 顯hiển 中trung 道đạo 於ư 觀quán 心tâm 。 通thông 照chiếu 用dụng 於ư 一nhất 念niệm 。 故cố 大đại 疏sớ/sơ 云vân 。 空không 是thị 即tức 有hữu 之chi 空không 。 有hữu 是thị 即tức 空không 之chi 有hữu 。 良lương 在tại 此thử 也dã 。 二nhị 剎sát 那na 二nhị 句cú 。 類loại 釋thích 也dã 。 剎sát 那na 。 極cực 短đoản 時thời 也dã 。 盖# 言ngôn 上thượng 之chi 諸chư 法pháp 。 而nhi 有hữu 染nhiễm 淨tịnh 形hình 狀trạng 。 言ngôn 即tức 生sanh 即tức 滅diệt 可khả 爾nhĩ 。 然nhiên 極cực 短đoản 之chi 剎sát 那na 。 剎sát 那na 亦diệc 不bất 得đắc 停đình 住trụ 。 盖# 念niệm 念niệm 生sanh 滅diệt 亦diệc 空không 矣hĩ 。 此thử 則tắc 非phi 止chỉ 空không 於ư 諸chư 法pháp 。 即tức 剎sát 那na 之chi 念niệm 亦diệc 空không 空không 耳nhĩ 。 故cố 云vân 亦diệc 復phục 如như 是thị 。 故cố 楞lăng 嚴nghiêm 匿nặc 王vương 答đáp 佛Phật 云vân 。 雖tuy 此thử 殂tồ 落lạc 。 中trung 間gian 流lưu 易dị 。 且thả 限hạn 十thập 年niên 。 若nhược 復phục 令linh 我ngã 。 微vi 細tế 諦đế 觀quán 。 豈khởi 唯duy 年niên 變biến 。 亦diệc 兼kiêm 月nguyệt 化hóa 。 何hà 直trực 月nguyệt 化hóa 。 兼kiêm 又hựu 日nhật 遷thiên 。 沉trầm 思tư 諦đế 觀quán 。 剎sát 那na 剎sát 那na 。 念niệm 念niệm 之chi 間gian 。 不bất 得đắc 停đình 住trụ 。 此thử 言ngôn 幻huyễn 身thân 。 念niệm 念niệm 遷thiên 謝tạ 也dã 。 楞lăng 伽già 云vân 。 一nhất 切thiết 法pháp 無vô 生sanh 。 我ngã 說thuyết 剎sát 那na 義nghĩa 。 此thử 言ngôn 剎sát 那na 亦diệc 空không 之chi 義nghĩa 。 正chánh 符phù 今kim 義nghĩa 。 三tam 何hà 以dĩ 故cố 徵trưng 也dã 。 意ý 謂vị 空không 法pháp 則tắc 法pháp 眾chúng 多đa 。 且thả 是thị 有hữu 體thể 。 剎sát 那na 何hà 以dĩ 空không 之chi 耶da 。 豈khởi 剎sát 那na 猶do 有hữu 別biệt 說thuyết 耶da 。 四tứ 一nhất 念niệm 下hạ 。 釋thích 也dã 。 古cổ 疏sớ/sơ 謂vị 此thử 中trung 有hữu 二nhị 義nghĩa 。 一nhất 自tự 一nhất 之chi 多đa 。 一nhất 念niệm 攝nhiếp 九cửu 十thập 剎sát 那na 。 一nhất 剎sát 那na 攝nhiếp 九cửu 百bách 生sanh 滅diệt 。 九cửu 十thập 剎sát 那na 。 義nghĩa 當đương 八bát 萬vạn 一nhất 千thiên 生sanh 滅diệt 。 求cầu 其kỳ 定định 實thật 不bất 可khả 得đắc 。 則tắc 此thử 心tâm 空không 矣hĩ 。 二nhị 自tự 多đa 之chi 少thiểu 。 謂vị 生sanh 滅diệt 不bất 出xuất 剎sát 那na 。 剎sát 那na 不bất 出xuất 一nhất 念niệm 。 於ư 其kỳ 念niệm 中trung 。 求cầu 定định 實thật 不bất 可khả 得đắc 。 則tắc 此thử 念niệm 空không 矣hĩ 。 然nhiên 心tâm 空không 念niệm 空không 。 凡phàm 屬thuộc 有hữu 為vi 孰thục 不bất 空không 哉tai 。 所sở 謂vị 空không 者giả 。 乃nãi 本bổn 來lai 寂tịch 滅diệt 。 真chân 常thường 之chi 空không 。 非phi 小Tiểu 乘Thừa 邪tà 外ngoại 所sở 執chấp 之chi 空không 矣hĩ 。

△# 二nhị 明minh 能năng 觀quán 雙song 照chiếu 。 二nhị 。 初sơ 觀quán 照chiếu 有hữu 無vô 。 二nhị 。 初sơ 真chân 實thật 般Bát 若Nhã 。

以dĩ 甚thậm 深thâm 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 照chiếu 見kiến 諸chư 法pháp 一nhất 切thiết 皆giai 空không 。 內nội 空không 外ngoại 空không 。 內nội 外ngoại 空không 。 空không 空không 。 大đại 空không 。 勝thắng 義nghĩa 空không 。 有hữu 為vi 空không 。 無vô 為vi 空không 。 無vô 始thỉ 空không 。 畢tất 竟cánh 空không 。 散tán 空không 。 本bổn 性tánh 空không 。 自tự 相tương/tướng 空không 。 一nhất 切thiết 法pháp 空không 。 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 空không 。 因nhân 空không 。 佛Phật 果Quả 空không 。 空không 空không 故cố 空không 。

初sơ 明minh 照chiếu 空không 相tướng 也dã 。 所sở 以dĩ 念niệm 念niệm 諸chư 法pháp 皆giai 空không 者giả 。 無vô 他tha 。 良lương 繇# 甚thậm 深thâm 般Bát 若Nhã 。 照chiếu 見kiến 諸chư 法pháp 性tánh 本bổn 空không 故cố 。 以dĩ 般Bát 若Nhã 現hiện 前tiền 。 徹triệt 照chiếu 十thập 界giới 。 依y 正chánh 色sắc 心tâm 。 幻huyễn 緣duyên 和hòa 合hợp 。 了liễu 無vô 自tự 性tánh 。 夢mộng 境cảnh 空không 花hoa 。 等đẳng 無vô 有hữu 異dị 。 如như 杲# 日nhật 升thăng 天thiên 。 萬vạn 象tượng 不bất 能năng 迯# 其kỳ 影ảnh 。 似tự 黃hoàng 金kim 出xuất 鞴# 。 鑛khoáng 沙sa 難nan 以dĩ 齊tề 其kỳ 用dụng 也dã 。 內nội 空không 下hạ 。 明minh 照chiếu 分phần/phân 限hạn 。 大đại 論luận 問vấn 云vân 。 若nhược 少thiểu 則tắc 應ưng 一nhất 空không 。 若nhược 多đa 則tắc 應ưng 無vô 量lượng 。 何hà 止chỉ 十thập 八bát 耶da 。 龍long 樹thụ 答đáp 云vân 。 若nhược 略lược 則tắc 事sự 不bất 周chu 。 若nhược 廣quảng 則tắc 繁phồn 難nan 悟ngộ 。 如như 藥dược 服phục 少thiểu 則tắc 病bệnh 不bất 瘥sái 。 服phục 多đa 則tắc 更cánh 增tăng 疾tật 。 今kim 說thuyết 空không 亦diệc 如như 是thị 。 少thiểu 說thuyết 則tắc 不bất 能năng 破phá 邪tà 見kiến 。 多đa 說thuyết 則tắc 逼bức 近cận 於ư 滋tư 蔓mạn 。 故cố 唯duy 十thập 八bát 也dã 。 內nội 空không 。 謂vị 內nội 無vô 六lục 入nhập 。 我ngã 空không 也dã 。 外ngoại 空không 。 謂vị 外ngoại 忘vong 六lục 塵trần 。 法pháp 空không 也dã 。 內nội 外ngoại 空không 。 則tắc 根căn 塵trần 俱câu 泯mẫn 。 我ngã 法pháp 兩lưỡng 空không 。 有hữu 為vi 空không 。 即tức 三tam 科khoa 等đẳng 法pháp 空không 也dã 。 無vô 為vi 空không 。 即tức 小Tiểu 乘Thừa 三tam 無vô 為vi 空không 。 兼kiêm 大Đại 乘Thừa 三tam 種chủng 亦diệc 可khả 。 以dĩ 般Bát 若Nhã 空không 一nhất 切thiết 法pháp 。 豈khởi 空không 小tiểu 而nhi 不bất 空không 大đại 耶da 。 空không 空không 者giả 。 謂vị 重trọng/trùng 空không 前tiền 空không 故cố 。 大đại 論luận 云vân 。 以dĩ 諸chư 空không 破phá 內nội 外ngoại 等đẳng 法pháp 。 復phục 以dĩ 此thử 空không 破phá 諸chư 空không 。 是thị 名danh 空không 空không 。 大đại 空không 者giả 。 謂vị 十thập 方phương 俱câu 空không 故cố 。 大đại 經Kinh 云vân 。 大đại 空không 者giả 。 是thị 般Bát 若Nhã 空không 。 勝thắng 義nghĩa 空không 者giả 。 本bổn 空không 世thế 諦đế 。 世thế 諦đế 不bất 有hữu 。 故cố 勝thắng 義nghĩa 亦diệc 空không 。 無vô 始thỉ 空không 者giả 。 古cổ 疏sớ/sơ 云vân 。 外ngoại 道đạo 以dĩ 冥minh 初sơ 為vi 始thỉ 。 破phá 此thử 見kiến 故cố 。 名danh 無vô 始thỉ 空không 。 畢tất 竟cánh 空không 者giả 。 諸chư 法pháp 徹triệt 底để 空không 故cố 。 散tán 空không 。 謂vị 因nhân 緣duyên 別biệt 離ly 故cố 。 如như 四tứ 大đại 各các 離ly 。 恩ân 愛ái 分phần/phân 斷đoạn 故cố 。 本bổn 性tánh 空không 者giả 。 古cổ 疏sớ/sơ 謂vị 諸chư 法pháp 本bổn 無vô 。 惑hoặc 者giả 計kế 有hữu 。 乃nãi 至chí 執chấp 言ngôn 如Như 來Lai 性tánh 等đẳng 。 決quyết 定định 是thị 有hữu 。 為vi 破phá 此thử 見kiến 。 云vân 本bổn 性tánh 空không 。 故cố 經Kinh 云vân 。 眼nhãn 空không 無vô 我ngã 無vô 我ngã 所sở 。

何hà 以dĩ 故cố 。 性tánh 自tự 爾nhĩ 故cố 。 乃nãi 至chí 意ý 亦diệc 如như 是thị 。 又hựu 華hoa 嚴nghiêm 云vân 。 觀quán 眼nhãn 無vô 生sanh 無vô 自tự 性tánh 。 識thức 空không 寂tịch 滅diệt 。 無vô 所sở 有hữu 者giả 。 此thử 也dã 。 自tự 相tương/tướng 空không 者giả 。 謂vị 法pháp 法pháp 皆giai 有hữu 自tự 相tương/tướng 。 如như 棹# 橙đắng 以dĩ 各các 形hình 為vi 自tự 相tương/tướng 。 釵thoa 釧xuyến 以dĩ 形hình 質chất 為vi 自tự 相tương/tướng 。 從tùng 緣duyên 而nhi 有hữu 。 故cố 空không 之chi 也dã 。 一nhất 切thiết 法pháp 空không 者giả 。 謂vị 依y 正chánh 染nhiễm 淨tịnh 。 凡phàm 聖thánh 俱câu 空không 故cố 。 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 空không 者giả 。 即tức 無vô 相tướng 妙diệu 慧tuệ 。 空không 諸chư 萬vạn 法pháp 。 不bất 住trụ 有hữu 無vô 。 之chi 空không 亦diệc 空không 也dã 。 因nhân 空không 者giả 。 六Lục 度Độ 諦đế 緣duyên 等đẳng 空không 也dã 。 果quả 空không 者giả 菩Bồ 提Đề 涅Niết 槃Bàn 空không 也dã 。 空không 空không 故cố 空không 一nhất 句cú 。 謂vị 一nhất 空không 破phá 有hữu 是thị 空không 也dã 。 以dĩ 空không 空không 空không 。 又hựu 一nhất 空không 也dã 空không 之chi 又hựu 空không 之chi 。 以dĩ 至chí 於ư 空không 。 了liễu 不bất 可khả 得đắc 。 故cố 法Pháp 界Giới 真chân 空không 絕tuyệt 相tương/tướng 。 泯mẫn 絕tuyệt 無vô 寄ký 門môn 云vân 。 不bất 可khả 言ngôn 即tức 色sắc 不bất 即tức 色sắc 。 不bất 可khả 言ngôn 即tức 空không 不bất 即tức 空không 。 不bất 可khả 亦diệc 不bất 可khả 此thử 語ngữ 亦diệc 不bất 受thọ 。 泯mẫn 絕tuyệt 無vô 寄ký 。 忘vong 情tình 絕tuyệt 解giải 。 故cố 知tri 到đáo 此thử 。 方phương 名danh 真chân 空không 。 義nghĩa 即tức 同đồng 此thử 。

△# 二nhị 相tương 似tự 般Bát 若Nhã 。

諸chư 有hữu 為vi 法pháp 。 法pháp 集tập 故cố 有hữu 。 受thọ 集tập 故cố 有hữu 。 名danh 集tập 故cố 有hữu 。 因nhân 集tập 故cố 有hữu 。 果quả 集tập 故cố 有hữu 。 六lục 趣thú 故cố 有hữu 。 十Thập 地Địa 故cố 有hữu 。 佛Phật 果Quả 故cố 有hữu 。 一nhất 切thiết 皆giai 有hữu 。

諸chư 有hữu 下hạ 。 明minh 三tam 假giả 而nhi 有hữu 也dã 。 古cổ 疏sớ/sơ 云vân 。 然nhiên 則tắc 空không 本bổn 破phá 有hữu 。 有hữu 既ký 空không 矣hĩ 有hữu 從tùng 何hà 立lập 。 而nhi 為vi 俗tục 耶da 。 故cố 曰viết 因nhân 法pháp 集tập 故cố 有hữu 等đẳng 。 法pháp 受thọ 名danh 為vi 三tam 假giả 。 法pháp 謂vị 因nhân 緣duyên 合hợp 集tập 故cố 。 受thọ 謂vị 領lãnh 納nạp 前tiền 境cảnh 故cố 。 即tức 心tâm 生sanh 法pháp 生sanh 義nghĩa 也dã 。 名danh 謂vị 因nhân 名danh 而nhi 集tập 故cố 。 如như 本bổn 非phi 一nhất 家gia 。 集tập 父phụ 子tử 兄huynh 弟đệ 。 子tử 孫tôn 主chủ 僕bộc 之chi 名danh 。 而nhi 有hữu 家gia 也dã 。 諸chư 法pháp 例lệ 此thử 。 謂vị 之chi 假giả 者giả 。 所sở 謂vị 物vật 無vô 當đương 名danh 之chi 實thật 。 名danh 無vô 得đắc 物vật 之chi 功công 是thị 也dã 。 因nhân 集tập 下hạ 。 明minh 四Tứ 諦Đế 即tức 有hữu 也dã 。 集tập 。 即tức 惑hoặc 業nghiệp 。 世thế 間gian 因nhân 也dã 苦khổ 。 即tức 果quả 報báo 。 世thế 間gian 果quả 也dã 。 滅diệt 。 即tức 有Hữu 餘Dư 涅Niết 槃Bàn 。 出xuất 世thế 果quả 也dã 。 道đạo 。 即tức 助trợ 道đạo 等đẳng 法pháp 。 出xuất 世thế 因nhân 也dã 。 繇# 此thử 二nhị 種chủng 因nhân 果quả 。 故cố 有hữu 世thế 出xuất 世thế 法Pháp 。 六lục 趣thú 下hạ 。 明minh 凡phàm 聖thánh 即tức 有hữu 也dã 。 初sơ 句cú 凡phàm 夫phu 。 次thứ 二nhị 句cú 俱câu 聖thánh 。 十Thập 地Địa 分phần/phân 真chân 位vị 。 佛Phật 果Quả 究cứu 竟cánh 位vị 。 此thử 善thiện 惡ác 因nhân 果quả 差sai 別biệt 。 故cố 有hữu 六lục 趣thú 。 證chứng 位vị 見kiến 修tu 不bất 同đồng 。 故cố 有hữu 十Thập 地Địa 。 妙diệu 往vãng 菩Bồ 提Đề 。 歸quy 無vô 所sở 得đắc 。 故cố 有hữu 佛Phật 果Quả 。 如như 此thử 則tắc 自tự 凡phàm 及cập 聖thánh 。 世thế 出xuất 世thế 法Pháp 。 皆giai 繇# 染nhiễm 淨tịnh 幻huyễn 緣duyên 成thành 立lập 。 應ưng 知tri 前tiền 之chi 一nhất 切thiết 空không 。 乃nãi 即tức 有hữu 之chi 真chân 空không 。 空không 而nhi 非phi 斷đoạn 。 此thử 之chi 一nhất 切thiết 有hữu 。 乃nãi 即tức 空không 之chi 妙diệu 有hữu 。 有hữu 而nhi 非phi 常thường 。 非phi 斷đoạn 非phi 常thường 。 即tức 空không 即tức 有hữu 。 則tắc 般Bát 若Nhã 之chi 觀quán 照chiếu 。 至chí 矣hĩ 。 盡tận 矣hĩ 。 故cố 心tâm 經kinh 疏sớ/sơ 云vân 。 良lương 以dĩ 真chân 空không 未vị 嘗thường 不bất 有hữu 。 即tức 有hữu 以dĩ 辨biện 於ư 空không 。 幻huyễn 有hữu 未vị 始thỉ 不bất 空không 。 即tức 空không 以dĩ 明minh 於ư 有hữu 等đẳng 。 皆giai 此thử 義nghĩa 也dã 。 若nhược 然nhiên 者giả 。 以dĩ 斯tư 化hóa 生sanh 。 則tắc 化hóa 生sanh 不bất 住trụ 。 以dĩ 護hộ 佛Phật 果Quả 。 則tắc 佛Phật 法Pháp 常thường 存tồn 。 以dĩ 護hộ 地địa 行hành 。 則tắc 行hàng 行hàng 契khế 真chân 。 盖# 以dĩ 因nhân 果quả 生sanh 佛Phật 。 皆giai 同đồng 如như 故cố 。 等đẳng 法pháp 性tánh 故cố 。

△# 二nhị 明minh 其kỳ 得đắc 失thất 。 二nhị 。 初sơ 邪tà 觀quán 則tắc 失thất 。

善thiện 男nam 子tử 。 若nhược 菩Bồ 薩Tát 住trụ 於ư 法pháp 相tướng 。 有hữu 我ngã 相tương/tướng 人nhân 相tương/tướng 。 有hữu 情tình 知tri 見kiến 。 為vi 住trụ 世thế 間gian 。 即tức 非phi 菩Bồ 薩Tát 。

所sở 以dĩ 者giả 何hà 。 一nhất 切thiết 諸chư 法pháp 。 悉tất 皆giai 空không 故cố 。

此thử 中trung 有hữu 標tiêu 徵trưng 釋thích 。 標tiêu 謂vị 菩Bồ 薩Tát 行hành 深thâm 般Bát 若Nhã 。 徹triệt 照chiếu 萬vạn 法pháp 本bổn 空không 。 若nhược 有hữu 所sở 住trụ 著trước 。 則tắc 我ngã 人nhân 知tri 見kiến 隨tùy 生sanh 。 故cố 非phi 菩Bồ 薩Tát 。 徵trưng 謂vị 住trụ 法pháp 。 何hà 以dĩ 非phi 是thị 菩Bồ 薩Tát 耶da 。 釋thích 謂vị 不bất 了liễu 諸chư 法pháp 皆giai 空không 故cố 。 住trụ 於ư 法pháp 相tướng 。 故cố 金kim 剛cang 經Kinh 云vân 。 若nhược 菩Bồ 薩Tát 住trụ 。 於ư 法pháp 則tắc 有hữu 我ngã 人nhân 眾chúng 生sanh 壽thọ 者giả 相tương/tướng 。 即tức 非phi 菩Bồ 薩Tát 。 正chánh 同đồng 此thử 也dã 。

△# 二nhị 正chánh 觀quán 則tắc 得đắc 。 二nhị 。 初sơ 以dĩ 理lý 正chánh 觀quán 。

若nhược 於ư 諸chư 法Pháp 。 而nhi 得đắc 不bất 動động 。 不bất 生sanh 不bất 滅diệt 。 無vô 相tướng 無vô 無vô 相tướng 。 不bất 應ưng 起khởi 見kiến 。

何hà 以dĩ 故cố 。 一nhất 切thiết 法pháp 皆giai 如như 也dã 諸chư 佛Phật 法Pháp 僧Tăng 亦diệc 如như 也dã 。

此thử 亦diệc 具cụ 標tiêu 徵trưng 釋thích 。 在tại 文văn 可khả 知tri 。 即tức 色sắc 是thị 空không 。 當đương 體thể 凝ngưng 寂tịch 曰viết 不bất 動động 。 法pháp 位vị 常thường 住trụ 。 四tứ 相tương/tướng 不bất 遷thiên 曰viết 不bất 生sanh 滅diệt 。 故cố 不bất 同đồng 生sanh 滅diệt 法pháp 也dã 。 無vô 相tướng 者giả 。 謂vị 無vô 一nhất 切thiết 色sắc 空không 之chi 相tướng 也dã 。 無vô 無vô 相tướng 者giả 。 謂vị 無vô 相tướng 亦diệc 無vô 也dã 。 若nhược 滯trệ 此thử 無vô 相tướng 。 是thị 棄khí 有hữu 著trước 空không 。 故cố 亦diệc 無vô 之chi 。 故cố 經Kinh 云vân 。 諸chư 佛Phật 說thuyết 空không 法pháp 。 為vi 離ly 於ư 有hữu 見kiến 。 若nhược 復phục 見kiến 有hữu 空không 。 諸chư 佛Phật 所sở 不bất 化hóa 。 然nhiên 如như 上thượng 諸chư 法pháp 不bất 動động 。 乃nãi 至chí 云vân 無vô 無vô 相tướng 。 不bất 應ưng 起khởi 如như 是thị 見kiến 。 一nhất 起khởi 於ư 見kiến 。 則tắc 反phản 成thành 動động 滅diệt 有hữu 無vô 之chi 法pháp 矣hĩ 。 真chân 正chánh 觀quán 中trung 。 如như 紅hồng 爐lô 然nhiên 。 豈khởi 容dung 此thử 等đẳng 片phiến 雪tuyết 渣# 滓chỉ 哉tai 。 徵trưng 意ý 。 謂vị 起khởi 見kiến 。 何hà 礙ngại 於ư 法pháp 耶da 。 釋thích 意ý 。 謂vị 諸chư 法pháp 同đồng 如như 。 三Tam 寶Bảo 皆giai 如như 。 如như 則tắc 平bình 等đẳng 一nhất 味vị 。 無vô 二nhị 無vô 別biệt 。 焉yên 用dụng 起khởi 此thử 見kiến 乎hồ 。 然nhiên 總tổng 括quát 空không 有hữu 之chi 義nghĩa 。 以dĩ 觀quán 行hành 釋thích 者giả 有hữu 三tam 。 一nhất 諸chư 法pháp 皆giai 空không 。 以dĩ 成thành 止chỉ 行hành 。 諸chư 法pháp 皆giai 有hữu 。 以dĩ 成thành 觀quán 行hành 。 空không 有hữu 無vô 二nhị 。 一nhất 念niệm 頓đốn 現hiện 。 即tức 止Chỉ 觀Quán 俱câu 行hành 。 方phương 為vi 究cứu 竟cánh 。 二nhị 觀quán 法pháp 即tức 空không 。 成thành 大đại 智trí 不bất 住trụ 生sanh 死tử 。 觀quán 法pháp 假giả 有hữu 。 成thành 大đại 悲bi 不bất 住trụ 涅Niết 槃Bàn 。 以dĩ 空không 有hữu 境cảnh 不bất 二nhị 。 悲bi 智trí 念niệm 不bất 殊thù 。 成thành 不bất 住trụ 行hành 。 三tam 空không 有hữu 無vô 礙ngại 觀quán 。 一nhất 從tùng 假giả 入nhập 空không 觀quán 。 謂vị 一nhất 切thiết 本bổn 空không 故cố 。 云vân 從tùng 空không 入nhập 假giả 觀quán 。 謂vị 一nhất 切thiết 幻huyễn 有hữu 故cố 。 三tam 空không 假giả 平bình 等đẳng 觀quán 。 謂vị 空không 有hữu 同đồng 時thời 故cố 。

△# 二nhị 具cụ 足túc 聖thánh 位vị 。

聖thánh 智trí 現hiện 前tiền 。 最tối 初sơ 一nhất 念niệm 。 具cụ 足túc 八bát 萬vạn 。 四tứ 千thiên 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 名danh 歡Hoan 喜Hỷ 地Địa 。 障chướng 盡tận 解giải 脫thoát 。 運vận 載tái 名danh 乘thừa 。 動động 相tương/tướng 滅diệt 時thời 。 名danh 金kim 剛cang 定định 。 體thể 相tướng 平bình 等đẳng 。 名danh 一Nhất 切Thiết 智Trí 智trí 。

聖thánh 智trí 。 即tức 般Bát 若Nhã 正chánh 智trí 。 此thử 智trí 觀quán 法pháp 性tánh 既ký 久cửu 。 則tắc 迷mê 雲vân 開khai 處xứ 聖thánh 智trí 突đột 露lộ 。 然nhiên 此thử 智trí 從tùng 本bổn 以dĩ 來lai 。 而nhi 輝huy 鑑giám 天thiên 地địa 。 騰đằng 耀diệu 古cổ 今kim 。 無vô 時thời 不bất 在tại 。 無vô 處xứ 不bất 然nhiên 。 吾ngô 人nhân 不bất 得đắc 現hiện 前tiền 者giả 。 盖# 惑hoặc 業nghiệp 深thâm 厚hậu 。 自tự 障chướng 蔽tế 也dã 。 故cố 經Kinh 云vân 。 如như 日nhật 普phổ 照chiếu 。 盲manh 者giả 不bất 見kiến 。 非phi 日nhật 咎cữu 也dã 。 智trí 亦diệc 如như 是thị 。 不bất 得đắc 現hiện 前tiền 。 非phi 智trí 咎cữu 也dã 。 倘thảng 能năng 念niệm 念niệm 純thuần 真chân 。 即tức 此thử 聖thánh 智trí 。

時thời 時thời 現hiện 前tiền 。 與dữ 佛Phật 不bất 殊thù 矣hĩ 。 最tối 初sơ 下hạ 。 示thị 智trí 之chi 功công 能năng 。 最tối 初sơ 一nhất 念niệm 。 即tức 此thử 智trí 初sơ 現hiện 之chi 一nhất 念niệm 也dã 。 此thử 智trí 初sơ 起khởi 。 性tánh 無vô 分phân 別biệt 。 體thể 若nhược 虗hư 空không 。 無vô 所sở 不bất 包bao 。 亦diệc 如như 大đại 海hải 。 無vô 所sở 不bất 涵# 。 塵trần 勞lao 如như 許hứa 既ký 滅diệt 。 故cố 能năng 具cụ 足túc 如như 許hứa 。 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 亦diệc 如như 經Kinh 云vân 。 破phá 塵trần 出xuất 大Đại 千Thiên 經Kinh 卷quyển 之chi 義nghĩa 。 故cố 云vân 一nhất 念niệm 具cụ 足túc 。 言ngôn 八bát 萬vạn 四tứ 千thiên 者giả 。 以dĩ 翻phiên 惑hoặc 成thành 智trí 故cố 。 此thử 地địa 特đặc 名danh 歡hoan 喜hỷ 者giả 。 以dĩ 生sanh 如Như 來Lai 家gia 。 住trụ 平bình 等đẳng 忍nhẫn 。 初sơ 無vô 相tướng 智trí 。 照chiếu 勝thắng 義nghĩa 諦đế 。 一nhất 相tương/tướng 平bình 等đẳng 。 從tùng 此thử 亦diệc 能năng 於ư 方phương 便tiện 智trí 。 念niệm 念niệm 修tu 習tập 無vô 量lượng 勝thắng 行hành 。 故cố 名danh 歡hoan 喜hỷ 。 障chướng 。 指chỉ 住trụ 相tương/tướng 無vô 明minh 等đẳng 。 此thử 智trí 現hiện 前tiền 時thời 。 地địa 地địa 各các 斷đoạn 一nhất 障chướng 二nhị 愚ngu 。 各các 證chứng 真Chân 如Như 。 各các 得đắc 解giải 脫thoát 。 從tùng 因nhân 至chí 果quả 。 如như 車xa 運vận 載tái 。 可khả 能năng 遠viễn 到đáo 。 故cố 亦diệc 名danh 乘thừa 。 動động 相tương/tướng 。 指chỉ 生sanh 相tương/tướng 無vô 明minh 。 此thử 惑hoặc 起khởi 時thời 。 菩Bồ 薩Tát 以dĩ 一nhất 念niệm 相tương 應ứng 慧tuệ 。 摧tồi 滅diệt 無vô 餘dư 。 如như 金kim 剛cang 能năng 壞hoại 萬vạn 物vật 。 故cố 此thử 名danh 焉yên 。 起khởi 信tín 謂vị 一nhất 念niệm 相tương 應ứng 。 覺giác 心tâm 初sơ 起khởi 。 必tất 無vô 初sơ 相tương/tướng 。 即tức 此thử 意ý 也dã 。 從tùng 此thử 直trực 至chí 。 一nhất 相tướng 無vô 相tướng 。 無vô 生sanh 無vô 滅diệt 。 同đồng 真chân 際tế 等đẳng 法pháp 性tánh 。 滿mãn 功công 德đức 海hải 。 住trụ 如Như 來Lai 位vị 。 名danh 一Nhất 切Thiết 智Trí 智trí 。 言ngôn 智trí 智trí 者giả 。 以dĩ 如Như 來Lai 洞đỗng 了liễu 萬vạn 法pháp 故cố 。 上thượng 智trí 字tự 。 即tức 連liên 上thượng 一nhất 切thiết 二nhị 字tự 。 指chỉ 佛Phật 也dã 。 下hạ 智trí 字tự 。 謂vị 佛Phật 之chi 智trí 。 如như 云vân 。 一Nhất 切Thiết 智Trí 之chi 智trí 也dã 。 大đại 抵để 此thử 般Bát 若Nhã 空không 智trí 現hiện 前tiền 時thời 。 約ước 初sơ 證chứng 真Chân 如Như 。 即tức 位vị 名danh 初Sơ 地Địa 。 約ước 能năng 運vận 載tái 。 即tức 此thử 名danh 乘thừa 。 約ước 地địa 盡tận 斷đoạn 惑hoặc 利lợi 用dụng 。 名danh 金kim 剛cang 定định 。 約ước 平bình 等đẳng 萬vạn 法pháp 。 即tức 名danh 佛Phật 智trí 也dã 。 古cổ 疏sớ/sơ 依y 賢Hiền 劫Kiếp 經kinh 說thuyết 。 從tùng 光quang 曜diệu 度độ 終chung 至chí 分phân 布bố 舍xá 利lợi 度độ 。 合hợp 有hữu 三tam 百bách 五ngũ 十thập 功công 德đức 門môn 。 一nhất 一nhất 各các 修tu 六Lục 度Độ 。 即tức 二nhị 千thiên 一nhất 百bách 。 復phục 將tương 二nhị 千thiên 一nhất 百bách 。 對đối 十thập 法pháp 。 謂vị 四tứ 大đại 。 六lục 衰suy 。 又hựu 對đối 十Thập 善Thiện 。 一nhất 一nhất 皆giai 有hữu 。 二nhị 千thiên 一nhất 百bách 。 即tức 二nhị 萬vạn 一nhất 千thiên 。 又hựu 將tương 二nhị 萬vạn 二nhị 千thiên 。 對đối 四tứ 眾chúng 生sanh 。 多đa 貪tham 。 多đa 嗔sân 。 多đa 癡si 三tam 毒độc 等đẳng 分phân 。 各các 有hữu 二nhị 萬vạn 二nhị 千thiên 。 合hợp 之chi 即tức 有hữu 八bát 萬vạn 四tứ 千thiên 也dã 。

△# 三tam 文văn 字tự 般Bát 若Nhã 。 三tam 。 初sơ 多đa 佛Phật 共cộng 說thuyết 。

大đại 王vương 。 此thử 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多đa 。 文văn 字tự 章chương 句cú 。 百bách 佛Phật 千thiên 佛Phật 。 百bách 千thiên 萬vạn 億ức 。 一nhất 切thiết 諸chư 佛Phật 。 而nhi 同đồng 共cộng 說thuyết 。

此thử 下hạ 示thị 文văn 字tự 般Bát 若Nhã 功công 德đức 深thâm 大đại 也dã 。 諸chư 佛Phật 同đồng 說thuyết 者giả 。 以dĩ 般Bát 若Nhã 為vi 諸chư 佛Phật 母mẫu 。 修tu 因nhân 證chứng 果Quả 。 莫mạc 不bất 繇# 之chi 。 如như 心tâm 經Kinh 云vân 。 以dĩ 無vô 所sở 得đắc 故cố 。 乃nãi 至chí 云vân 三tam 世thế 諸chư 佛Phật 。 依y 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 故cố 。 得đắc 阿a 耨nậu 等đẳng 。 據cứ 此thử 。 則tắc 諸chư 佛Phật 同đồng 說thuyết 宜nghi 矣hĩ 。 所sở 謂vị 通thông 方phương 宏hoành 規quy 。 佛Phật 佛Phật 不bất 易dị 也dã 。

△# 二nhị 舉cử 事sự 況huống 勝thắng 。

若nhược 有hữu 人nhân 於ư 恆Hằng 河Hà 沙sa 。 三Tam 千Thiên 大Đại 千Thiên 世Thế 界Giới 。 滿mãn 中trung 七thất 寶bảo 。 以dĩ 用dụng 布bố 施thí 。 大Đại 千Thiên 世Thế 界Giới 。 一nhất 切thiết 有hữu 情tình 。 皆giai 得đắc 阿A 羅La 漢Hán 果quả 。 不bất 如như 有hữu 人nhân 。 於ư 此thử 經Kinh 中trung 。 乃nãi 至chí 起khởi 於ư 一nhất 念niệm 淨tịnh 信tín 。 何hà 況huống 有hữu 能năng 。 受thọ 持trì 讀đọc 誦tụng 。 解giải 一nhất 句cú 者giả 。

此thử 世thế 界giới 中trung 。 此thử 國quốc 土độ 。 乃nãi 我ngã 等đẳng 居cư 者giả 。 方phương 是thị 南nam 洲châu 。 三tam 千thiên 洲châu 中trung 。 八bát 百bách 大đại 洲châu 之chi 一nhất 國quốc 土độ 耳nhĩ 。 此thử 外ngoại 還hoàn 有hữu 東đông 西tây 北bắc 之chi 三tam 洲châu 。 此thử 四tứ 洲châu 須Tu 彌Di 。 一nhất 日nhật 月nguyệt 所sở 照chiếu 。 積tích 此thử 一nhất 千thiên 四tứ 洲châu 。 乃nãi 至chí 一nhất 千thiên 日nhật 月nguyệt 。 一nhất 千thiên 須Tu 彌Di 山Sơn 。 及cập 大đại 海hải 鐵thiết 圍vi 等đẳng 。 為vi 一nhất 小tiểu 千thiên 世thế 界giới 。 積tích 此thử 一nhất 千thiên 。 小tiểu 千thiên 世thế 界giới 。 為vi 一nhất 中trung 千thiên 世thế 界giới 。 積tích 此thử 一nhất 中trung 千thiên 世thế 界giới 。 方phương 成thành 一nhất 大Đại 千Thiên 世Thế 界Giới 。 此thử 大Đại 千Thiên 世Thế 界Giới 。 有hữu 百bách 億ức 須Tu 彌Di 山Sơn 。 百bách 億ức 日nhật 月nguyệt 輪luân 。 百bách 億ức 四tứ 天thiên 下hạ 。 百bách 億ức 七thất 金kim 山sơn 等đẳng 。 故cố 阿a 含hàm 偈kệ 云vân 。 四tứ 大đại 洲châu 日nhật 月nguyệt 。 蘇tô 迷mê 盧lô 欲dục 天thiên 。 梵Phạm 世Thế 各các 一nhất 千thiên 。 名danh 一nhất 小tiểu 千thiên 界giới 。 此thử 小tiểu 千thiên 千thiên 倍bội 。 說thuyết 名danh 一nhất 中trung 千thiên 。 此thử 千thiên 倍bội 大Đại 千Thiên 。 皆giai 同đồng 一nhất 成thành 壞hoại 。 觀quán 此thử 則tắc 一nhất 。 大Đại 千Thiên 世Thế 界Giới 。 不bất 知tri 其kỳ 世thế 界giới 廣quảng 博bác 極cực 量lượng 何hà 似tự 。 今kim 以dĩ 恆Hằng 沙sa 數số 。 大Đại 千Thiên 世Thế 界Giới 。 此thử 不bất 可khả 說thuyết 之chi 國quốc 土độ 也dã 。 何hà 況huống 於ư 此thử 世thế 界giới 。 滿mãn 中trung 七thất 寶bảo 。 以dĩ 用dụng 布bố 施thí 。 大Đại 千Thiên 界Giới 內nội 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 其kỳ 財tài 施thí 又hựu 何hà 如như 數số 量lượng 可khả 較giảo 計kế 哉tai 。 而nhi 又hựu 念niệm 財tài 施thí 有hữu 盡tận 。 法Pháp 施thí 無vô 窮cùng 。 一nhất 一nhất 教giáo 成thành 四Tứ 果Quả 。 此thử 功công 德đức 又hựu 難nan 以dĩ 心tâm 念niệm 數số 量lượng 所sở 議nghị 者giả 。 然nhiên 於ư 此thử 經Kinh 功công 較giảo 量lượng 何hà 如như 耶da 。 向hướng 下hạ 顯hiển 勝thắng 云vân 。 不bất 如như 有hữu 人nhân 等đẳng 。 盖# 此thử 經Kinh 是thị 諸chư 佛Phật 智trí 母mẫu 。 眾chúng 生sanh 本bổn 覺giác 。 一nhất 念niệm 淨tịnh 信tín 。 則tắc 於ư 般Bát 若Nhã 緣duyên 分phần/phân 。 可khả 謂vị 至chí 深thâm 至chí 厚hậu 矣hĩ 。 非phi 借tá 往vãng 昔tích 。 多đa 種chúng 善thiện 根căn 。 孰thục 能năng 臻trăn 此thử 。 故cố 知tri 恆Hằng 沙sa 界giới 滿mãn 中trung 之chi 珍trân 寶bảo 。 秪# 是thị 有hữu 漏lậu 之chi 福phước 田điền 。 盡tận 教giáo 成thành 眾chúng 生sanh 之chi 四Tứ 果Quả 。 但đãn 成thành 螢huỳnh 火hỏa 光quang 明minh 。 豈khởi 與dữ 一nhất 念niệm 淨tịnh 信tín 此thử 經Kinh 者giả 。 較giảo 量lượng 功công 德đức 乎hồ 。 故cố 金kim 剛cang 經Kinh 云vân 。 如Như 來Lai 滅diệt 度độ 後hậu 五ngũ 百bách 歲tuế 。 有hữu 持trì 戒giới 修tu 福phước 者giả 。 於ư 此thử 章chương 句cú 。 能năng 生sanh 信tín 心tâm 。 以dĩ 此thử 為vi 實thật 。 當đương 知tri 此thử 人nhân 。 已dĩ 於ư 千thiên 萬vạn 佛Phật 所sở 。 種chúng 諸chư 善thiện 根căn 。 聞văn 是thị 章chương 句cú 。 乃nãi 至chí 一nhất 念niệm 。 生sanh 淨tịnh 信tín 者giả 。 如Như 來Lai 悉tất 知tri 悉tất 見kiến 福phước 德đức 等đẳng 。 故cố 知tri 今kim 經kinh 之chi 一nhất 念niệm 淨tịnh 信tín 者giả 。 非phi 第đệ 閒gian/nhàn 人nhân 也dã 。 大đại 品phẩm 云vân 。 於ư 一nhất 切thiết 法pháp 不bất 信tín 。 是thị 淨tịnh 信tín 般Bát 若Nhã 。 且thả 金kim 剛cang 一nhất 經kinh 。 有hữu 六lục 處xứ 較giảo 量lượng 顯hiển 勝thắng 。 法pháp 華hoa 較giảo 隨tùy 喜hỷ 第đệ 五ngũ 十thập 人nhân 之chi 勝thắng 福phước 。 與dữ 夫phu 今kim 經kinh 較giảo 量lượng 同đồng 途đồ 異dị 轍triệt 觀quán 者giả 可khả 不bất 淨tịnh 信tín 哉tai 。 然nhiên 須tu 達đạt 不bất 住trụ 相tương/tướng 以dĩ 信tín 般Bát 若Nhã 。 了liễu 般Bát 若Nhã 即tức 一nhất 心tâm 庶thứ 幾kỷ 也dã 。 何hà 況huống 下hạ 。 顯hiển 勝thắng 也dã 。 盖# 一nhất 念niệm 淨tịnh 信tín 。 特đặc 暫tạm 時thời 自tự 信tín 耳nhĩ 。 受thọ 持trì 讀đọc 誦tụng 。 則tắc 信tín 之chi 久cửu 行hành 之chi 篤đốc 矣hĩ 。 然nhiên 不bất 如như 解giải 一nhất 句cú 者giả 。 盖# 解giải 說thuyết 利lợi 他tha 。 則tắc 又hựu 進tiến 於ư 受thọ 持trì 故cố 愈dũ 不bất 可khả 較giảo 量lượng 也dã 。 古cổ 德đức 偈kệ 云vân 。 讀đọc 經kinh 須tu 解giải 義nghĩa 解giải 義nghĩa 須tu 修tu 行hành 。 若nhược 能năng 依y 義nghĩa 學học 。 即tức 入nhập 涅Niết 槃Bàn 城thành 。 讀đọc 經kinh 不bất 解giải 義nghĩa 。 多đa 見kiến 不bất 如như 盲manh 緣duyên 文văn 廣quảng 占chiêm 地địa 。 心tâm 中trung 不bất 肯khẳng 耕canh 。 現hiện 在tại 作tác 愚ngu 癡si 。 未vị 來lai 苦khổ 趣thú 嬰anh 。 此thử 解giải 一nhất 句cú 超siêu 前tiền 前tiền 之chi 謂vị 也dã 。 問vấn 。 前tiền 福phước 量lượng 大đại 。 何hà 以dĩ 不bất 如như 。 答đáp 。 彌Di 勒Lặc 偈kệ 云vân 。 福phước 不bất 趣thú 菩Bồ 提Đề 。 二nhị 能năng 趣thú 菩Bồ 提Đề 。 故cố 永vĩnh 嘉gia 云vân 。 一nhất 句cú 了liễu 然nhiên 超siêu 百bách 億ức 。 則tắc 知tri 解giải 一nhất 句cú 於ư 得đắc 力lực 處xứ 。 即tức 達đạt 千thiên 逕kính 九cửu 逵# 之chi 道đạo 也dã 。

△# 三Tam 明Minh 信tín 解giải 相tương/tướng 。 二nhị 。 初sơ 正chánh 明minh 文văn 字tự 相tương/tướng 空không 。

所sở 以dĩ 者giả 何hà 。 文văn 字tự 性tánh 離ly 。 無vô 文văn 字tự 相tương/tướng 。 非phi 法pháp 非phi 非phi 法pháp 。 般Bát 若Nhã 空không 故cố 。 菩Bồ 薩Tát 亦diệc 空không 。

初sơ 句cú 徵trưng 也dã 。 謂vị 信tín 解giải 此thử 經Kinh 全toàn 部bộ 。 福phước 不bất 可khả 量lượng 。 此thử 猶do 可khả 說thuyết 何hà 故cố 信tín 止chỉ 一nhất 念niệm 解giải 止chỉ 一nhất 句cú 。 而nhi 福phước 勝thắng 功công 高cao 。 愈dũ 不bất 可khả 幾kỷ 及cập 也dã 耶da 。 文văn 字tự 下hạ 。 釋thích 也dã 。 謂vị 解giải 一nhất 句cú 信tín 一nhất 念niệm 而nhi 福phước 德đức 難nạn/nan 較giảo 者giả 。 以dĩ 達đạt 文văn 字tự 之chi 性tánh 離ly 故cố 。 推thôi 求cầu 文văn 字tự 之chi 相tướng 。 不bất 可khả 得đắc 故cố 。 惟duy 其kỳ 文văn 字tự 性tánh 離ly 。 即tức 是thị 解giải 脫thoát 。 解giải 脫thoát 即tức 是thị 般Bát 若Nhã 。 斯tư 則tắc 文văn 字tự 空không 故cố 。 顯hiển 般Bát 若Nhã 空không 。 故cố 經Kinh 云vân 我ngã 依y 文văn 字tự 般Bát 若Nhã 。 而nhi 證chứng 諸chư 法pháp 實thật 相tướng 也dã 。 然nhiên 所sở 行hành 之chi 般Bát 若Nhã 既ký 空không 。 能năng 行hành 之chi 菩Bồ 薩Tát 亦diệc 空không 。 所sở 謂vị 人nhân 法pháp 雙song 泯mẫn 。 能năng 所sở 俱câu 寂tịch 。 如như 明minh 鏡kính 之chi 虗hư 寂tịch 。 妍nghiên 媸# 無vô 心tâm 。 似tự 紅hồng 爐lô 之chi 熾sí 燄diệm 。 金kim 鐵thiết 俱câu 化hóa 。 何hà 有hữu 一nhất 法pháp 之chi 不bất 空không 空không 耶da 。 非phi 法pháp 。 謂vị 文văn 字tự 非phi 有hữu 也dã 。 非phi 非phi 法pháp 。 謂vị 文văn 字tự 非phi 無vô 也dã 。 又hựu 非phi 法pháp 。 此thử 法pháp 指chỉ 順thuận 理lý 之chi 善thiện 也dã 。 非phi 非phi 法pháp 。 此thử 非phi 法pháp 指chỉ 逆nghịch 理lý 之chi 惡ác 也dã 。 然nhiên 文văn 字tự 亦diệc 非phi 此thử 二nhị 者giả 矣hĩ 。 故cố 金kim 剛cang 云vân 。 如Như 來Lai 有hữu 所sở 說thuyết 法Pháp 耶da 。 須Tu 菩Bồ 提Đề 云vân 如như 我ngã 解giải 佛Phật 所sở 說thuyết 義nghĩa 。 亦diệc 無vô 有hữu 定định 法pháp 。 如Như 來Lai 所sở 說thuyết 。

何hà 以dĩ 故cố 。 如Như 來Lai 所sở 說thuyết 法Pháp 。 皆giai 不bất 可khả 取thủ 。 不bất 可khả 說thuyết 。 非phi 法pháp 非phi 非phi 法pháp 。 此thử 即tức 文văn 字tự 性tánh 空không 之chi 理lý 也dã 。

△# 二nhị 兼kiêm 明minh 行hành 位vị 俱câu 空không 。

何hà 以dĩ 故cố 。 於ư 十Thập 地Địa 中trung 。 地địa 地địa 皆giai 有hữu 始thỉ 生sanh 住trụ 生sanh 。 及cập 以dĩ 終chung 生sanh 。 此thử 三tam 十thập 生sanh 。 悉tất 皆giai 是thị 空không 。 一Nhất 切Thiết 智Trí 智Trí 。 亦diệc 復phục 皆giai 空không 。

初sơ 句cú 徵trưng 。 謂vị 文văn 字tự 般Bát 若Nhã 空không 時thời 。 何hà 以dĩ 菩Bồ 薩Tát 亦diệc 空không 耶da 。 於ư 十thập 下hạ 。 釋thích 。 謂vị 空không 菩Bồ 薩Tát 者giả 。 非phi 空không 一nhất 菩Bồ 薩Tát 耳nhĩ 。 然nhiên 地địa 位vị 生sanh 生sanh 。 智trí 慧tuệ 因nhân 果quả 皆giai 空không 。 又hựu 非phi 止chỉ 空không 因nhân 位vị 。 果quả 位vị 亦diệc 復phục 皆giai 空không 。 盖# 一nhất 空không 一nhất 切thiết 空không 耳nhĩ 。 以dĩ 般Bát 若Nhã 妙diệu 慧tuệ 。 豈khởi 容dung 此thử 金kim 屑tiết 哉tai 。 三tam 十thập 生sanh 者giả 。 華hoa 嚴nghiêm 明minh 地địa 位vị 。 每mỗi 位vị 皆giai 有hữu 入nhập 住trụ 出xuất 之chi 三tam 心tâm 。 一nhất 入nhập 心tâm 。 謂vị 此thử 位vị 始thỉ 入nhập 彼bỉ 位vị 。 未vị 能năng 斷đoạn 證chứng 時thời 也dã 。 如như 從tùng 十thập 向hướng 始thỉ 入nhập 初Sơ 地Địa 等đẳng 。 二nhị 住trụ 心tâm 。 謂vị 正chánh 在tại 地địa 位vị 。 觀quán 照chiếu 斷đoạn 證chứng 時thời 也dã 。 如như 初Sơ 地Địa 證chứng 徧biến 行hành 真Chân 如Như 等đẳng 。 三tam 出xuất 心tâm 。 謂vị 從tùng 此thử 地địa 位vị 。 斷đoạn 證chứng 功công 畢tất 。 修tu 勝thắng 進tiến 往vãng 前tiền 位vị 也dã 。 如như 初Sơ 地Địa 將tương 入nhập 二nhị 地địa 。 二nhị 地địa 將tương 入nhập 三tam 地địa 等đẳng 。 今kim 始thỉ 生sanh 。 即tức 彼bỉ 入nhập 心tâm 。 以dĩ 創sáng/sang 入nhập 故cố 。 今kim 住trụ 生sanh 。 即tức 彼bỉ 住trụ 心tâm 。 今kim 終chung 生sanh 。 即tức 彼bỉ 出xuất 心tâm 。 以dĩ 位vị 將tương 出xuất 故cố 。 然nhiên 彼bỉ 言ngôn 心tâm 。 乃nãi 約ước 觀quán 心tâm 入nhập 位vị 分phân 齊tề 有hữu 三tam 。 今kim 言ngôn 生sanh 。 約ước 生sanh 法Pháp 王Vương 家gia 。 淺thiển 深thâm 不bất 等đẳng 。 然nhiên 心tâm 生sanh 言ngôn 異dị 。 斷đoạn 證chứng 義nghĩa 同đồng 也dã 。

△# 二nhị 明minh 依y 教giáo 發phát 觀quán 。 二nhị 。 初sơ 凡phàm 夫phu 邪tà 觀quán 。

大đại 王vương 。 若nhược 菩Bồ 薩Tát 見kiến 境cảnh 見kiến 智trí 。 見kiến 說thuyết 見kiến 受thọ 。 即tức 非phi 聖thánh 見kiến 。 是thị 愚ngu 夫phu 見kiến 。

境cảnh 指chỉ 實thật 相tướng 。 智trí 指chỉ 觀quán 照chiếu 。 說thuyết 受thọ 指chỉ 文văn 字tự 。 此thử 等đẳng 理lý 智trí 一nhất 如như 。 能năng 所sở 皆giai 空không 。 若nhược 見kiến 可khả 得đắc 。 即tức 著trước 四tứ 相tương/tướng 。 豈khởi 成thành 正chánh 見kiến 。 故cố 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 若nhược 作tác 聖thánh 解giải 。 即tức 受thọ 羣quần 邪tà 。 故cố 知tri 無vô 智trí 無vô 得đắc 。 方phương 是thị 行hành 深thâm 般Bát 若Nhã 。 無vô 說thuyết 無vô 聽thính 。 斯tư 為vi 勝thắng 義nghĩa 諦đế 門môn 。

△# 二nhị 智trí 者giả 正chánh 觀quán 。 二nhị 。 初sơ 人nhân 天thiên 染nhiễm 淨tịnh 空không 。

有hữu 情tình 果quả 報báo 。 三tam 界giới 虗hư 妄vọng 。 欲dục 界giới 分phân 別biệt 。 所sở 造tạo 諸chư 業nghiệp 。 色sắc 四tứ 靜tĩnh 慮lự 。 定định 所sở 作tác 業nghiệp 。 無vô 色sắc 四tứ 空không 。 定định 所sở 起khởi 業nghiệp 。 三tam 有hữu 業nghiệp 果quả 。 一nhất 切thiết 皆giai 空không 。

初sơ 二nhị 句cú 。 總tổng 指chỉ 三tam 界giới 依y 正chánh 色sắc 心tâm 空không 也dã 。 言ngôn 虗hư 妄vọng 者giả 。 以dĩ 因nhân 緣duyên 和hòa 合hợp 則tắc 有hữu 。 因nhân 緣duyên 別biệt 離ly 則tắc 滅diệt 。 故cố 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 因nhân 緣duyên 和hòa 合hợp 。 虗hư 妄vọng 有hữu 生sanh 。 因nhân 緣duyên 別biệt 離ly 。 虗hư 妄vọng 名danh 滅diệt 。 又hựu 云vân 界giới 若nhược 空không 華hoa 等đẳng 。 此thử 也dã 。 欲dục 界giới 下hạ 。 別biệt 明minh 三tam 界giới 空không 。 欲dục 等đẳng 三tam 界giới 。 即tức 苦khổ 道đạo 。 以dĩ 三tam 界giới 無vô 安an 。 猶do 如như 火hỏa 宅trạch 故cố 。 所sở 造tạo 業nghiệp 。 即tức 業nghiệp 道đạo 。 分phân 別biệt 。 即tức 煩phiền 惱não 惑hoặc 。 依y 惑hoặc 造tạo 業nghiệp 。 即tức 業nghiệp 道đạo 。 以dĩ 欲dục 界giới 有hữu 分phân 別biệt 十thập 使sử 等đẳng 。 色sắc 界giới 四tứ 禪thiền 。 喜hỷ 樂lạc 等đẳng 支chi 。 以dĩ 依y 定định 發phát 。 名danh 定định 所sở 作tác 業nghiệp 。 無vô 色sắc 四tứ 空không 。 着trước 空không 着trước 識thức 等đẳng 執chấp 。 皆giai 即tức 是thị 惑hoặc 。 亦diệc 因nhân 定định 起khởi 。 名danh 定định 起khởi 業nghiệp 。 三tam 有hữu 下hạ 二nhị 句cú 。 總tổng 結kết 空không 也dã 。 然nhiên 分phân 別biệt 三tam 界giới 。 造tạo 業nghiệp 有hữu 異dị 者giả 。 下hạ 界giới 不bất 離ly 人nhân 我ngã 妄vọng 想tưởng 。 所sở 造tạo 善thiện 惡ác 。 種chủng 種chủng 不bất 同đồng 。 分phân 別biệt 二nhị 字tự 。 對đối 上thượng 二nhị 界giới 而nhi 言ngôn 。 以dĩ 下hạ 界giới 昏hôn 散tán 。 上thượng 界giới 禪thiền 定định 澄trừng 清thanh 故cố 。 下hạ 界giới 言ngôn 造tạo 。 以dĩ 藉tạ 因nhân 緣duyên 三tam 業nghiệp 結kết 搆câu 故cố 。 上thượng 二nhị 界giới 言ngôn 作tác 言ngôn 起khởi 者giả 。 以dĩ 四tứ 禪thiền 尚thượng 礙ngại 色sắc 身thân 。 容dung 有hữu 作tác 義nghĩa 。 四tứ 空không 唯duy 有hữu 定định 果quả 色sắc 。 故cố 但đãn 言ngôn 起khởi 。 此thử 三tam 界giới 不bất 同đồng 之chi 狀trạng 也dã 。 問vấn 。 前tiền 云vân 三tam 界giới 。 後hậu 云vân 三tam 有hữu 。 何hà 也dã 。 答đáp 。 果quả 報báo 分phân 齊tề 不bất 同đồng 。 故cố 以dĩ 界giới 名danh 。 因nhân 果quả 總tổng 是thị 不bất 忘vong 。 故cố 以dĩ 有hữu 名danh 。 但đãn 眼nhãn 目mục 殊thù 稱xưng 。 義nghĩa 唯duy 一nhất 也dã 。

△# 二nhị 聖thánh 賢hiền 斷đoạn 證chứng 空không 。

三tam 界giới 根căn 本bổn 。 無vô 明minh 亦diệc 空không 。 聖thánh 位vị 諸chư 地địa 。 無vô 漏lậu 生sanh 滅diệt 。 於ư 三tam 界giới 中trung 。 餘dư 無vô 明minh 習tập 。 變biến 易dị 果quả 報báo 。 亦diệc 復phục 皆giai 空không 。 等Đẳng 覺Giác 菩Bồ 薩Tát 。 得đắc 金kim 剛cang 定định 。 二nhị 死tử 因nhân 果quả 空không 。 一Nhất 切Thiết 智Trí 亦diệc 空không 。 佛Phật 無vô 上thượng 覺giác 。 種chủng 智trí 圓viên 滿mãn 。 擇trạch 非phi 擇trạch 滅diệt 。 真chân 淨tịnh 法Pháp 界Giới 。 性tánh 相tướng 平bình 等đẳng 。 應ứng 用dụng 亦diệc 空không 。

無vô 明minh 為vi 三tam 界giới 妄vọng 有hữu 根căn 本bổn 。 然nhiên 此thử 無vô 明minh 。 以dĩ 從tùng 本bổn 覺giác 一nhất 念niệm 妄vọng 動động 。 念niệm 念niệm 相tương 續tục 。 故cố 說thuyết 無vô 始thỉ 無vô 明minh 。 而nhi 此thử 無vô 明minh 。 不bất 離ly 覺giác 性tánh 。 了liễu 之chi 即tức 空không 。 此thử 句cú 應ưng 作tác 例lệ 顯hiển 空không 相tướng 。 故cố 加gia 亦diệc 字tự 。 意ý 謂vị 不bất 但đãn 三tam 界giới 空không 。 即tức 三tam 界giới 之chi 根căn 本bổn 無vô 明minh 亦diệc 空không 。 盖# 以dĩ 迷mê 妄vọng 方phương 成thành 虗hư 空không 。 想tưởng 澄trừng 乃nãi 有hữu 國quốc 土độ 。 則tắc 知tri 三tam 界giới 。 皆giai 因nhân 無vô 明minh 而nhi 有hữu 。 以dĩ 故cố 枝chi 末mạt 根căn 本bổn 。 二nhị 者giả 俱câu 空không 矣hĩ 。 問vấn 。 據cứ 前tiền 解giải 無vô 明minh 不bất 離ly 覺giác 性tánh 。 則tắc 無vô 明minh 空không 時thời 。 覺giác 性tánh 空không 否phủ/bĩ 。 答đáp 。 圓viên 覺giác 云vân 。 幻huyễn 滅diệt 滅diệt 故cố 。 非phi 幻huyễn 不bất 滅diệt 。 又hựu 起khởi 信tín 云vân 。 以dĩ 一nhất 切thiết 心tâm 識thức 之chi 相tướng 。 皆giai 是thị 無vô 明minh 。 無vô 明minh 之chi 相tướng 。 不bất 離ly 覺giác 性tánh 。 非phi 可khả 壞hoại 。 非phi 不bất 可khả 壞hoại 。 如như 大đại 海hải 水thủy 。 因nhân 風phong 波ba 動động 。 水thủy 相tương/tướng 風phong 相tương/tướng 。 不bất 相tương 捨xả 離ly 。 而nhi 水thủy 非phi 動động 性tánh 。 若nhược 風phong 相tương/tướng 止chỉ 滅diệt 。 動động 相tương/tướng 則tắc 滅diệt 。 濕thấp 性tánh 不bất 壞hoại 故cố 。 如như 是thị 眾chúng 生sanh 。 自tự 性tánh 清thanh 淨tịnh 心tâm 。 因nhân 無vô 明minh 風phong 動động 。 心tâm 與dữ 無vô 明minh 俱câu 無vô 形hình 相tướng 。 不bất 相tương 捨xả 離ly 。 而nhi 心tâm 非phi 動động 性tánh 。 若nhược 無vô 明minh 滅diệt 。 相tương 續tục 則tắc 滅diệt 。 智trí 性tánh 不bất 壞hoại 故cố 。 據cứ 此thử 。 則tắc 無vô 明minh 自tự 空không 矣hĩ 。 何hà 與dữ 覺giác 性tánh 哉tai 。 問vấn 。 永vĩnh 嘉gia 云vân 。 無vô 明minh 實thật 性tánh 即tức 佛Phật 性tánh 。 何hà 亦diệc 空không 耶da 。 今kim 若nhược 空không 。 則tắc 無vô 明minh 非phi 即tức 實thật 性tánh 耶da 。 答đáp 。 若nhược 據cứ 今kim 經kinh 。 則tắc 正chánh 智trí 實thật 無vô 無vô 明minh 。 特đặc 因nhân 不bất 覺giác 言ngôn 之chi 故cố 空không 耳nhĩ 。 永vĩnh 嘉gia 之chi 意ý 。 盖# 頓đốn 證chứng 之chi 說thuyết 耳nhĩ 。 如như 圓viên 覺giác 謂vị 。 猶do 如như 迷mê 人nhân 。 惑hoặc 南nam 為vi 北bắc 。 悟ngộ 則tắc 即tức 北bắc 是thị 南nam 矣hĩ 。 宗tông 趣thú 各các 別biệt 。 無vô 相tướng 濫lạm 也dã 。 聖thánh 位vị 諸chư 地địa 下hạ 。 謂vị 十Thập 地Địa 處xứ 亦diệc 空không 也dã 。 十Thập 地Địa 親thân 證chứng 真Chân 如Như 。 超siêu 越việt 賢hiền 位vị 。 故cố 名danh 聖thánh 。 無vô 漏lậu 生sanh 滅diệt 者giả 。 無vô 漏lậu 。 即tức 指chỉ 十Thập 地Địa 中trung 。 依y 真chân 名danh 位vị 。 所sở 修tu 之chi 行hành 。 初Sơ 地Địa 行hành 檀đàn 。 發phát 十thập 大đại 願nguyện 。 二nhị 地địa 持trì 戒giới 。 廣quảng 修tu 十Thập 善Thiện 等đẳng 是thị 。 然nhiên 無vô 明minh 未vị 盡tận 。 故cố 各các 有hữu 生sanh 滅diệt 也dã 。 又hựu 於ư 三tam 界giới 。 因nhân 無vô 明minh 餘dư 習tập 未vị 盡tận 。 亦diệc 有hữu 變biến 易dị 。 生sanh 死tử 果quả 報báo 。 故cố 無vô 明minh 既ký 空không 。 而nhi 變biến 易dị 果quả 報báo 等đẳng 。 一nhất 一nhất 皆giai 空không 也dã 。 然nhiên 十Thập 地Địa 所sở 斷đoạn 。 即tức 住trụ 相tương/tướng 無vô 明minh 十thập 品phẩm 。 其kỳ 斷đoạn 惑hoặc 分phân 齊tề 。 並tịnh 無vô 明minh 餘dư 習tập 分phân 齊tề 。 如như 華hoa 嚴nghiêm 疏sớ/sơ 鈔sao 詳tường 明minh 。 奈nại 文văn 義nghĩa 俱câu 廣quảng 。 今kim 且thả 唯duy 約ước 起khởi 信tín 論luận 明minh 之chi 。 文văn 云vân 。 依y 無vô 明minh 熏huân 習tập 所sở 起khởi 識thức 者giả 。 (# 此thử 指chỉ 根căn 本bổn 。 識thức 也dã )# 非phi 凡phàm 夫phu 二Nhị 乘Thừa 。 智trí 慧tuệ 所sở 覺giác 。 謂vị 依y 菩Bồ 薩Tát 。 從tùng 初sơ 正chánh 信tín 發phát 心tâm 觀quán 察sát 。 (# 此thử 指chỉ 三tam 賢hiền 位vị 。 以dĩ 比tỉ 觀quán 智trí 觀quán 察sát 也dã )# 若nhược 證chứng 法Pháp 身thân 。 得đắc 少thiểu 分phần 知tri 。 (# 此thử 指chỉ 初Sơ 地Địa 。 以dĩ 現hiện 量lượng 智trí 證chứng 真Chân 如Như 也dã )# 乃nãi 至chí 菩Bồ 薩Tát 究cứu 竟cánh 地địa 。 不bất 能năng 盡tận 知tri 。 (# 此thử 指chỉ 修tu 道Đạo 以dĩ 上thượng 十thập 一nhất 地địa 處xứ 說thuyết 也dã )# 唯duy 佛Phật 能năng 了liễu 。 (# 所sở 謂vị 佛Phật 性tánh 者giả 。 十thập 一nhất 地địa 菩Bồ 薩Tát 。 如như 隔cách 縠hộc 觀quán 月nguyệt 。 不bất 能năng 了liễu 了liễu 見kiến )# 何hà 以dĩ 故cố 。 是thị 心tâm 從tùng 本bổn 以dĩ 來lai 。 自tự 性tánh 清thanh 淨tịnh 。 而nhi 有hữu 無vô 明minh 。 為vi 無vô 明minh 所sở 染nhiễm 。 有hữu 其kỳ 染nhiễm 心tâm 。 雖tuy 有hữu 染nhiễm 心tâm 。 而nhi 常thường 恆hằng 不bất 變biến 。 是thị 故cố 此thử 義nghĩa 。 唯duy 佛Phật 能năng 知tri 。 所sở 謂vị 心tâm 性tánh 常thường 無vô 念niệm 故cố 。 名danh 為vi 不bất 變biến 。 以dĩ 不bất 達đạt 一Nhất 法Pháp 界Giới 故cố 。 心tâm 不bất 相tương 應ứng 。 忽hốt 然nhiên 念niệm 起khởi 。 名danh 為vi 無vô 明minh 。 染nhiễm 心tâm 者giả 。 有hữu 六lục 種chủng 。 云vân 何hà 為vi 六lục 。 一nhất 執chấp 相tướng 應ưng 染nhiễm 。 依y 二Nhị 乘Thừa 解giải 脫thoát 。 及cập 信tín 相tương 應ứng 地địa 遠viễn 離ly 故cố 。 (# 此thử 即tức 執chấp 取thủ 相tương/tướng 。 指chỉ 人nhân 執chấp 分phân 別biệt 。 二Nhị 乘Thừa 信tín 地địa 。 同đồng 得đắc 人nhân 空không 。 故cố 能năng 離ly 也dã )# 二nhị 不bất 斷đoạn 相tương 應ứng 染nhiễm 。 依y 信tín 相tương 應ứng 地địa 修tu 學học 方phương 便tiện 。 漸tiệm 漸tiệm 能năng 捨xả 。 得đắc 淨tịnh 心tâm 地địa 。 究cứu 竟cánh 離ly 故cố 。 (# 此thử 即tức 相tương 續tục 相tương/tướng 。 指chỉ 法pháp 執chấp 分phân 別biệt 。 歷lịch 三tam 賢hiền 至chí 初Sơ 地Địa 證chứng 法pháp 空không 故cố 。 故cố 能năng 究cứu 竟cánh 離ly 也dã )# 三tam 分phân 別biệt 智trí 相tương 應ứng 染nhiễm 。 依y 具cụ 戒giới 地địa 漸tiệm 離ly 。 乃nãi 至chí 無vô 相tướng 方phương 便tiện 地địa 。 究cứu 竟cánh 離ly 故cố 。 (# 此thử 即tức 智trí 相tương/tướng 。 乃nãi 法pháp 。 執chấp 俱câu 生sanh 。 二nhị 地địa 至chí 七thất 地địa 方phương 離ly )# 四tứ 所sở 現hiện 色sắc 不bất 相tương 應ứng 染nhiễm 。 依y 色sắc 自tự 在tại 地địa 能năng 離ly 故cố 。 (# 此thử 三tam 細tế 中trung 現hiện 相tướng 。 以dĩ 第đệ 八bát 地địa 。 現hiện 形hình 不bất 滯trệ 心tâm 迹tích 。 故cố 能năng 離ly 之chi )# 五ngũ 能năng 見kiến 心tâm 不bất 相tương 應ứng 染nhiễm 。 依y 心tâm 自tự 在tại 地địa 能năng 離ly 故cố 。 (# 此thử 即tức 轉chuyển 相tương/tướng 。 以dĩ 九cửu 地địa 說thuyết 法Pháp 不bất 滯trệ 言ngôn 詮thuyên 。 故cố 能năng 離ly 之chi )# 六lục 根căn 本bổn 業nghiệp 不bất 相tương 應ứng 染nhiễm 。 依y 菩Bồ 薩Tát 地địa 盡tận 。 得đắc 入nhập 如Như 來Lai 。 地địa 能năng 離ly 故cố 。 (# 此thử 即tức 業nghiệp 相tương/tướng 。 金kim 剛cang 定định 一nhất 念niệm 相tương 應ứng 。 故cố 能năng 離ly 也dã )# 乃nãi 至chí 不bất 了liễu 一nhất 法Pháp 界Giới 義nghĩa 者giả 。 (# 即tức 無vô 明minh 也dã )# 從tùng 信tín 相tương 應ứng 地địa 觀quán 察sát 學học 斷đoạn 。 入nhập 淨tịnh 心tâm 地địa 隨tùy 分phần/phân 得đắc 離ly 。 至chí 如Như 來Lai 地địa 能năng 究cứu 竟cánh 離ly 故cố 。 (# 此thử 言ngôn 無vô 明minh 。 地địa 上thượng 分phân 離ly 。 佛Phật 圓viên 離ly 故cố )# 言ngôn 相tương 應ứng 義nghĩa 者giả 。 謂vị 心tâm 念niệm 法pháp 異dị 。 依y 染nhiễm 淨tịnh 差sai 別biệt 。 而nhi 知tri 相tương/tướng 緣duyên 相tương/tướng 同đồng 故cố 。 (# 知tri 即tức 心tâm 王vương 緣duyên 即tức 心tâm 所sở )# 不bất 相tương 應ứng 義nghĩa 者giả 。 謂vị 即tức 心tâm 不bất 覺giác 。 (# 指chỉ 三tam 細tế 相tương/tướng )# 常thường 無vô 別biệt 異dị 。 不bất 同đồng 知tri 相tương/tướng 緣duyên 相tương/tướng 故cố 。 (# 謂vị 不bất 同đồng 心tâm 王vương 心tâm 所sở 相tương 應ứng 也dã )# 又hựu 染nhiễm 心tâm 義nghĩa 者giả 。 名danh 為vi 煩phiền 惱não 礙ngại 。 能năng 障chướng 真Chân 如Như 根căn 本bổn 智trí 故cố 。 (# 此thử 後hậu 能năng 礙ngại 得đắc 名danh )# 無vô 明minh 義nghĩa 者giả 。 名danh 為vi 智trí 礙ngại 。 能năng 障chướng 世thế 間gian 自tự 在tại 業nghiệp 智trí 故cố 。 (# 此thử 從tùng 所sở 礙ngại 得đắc 名danh )# 。 此thử 義nghĩa 云vân 何hà 。 (# 徵trưng 二nhị 礙ngại 之chi 所sở 以dĩ 。 向hướng 下hạ 雙song 釋thích )# 以dĩ 依y 染nhiễm 心tâm 。 能năng 見kiến 能năng 現hiện 。 妄vọng 取thủ 境cảnh 界giới 。 違vi 平bình 等đẳng 性tánh 故cố 。 (# 此thử 釋thích 煩phiền 惱não 礙ngại 也dã )# 以dĩ 一nhất 切thiết 法pháp 常thường 靜tĩnh 。 無vô 明minh 不bất 覺giác 。 妄vọng 與dữ 法pháp 違vi 。 不bất 能năng 得đắc 隨tùy 順thuận 世thế 間gian 。 一nhất 切thiết 境cảnh 界giới 。 種chủng 種chủng 智trí 故cố (# 此thử 釋thích 智trí 礙ngại )# 上thượng 論luận 所sở 言ngôn 無vô 明minh 義nghĩa 者giả 。 即tức 今kim 之chi 根căn 本bổn 無vô 明minh 也dã 。 所sở 言ngôn 二nhị 礙ngại 等đẳng 者giả 。 即tức 今kim 之chi 無vô 漏lậu 生sanh 滅diệt 變biến 易dị 果quả 報báo 。 而nhi 不bất 得đắc 自tự 在tại 者giả 也dã 。 以dĩ 有hữu 二nhị 礙ngại 故cố 。 能năng 礙ngại 真Chân 如Như 正chánh 智trí 。 能năng 障chướng 世thế 間gian 自tự 在tại 業nghiệp 故cố 。 所sở 言ngôn 依y 無vô 明minh 起khởi 六lục 染nhiễm 心tâm 不bất 同đồng 。 斷đoạn 離ly 分phần/phân 位vị 不bất 一nhất 。 即tức 今kim 之chi 聖thánh 位vị 諸chư 地địa 無vô 漏lậu 生sanh 滅diệt 餘dư 習tập 。 乃nãi 至chí 等đẳng 覺giác 金kim 剛cang 定định 斷đoạn 離ly 是thị 也dã 。 但đãn 彼bỉ 論luận 約ước 生sanh 滅diệt 門môn 中trung 。 從tùng 真chân 起khởi 妄vọng 。 斷đoạn 證chứng 分phân 齊tề 而nhi 說thuyết 。 此thử 經Kinh 則tắc 總tổng 略lược 出xuất 其kỳ 義nghĩa 名danh 。 一nhất 一nhất 空không 之chi 。 故cố 不bất 同đồng 耳nhĩ 。 若nhược 約ước 無vô 明minh 餘dư 習tập 。 則tắc 六lục 染nhiễm 二nhị 礙ngại 。 何hà 嘗thường 非phi 一nhất 義nghĩa 乎hồ 。 故cố 引dẫn 其kỳ 名danh 義nghĩa 。 使sử 知tri 般Bát 若Nhã 空không 空không 者giả 。 殆đãi 空không 此thử 也dã 。 不bất 然nhiên 。 今kim 經kinh 無vô 漏lậu 生sanh 滅diệt 。 乃nãi 何hà 生sanh 滅diệt 。 餘dư 習tập 是thị 何hà 餘dư 習tập 。 變biến 易dị 因nhân 何hà 有hữu 變biến 易dị 耶da 。 二nhị 死tử 因nhân 即tức 二nhị 礙ngại 。 果quả 即tức 二nhị 死tử 也dã 。 一Nhất 切Thiết 智Trí 。 即tức 十thập 一nhất 地địa 證chứng 極cực 之chi 智trí 也dã 。 佛Phật 無vô 下hạ 。 謂vị 佛Phật 果Quả 及cập 果quả 後hậu 之chi 用dụng 亦diệc 空không 也dã 。 佛Phật 無vô 上thượng 覺giác 。 即tức 三tam 覺giác 究cứu 竟cánh 也dã 。 種chủng 智trí 圓viên 滿mãn 。 即tức 四Tứ 智Trí 圓viên 明minh 也dã 。 擇trạch 非phi 擇trạch 。 即tức 二nhị 種chủng 無vô 為vi 。 謂vị 擇trạch 滅diệt 無vô 為vi 。 即tức 待đãi 決quyết 擇trạch 而nhi 顯hiển 者giả 。 非phi 擇trạch 者giả 。 即tức 不bất 待đãi 決quyết 擇trạch 而nhi 顯hiển 也dã 。 真chân 淨tịnh 法Pháp 界Giới 者giả 。 即tức 佛Phật 所sở 證chứng 圓viên 理lý 。 重trùng 重trùng 無vô 盡tận 者giả 也dã 。 以dĩ 絕tuyệt 一nhất 切thiết 相tương/tướng 。 故cố 名danh 真chân 淨tịnh 。 性tánh 相tướng 平bình 等đẳng 者giả 。 即tức 性tánh 即tức 相tương/tướng 。 等đẳng 同đồng 一nhất 味vị 也dã 。 所sở 謂vị 相tương/tướng 為vi 即tức 性tánh 之chi 相tướng 。 猶do 即tức 波ba 以dĩ 辨biện 於ư 水thủy 。 性tánh 為vi 即tức 相tương/tướng 之chi 性tánh 。 猶do 即tức 水thủy 以dĩ 辨biện 於ư 波ba 也dã 。 應ứng 用dụng 者giả 。 即tức 證chứng 果Quả 海hải 之chi 後hậu 。 逆nghịch 流lưu 而nhi 出xuất 。 妙diệu 同đồng 萬vạn 物vật 之chi 事sự 也dã 。 上thượng 明minh 真chân 身thân 。 此thử 明minh 應ưng 身thân 。 其kỳ 報báo 身thân 。 約ước 自tự 受thọ 用dụng 。 即tức 真chân 身thân 攝nhiếp 。 約ước 他tha 受thọ 用dụng 。 亦diệc 應ưng 化hóa 攝nhiếp 。 故cố 不bất 言ngôn 之chi 。 然nhiên 般Bát 若Nhã 正chánh 智trí 現hiện 前tiền 。 從tùng 因nhân 至chí 果quả 。 斷đoạn 證chứng 應ứng 用dụng 。 無vô 不bất 空không 也dã 。

△# 三tam 說thuyết 聽thính 法Pháp 性tánh 空không 。

善thiện 男nam 子tử 。 若nhược 有hữu 修tu 習tập 。 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 說thuyết 者giả 聽thính 者giả 。 譬thí 如như 幻huyễn 士sĩ 。 無vô 說thuyết 無vô 聽thính 。 法pháp 同đồng 法pháp 性tánh 。 猶do 如như 虗hư 空không 。 一nhất 切thiết 法pháp 皆giai 如như 也dã 。

善thiện 男nam 子tử 。 呼hô 當đương 機cơ 而nhi 語ngữ 之chi 也dã 。 然nhiên 此thử 經Kinh 唯duy 斯tư 王vương 當đương 機cơ 。 而nhi 前tiền 後hậu 呼hô 召triệu 不bất 一nhất 者giả 。 以dĩ 彼bỉ 為vi 億ức 兆triệu 之chi 主chủ 。 故cố 或hoặc 稱xưng 大đại 王vương 。 此thử 約ước 俗tục 諦đế 稱xưng 尊tôn 呼hô 之chi 也dã 。 今kim 以dĩ 王vương 等đẳng 。 成thành 就tựu 信tín 等đẳng 。 諸chư 善thiện 根căn 故cố 。 直trực 呼hô 善thiện 男nam 子tử 。 此thử 約ước 修tu 道Đạo 為vi 名danh 稱xưng 之chi 也dã 。 幻huyễn 士sĩ 下hạ 。 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 譬thí 如như 諸chư 幻huyễn 師sư 。 幻huyễn 作tác 諸chư 男nam 女nữ 。 雖tuy 復phục 諸chư 根căn 動động 。 要yếu 以dĩ 一nhất 機cơ 抽trừu 。 息tức 機cơ 歸quy 寂tịch 然nhiên 。 諸chư 幻huyễn 成thành 無vô 性tánh 。 法pháp 合hợp 云vân 。 元nguyên 依y 一nhất 精tinh 明minh 。 分phân 成thành 六lục 和hòa 合hợp 。 一nhất 處xứ 成thành 休hưu 復phục 。 六lục 用dụng 則tắc 不bất 行hành 。 此thử 約ước 六lục 根căn 中trung 。 一nhất 根căn 圓viên 通thông 。 六lục 根căn 自tự 清thanh 淨tịnh 。 故cố 先tiên 以dĩ 幻huyễn 喻dụ 明minh 之chi 。 今kim 明minh 說thuyết 聽thính 如như 幻huyễn 者giả 。 良lương 以dĩ 修tu 習tập 般Bát 若Nhã 究cứu 竟cánh 觀quán 照chiếu 。 能năng 空không 此thử 耳nhĩ 。 盖# 觀quán 照chiếu 深thâm 時thời 。 諸chư 法pháp 自tự 寂tịch 。 說thuyết 聽thính 何hà 當đương 情tình 哉tai 。 心tâm 經Kinh 云vân 。 無vô 眼nhãn 耳nhĩ 鼻tị 舌thiệt 身thân 意ý 。 然nhiên 六lục 根căn 既ký 空không 。 即tức 顯hiển 說thuyết 聽thính 亦diệc 空không 矣hĩ 。 大đại 品phẩm 云vân 。 聽thính 如như 幻huyễn 人nhân 聽thính 。 說thuyết 如như 幻huyễn 人nhân 說thuyết 。 淨tịnh 名danh 云vân 。 夫phu 說thuyết 法Pháp 者giả 。 無vô 說thuyết 無vô 示thị 。 其kỳ 聽thính 法Pháp 者giả 。 無vô 聞văn 無vô 得đắc 。 皆giai 此thử 義nghĩa 也dã 。 法pháp 同đồng 下hạ 。 舉cử 喻dụ 例lệ 明minh 也dã 。 上thượng 法pháp 字tự 。 指chỉ 諸chư 法pháp 也dã 。 法pháp 性tánh 二nhị 字tự 。 指chỉ 諸chư 法pháp 中trung 真chân 實thật 之chi 性tánh 也dã 。 所sở 謂vị 真Chân 如Như 者giả 是thị 。 言ngôn 同đồng 者giả 。 以dĩ 諸chư 法pháp 無vô 性tánh 。 當đương 體thể 即tức 真chân 。 無vô 不bất 是thị 如như 耳nhĩ 。 故cố 下hạ 又hựu 例lệ 明minh 一nhất 切thiết 皆giai 如như 也dã 。 良lương 繇# 真Chân 如Như 隨tùy 緣duyên 。 能năng 成thành 染nhiễm 淨tịnh 諸chư 法pháp 。 故cố 諸chư 法pháp 體thể 空không 即tức 如như 。 猶do 水thủy 隨tùy 風phong 成thành 波ba 。 則tắc 波ba 波ba 舉cử 體thể 是thị 水thủy 矣hĩ 。 故cố 淨tịnh 名danh 云vân 。 法pháp 同đồng 法pháp 性tánh 。 入nhập 諸chư 法pháp 故cố 。 諸chư 法pháp 皆giai 如như 。 眾chúng 賢hiền 聖thánh 皆giai 如như 。 至chí 於ư 彌Di 勒Lặc 亦diệc 如như 也dã 。 起khởi 信tín 云vân 。 此thử 真Chân 如Như 體thể 。 無vô 有hữu 可khả 遣khiển 。 以dĩ 一nhất 切thiết 法pháp 。 悉tất 皆giai 真chân 故cố 。 亦diệc 不bất 可khả 立lập 。 以dĩ 一nhất 切thiết 法pháp 。 皆giai 同đồng 如như 故cố 。 俱câu 此thử 義nghĩa 也dã 。

△# 三tam 總tổng 結kết 答đáp 意ý 。

大đại 王vương 。 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 護hộ 佛Phật 果Quả 為vi 若nhược 此thử 。

△# 二nhị 別biệt 觀quán 佛Phật 身thân 。 三tam 。 初sơ 如Như 來Lai 垂thùy 問vấn 。

爾nhĩ 時thời 世Thế 尊Tôn 。 告cáo 波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 言ngôn 。

汝nhữ 以dĩ 何hà 相tương/tướng 。 而nhi 觀quán 如Như 來Lai 。

如Như 來Lai 法Pháp 身thân 。 非phi 一nhất 多đa 有hữu 無vô 。 大đại 小tiểu 報báo 化hóa 。 體thể 同đồng 太thái 虗hư 者giả 也dã 。 然nhiên 隨tùy 機cơ 大đại 小tiểu 。 故cố 現hiện 身thân 勝thắng 劣liệt 。 不bất 了liễu 義nghĩa 者giả 。 起khởi 真chân 實thật 見kiến 。 如như 三tam 惡ác 道đạo 。 見kiến 如như 黑hắc 象tượng 脚cước 。 人nhân 天thiên 見kiến 為vi 樹thụ 神thần 等đẳng 。 故cố 起khởi 信tín 論luận 云vân 。 一nhất 者giả 依y 分phân 別biệt 事sự 識thức 。 凡phàm 夫phu 二Nhị 乘Thừa 。 心tâm 所sở 見kiến 者giả 。 名danh 為vi 應ưng 身thân 。 以dĩ 不bất 知tri 轉chuyển 識thức 現hiện 故cố 。 見kiến 從tùng 外ngoại 來lai 。 取thủ 色sắc 分phân 齊tề 。 不bất 能năng 盡tận 知tri 故cố 。 二nhị 者giả 依y 於ư 業nghiệp 識thức 。 謂vị 諸chư 菩Bồ 薩Tát 。 從tùng 初sơ 發phát 意ý 。 乃nãi 至chí 菩Bồ 薩Tát 。 究cứu 竟cánh 地địa 所sở 見kiến 者giả 。 名danh 為vi 報báo 身thân 。 身thân 有hữu 無vô 量lượng 色sắc 。 色sắc 有hữu 無vô 量lượng 相tướng 。 相tương/tướng 有hữu 無vô 量lượng 好hảo/hiếu 。 所sở 住trụ 依y 報báo 等đẳng 。 乃nãi 至chí 云vân 故cố 說thuyết 為vi 報báo 。 又hựu 為vi 凡phàm 夫phu 所sở 見kiến 者giả 。 是thị 其kỳ 麤thô 色sắc 。 隨tùy 於ư 六lục 道đạo 。 所sở 見kiến 不bất 同đồng 。 乃nãi 至chí 云vân 故cố 說thuyết 為vi 應ưng 。 據cứ 此thử 。 佛Phật 身thân 即tức 一nhất 耳nhĩ 。 不bất 了liễu 唯duy 識thức 。 隨tùy 六lục 識thức 以dĩ 見kiến 佛Phật 身thân 。 故cố 見kiến 從tùng 外ngoại 來lai 。 了liễu 達đạt 唯duy 識thức 。 順thuận 業nghiệp 識thức 以dĩ 見kiến 佛Phật 。 故cố 見kiến 無vô 外ngoại 塵trần 。 此thử 則tắc 俱câu 非phi 真Chân 如Như 正chánh 觀quán 佛Phật 身thân 究cứu 竟cánh 之chi 妙diệu 也dã 。 故cố 今kim 佛Phật 問vấn 云vân 。 汝nhữ 以dĩ 何hà 相tương/tướng 而nhi 觀quán 如Như 來Lai 。 意ý 謂vị 相tương/tướng 是thị 有hữu 為vi 。 生sanh 住trụ 異dị 滅diệt 。 佛Phật 身thân 異dị 此thử 。 即tức 非phi 身thân 相tướng 。 故cố 般Bát 若Nhã 觀quán 照chiếu 之chi 時thời 。 則tắc 身thân 相tướng 俱câu 離ly 。 豈khởi 存tồn 諸chư 礙ngại 。 以dĩ 塞tắc 正chánh 眼nhãn 。 故cố 下hạ 當đương 機cơ 默mặc 契khế 玄huyền 旨chỉ 。 答đáp 云vân 觀quán 身thân 實thật 相tướng 。 觀quán 佛Phật 亦diệc 然nhiên 。 良lương 以dĩ 感cảm 應ứng 道đạo 交giao 。 雅nhã 合hợp 其kỳ 妙diệu 。 然nhiên 此thử 問vấn 答đáp 。 渾hồn 如như 金kim 剛cang 云vân 。 須Tu 菩Bồ 提Đề 於ư 意ý 云vân 何hà 。 可khả 以dĩ 身thân 相tướng 。 見kiến 如Như 來Lai 不phủ 。

不phủ 也dã 。

世Thế 尊Tôn 。 不bất 可khả 以dĩ 身thân 相tướng 見kiến 如Như 來Lai 。

何hà 以dĩ 故cố 。 如Như 來Lai 所sở 說thuyết 身thân 相tướng 。 即tức 非phi 身thân 相tướng 。

佛Phật 告cáo 須Tu 菩Bồ 提Đề 。

凡phàm 所sở 有hữu 相tướng 。 皆giai 是thị 虗hư 妄vọng 。 若nhược 見kiến 諸chư 相tướng 非phi 相tướng 。 即tức 見kiến 如Như 來Lai 。 但đãn 彼bỉ 約ước 見kiến 。 則tắc 從tùng 根căn 塵trần 對đối 偶ngẫu 言ngôn 之chi 。 此thử 約ước 觀quán 門môn 。 則tắc 從tùng 理lý 智trí 觀quán 照chiếu 言ngôn 之chi 。 雖tuy 見kiến 觀quán 不bất 同đồng 。 其kỳ 義nghĩa 實thật 無vô 有hữu 二nhị 也dã 。

△# 二nhị 匿nặc 王vương 敬kính 答đáp 。 三tam 。 初sơ 總tổng 顯hiển 真chân 空không 。

波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 言ngôn 。 觀quán 身thân 實thật 相tướng 。 觀quán 佛Phật 亦diệc 然nhiên 。

法pháp 相tướng 宗tông 中trung 。 以dĩ 出xuất 世thế 智trí 。 為vi 依y 生sanh 滅diệt 識thức 種chủng 。 故cố 四Tứ 智Trí 心tâm 品phẩm 。 為vi 相tương/tướng 所sở 遷thiên 。 佛Phật 果Quả 報báo 身thân 。 有hữu 為vi 無vô 漏lậu 。 盖# 以dĩ 四Tứ 智Trí 。 攝nhiếp 於ư 三Tam 身Thân 。 大Đại 圓Viên 鏡Kính 智Trí 。 成thành 自tự 受thọ 用dụng 身thân 。 故cố 說thuyết 報báo 身thân 有hữu 為vi 無vô 漏lậu 。 此thử 則tắc 報báo 身thân 。 猶do 非phi 實thật 相tướng 。 況huống 化hóa 身thân 不bất 屬thuộc 有hữu 為vi 乎hồ 。 法pháp 性tánh 宗tông 明minh 。 世thế 出xuất 世thế 智trí 。 依y 如Như 來Lai 藏tạng 。 始thỉ 本bổn 不bất 二nhị 。 則tắc 有hữu 為vi 無vô 為vi 。 非phi 一nhất 非phi 異dị 。 故cố 佛Phật 化hóa 身thân 。 即tức 常thường 即tức 法pháp 。 不bất 墮đọa 諸chư 數số 。 況huống 於ư 報báo 體thể 。 即tức 體thể 之chi 智trí 。 非phi 相tướng 所sở 遷thiên 耶da 。 據cứ 此thử 。 則tắc 以dĩ 般Bát 若Nhã 正chánh 智trí 。 了liễu 身thân 相tướng 本bổn 空không 。 即tức 此thử 本bổn 空không 。 凝ngưng 然nhiên 湛trạm 寂tịch 真chân 實thật 不bất 動động 之chi 相tướng 。 匿nặc 王vương 久cửu 默mặc 斯tư 旨chỉ 。 故cố 答đáp 云vân 。 觀quán 身thân 實thật 相tướng 也dã 。 知tri 自tự 身thân 則tắc 知tri 佛Phật 身thân 。 故cố 又hựu 云vân 觀quán 佛Phật 亦diệc 然nhiên 。 永vĩnh 嘉gia 云vân 。 幻huyễn 化hóa 空không 身thân 即tức 法Pháp 身thân 。 肇triệu 公công 云vân 。 行hành 合hợp 解giải 通thông 。 則tắc 為vi 見kiến 佛Phật 。 所sở 謂vị 依y 他tha 無vô 性tánh 。 即tức 是thị 圓viên 成thành 。 豈khởi 同đồng 凡phàm 小tiểu 執chấp 空không 執chấp 有hữu 。 不bất 能năng 善thiện 達đạt 中trung 道đạo 實thật 相tướng 耶da 。

△# 二nhị 別biệt 明minh 離ly 相tương/tướng 。 四tứ 。 初sơ 離ly 世thế 間gian 法pháp 。

無vô 前tiền 際tế 。 無vô 後hậu 際tế 。 無vô 中trung 際tế 。 不bất 住trụ 三tam 際tế 。 不bất 住trụ 五ngũ 蘊uẩn 。 不bất 離ly 五ngũ 蘊uẩn 。 不bất 住trụ 四tứ 大đại 。 不bất 離ly 四tứ 大đại 。 不bất 住trụ 六lục 處xứ 。 不bất 離ly 六lục 處xứ 。 不bất 住trụ 三tam 界giới 。 不bất 離ly 三tam 界giới 。 不bất 住trụ 方phương 。 不bất 離ly 方phương 。

此thử 下hạ 別biệt 顯hiển 佛Phật 身thân 。 離ly 諸chư 相tướng 也dã 。 金kim 剛cang 三tam 世thế 求cầu 心tâm 。 俱câu 不bất 可khả 得đắc 。 盖# 以dĩ 過quá 去khứ 已dĩ 滅diệt 。 現hiện 在tại 不bất 住trụ 。 未vị 來lai 未vị 至chí 故cố 。 又hựu 華hoa 嚴nghiêm 云vân 。 一nhất 念niệm 普phổ 觀quán 無vô 量lượng 劫kiếp 。 無vô 去khứ 無vô 來lai 亦diệc 無vô 住trụ 。 如như 是thị 了liễu 知tri 三tam 世thế 事sự 。 超siêu 諸chư 方phương 便tiện 成thành 十Thập 力Lực 。 又hựu 云vân 。 以dĩ 不bất 妄vọng 取thủ 過quá 去khứ 法pháp 。 亦diệc 不bất 貪tham 著trước 未vị 來lai 事sự 。 不bất 於ư 現hiện 在tại 有hữu 所sở 住trụ 。 了liễu 達đạt 三tam 世thế 悉tất 空không 寂tịch 。 此thử 皆giai 即tức 三tam 世thế 。 而nhi 無vô 三tam 世thế 也dã 。 況huống 般Bát 若Nhã 正chánh 眼nhãn 現hiện 前tiền 。 佛Phật 身thân 寧ninh 住trụ 此thử 三tam 世thế 耶da 。 所sở 謂vị 隨tùy 順thuận 世thế 俗tục 。 說thuyết 有hữu 三tam 世thế 。 非phi 謂vị 菩Bồ 提Đề 。 有hữu 去khứ 來lai 今kim 矣hĩ 。 五ngũ 蘊uẩn 假giả 合hợp 四tứ 大đại 妄vọng 成thành 者giả 。 色sắc 身thân 也dã 。 故cố 不bất 離ly 。 然nhiên 四tứ 大đại 本bổn 空không 。 五ngũ 蘊uẩn 非phi 實thật 。 故cố 不bất 住trụ 。 即tức 聲thanh 色sắc 而nhi 求cầu 佛Phật 。 是thị 行hành 邪tà 道đạo 。 故cố 不bất 住trụ 。 徧biến 六lục 處xứ 而nhi 常thường 彰chương 。 斯tư 為vi 體thể 真chân 。 故cố 不bất 離ly 。 以dĩ 有hữu 大đại 智trí 非phi 生sanh 死tử 故cố 。 三tam 界giới 不bất 住trụ 。 以dĩ 有hữu 大đại 悲bi 。 非phi 涅Niết 槃Bàn 故cố 。 三tam 界giới 不bất 離ly 也dã 。 方phương 即tức 十thập 方phương 。 體thể 非phi 疆cương 域vực 之chi 可khả 限hạn 。 故cố 不bất 住trụ 。 用dụng 徧biến 法Pháp 界Giới 而nhi 莫mạc 藏tạng 。 故cố 不bất 離ly 。 凡phàm 此thử 皆giai 不bất 住trụ 不bất 離ly 之chi 玄huyền 趣thú 。 所sở 謂vị 觀quán 此thử 身thân 者giả 。 即tức 觀quán 實thật 相tướng 般Bát 若Nhã 矣hĩ 。 故cố 彌Di 勒Lặc 偈kệ 云vân 。 三tam 相tương/tướng 異dị 體thể 故cố 。 離ly 彼bỉ 是thị 如Như 來Lai 。 意ý 謂vị 。 但đãn 離ly 徧biến 計kế 。 即tức 是thị 真chân 常thường 。 豈khởi 離ly 此thử 而nhi 別biệt 求cầu 乎hồ 。

△# 二nhị 離ly 對đối 待đãi 法pháp 。

明minh 無vô 明minh 等đẳng 。 非phi 一nhất 非phi 異dị 。 非phi 此thử 非phi 彼bỉ 。 非phi 淨tịnh 非phi 穢uế 。 非phi 有hữu 為vi 。 非phi 無vô 為vi 。 無vô 自tự 相tương/tướng 。 無vô 他tha 相tương/tướng 。 無vô 名danh 。 無vô 相tướng 。 無vô 強cường/cưỡng 。 無vô 弱nhược 。 無vô 示thị 。 無vô 說thuyết 。

夫phu 纔tài 涉thiệp 定định 名danh 。 即tức 有hữu 對đối 待đãi 。 故cố 龍long 樹thụ 云vân 。 若nhược 法pháp 從tùng 待đãi 成thành 。 是thị 法pháp 還hoàn 成thành 待đãi 。 然nhiên 般Bát 若Nhã 空không 諸chư 所sở 有hữu 。 寧ninh 容dung 此thử 等đẳng 渣# 滓chỉ 哉tai 。 覺giác 海hải 澄trừng 圓viên 。 朗lãng 照chiếu 萬vạn 法pháp 曰viết 明minh 。 識thức 浪lãng 騰đằng 躍dược 。 迷mê 晦hối 自tự 性tánh 曰viết 無vô 明minh 。 實thật 相tướng 中trung 非phi 明minh 無vô 明minh 。 故cố 經Kinh 云vân 無vô 無vô 明minh 等đẳng 也dã 。 渾hồn 無vô 差sai 殊thù 曰viết 一nhất 。 迷mê 於ư 一nhất 。 則tắc 但đãn 知tri 一nhất 本bổn 。 罔võng 明minh 萬vạn 殊thù 。 了liễu 不bất 同đồng 歸quy 曰viết 異dị 。 執chấp 於ư 異dị 。 則tắc 著trước 於ư 千thiên 差sai 。 豈khởi 知tri 一nhất 軌quỹ 。 躭đam 己kỷ 認nhận 我ngã 為vi 此thử 。 外ngoại 對đối 他tha 人nhân 名danh 彼bỉ 。 至chí 於ư 依y 正chánh 淨tịnh 穢uế 等đẳng 法pháp 。 皆giai 妄vọng 想tưởng 而nhi 為vi 自tự 性tánh 。 佛Phật 身thân 實thật 相tướng 。 原nguyên 非phi 此thử 等đẳng 。 故cố 皆giai 云vân 非phi 。 有hữu 為vi 世thế 間gian 法pháp 。 以dĩ 有hữu 生sanh 滅diệt 成thành 壞hoại 故cố 。 無vô 為vì 出xuất 世thế 法Pháp 。 以dĩ 亘tuyên 古cổ 今kim 恆hằng 一nhất 故cố 。 若nhược 依y 法pháp 相tướng 。 九cửu 十thập 四tứ 法pháp 。 俱câu 是thị 有hữu 為vi 。 六lục 種chủng 無vô 為vi 。 即tức 無vô 為vi 法pháp 。 自tự 相tương/tướng 。 即tức 諸chư 法pháp 之chi 因nhân 。 他tha 相tương/tướng 。 即tức 諸chư 法pháp 之chi 緣duyên 。 然nhiên 萬vạn 法pháp 不bất 自tự 生sanh 。 亦diệc 不bất 從tùng 他tha 生sanh 。 豈khởi 謂vị 佛Phật 身thân 有hữu 自tự 他tha 相tương/tướng 哉tai 。 諸chư 法pháp 假giả 號hiệu 曰viết 名danh 。 名danh 可khả 見kiến 者giả 曰viết 相tương/tướng 。 然nhiên 相tương/tướng 名danh 常thường 相tương 隨tùy 。 能năng 生sanh 諸chư 妄vọng 想tưởng 。 故cố 般Bát 若Nhã 正chánh 觀quán 。 皆giai 非phi 此thử 等đẳng 矣hĩ 。 法pháp 之chi 得đắc 因nhân 緣duyên 而nhi 有hữu 。 力lực 者giả 曰viết 強cường/cưỡng 。 法pháp 之chi 失thất 因nhân 緣duyên 而nhi 寡quả 助trợ 者giả 曰viết 弱nhược 。 佛Phật 身thân 挺đĩnh 然nhiên 不bất 拘câu 於ư 物vật 。 而nhi 能năng 物vật 於ư 物vật 。 故cố 無vô 此thử 也dã 。 心tâm 行hành 處xứ 滅diệt 故cố 無vô 示thị 。 言ngôn 語ngữ 道đạo 斷đoạn 故cố 無vô 說thuyết 。 所sở 謂vị 但đãn 有hữu 言ngôn 說thuyết 。 俱câu 無vô 實thật 義nghĩa 。 佛Phật 身thân 豈khởi 存tồn 可khả 說thuyết 示thị 乎hồ 。

△# 三tam 離ly 度độ 敝tệ 法pháp 。

非phi 施thí 非phi 慳san 。 非phi 戒giới 非phi 犯phạm 。 非phi 忍nhẫn 非phi 恚khuể 。 非phi 進tiến 非phi 怠đãi 。 非phi 定định 非phi 亂loạn 。 非phi 智trí 非phi 愚ngu 。

此thử 如như 起khởi 信tín 云vân 。 解giải 行hành 發phát 心tâm 者giả 。 從tùng 初sơ 正chánh 信tín 以dĩ 來lai 。 於ư 第đệ 一nhất 阿a 僧tăng 祇kỳ 劫kiếp 。 將tương 欲dục 滿mãn 故cố 。 於ư 真Chân 如Như 法pháp 中trung 。 深thâm 解giải 現hiện 前tiền 。 所sở 修tu 離ly 相tương/tướng 。 以dĩ 知tri 法pháp 性tánh 。 體thể 無vô 慳san 貪tham 故cố 。 隨tùy 順thuận 修tu 行hành 。 檀Đàn 波Ba 羅La 蜜Mật 。 乃nãi 至chí 以dĩ 知tri 法pháp 性tánh 體thể 明minh 離ly 無vô 明minh 故cố 。 隨tùy 順thuận 修tu 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 。 據cứ 此thử 。 則tắc 十thập 住trụ 十thập 向hướng 發phát 心tâm 所sở 修tu 六Lục 度Độ 。 尚thượng 且thả 離ly 相tương/tướng 而nhi 隨tùy 順thuận 。 況huống 觀quán 佛Phật 法Pháp 身thân 實thật 相tướng 。 豈khởi 容dung 諸chư 六Lục 度Độ 六lục 敝tệ 者giả 耶da 。 盖# 此thử 身thân 實thật 相tướng 。 與dữ 法pháp 性tánh 一nhất 義nghĩa 耳nhĩ 。

△# 四tứ 離ly 業nghiệp 報báo 法pháp 。

非phi 來lai 非phi 去khứ 。 非phi 入nhập 非phi 出xuất 。 非phi 福phước 田điền 非phi 不bất 福phước 田điền 。 非phi 相tướng 非phi 無vô 相tướng 。 非phi 取thủ 非phi 捨xả 。 非phi 大đại 非phi 小tiểu 。 非phi 見kiến 非phi 聞văn 。 非phi 覺giác 非phi 知tri 。

時thời 至chí 業nghiệp 熟thục 有hữu 生sanh 曰viết 來lai 。 果quả 滿mãn 因nhân 盡tận 還hoàn 滅diệt 曰viết 去khứ 。 自tự 外ngoại 而nhi 合hợp 曰viết 入nhập 。 從tùng 內nội 而nhi 離ly 曰viết 出xuất 。 又hựu 境cảnh 能năng 牽khiên 心tâm 曰viết 入nhập 。 心tâm 能năng 著trước 境cảnh 曰viết 出xuất 。 福phước 田điền 。 即tức 三Tam 寶Bảo 出xuất 世thế 淨tịnh 業nghiệp 也dã 。 非phi 福phước 田điền 。 即tức 三tam 途đồ 沉trầm 墜trụy 染nhiễm 因nhân 也dã 。 相tương/tướng 即tức 俗tục 有hữu 千thiên 差sai 。 無vô 相tướng 即tức 空không 為vi 一nhất 味vị 。 此thử 皆giai 所sở 執chấp 之chi 境cảnh 。 不bất 出xuất 空không 有hữu 二nhị 法pháp 也dã 。 取thủ 即tức 貪tham 愛ái 而nhi 欲dục 得đắc 。 捨xả 即tức 憎tăng 厭yếm 而nhi 遠viễn 離ly 。 此thử 乃nãi 能năng 執chấp 之chi 心tâm 。 不bất 出xuất 得đắc 失thất 兩lưỡng 途đồ 也dã 。 大đại 如như 大đại 海hải 須Tu 彌Di 等đẳng 。 小tiểu 如như 一nhất 毛mao 芥giới 子tử 等đẳng 。 見kiến 聞văn 即tức 眼nhãn 耳nhĩ 二nhị 根căn 。 覺giác 即tức 鼻tị 舌thiệt 身thân 三tam 根căn 。 以dĩ 俱câu 合hợp 中trung 知tri 故cố 。 知tri 即tức 意ý 根căn 。 此thử 六lục 根căn 也dã 。 然nhiên 總tổng 非phi 之chi 者giả 。 以dĩ 佛Phật 身thân 無vô 為vi 。 不bất 墮đọa 諸chư 數số 故cố 。 數số 尚thượng 不bất 墮đọa 。 豈khởi 容dung 來lai 去khứ 入nhập 出xuất 之chi 能năng 擬nghĩ 。 有hữu 無vô 取thủ 捨xả 之chi 可khả 住trụ 耶da 。

△# 三tam 結kết 歸quy 真chân 際tế 。

心tâm 行hành 處xứ 滅diệt 。 言ngôn 語ngữ 道đạo 斷đoạn 。 同đồng 真chân 際tế 。 等đẳng 法pháp 性tánh 。 我ngã 以dĩ 此thử 相tương/tướng 。 而nhi 觀quán 如Như 來Lai 。

謂vị 之chi 實thật 相tướng 者giả 。 即tức 諸chư 世thế 諦đế 。 觸xúc 事sự 而nhi 真chân 者giả 也dã 。 佛Phật 乃nãi 證chứng 此thử 者giả 也dã 。 而nhi 此thử 身thân 即tức 實thật 相tướng 矣hĩ 。 到đáo 此thử 。 心tâm 將tương 緣duyên 而nhi 慮lự 息tức 。 故cố 心tâm 行hành 處xứ 滅diệt 。 口khẩu 欲dục 言ngôn 而nhi 詞từ 喪táng 。 故cố 言ngôn 語ngữ 道đạo 斷đoạn 。 言ngôn 真chân 際tế 者giả 。 乃nãi 無vô 際tế 之chi 際tế 。 佛Phật 身thân 亦diệc 無vô 身thân 之chi 身thân 。 故cố 曰viết 同đồng 。 法pháp 言ngôn 性tánh 者giả 。 謂vị 實thật 相tướng 。 乃nãi 諸chư 法pháp 真chân 實thật 之chi 性tánh 。 佛Phật 身thân 乃nãi 諸chư 法pháp 真chân 實thật 之chi 身thân 。 故cố 云vân 等đẳng 。 然nhiên 曰viết 同đồng 日nhật 等đẳng 。 猶do 似tự 二nhị 法pháp 。 實thật 則tắc 佛Phật 身thân 即tức 法pháp 。 性tánh 即tức 真chân 際tế 。 㳷vẫn 然nhiên 一nhất 體thể 矣hĩ 。 我ngã 以dĩ 下hạ 。 結kết 前tiền 對đối 佛Phật 。 如như 是thị 則tắc 以dĩ 般Bát 若Nhã 正chánh 智trí 。 解giải 於ư 如Như 來Lai 。 是thị 為vi 真chân 實thật 觀quán 佛Phật 也dã 。

△# 三tam 印ấn 許hứa 令linh 觀quán 。

佛Phật 言ngôn 。

善thiện 男nam 子tử 。 如như 汝nhữ 所sở 說thuyết 。 諸chư 佛Phật 如Như 來Lai 。 力Lực 、 無Vô 畏Úy 等đẳng 。 恆Hằng 沙sa 功công 德đức 。 諸chư 不bất 共cộng 法pháp 。 悉tất 皆giai 如như 是thị 。 修tu 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 者giả 。 應ưng 如như 是thị 觀quán 。 若nhược 他tha 觀quán 者giả 。 名danh 為vi 邪tà 觀quán 。

此thử 舉cử 一nhất 隅ngung 令linh 反phản 三tam 隅ngung 也dã 。 良lương 以dĩ 身thân 法pháp 功công 德đức 。 等đẳng 無vô 有hữu 二nhị 。 觀quán 身thân 既ký 全toàn 實thật 相tướng 。 力lực 等đẳng 功công 德đức 。 又hựu 且thả 果quả 非phi 實thật 相tướng 哉tai 。 故cố 結kết 例lệ 曰viết 。 悉tất 亦diệc 如như 是thị 。 又hựu 結kết 許hứa 云vân 。 修tu 般Bát 若Nhã 者giả 。 應ưng 如như 是thị 正chánh 觀quán 。 否phủ/bĩ 則tắc 心tâm 外ngoại 求cầu 法Pháp 。 與dữ 離ly 水thủy 求cầu 波ba 者giả 何hà 異dị 哉tai 。 故cố 又hựu 誡giới 云vân 。 若nhược 他tha 觀quán 者giả 。 名danh 為vi 邪tà 觀quán 。

△# 三tam 時thời 眾chúng 得đắc 益ích 。

說thuyết 是thị 法Pháp 時thời 。 無vô 量lượng 大đại 眾chúng 。 得đắc 法Pháp 眼nhãn 淨tịnh 。

般Bát 若Nhã 正chánh 觀quán 照chiếu 萬vạn 法pháp 空không 。 故cố 聞văn 法Pháp 者giả 善thiện 達đạt 諸chư 法pháp 之chi 自tự 虗hư 。 而nhi 不bất 累lũy/lụy/luy 其kỳ 神thần 明minh 。 故cố 皆giai 得đắc 法Pháp 眼nhãn 清thanh 淨tịnh 也dã 。 然nhiên 非phi 但đãn 觀quán 俗tục 。 亦diệc 能năng 照chiếu 真chân 矣hĩ 。 上thượng 明minh 自tự 利lợi 行hành 。 答đáp 第đệ 一nhất 問vấn 境cảnh 。

△# 二nhị 明minh 利lợi 他tha 行hành 答đáp 第đệ 二nhị 問vấn 。 二nhị 。 初sơ 當đương 品phẩm 名danh 題đề 。

菩Bồ 薩Tát 行Hành 品Phẩm 第đệ 三tam

前tiền 開khai 二nhị 護hộ 。 上thượng 答đáp 護hộ 果quả 。 端đoan 在tại 觀quán 空không 利lợi 生sanh 。 不bất 住trụ 行hành 化hóa 。 未vị 委ủy 護hộ 因nhân 。 其kỳ 要yếu 在tại 何hà 。 故cố 有hữu 此thử 品phẩm 。 答đáp 第đệ 二nhị 問vấn 也dã 。 菩Bồ 薩Tát 。 即tức 能năng 修tu 之chi 人nhân 。 行hành 乃nãi 所sở 修tu 之chi 法Pháp 。 人nhân 即tức 五ngũ 忍nhẫn 位vị 。 法pháp 即tức 五ngũ 忍Nhẫn 法Pháp 。 法pháp 不bất 假giả 人nhân 。 法pháp 無vô 繇# 明minh 。 人nhân 不bất 藉tạ 法pháp 。 人nhân 自tự 何hà 修tu 。 故cố 法pháp 分phần/phân 上thượng 中trung 下hạ 三tam 。 總tổng 五ngũ 十thập 二nhị 位vị 之chi 熏huân 修tu 。 人nhân 列liệt 信tín 解giải 行hành 證chứng 。 括quát 一nhất 十thập 四tứ 忍nhẫn 之chi 深thâm 淺thiển 。 至chí 於ư 斷đoạn 證chứng 之chi 分phần 齊tề 。 隨tùy 忍nhẫn 力lực 強cường 弱nhược 辨biện 攸du 分phần/phân 。 理lý 智trí 之chi 邊biên 涯nhai 。 隨tùy 入nhập 位vị 劫kiếp 願nguyện 論luận 長trường 短đoản 。 能năng 修tu 所sở 修tu 。 皆giai 不bất 離ly 一nhất 般ban 若nhược 觀quán 照chiếu 中trung 矣hĩ 。 然nhiên 行hành 有hữu 事sự 理lý 。 今kim 攝nhiếp 事sự 歸quy 理lý 。 事sự 行hành 即tức 理lý 行hành 。 故cố 經kinh 初sơ 標tiêu 云vân 修tu 行hành 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多đa 。 而nhi 必tất 理lý 行hành 者giả 。 所sở 謂vị 有hữu 作tác 之chi 修tu 。 多đa 劫kiếp 終chung 成thành 敗bại 壞hoại 。 無vô 心tâm 體thể 極cực 。 一nhất 念niệm 頓đốn 契khế 佛Phật 家gia 。 且thả 般Bát 若Nhã 會hội 上thượng 。 理lý 行hành 尚thượng 空không 。 事sự 行hành 何hà 容dung 立lập 哉tai 。

△# 二nhị 正chánh 釋thích 經kinh 文văn 。 二nhị 。 初sơ 當đương 機cơ 請thỉnh 問vấn 。

爾nhĩ 時thời 波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 。 白bạch 佛Phật 言ngôn 。

世Thế 尊Tôn 。 護hộ 十Thập 地Địa 行hành 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 應ưng 云vân 何hà 修tu 行hành 。 云vân 何hà 化hóa 眾chúng 生sanh 。 復phục 以dĩ 何hà 相tương/tướng 。 而nhi 住trụ 觀quán 察sát 。

護hộ 十Thập 地Địa 行hành 。 牒điệp 前tiền 第đệ 二nhị 護hộ 也dã 。 菩Bồ 薩Tát 。 即tức 標tiêu 能năng 修tu 人nhân 也dã 。 然nhiên 信tín 住trụ 行hành 向hướng 並tịnh 十Thập 地Địa 皆giai 因nhân 。 而nhi 獨độc 言ngôn 護hộ 十Thập 地Địa 行hành 者giả 。 何hà 也dã 。 華hoa 嚴nghiêm 明minh 三tam 賢hiền 加gia 行hành 。 但đãn 修tu 福phước 慧tuệ 資tư 糧lương 。 利lợi 他tha 大đại 悲bi 不bất 廣quảng 。 入nhập 地địa 則tắc 正chánh 智trí 漸tiệm 明minh 。 長trưởng 養dưỡng 大đại 悲bi 。 至chí 十thập 一nhất 地địa 。 純thuần 是thị 利lợi 他tha 之chi 心tâm 。 故cố 於ư 十Thập 地Địa 偏thiên 明minh 護hộ 意ý 也dã 。 此thử 有hữu 三tam 問vấn 。 一nhất 問vấn 諸chư 位vị 修tu 行hành 。 此thử 即tức 悲bi 之chi 智trí 。 故cố 下hạ 經Kinh 云vân 。 依y 五ngũ 忍nhẫn 以dĩ 為vi 修tu 行hành 。 又hựu 習tập 種chủng 性tánh 修tu 十Thập 住Trụ 行hành 等đẳng 。 二nhị 問vấn 化hóa 眾chúng 生sanh 。 此thử 即tức 智trí 之chi 悲bi 。 故cố 下hạ 經Kinh 云vân 。 習tập 種chủng 性tánh 位vị 。 具cụ 此thử 十thập 心tâm 。 而nhi 能năng 少thiểu 分phần 化hóa 諸chư 眾chúng 生sanh 。 乃nãi 至chí 一nhất 切thiết 智trí 地địa 。 無vô 緣duyên 大đại 悲bi 。 常thường 化hóa 眾chúng 生sanh 等đẳng 。 三tam 問vấn 能năng 化hóa 所sở 化hóa 。 觀quán 察sát 如như 幻huyễn 。 即tức 智trí 悲bi 雙song 運vận 。 故cố 下hạ 經Kinh 云vân 。 以dĩ 幻huyễn 化hóa 身thân 而nhi 見kiến 幻huyễn 化hóa 。 正chánh 住trụ 平bình 等đẳng 。 無vô 有hữu 彼bỉ 我ngã 。 如như 是thị 觀quán 察sát 。 化hóa 利lợi 眾chúng 生sanh 等đẳng 。 故cố 知tri 護hộ 因nhân 位vị 者giả 。 必tất 須tu 修tu 斷đoạn 。 故cố 有hữu 初sơ 問vấn 。 不bất 離ly 大đại 悲bi 。 故cố 有hữu 第đệ 二nhị 問vấn 。 必tất 正chánh 觀quán 察sát 。 方phương 契khế 玄huyền 趣thú 。 故cố 有hữu 第đệ 三tam 問vấn 。 然nhiên 匿nặc 王vương 實thật 古cổ 佛Phật 興hưng 權quyền 起khởi 教giáo 。 故cố 三tam 問vấn 如như 此thử 切thiết 當đương 也dã 。

△# 二nhị 如Như 來Lai 垂thùy 答đáp 。 三tam 。 初sơ 答đáp 前tiền 二nhị 問vấn 。 三tam 。 初sơ 正chánh 答đáp 二nhị 問vấn 。 二nhị 。 初sơ 正chánh 答đáp 前tiền 問vấn 明minh 利lợi 他tha 。 三tam 。 初sơ 略lược 答đáp 。

佛Phật 告cáo 大đại 王vương 。

諸chư 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 依y 五ngũ 忍Nhẫn 法Pháp 。 以dĩ 為vi 修tu 行hành 。 所sở 謂vị 伏phục 忍nhẫn 。 信tín 忍nhẫn 。 順thuận 忍nhẫn 。 無Vô 生Sanh 忍Nhẫn 。 皆giai 上thượng 中trung 下hạ 。 於ư 寂tịch 滅diệt 忍nhẫn 。 而nhi 有hữu 上thượng 下hạ 。 名danh 為vi 菩Bồ 薩Tát 。 修tu 行hành 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多đa 。

初sơ 標tiêu 人nhân 法pháp 總tổng 數số 。 古cổ 謂vị 忍nhẫn 者giả 。 行hành 之chi 成thành 名danh 。 此thử 謂vị 忍nhẫn 即tức 智trí 耳nhĩ 。 但đãn 初sơ 學học 道Đạo 時thời 。 斷đoạn 證chứng 工công 夫phu 匪phỉ 易dị 。 必tất 以dĩ 智trí 銘minh 心tâm 。 久cửu 斷đoạn 久cửu 證chứng 。 名danh 忍nhẫn 。 所sở 謂vị 無vô 間gian 道đạo 也dã 。 若nhược 已dĩ 斷đoạn 已dĩ 證chứng 。 則tắc 忍nhẫn 即tức 是thị 智trí 。 所sở 謂vị 解giải 脫thoát 道đạo 也dã 。 而nhi 小Tiểu 乘Thừa 八bát 忍nhẫn 八bát 智trí 。 豈khởi 得đắc 不bất 其kỳ 然nhiên 乎hồ 。 伏phục 忍nhẫn 下hạ 。 列liệt 名danh 。 伏phục 謂vị 賢hiền 位vị 。 未vị 能năng 親thân 證chứng 智trí 斷đoạn 。 功công 德đức 猶do 弱nhược 。 故cố 但đãn 伏phục 其kỳ 惑hoặc 。 若nhược 斷đoạn 則tắc 例lệ 如như 殺sát 賊tặc 。 何hà 更cánh 言ngôn 伏phục 耶da 。 信tín 謂vị 即tức 入nhập 聖thánh 位vị 。 初sơ 二nhị 三tam 地địa 。 能năng 斷đoạn 三tam 障chướng 。 色sắc 煩phiền 惱não 縛phược 。 得đắc 無vô 漏lậu 正chánh 信tín 故cố 。 順thuận 謂vị 四tứ 五ngũ 六lục 地địa 。 能năng 斷đoạn 三tam 障chướng 。 心tâm 煩phiền 惱não 縛phược 。 以dĩ 空không 慧tuệ 無vô 緣duyên 之chi 智trí 。 還hoàn 照chiếu 心tâm 空không 之chi 境cảnh 。 故cố 名danh 順thuận 忍nhẫn 。 無Vô 生Sanh 忍Nhẫn 謂vị 七thất 八bát 九cửu 地địa 。 能năng 斷đoạn 三tam 障chướng 。 色sắc 心tâm 習tập 氣khí 。 斷đoạn 此thử 習tập 時thời 。 諸chư 念niệm 不bất 生sanh 。 常thường 觀quán 勝thắng 義nghĩa 。 照chiếu 性tánh 不bất 二nhị 。 名danh 無Vô 生Sanh 忍Nhẫn 。 寂tịch 滅diệt 忍nhẫn 。 謂vị 第đệ 十Thập 地Địa 。 及cập 佛Phật 也dã 。 以dĩ 心tâm 智trí 寂tịch 滅diệt 。 無vô 緣duyên 照chiếu 性tánh 。 非phi 有hữu 非phi 無vô 。 湛trạm 然nhiên 清thanh 淨tịnh 。 無vô 來lai 無vô 去khứ 。 常thường 住trụ 不bất 變biến 。 名danh 寂tịch 滅diệt 忍nhẫn 。 然nhiên 此thử 忍nhẫn 有hữu 上thượng 下hạ 者giả 。 盖# 佛Phật 與dữ 菩Bồ 薩Tát 。 同đồng 依y 此thử 忍nhẫn 。 金kim 剛cang 喻dụ 定định 名danh 下hạ 忍nhẫn 。 即tức 等đẳng 覺giác 後hậu 心tâm 。 若nhược 夫phu 一nhất 相tướng 無vô 相tướng 。 名danh 上thượng 忍nhẫn 。 即tức 妙diệu 覺giác 佛Phật 地địa 也dã 。 前tiền 四tứ 忍nhẫn 各các 有hữu 三tam 品phẩm 者giả 。 以dĩ 斷đoạn 證chứng 各các 有hữu 勝thắng 劣liệt 不phủ 等đẳng 故cố 。 如như 伏phục 忍nhẫn 中trung 。 十thập 住trụ 初sơ 發phát 大đại 心tâm 。 十thập 行hành 修tu 十thập 種chủng 大đại 行hành 。 十thập 向hướng 回hồi 真chân 向hướng 俗tục 。 回hồi 智trí 向hướng 悲bi 。 此thử 伏phục 忍nhẫn 上thượng 中trung 下hạ 之chi 別biệt 。 餘dư 三tam 如như 前tiền 已dĩ 辨biện 。 名danh 為vi 下hạ 。 總tổng 結kết 。 謂vị 依y 此thử 修tu 。 是thị 為vi 修tu 行hành 。 甚thậm 深thâm 般Bát 若Nhã 。 盖# 忍nhẫn 與dữ 般Bát 若Nhã 智trí 。 不bất 相tương 違vi 背bội 。 唯duy 始thỉ 終chung 之chi 稱xưng 故cố 耳nhĩ 。

△# 二nhị 廣quảng 答đáp 。 五ngũ 。 初sơ 伏phục 忍nhẫn 位vị 。 三tam 。 初sơ 習tập 種chủng 性tánh 。

善thiện 男nam 子tử 。 初sơ 伏phục 忍nhẫn 位vị 。 起khởi 習tập 種chủng 性tánh 。 修tu 十Thập 住Trụ 行hành 。 初sơ 發phát 心tâm 相tương/tướng 。 有hữu 恆Hằng 河Hà 沙sa 眾chúng 生sanh 。 見kiến 佛Phật 法pháp 僧Tăng 。 發phát 於ư 十thập 信tín 。 所sở 謂vị 信tín 心tâm 。 念niệm 心tâm 。 精tinh 進tấn 心tâm 。 慧tuệ 心tâm 。 定định 心tâm 。 不bất 退thoái 心tâm 。 戒giới 心tâm 。 願nguyện 心tâm 。 護hộ 法Pháp 心tâm 。 回hồi 向hướng 心tâm 。 具cụ 此thử 十thập 心tâm 。 而nhi 能năng 少thiểu 分phần 化hóa 諸chư 眾chúng 生sanh 。 超siêu 過quá 二Nhị 乘Thừa 一nhất 切thiết 善thiện 地địa 。 是thị 為vi 菩Bồ 薩Tát 。 初sơ 長trưởng 養dưỡng 心tâm 。 為vi 聖thánh 胎thai 故cố 。

此thử 伏phục 忍nhẫn 初sơ 性tánh 。 其kỳ 文văn 有hữu 五ngũ 。 善thiện 男nam 下hạ 。 明minh 方phương 便tiện 相tương/tướng 。 初sơ 句cú 標tiêu 忍nhẫn 名danh 。 即tức 伏phục 忍nhẫn 之chi 下hạ 忍nhẫn 也dã 。 起khởi 習tập 種chủng 性tánh 者giả 。 下hạ 經kinh 謂vị 習tập 忍nhẫn 以dĩ 前tiền 。 經kinh 十thập 千thiên 劫kiếp 。 行hành 十Thập 善Thiện 行hành 。 有hữu 進tiến 無vô 退thoái 。 譬thí 如như 輕khinh 毛mao 。 隨tùy 風phong 東đông 西tây 。 若nhược 至chí 忍nhẫn 位vị 。 入nhập 正chánh 定định 聚tụ 。 知tri 我ngã 法pháp 相tướng 。 悉tất 皆giai 空không 故cố 。 住trụ 解giải 脫thoát 位vị 。 於ư 一nhất 阿a 僧tăng 祇kỳ 劫kiếp 。 修tu 習tập 此thử 忍nhẫn 。 能năng 起khởi 勝thắng 行hành 。 故cố 曰viết 起khởi 修tu 。 十thập 住trụ 行hành 下hạ 。 謂vị 此thử 習tập 種chủng 性tánh 位vị 人nhân 。 見kiến 三Tam 寶Bảo 相tương/tướng 。 發phát 菩Bồ 提Đề 心tâm 。 於ư 諸chư 眾chúng 生sanh 。 利lợi 樂lạc 悲bi 愍mẫn 。 觀quán 己kỷ 身thân 也dã 。 知tri 一nhất 切thiết 而nhi 無vô 我ngã 。 明minh 業nghiệp 行hành 也dã 。 了liễu 生sanh 滅diệt 以dĩ 俱câu 空không 。 至chí 於ư 毀hủy 譽dự 不bất 動động 。 善thiện 惡ác 無vô 移di 。 三tam 業nghiệp 不bất 失thất 。 六lục 和hòa 罔võng 虧khuy 。 於ư 發phát 信tín 心tâm 。 圓viên 具cụ 十thập 數số 。 非phi 入nhập 正chánh 定định 聚tụ 者giả 。 孰thục 發phát 如như 此thử 心tâm 也dã 。 有hữu 恆Hằng 河Hà 下hạ 。 謂vị 下hạ 忍nhẫn 行hành 人nhân 。 轉chuyển 化hóa 發phát 大đại 心tâm 人nhân 甚thậm 多đa 。 或hoặc 有hữu 如như 許hứa 多đa 人nhân 。 一nhất 時thời 發phát 大đại 心tâm 也dã 。 若nhược 以dĩ 三tam 性tánh 配phối 之chi 。 三Tam 寶Bảo 即tức 緣duyên 因nhân 佛Phật 性tánh 。 能năng 發phát 即tức 了liễu 因nhân 佛Phật 性tánh 。 所sở 發phát 即tức 正chánh 因nhân 佛Phật 性tánh 。 盖# 藉tạ 三Tam 寶Bảo 助trợ 緣duyên 。 自tự 己kỷ 智trí 慧tuệ 明minh 了liễu 。 而nhi 發phát 此thử 盖# 天thiên 盖# 地địa 因nhân 心tâm 也dã 。 所sở 謂vị 下hạ 。 明minh 入nhập 位vị 心tâm 。 此thử 於ư 三Tam 寶Bảo 田điền 中trung 。 發phát 此thử 十thập 心tâm 。 善thiện 順thuận 名danh 信tín 。 明minh 記ký 曰viết 念niệm 。 不bất 退thoái 名danh 進tiến 。 決quyết 斷đoán 曰viết 慧tuệ 。 不bất 動động 名danh 定định 。 深thâm 入nhập 曰viết 不bất 退thoái 。 防phòng 護hộ 曰viết 戒giới 。 上thượng 求cầu 曰viết 願nguyện 。 保bảo 持trì 名danh 護hộ 法Pháp 。 至chí 菩Bồ 提Đề 名danh 回hồi 向hướng 。 楞lăng 嚴nghiêm 十thập 信tín 名danh 。 一nhất 妙diệu 信tín 常thường 住trụ 名danh 信tín 。 二nhị 憶ức 念niệm 無vô 妄vọng 名danh 念niệm 。 三tam 進tiến 趣thú 真chân 淨tịnh 名danh 進tiến 。 四tứ 純thuần 智trí 無vô 習tập 名danh 慧tuệ 。 五ngũ 湛trạm 寂tịch 常thường 凝ngưng 名danh 定định 。 六lục 明minh 性tánh 深thâm 入nhập 名danh 不bất 退thoái 。 七thất 保bảo 持trì 不bất 失thất 名danh 護hộ 法Pháp 。 八bát 妙diệu 力lực 向hướng 佛Phật 名danh 回hồi 向hướng 。 九cửu 住trụ 真chân 無vô 累lũy/lụy/luy 名danh 戒giới 。 十thập 自tự 在tại 往vãng 生sanh 名danh 願nguyện 。 此thử 上thượng 十thập 心tâm 。 與dữ 今kim 十thập 心tâm 相tương 對đối 。 前tiền 六lục 如như 次thứ 。 後hậu 四tứ 雖tuy 次thứ 不bất 同đồng 。 義nghĩa 亦diệc 無vô 爽sảng 。 具cụ 此thử 下hạ 。 顯hiển 力lực 用dụng 。 十thập 心tâm 。 即tức 前tiền 所sở 發phát 十thập 心tâm 為vi 因nhân 。 具cụ 此thử 。 則tắc 方phương 便tiện 善thiện 巧xảo 。 調điều 伏phục 眾chúng 生sanh 。 言ngôn 少thiểu 分phần 者giả 。 於ư 行hành 則tắc 下hạ 。 於ư 悲bi 則tắc 劣liệt 。 於ư 智trí 則tắc 微vi 故cố 。 超siêu 過quá 下hạ 。 明minh 殊thù 勝thắng 也dã 。 謂vị 此thử 位vị 心tâm 發phát 十thập 種chủng 。 二Nhị 乘Thừa 無vô 此thử 心tâm 相tương/tướng 。 少thiểu 分phần 度độ 生sanh 。 二Nhị 乘Thừa 無vô 此thử 大đại 悲bi 。 故cố 超siêu 過quá 之chi 。 況huống 同đồng 除trừ 四tứ 住trụ 。 於ư 此thử 為vi 齊tề 。 若nhược 伏phục 無vô 明minh 。 三tam 藏tạng 則tắc 劣liệt 。 喻dụ 如như 太thái 子tử 處xứ 胎thai 。 貴quý 壓áp 羣quần 臣thần 。 頻tần 伽già 在tại 殻# 。 聲thanh 逾du 眾chúng 鳥điểu 。 信tín 哉tai 。 一nhất 切thiết 善thiện 地địa 。 即tức 二Nhị 乘Thừa 斷đoạn 證chứng 事sự 也dã 。 是thị 為vi 下hạ 。 結kết 行hành 相tương/tướng 也dã 。 此thử 位vị 方phương 出xuất 不bất 定định 聚tụ 而nhi 。 入nhập 正chánh 定định 聚tụ 。 修tu 習tập 此thử 忍nhẫn 。 則tắc 心tâm 與dữ 忍nhẫn 。 二nhị 俱câu 增tăng 長trưởng 。 故cố 名danh 長trưởng 養dưỡng 。 未vị 發phát 大đại 心tâm 。 猶do 屬thuộc 毛mao 道đạo 凡phàm 夫phu 。 一nhất 發phát 大đại 心tâm 。 則tắc 墮đọa 入nhập 佛Phật 數số 。 故cố 為vi 聖thánh 胎thai 也dã 。

△# 二nhị 性tánh 種chủng 性tánh 。

復phục 次thứ 性tánh 種chủng 性tánh 菩Bồ 薩Tát 。 修tu 行hành 十thập 種chủng 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 起khởi 十thập 對đối 治trị 。 所sở 謂vị 觀quán 察sát 。 身thân 受thọ 心tâm 法pháp 。 不bất 淨tịnh 諸chư 苦khổ 。 無vô 常thường 無vô 我ngã 。 治trị 貪tham 嗔sân 癡si 。 三tam 不bất 善thiện 根căn 。 起khởi 施thí 慈từ 慧tuệ 三tam 種chủng 善thiện 根căn 。 觀quán 察sát 三tam 世thế 。 過quá 去khứ 因nhân 忍nhẫn 。 現hiện 在tại 因nhân 果quả 忍nhẫn 。 未vị 來lai 果quả 忍nhẫn 。 此thử 位vị 菩Bồ 薩Tát 。 廣quảng 利lợi 眾chúng 生sanh 。 超siêu 過quá 我ngã 見kiến 人nhân 見kiến 。 眾chúng 生sanh 等đẳng 想tưởng 。 外ngoại 道đạo 倒đảo 想tưởng 。 所sở 不bất 能năng 壞hoại 。

此thử 伏phục 忍nhẫn 中trung 之chi 中trung 忍nhẫn 也dã 。 故cố 下hạ 經Kinh 云vân 。 捨xả 財tài 命mạng 故cố 。 (# 施thí 端đoan 內nội 外ngoại )# 。 持trì 淨tịnh 戒giới 故cố 。 (# 三tam 種chủng 律luật 儀nghi )# 心tâm 謙khiêm 下hạ 故cố 。 (# 三tam 種chủng 忍nhẫn 義nghĩa )# 利lợi 自tự 他tha 故cố 。 (# 即tức 三tam 精tinh 進tấn )# 生sanh 死tử 無vô 亂loạn 故cố 。 無vô 相tướng 甚thậm 深thâm 故cố 。 達đạt 有hữu 如như 幻huyễn 故cố 。 不bất 求cầu 果quả 報báo 故cố 。 得đắc 無vô 礙ngại 解giải 故cố 。 念niệm 念niệm 示thị 現hiện 。 佛Phật 神thần 力lực 故cố 。 如như 次thứ 配phối 十thập 度độ 。 此thử 明minh 入nhập 位vị 。 所sở 修tu 行hành 也dã 。 起khởi 十thập 對đối 治trị 者giả 。 總tổng 標tiêu 。 所sở 謂vị 下hạ 。 詳tường 明minh 觀quán 修tu 所sở 治trị 之chi 法pháp 。 身thân 受thọ 下hạ 。 所sở 對đối 治trị 法pháp 。 不bất 淨tịnh 下hạ 。 能năng 對đối 治trị 觀quán 謂vị 眾chúng 生sanh 身thân 根căn 。 內nội 外ngoại 妄vọng 成thành 。 五ngũ 種chủng 不bất 淨tịnh 。 而nhi 俗tục 貪tham 為vi 香hương 潔khiết 。 此thử 身thân 倒đảo 也dã 。 故cố 觀quán 身thân 革cách 囊nang 盛thịnh 穢uế 。 九cửu 孔khổng 流lưu 溢dật 。 此thử 以dĩ 不bất 淨tịnh 對đối 治trị 貪tham 也dã 。 受thọ 有hữu 三tam 受thọ 。 即tức 苦khổ 樂lạc 捨xả 。 受thọ 。 則tắc 不bất 免miễn 有hữu 苦khổ 。 而nhi 俗tục 貪tham 為vi 欲dục 樂lạc 。 遂toại 於ư 革cách 囊nang 眾chúng 穢uế 。 生sanh 美mỹ 麗lệ 相tương/tướng 。 惑hoặc 著trước 不bất 捨xả 。 此thử 受thọ 倒đảo 也dã 。 今kim 觀quán 受thọ 皆giai 苦khổ 。 則tắc 一nhất 切thiết 受thọ 。 即tức 不bất 足túc 戀luyến 。 此thử 以dĩ 苦khổ 對đối 治trị 貪tham 也dã 。 妄vọng 心tâm 紛phân 紜vân 。 生sanh 滅diệt 相tương 續tục 。 此thử 心tâm 倒đảo 也dã 。 觀quán 心tâm 無vô 常thường 。 則tắc 一nhất 切thiết 妄vọng 法pháp 。 皆giai 不bất 足túc 戀luyến 。 而nhi 猶do 貪tham 著trước 追truy 求cầu 。 是thị 為vi 至chí 愚ngu 之chi 者giả 。 此thử 以dĩ 無vô 常thường 。 對đối 治trị 嗔sân 也dã 。 幻huyễn 境cảnh 紛phân 拏noa 。 一nhất 異dị 不bất 定định 。 此thử 法pháp 倒đảo 也dã 。 觀quán 法pháp 無vô 我ngã 。 則tắc 一nhất 切thiết 妄vọng 念niệm 。 皆giai 不bất 可khả 動động 。 而nhi 猶do 妄vọng 計kế 窮cùng 詰cật 。 是thị 為vi 癡si 也dã 。 故cố 一nhất 一nhất 對đối 破phá 之chi 。 治trị 貪tham 下hạ 。 所sở 斷đoạn 惑hoặc 也dã 。 起khởi 施thí 下hạ 。 三tam 善thiện 根căn 也dã 。 逐trục 境cảnh 生sanh 愛ái 追truy 求cầu 不bất 捨xả 。 貪tham 也dã 。 施thí 則tắc 己kỷ 身thân 尚thượng 捨xả 。 於ư 物vật 何hà 貪tham 哉tai 。 發phát 於ư 違vi 拒cự 。 忿phẫn 恨hận 不bất 寧ninh 。 嗔sân 也dã 。 慈từ 則tắc 於ư 心tâm 自tự 平bình 。 於ư 人nhân 何hà 恨hận 乎hồ 。 昧muội 理lý 顛điên 倒đảo 。 見kiến 事sự 朧# [月*董]# 。 癡si 也dã 。 慧tuệ 則tắc 於ư 性tánh 開khai 發phát 。 於ư 理lý 斯tư 明minh 。 何hà 癡si 之chi 有hữu 哉tai 。 貪tham 等đẳng 謂vị 不bất 善thiện 者giả 。 以dĩ 能năng 發phát 業nghiệp 潤nhuận 生sanh 故cố 。 慈từ 等đẳng 謂vị 行hành 善thiện 者giả 。 以dĩ 能năng 除trừ 惑hoặc 斷đoạn 業nghiệp 故cố 。 觀quán 察sát 三tam 世thế 下hạ 。 觀quán 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 也dã 。 過quá 去khứ 二nhị 支chi 因nhân 。 即tức 無vô 明minh 行hành 。 故cố 名danh 觀quán 因nhân 忍nhẫn 。 忍nhẫn 即tức 推thôi 因nhân 審thẩm 因nhân 等đẳng 智trí 也dã 。 約ước 未vị 斷đoạn 邊biên 名danh 忍nhẫn 。 下hạ 忍nhẫn 例lệ 知tri 。 現hiện 在tại 五ngũ 支chi 果quả 。 即tức 識thức 名danh 色sắc 六lục 入nhập 觸xúc 受thọ 。 現hiện 在tại 三tam 支chi 因nhân 。 即tức 愛ái 取thủ 有hữu 。 名danh 觀quán 因nhân 果quả 忍nhẫn 。 未vị 來lai 二nhị 支chi 果quả 。 即tức 生sanh 老lão 死tử 。 故cố 名danh 觀quán 果quả 忍nhẫn 。 所sở 以dĩ 觀quán 者giả 。 以dĩ 有hữu 無vô 明minh 故cố 。 則tắc 行hành 等đẳng 至chí 老lão 死tử 相tướng 緣duyên 而nhi 生sanh 。 若nhược 觀quán 破phá 無vô 明minh 。 則tắc 皮bì 既ký 不bất 存tồn 。 毛mao 無vô 所sở 付phó 。 此thử 觀quán 斷đoạn 之chi 要yếu 也dã 。 此thử 位vị 下hạ 。 化hóa 多đa 眾chúng 也dã 。 以dĩ 中trung 品phẩm 修tu 習tập 八bát 萬vạn 四tứ 千thiên 。 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 住trụ 真chân 實thật 觀quán 。 能năng 化hóa 多đa 眾chúng 。 若nhược 行hành 不bất 廣quảng 。 何hà 以dĩ 化hóa 多đa 眾chúng 乎hồ 。 超siêu 過quá 下hạ 。 明minh 離ly 患hoạn 也dã 。 此thử 位vị 住trụ 真chân 實thật 觀quán 。 無vô 自tự 他tha 我ngã 人nhân 等đẳng 見kiến 。 念niệm 念niệm 虗hư 偽ngụy 。 三tam 假giả 諸chư 法pháp 。 了liễu 不bất 可khả 得đắc 。 故cố 云vân 超siêu 眾chúng 生sanh 等đẳng 想tưởng 。 即tức 不bất 淨tịnh 謂vị 淨tịnh 。 無vô 我ngã 謂vị 我ngã 。 外ngoại 道đạo 倒đảo 想tưởng 。 即tức 執chấp 常thường 執chấp 斷đoạn 。 此thử 不bất 達đạt 三tam 世thế 因nhân 果quả 者giả 。 菩Bồ 薩Tát 則tắc 一nhất 心tâm 朗lãng 照chiếu 。 內nội 患hoạn 遠viễn 離ly 。 真chân 見kiến 虗hư 澈triệt 。 外ngoại 魔ma 難nan 動động 。 非phi 但đãn 不bất 能năng 壞hoại 。 且thả 於ư 觀quán 照chiếu 中trung 。 邪tà 智trí 自tự 化hóa 為vi 正chánh 智trí 矣hĩ 。

△# 三tam 道đạo 種chủng 性tánh 。

復phục 次thứ 道đạo 種chủng 性tánh 菩Bồ 薩Tát 。 修tu 十thập 回hồi 向hướng 。 起khởi 十thập 忍nhẫn 心tâm 。 謂vị 觀quán 五ngũ 蘊uẩn 。 色sắc 受thọ 想tưởng 行hành 識thức 。 得đắc 戒giới 忍nhẫn 。 定định 忍nhẫn 。 慧tuệ 忍nhẫn 。 解giải 脫thoát 忍nhẫn 。 解giải 脫thoát 知tri 見kiến 忍nhẫn 。 觀quán 三tam 界giới 因nhân 果quả 。 得đắc 空không 忍nhẫn 。 無vô 想tưởng 忍nhẫn 。 無vô 願nguyện 忍nhẫn 。 觀quán 二nhị 諦đế 假giả 實thật 。 諸chư 法pháp 無vô 常thường 。 得đắc 無vô 常thường 忍nhẫn 。 一nhất 切thiết 法pháp 空không 。 得đắc 無Vô 生Sanh 忍Nhẫn 。 此thử 位vị 菩Bồ 薩Tát 。 作tác 轉Chuyển 輪Luân 王Vương 。 能năng 廣quảng 化hóa 利lợi 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

此thử 文văn 有hữu 三tam 。

復phục 次thứ 下hạ 。 標tiêu 行hành 修tu 也dã 。 揀giản 前tiền 顯hiển 後hậu 。 故cố 言ngôn 復phục 次thứ 。 此thử 修tu 伏phục 忍nhẫn 上thượng 品phẩm 位vị 。 前tiền 習tập 種chủng 。 明minh 解giải 。 性tánh 種chủng 明minh 行hành 。 此thử 則tắc 明minh 願nguyện 。 種chủng 性tánh 言ngôn 道đạo 者giả 。 謂vị 欲dục 入nhập 初Sơ 地Địa 。 能năng 與dữ 聖thánh 道Đạo 為vi 因nhân 性tánh 故cố 。 回hồi 向hướng 有hữu 三tam 。 一nhất 回hồi 向hướng 真Chân 如Như 實thật 際tế 。 即tức 理lý 也dã 。 二nhị 回hồi 向hướng 佛Phật 果Quả 菩Bồ 提Đề 。 即tức 智trí 也dã 。 三tam 回hồi 向hướng 法Pháp 界Giới 眾chúng 生sanh 。 即tức 悲bi 也dã 。 開khai 則tắc 有hữu 十thập 回hồi 向hướng 。 即tức 第đệ 一nhất 不bất 壞hoại 眾chúng 生sanh 相tương/tướng 回hồi 向hướng 。 乃nãi 至chí 第đệ 十thập 。 法Pháp 界Giới 無vô 量lượng 回hồi 向hướng 。 盖# 回hồi 真chân 向hướng 俗tục 。 回hồi 小tiểu 回hồi 大đại 。 回hồi 有hữu 為vi 向hướng 無vô 為vi 等đẳng 。 不bất 如như 此thử 。 則tắc 悲bi 願nguyện 不bất 大đại 。 度độ 生sanh 不bất 廣quảng 。 智trí 證chứng 亦diệc 非phi 甚thậm 深thâm 。 故cố 須tu 如như 此thử 。 十thập 忍nhẫn 。 如như 下hạ 明minh 之chi 。 謂vị 觀quán 下hạ 。 明minh 觀quán 得đắc 忍nhẫn 也dã 。 五ngũ 蘊uẩn 。 即tức 所sở 觀quán 之chi 法pháp 。 得đắc 戒giới 下hạ 。 即tức 觀quán 成thành 得đắc 益ích 。 謂vị 以dĩ 能năng 觀quán 之chi 智trí 。 觀quán 色sắc 體thể 空không 。 便tiện 得đắc 戒giới 忍nhẫn 。 以dĩ 作tác 無vô 作tác 戒giới 。 皆giai 色sắc 陰ấm 攝nhiếp 故cố 。 如như 正chánh 受thọ 戒giới 時thời 。 觀quán 念niệm 戒giới 法pháp 。 非phi 受thọ 所sở 引dẫn 色sắc 。 觀quán 受thọ 體thể 空không 。 得đắc 慧tuệ 忍nhẫn 。 以dĩ 依y 受thọ 方phương 定định 。 定định 則tắc 發phát 慧tuệ 故cố 。 觀quán 想tưởng 體thể 空không 得đắc 定định 忍nhẫn 。 繇# 倒đảo 想tưởng 消tiêu 忘vong 。 禪thiền 定định 自tự 現hiện 故cố 。 觀quán 行hành 體thể 空không 。 得đắc 解giải 脫thoát 忍nhẫn 。 以dĩ 行hành 空không 則tắc 不bất 被bị 遷thiên 動động 所sở 縛phược 。 常thường 得đắc 解giải 脫thoát 自tự 在tại 故cố 。 觀quán 識thức 體thể 空không 。 得đắc 知tri 見kiến 忍nhẫn 。 以dĩ 了liễu 別biệt 不bất 有hữu 。 知tri 見kiến 現hiện 前tiền 故cố 。 是thị 知tri 五ngũ 蘊uẩn 。 與dữ 五ngũ 分phần/phân 一nhất 也dã 。 迷mê 則tắc 即tức 五ngũ 分phần 法Pháp 身thân 是thị 五ngũ 蘊uẩn 。 悟ngộ 則tắc 五ngũ 蘊uẩn 即tức 五ngũ 分phần 法Pháp 身thân 矣hĩ 。 觀quán 三tam 界giới 下hạ 。 觀quán 諸chư 有hữu 結kết 惑hoặc 。 得đắc 三tam 空không 門môn 也dã 。 謂vị 即tức 惑hoặc 業nghiệp 習tập 氣khí 是thị 同đồng 。 三tam 界giới 二nhị 十thập 五ngũ 有hữu 是thị 果quả 。 空không 忍nhẫn 等đẳng 者giả 。 智trí 者giả 大đại 師sư 云vân 。 以dĩ 諸chư 法pháp 無vô 我ngã 。 我ngã 所sở 名danh 空không 。 以dĩ 空không 故cố 萬vạn 法pháp 一nhất 異dị 等đẳng 相tương/tướng 。 實thật 不bất 可khả 得đắc 。 名danh 無vô 相tướng 。 知tri 一nhất 切thiết 無vô 相tướng 不bất 可khả 得đắc 。 即tức 於ư 三tam 界giới 。 無vô 所sở 願nguyện 求cầu 。 不bất 復phục 造tạo 作tác 三tam 有hữu 。 生sanh 死tử 之chi 業nghiệp 。 名danh 無vô 願nguyện 。 亦diệc 名danh 無vô 作tác 。 繇# 是thị 離ly 諸chư 苦khổ 縛phược 。 即tức 得đắc 解giải 脫thoát 。 觀quán 二nhị 諦đế 下hạ 。 即tức 真chân 俗tục 名danh 二nhị 諦đế 。 從tùng 假giả 入nhập 空không 觀quán 真Chân 諦Đế 。 則tắc 法pháp 法pháp 皆giai 空không 。 從tùng 空không 入nhập 假giả 觀quán 俗tục 諦đế 。 則tắc 物vật 物vật 全toàn 有hữu 。 以dĩ 觀quán 諸chư 法pháp 。 有hữu 無vô 不bất 常thường 。 故cố 得đắc 無vô 常thường 忍nhẫn 。 然nhiên 一nhất 切thiết 法pháp 。 雖tuy 差sai 別biệt 萬vạn 端đoan 。 皆giai 是thị 因nhân 緣duyên 幻huyễn 有hữu 不bất 實thật 。 原nguyên 來lai 一nhất 味vị 。 本bổn 無vô 少thiểu 法pháp 可khả 生sanh 可khả 滅diệt 。 名danh 得đắc 無Vô 生Sanh 忍Nhẫn 。 此thử 位vị 下hạ 。 明minh 依y 忍nhẫn 寄ký 位vị 化hóa 生sanh 也dã 。 下hạ 經Kinh 云vân 。 此thử 位vị 上thượng 品phẩm 。 修tu 習tập 八bát 萬vạn 四tứ 千thiên 。 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 於ư 三tam 阿a 僧tăng 祇kỳ 劫kiếp 。 修tu 二nhị 利lợi 行hành 。 廣quảng 大đại 饒nhiêu 益ích 。 得đắc 善thiện 調điều 伏phục 。 諸chư 三tam 摩ma 地địa 。 故cố 知tri 化hóa 生sanh 廣quảng 多đa 。 盖# 根căn 諸chư 此thử 也dã 。 作tác 輪Luân 王Vương 者giả 。 以dĩ 寄ký 位vị 教giáo 化hóa 。 故cố 習tập 種chủng 銅đồng 輪luân 。 性tánh 種chủng 銀ngân 輪luân 。 道đạo 種chủng 金kim 輪luân 。 故cố 下hạ 頌tụng 云vân 。 習tập 種chủng 銅đồng 輪luân 四tứ 天thiên 下hạ 等đẳng 。

△# 二nhị 信tín 忍nhẫn 位vị 。

復phục 次thứ 信tín 忍nhẫn 菩Bồ 薩Tát 。 謂vị 歡Hoan 喜Hỷ 地Địa 。 離ly 垢cấu 地địa 。 發phát 光quang 地địa 。 能năng 斷đoạn 三tam 障chướng 。 色sắc 煩phiền 惱não 縛phược 。 行hành 四Tứ 攝Nhiếp 法Pháp 。 布bố 施thí 愛ái 語ngữ 。 利lợi 行hành 同đồng 事sự 。 修tu 四tứ 無vô 量lượng 。 慈từ 無vô 量lượng 心tâm 。 悲bi 無vô 量lượng 心tâm 。 喜hỷ 無vô 量lượng 心tâm 。 捨xả 無vô 量lượng 心tâm 。 具cụ 四tứ 弘hoằng 願nguyện 。 斷đoạn 諸chư 纏triền 盖# 。 常thường 化hóa 眾chúng 生sanh 。 修tu 佛Phật 知tri 見kiến 。 成thành 無vô 上thượng 覺giác 。 住trụ 三tam 脫thoát 門môn 。 空không 解giải 脫thoát 門môn 。 無vô 相tướng 解giải 脫thoát 門môn 。 無vô 願nguyện 解giải 脫thoát 門môn 。 此thử 是thị 菩Bồ 薩Tát 摩ma 訶ha 薩tát 。 從tùng 初sơ 發phát 心tâm 。 至chí 一Nhất 切Thiết 智Trí 。 諸chư 行hành 根căn 本bổn 。 利lợi 益ích 安an 樂lạc 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

此thử 文văn 有hữu 四tứ 。

復phục 次thứ 下hạ 。 標tiêu 列liệt 名danh 也dã 。 謂vị 以dĩ 無vô 漏lậu 智trí 信tín 。 信tín 三Tam 寶Bảo 等đẳng 。 故cố 名danh 信tín 忍nhẫn 。 此thử 有hữu 下hạ 中trung 上thượng 位vị 。 以dĩ 覺giác 通thông 如Như 來Lai 。 盡tận 佛Phật 境cảnh 界giới 。 初sơ 得đắc 法Pháp 喜hỷ 。 故cố 名danh 歡hoan 喜hỷ 。 異dị 性tánh 入nhập 同đồng 。 同đồng 性tánh 亦diệc 滅diệt 。 異dị 同đồng 垢cấu 盡tận 。 名danh 離Ly 垢Cấu 地Địa 。 情tình 見kiến 垢cấu 淨tịnh 。 妙diệu 覺giác 明minh 生sanh 。 名danh 發Phát 光Quang 地Địa 。 謂vị 之chi 地địa 者giả 。 以dĩ 蘊uẩn 積tích 前tiền 法pháp 。 至chí 於ư 成thành 實thật 。 一nhất 切thiết 佛Phật 法Pháp 。 法pháp 依y 此thử 發phát 生sanh 。 故cố 謂vị 之chi 地địa 。 能năng 斷đoạn 下hạ 。 明minh 斷đoạn 障chướng 也dã 。 準chuẩn 唯duy 識thức 十Thập 地Địa 。 每mỗi 地địa 斷đoạn 一nhất 障chướng 二nhị 愚ngu 。 謂vị 初Sơ 地Địa 斷đoạn 異dị 生sanh 障chướng 。 一nhất 執chấp 著trước 我ngã 法pháp 愚ngu 。 二nhị 諸chư 趣thú 雜tạp 染nhiễm 愚ngu 。 二nhị 地địa 斷đoạn 邪tà 行hành 障chướng 。 一nhất 微vi 細tế 誤ngộ 犯phạm 愚ngu 。 二nhị 種chủng 種chủng 業nghiệp 趣thú 愚ngu 。 三tam 地địa 斷đoạn 暗ám 鈍độn 障chướng 。 一nhất 欲dục 貪tham 愚ngu 。 二nhị 圓viên 滿mãn 聞văn 持trì 陀đà 羅la 尼ni 愚ngu 。 謂vị 之chi 色sắc 煩phiền 惱não 縛phược 者giả 。 以dĩ 此thử 三tam 障chướng 。 於ư 法pháp 不bất 自tự 在tại 故cố 。 若nhược 起khởi 信tín 論luận 。 則tắc 謂vị 初Sơ 地Địa 斷đoạn 法pháp 執chấp 分phân 別biệt 盡tận 。 二nhị 地địa 三tam 地địa 。 斷đoạn 法pháp 執chấp 俱câu 生sanh 。 然nhiên 法pháp 即tức 色sắc 也dã 。 若nhược 言ngôn 斷đoạn 障chướng 所sở 顯hiển 真chân 理lý 。 則tắc 初Sơ 地Địa 證chứng 徧biến 行hành 真Chân 如Như 。 二nhị 地địa 證chứng 最tối 勝thắng 真Chân 如Như 。 三tam 地địa 證chứng 勝thắng 流lưu 真Chân 如Như 。 以dĩ 斷đoạn 處xứ 自tự 有hữu 證chứng 故cố 。 行hành 四tứ 攝nhiếp 下hạ 。 明minh 修tu 四tứ 行hành 化hóa 生sanh 也dã 。 謂vị 生sanh 界giới 無vô 邊biên 。 而nhi 根căn 欲dục 性tánh 解giải 。 亦diệc 有hữu 無vô 量lượng 。 此thử 四tứ 化hóa 生sanh 。 最tối 勝thắng 方phương 便tiện 。 何hà 則tắc 。 布bố 施thí 攝nhiếp 貧bần 窮cùng 。 愛ái 語ngữ 攝nhiếp 剛cang 暴bạo 。 利lợi 行hành 攝nhiếp 疑nghi 怠đãi 。 同đồng 事sự 則tắc 先tiên 同đồng 後hậu 異dị 。 轉chuyển 彼bỉ 惡ác 緣duyên 。 然nhiên 四tứ 攝nhiếp 中trung 。 唯duy 同đồng 事sự 一nhất 攝nhiếp 。 則tắc 又hựu 是thị 攝nhiếp 化hóa 微vi 密mật 善thiện 巧xảo 之chi 至chí 者giả 。 何hà 則tắc 。 盖# 菩Bồ 薩Tát 見kiến 人nhân 不bất 可khả 轉chuyển 移di 勸khuyến 化hóa 。 必tất 從tùng 初sơ 發phát 意ý 。 始thỉ 求cầu 道Đạo 時thời 。 乃nãi 至chí 得đắc 佛Phật 。 於ư 中trung 若nhược 見kiến 若nhược 念niệm 。 或hoặc 為vi 眷quyến 屬thuộc 。 則tắc 慈từ 愛ái 攝nhiếp 生sanh 。 或hoặc 現hiện 給cấp 使sử 。 則tắc 居cư 卑ty 利lợi 物vật 。 或hoặc 作tác 知tri 友hữu 。 則tắc 同đồng 類loại 勸khuyến 發phát 。 或hoặc 現hiện 冤oan 家gia 。 則tắc 驚kinh 怖bố 入nhập 道đạo 。 或hoặc 猿viên 中trung 現hiện 猿viên 。 鹿lộc 中trung 現hiện 鹿lộc 。 乃nãi 至chí 蒲bồ 荷hà 等đẳng 類loại 。 皆giai 以dĩ 同đồng 事sự 攝nhiếp 化hóa 。 故cố 知tri 同đồng 事sự 一nhất 攝nhiếp 。 妙diệu 矣hĩ 至chí 矣hĩ 。 修tu 四tứ 下hạ 。 修tu 四Tứ 無Vô 量Lượng 心Tâm 。 謂vị 憐lân 愍mẫn 眾chúng 生sanh 。 本bổn 在tại 慈từ 悲bi 。 故cố 大đại 慈từ 與dữ 樂nhạo/nhạc/lạc 。 大đại 悲bi 拔bạt 苦khổ 。 樂nhạo/nhạc/lạc 即tức 世thế 出xuất 世thế 樂lạc 。 苦khổ 即tức 生sanh 老lão 等đẳng 苦khổ 。 洪hồng 濟tế 塵trần 勞lao 。 務vụ 在tại 喜hỷ 捨xả 。 故cố 大đại 喜hỷ 忘vong 憂ưu 。 大đại 捨xả 行hành 施thí 。 四tứ 謂vị 無vô 量lượng 者giả 。 以dĩ 生sanh 界giới 無vô 窮cùng 故cố 。 然nhiên 禪thiền 天thiên 有hữu 四tứ 無vô 量lượng 。 以dĩ 有hữu 量lượng 處xứ 。 而nhi 言ngôn 無vô 量lượng 。 今kim 此thử 則tắc 稱xưng 性tánh 真chân 實thật 無vô 量lượng 。 此thử 又hựu 凡phàm 聖thánh 無vô 量lượng 之chi 分phần 也dã 。 具cụ 四tứ 下hạ 。 明minh 攝nhiếp 大đại 願nguyện 也dã 。 謂vị 妙diệu 行hạnh 無vô 願nguyện 。 則tắc 無vô 以dĩ 高cao 期kỳ 遠viễn 到đáo 。 故cố 行hành 須tu 濟tế 之chi 以dĩ 願nguyện 也dã 。 願nguyện 輪luân 廣quảng 大đại 。 佛Phật 佛Phật 出xuất 世thế 。 不bất 出xuất 此thử 四tứ 。 謂vị 之chi 弘hoằng 者giả 。 以dĩ 大đại 願nguyện 彌di 綸luân 故cố 。 斷đoạn 諸chư 盖# 纏triền 。 即tức 煩phiền 惱não 無vô 盡tận 誓thệ 願nguyện 斷đoạn 。 以dĩ 五ngũ 盖# 十thập 纏triền 。 即tức 煩phiền 惱não 故cố 。 常thường 化hóa 眾chúng 生sanh 。 即tức 眾chúng 生sanh 無vô 邊biên 誓thệ 願nguyện 度độ 。 以dĩ 常thường 化hóa 即tức 度độ 生sanh 故cố 。 修tu 佛Phật 知tri 見kiến 。 即tức 法Pháp 門môn 無vô 量lượng 誓thệ 願nguyện 學học 。 以dĩ 修tu 佛Phật 慧tuệ 。 須tu 學học 法Pháp 門môn 故cố 。 成thành 無vô 上thượng 覺giác 。 即tức 佛Phật 道Đạo 無vô 上thượng 誓thệ 願nguyện 成thành 。 以dĩ 佛Phật 即tức 覺giác 義nghĩa 故cố 。 住trụ 三tam 下hạ 。 修tu 三tam 空không 也dã 。 謂vị 一nhất 切thiết 皆giai 執chấp 為vi 有hữu 。 於ư 心tâm 有hữu 所sở 願nguyện 求cầu 。 均quân 之chi 於ư 心tâm 於ư 境cảnh 。 兩lưỡng 皆giai 不bất 得đắc 自tự 在tại 。 故cố 須tu 三tam 空không 門môn 以dĩ 治trị 之chi 。 空không 則tắc 真chân 空không 一nhất 如như 。 幻huyễn 相tương/tướng 寂tịch 滅diệt 。 無vô 相tướng 則tắc 一nhất 異dị 等đẳng 離ly 。 了liễu 不bất 可khả 得đắc 。 無vô 願nguyện 則tắc 無vô 所sở 希hy 覬kí 。 如như 木mộc 馬mã 遊du 春xuân 。 故cố 三tam 皆giai 為vi 解giải 脫thoát 門môn 。 住trụ 謂vị 堅kiên 持trì 不bất 失thất 。 門môn 謂vị 出xuất 入nhập 無vô 擁ủng 。 此thử 是thị 下hạ 。 總tổng 結kết 行hành 修tu 。 謂vị 菩Bồ 薩Tát 始thỉ 從tùng 發phát 心tâm 。 終chung 及cập 果quả 證chứng 。 上thượng 求cầu 下hạ 化hóa 。 不bất 離ly 此thử 十thập 五ngũ 行hành 修tu 。 故cố 名danh 諸chư 行hành 根căn 本bổn 。 良lương 以dĩ 此thử 行hành 。 如như 陰âm 陽dương 二nhị 氣khí 。 何hà 物vật 不bất 資tư 此thử 為vi 始thỉ 。 資tư 此thử 以dĩ 成thành 終chung 耶da 。

△# 三tam 順thuận 忍nhẫn 位vị 。

復phục 次thứ 順thuận 忍nhẫn 菩Bồ 薩Tát 。 謂vị 燄diệm 慧tuệ 地địa 。 難nan 勝thắng 地địa 。 現hiện 前tiền 地địa 。 能năng 斷đoạn 三tam 障chướng 。 心tâm 煩phiền 惱não 縛phược 。 能năng 於ư 一nhất 身thân 徧biến 往vãng 十thập 方phương 。 億ức 佛Phật 剎sát 土thổ/độ 。 現hiện 不bất 可khả 說thuyết 。 神thần 通thông 變biến 化hóa 。 利lợi 樂lạc 眾chúng 生sanh 。

此thử 文văn 有hữu 三tam 。

復phục 次thứ 下hạ 。 標tiêu 地địa 名danh 也dã 。 謂vị 近cận 無vô 生sanh 。 而nhi 未vị 證chứng 得đắc 。 故cố 名danh 順thuận 忍nhẫn 。 此thử 亦diệc 有hữu 下hạ 中trung 上thượng 三tam 位vị 。 明minh 極cực 覺giác 滿mãn 。 一nhất 切thiết 緣duyên 影ảnh 。 悉tất 皆giai 爍thước 絕tuyệt 。 名danh 燄diệm 慧tuệ 。 一nhất 切thiết 同đồng 異dị 。 所sở 不bất 能năng 至chí 。 名danh 難nan 勝thắng 。 無vô 為vi 真Chân 如Như 。 性tánh 淨tịnh 明minh 露lộ 。 名danh 現Hiện 前Tiền 地Địa 。 能năng 斷đoạn 下hạ 。 明minh 除trừ 障chướng 也dã 。 亦diệc 準chuẩn 唯duy 識thức 。 四tứ 地địa 斷đoạn 微vi 細tế 煩phiền 惱não 現hiện 行hành 障chướng 。 一nhất 等đẳng 至chí 愛ái 愚ngu 。 二nhị 法pháp 愛ái 愚ngu 。 五ngũ 地địa 斷đoạn 下hạ 乘thừa 般bát 涅Niết 槃Bàn 障chướng 。 一nhất 純thuần 作tác 意ý 背bối/bội 生sanh 死tử 愚ngu 。 二nhị 純thuần 作tác 意ý 向hướng 涅Niết 槃Bàn 愚ngu 。 六lục 地địa 斷đoạn 麤thô 相tương/tướng 現hiện 行hành 障chướng 。 一nhất 現hiện 行hành 觀quán 察sát 流lưu 轉chuyển 愚ngu 。 二nhị 相tương/tướng 多đa 現hiện 行hành 愚ngu 。 謂vị 之chi 心tâm 煩phiền 惱não 縛phược 者giả 。 以dĩ 此thử 三tam 障chướng 能năng 礙ngại 觀quán 心tâm 。 不bất 自tự 在tại 故cố 。 然nhiên 斷đoạn 證chứng 相tương/tướng 需# 。 故cố 有hữu 斷đoạn 則tắc 有hữu 證chứng 。 則tắc 四tứ 地địa 證chứng 無vô 攝nhiếp 授thọ 真Chân 如Như 。 五ngũ 地địa 證chứng 無vô 差sai 別biệt 真Chân 如Như 。 六lục 地địa 證chứng 無vô 染nhiễm 淨tịnh 真Chân 如Như 。 能năng 於ư 下hạ 。 明minh 攝nhiếp 化hóa 也dã 。 古cổ 疏sớ/sơ 謂vị 前tiền 信tín 忍nhẫn 位vị 。 明minh 化hóa 身thân 故cố 。 不bất 言ngôn 現hiện 一nhất 身thân 於ư 徧biến 剎sát 。 今kim 順thuận 忍nhẫn 。 明minh 實thật 身thân 故cố 。 能năng 一nhất 身thân 徧biến 往vãng 剎sát 土độ 。 亦diệc 能năng 一nhất 身thân 現hiện 不bất 可khả 說thuyết 神thần 變biến 。 凡phàm 見kiến 聞văn 者giả 。 覩đổ 化hóa 儀nghi 而nhi 生sanh 信tín 。 喜hỷ 神thần 通thông 而nhi 欽khâm 服phục 。 故cố 能năng 利lợi 樂lạc 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 也dã 。

△# 四tứ 無Vô 生Sanh 忍Nhẫn 。

復phục 次thứ 無Vô 生Sanh 忍Nhẫn 菩Bồ 薩Tát 。 謂vị 遠viễn 行hành 地địa 。 不bất 動động 地địa 。 善thiện 慧tuệ 地địa 。 能năng 斷đoạn 三tam 障chướng 。 色sắc 心tâm 習tập 氣khí 。 而nhi 能năng 示thị 現hiện 。 不bất 可khả 說thuyết 身thân 。 隨tùy 類loại 饒nhiêu 益ích 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

此thử 文văn 亦diệc 三tam 。 初sơ 亦diệc 標tiêu 名danh 也dã 。 謂vị 色sắc 心tâm 諸chư 法pháp 。 求cầu 自tự 求cầu 他tha 。 及cập 共cộng 無vô 因nhân 。 皆giai 不bất 可khả 得đắc 。 於ư 此thử 得đắc 智trí 。 名danh 無Vô 生Sanh 忍Nhẫn 。 華hoa 嚴nghiêm 謂vị 不bất 見kiến 少thiểu 法pháp 生sanh 。 不bất 見kiến 少thiểu 法pháp 滅diệt 。 離ly 諸chư 情tình 垢cấu 。 無vô 作tác 無vô 願nguyện 。 安an 住trụ 是thị 道đạo 。 名danh 之chi 為vi 忍nhẫn 。 此thử 忍nhẫn 亦diệc 有hữu 下hạ 中trung 上thượng 三tam 。 盡tận 真Chân 如Như 際tế 。 逈huýnh 超siêu 極cực 造tạo 。 名danh 遠viễn 行hành 。 得đắc 其kỳ 全toàn 體thể 。 一nhất 真chân 凝ngưng 常thường 。 名danh 不bất 動động 。 得đắc 無vô 礙ngại 智trí 。 發phát 真Chân 如Như 用dụng 。 曰viết 善thiện 慧tuệ 。 能năng 斷đoạn 下hạ 。 明minh 除trừ 障chướng 也dã 。 謂vị 上thượng 順thuận 忍nhẫn 。 且thả 各các 單đơn 斷đoạn 色sắc 心tâm 二nhị 法pháp 現hiện 行hành 。 此thử 忍nhẫn 雙song 斷đoạn 二nhị 法pháp 習tập 氣khí 。 即tức 人nhân 法pháp 二nhị 執chấp 種chủng 子tử 也dã 。 七thất 地địa 能năng 斷đoạn 微vi 細tế 現hiện 行hành 障chướng 。 一nhất 細tế 相tướng 現hiện 行hành 愚ngu 。 二nhị 純thuần 作tác 意ý 求cầu 無vô 相tướng 愚ngu 。 八bát 地địa 能năng 斷đoạn 無vô 相tướng 中trung 作tác 加gia 行hành 障chướng 。 一nhất 於ư 無vô 相tướng 作tác 功công 用dụng 愚ngu 。 二nhị 於ư 有hữu 相tương/tướng 不bất 自tự 在tại 愚ngu 。 九cửu 地địa 能năng 斷đoạn 利lợi 他tha 行hành 中trung 不bất 欲dục 行hành 障chướng 。 一nhất 於ư 無vô 量lượng 所sở 說thuyết 法Pháp 名danh 句cú 文văn 字tự 後hậu 後hậu 慧tuệ 辨biện 陀đà 羅la 尼ni 自tự 在tại 愚ngu 。 二nhị 辨biện 才tài 自tự 在tại 愚ngu 。 若nhược 斷đoạn 障chướng 顯hiển 證chứng 。 即tức 七thất 地địa 證chứng 法pháp 無vô 差sai 別biệt 真Chân 如Như 。 八bát 地địa 證chứng 不bất 增tăng 減giảm 真Chân 如Như 。 九cửu 地địa 證chứng 智trí 自tự 在tại 真Chân 如Như 也dã 。 而nhi 能năng 下hạ 。 明minh 攝nhiếp 化hóa 也dã 。 準chuẩn 後hậu 文văn 謂vị 七thất 地địa 。 住trụ 於ư 滅diệt 定định 起khởi 殊thù 勝thắng 行hành 。 雖tuy 常thường 寂tịch 滅diệt 。 廣quảng 化hóa 眾chúng 生sanh 。 謂vị 八bát 地địa 能năng 於ư 一nhất 念niệm 。 而nhi 起khởi 智trí 業nghiệp 。 以dĩ 十Thập 力Lực 智trí 。 徧biến 不bất 可khả 說thuyết 。 大Đại 千Thiên 世Thế 界Giới 。 隨tùy 諸chư 眾chúng 生sanh 。 普phổ 皆giai 利lợi 樂lạc 。 九cửu 地địa 於ư 一nhất 剎sát 那na 頃khoảnh 。 於ư 不bất 可khả 說thuyết 。 許hứa 諸chư 世thế 界giới 中trung 。 隨tùy 諸chư 眾chúng 生sanh 。 所sở 有hữu 問vấn 難nan 。 一nhất 音âm 解giải 釋thích 普phổ 令linh 歡hoan 喜hỷ 。 即tức 此thử 義nghĩa 也dã 。

△# 五ngũ 寂tịch 滅diệt 忍nhẫn 。 三tam 。 初sơ 因nhân 果quả 對đối 辨biện 。

復phục 次thứ 寂tịch 滅diệt 忍nhẫn 者giả 。 佛Phật 與dữ 菩Bồ 薩Tát 。 同đồng 依y 此thử 忍nhẫn 。 金kim 剛cang 喻dụ 定định 。 住trụ 下hạ 忍nhẫn 位vị 。 名danh 為vi 菩Bồ 薩Tát 。 至chí 於ư 上thượng 忍nhẫn 。 名danh 一Nhất 切Thiết 智Trí 。 觀quán 勝thắng 義nghĩa 諦đế 。 斷đoạn 無vô 明minh 相tướng 。 是thị 為vi 等đẳng 覺giác 。 一nhất 相tướng 無vô 相tướng 。 平bình 等đẳng 無vô 二nhị 。 為vi 第đệ 十thập 一nhất 。

此thử 文văn 亦diệc 三tam 。

復phục 次thứ 下hạ 。 明minh 因nhân 果quả 同đồng 依y 也dã 。 謂vị 前tiền 忍nhẫn 則tắc 色sắc 心tâm 習tập 氣khí 皆giai 斷đoạn 。 猶do 是thị 能năng 所sở 未vị 忘vong 。 智trí 證chứng 未vị 泯mẫn 地địa 位vị 。 今kim 至chí 此thử 忍nhẫn 極cực 處xứ 。 生sanh 無vô 可khả 生sanh 。 滅diệt 無vô 可khả 滅diệt 。 心tâm 則tắc 無vô 一nhất 心tâm 而nhi 不bất 寂tịch 。 想tưởng 則tắc 無vô 一nhất 想tưởng 而nhi 不bất 滅diệt 。 寂tịch 亦diệc 無vô 寂tịch 。 滅diệt 亦diệc 無vô 滅diệt 。 無vô 寂tịch 亦diệc 無vô 。 無vô 滅diệt 亦diệc 無vô 。 亦diệc 無vô 亦diệc 無vô 。 是thị 謂vị 真chân 寂tịch 滅diệt 性tánh 。 佛Phật 之chi 所sở 已dĩ 證chứng 極cực 者giả 也dã 。 十Thập 地Địa 菩Bồ 薩Tát 將tương 證chứng 者giả 。 亦diệc 依y 此thử 忍nhẫn 希hy 至chí 。 故cố 云vân 同đồng 依y 此thử 忍nhẫn 。 此thử 如như 心tâm 經kinh 無vô 所sở 得đắc 義nghĩa 。 佛Phật 與dữ 菩Bồ 薩Tát 。 同đồng 依y 之chi 得đắc 證chứng 菩Bồ 提Đề 涅Niết 槃Bàn 也dã 。 金kim 剛cang 下hạ 。 明minh 優ưu 劣liệt 也dã 。 謂vị 此thử 定định 能năng 破phá 生sanh 相tương/tướng 無vô 明minh 。 堅kiên 利lợi 如như 金kim 剛cang 。 能năng 壞hoại 萬vạn 物vật 。 而nhi 萬vạn 物vật 不bất 能năng 壞hoại 金kim 剛cang 。 故cố 因nhân 果quả 同đồng 依y 此thử 忍nhẫn 。 共cộng 入nhập 金kim 剛cang 理lý 定định 。 然nhiên 約ước 修tu 證chứng 義nghĩa 說thuyết 。 故cố 有hữu 入nhập 定định 。 實thật 則tắc 入nhập 無vô 所sở 入nhập 。 斷đoạn 無vô 所sở 斷đoạn 也dã 。 忍nhẫn 分phần/phân 上thượng 下hạ 者giả 。 盖# 因nhân 果quả 既ký 爾nhĩ 兩lưỡng 分phần/phân 。 故cố 分phần/phân 極cực 證chứng 有hữu 兩lưỡng 異dị 。 是thị 以dĩ 無vô 間gian 道đạo 中trung 。 因nhân 位vị 攝nhiếp 故cố 。 乃nãi 名danh 下hạ 忍nhẫn 。 解giải 脫thoát 道đạo 中trung 。 果quả 位vị 攝nhiếp 故cố 。 方phương 名danh 上thượng 忍nhẫn 。 故cố 下hạ 忍nhẫn 即tức 菩Bồ 薩Tát 。 上thượng 忍nhẫn 即tức 佛Phật 也dã 。 問vấn 。 前tiền 之chi 四tứ 忍nhẫn 。 皆giai 分phần/phân 三tam 品phẩm 。 此thử 忍nhẫn 止chỉ 分phần/phân 上thượng 下hạ 。 無vô 等đẳng 覺giác 位vị 者giả 。 何hà 也dã 。 答đáp 。 前tiền 之chi 四tứ 忍nhẫn 俱câu 屬thuộc 因nhân 位vị 。 以dĩ 因nhân 位vị 。 有hữu 入nhập 住trụ 出xuất 之chi 三tam 心tâm 。 故cố 分phần/phân 下hạ 中trung 上thượng 之chi 三tam 忍nhẫn 。 此thử 忍nhẫn 則tắc 前tiền 心tâm 是thị 因nhân 。 後hậu 心tâm 即tức 佛Phật 。 以dĩ 闕khuyết 中trung 間gian 。 唯duy 分phần/phân 上thượng 下hạ 也dã 。 等đẳng 覺giác 一nhất 位vị 。 諸chư 經kinh 開khai 合hợp 不bất 同đồng 。 開khai 則tắc 乃nãi 十Thập 地Địa 之chi 勝thắng 進tiến 。 佛Phật 地địa 之chi 前tiền 相tương/tướng 。 中trung 間gian 優ưu 因nhân 齊tề 果quả 。 故cố 作tác 等đẳng 覺giác 一nhất 位vị 。 如như 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 如Như 來Lai 逆nghịch 流lưu 而nhi 出xuất 。 菩Bồ 薩Tát 順thuận 行hành 而nhi 至chí 。 覺giác 際tế 入nhập 交giao 。 名danh 為vi 等Đẳng 覺Giác 是thị 也dã 。 合hợp 則tắc 約ước 因nhân 。 則tắc 等đẳng 覺giác 合hợp 於ư 勝thắng 進tiến 。 約ước 果quả 則tắc 等đẳng 覺giác 合hợp 於ư 前tiền 相tương/tướng 。 此thử 盖# 因nhân 果quả 。 同đồng 依y 住trụ 心tâm 。 無vô 二nhị 別biệt 者giả 。 如như 今kim 經kinh 所sở 名danh 者giả 是thị 也dã 。 問vấn 。 今kim 經kinh 標tiêu 有hữu 等đẳng 覺giác 之chi 名danh 。 何hà 云vân 合hợp 耶da 。 答đáp 。 雖tuy 有hữu 等đẳng 覺giác 之chi 名danh 。 然nhiên 而nhi 忍nhẫn 分phần/phân 乎hồ 上thượng 下hạ 。 故cố 知tri 下hạ 忍nhẫn 十Thập 地Địa 等đẳng 覺giác 俱câu 攝nhiếp 。 此thử 中trung 上thượng 忍nhẫn 。 唯duy 攝nhiếp 佛Phật 果Quả 也dã 。 又hựu 勝thắng 進tiến 攝nhiếp 於ư 下hạ 忍nhẫn 。 前tiền 相tương/tướng 攝nhiếp 於ư 上thượng 忍nhẫn 。 如như 此thử 則tắc 知tri 等đẳng 覺giác 之chi 位vị 。 非phi 如như 別biệt 經kinh 開khai 顯hiển 明minh 矣hĩ 。 觀quán 勝thắng 下hạ 。 明minh 淺thiển 深thâm 也dã 。 謂vị 勝thắng 義nghĩa 諦đế 。 即tức 中Trung 道Đạo 妙diệu 理lý 。 當đương 人nhân 佛Phật 性tánh 也dã 。 諦đế 謂vị 勝thắng 義nghĩa 者giả 。 以dĩ 非phi 俗tục 非phi 真chân 。 即tức 俗tục 即tức 真chân 。 超siêu 情tình 離ly 謂vị 。 脫thoát 邊biên 冥minh 中trung 故cố 。 此thử 即tức 所sở 觀quán 實thật 相tướng 般Bát 若Nhã 。 觀quán 之chi 一nhất 字tự 。 能năng 觀quán 中trung 道đạo 妙diệu 智trí 。 所sở 謂vị 觀quán 照chiếu 般Bát 若Nhã 也dã 。 理lý 智trí 冥minh 合hợp 。 能năng 所sở 泯mẫn 忘vong 。 斯tư 為vi 得đắc 之chi 。 若nhược 約ước 十Thập 地Địa 所sở 證chứng 。 則tắc 此thử 等đẳng 覺giác 位vị 。 既ký 與dữ 第đệ 十Thập 地Địa 合hợp 同đồng 。 故cố 所sở 證chứng 理lý 。 即tức 十thập 種chủng 真Chân 如Như 中trung 。 第đệ 十thập 法pháp 自tự 在tại 所sở 依y 真Chân 如Như 。 然nhiên 此thử 真Chân 如Như 。 即tức 勝thắng 義nghĩa 諦đế 也dã 。 無vô 明minh 。 即tức 所sở 斷đoạn 惑hoặc 障chướng 。 約ước 此thử 等đẳng 覺giác 位vị 言ngôn 之chi 。 則tắc 此thử 無vô 明minh 。 即tức 生sanh 相tương/tướng 也dã 。 起khởi 信tín 云vân 。 覺giác 心tâm 初sơ 起khởi 。 心tâm 無vô 初sơ 相tương/tướng 。 以dĩ 遠viễn 離ly 微vi 細tế 念niệm 故cố 。 得đắc 見kiến 心tâm 性tánh 。 心tâm 即tức 常thường 住trụ 。 法pháp 相tướng 云vân 。 金kim 剛cang 道đạo 後hậu 異dị 熟thục 空không 。 據cứ 此thử 則tắc 識thức 與dữ 無vô 明minh 俱câu 根căn 本bổn 。 識thức 盡tận 則tắc 無vô 明minh 亦diệc 盡tận 矣hĩ 。 若nhược 約ước 十Thập 地Địa 分phần/phân 斷đoạn 之chi 惑hoặc 。 即tức 第đệ 十Thập 地Địa 之chi 一nhất 障chướng 二nhị 愚ngu 。 障chướng 即tức 於ư 諸chư 法pháp 。 中trung 不bất 得đắc 自tự 在tại 障chướng 。 二nhị 愚ngu 即tức 一nhất 大đại 神thần 通thông 愚ngu 。 二nhị 誤ngộ 入nhập 微vi 細tế 秘bí 密mật 愚ngu 。 盖# 法pháp 雲vân 等đẳng 覺giác 既ký 無vô 別biệt 開khai 之chi 名danh 。 則tắc 十Thập 地Địa 之chi 所sở 斷đoạn 證chứng 。 即tức 等đẳng 覺giác 之chi 所sở 斷đoạn 證chứng 者giả 也dã 。 十thập 一nhất 地địa 。 即tức 佛Phật 位vị 也dã 。 以dĩ 佛Phật 越việt 十Thập 地Địa 而nhi 獨độc 尊tôn 故cố 。 前tiền 之chi 因nhân 位vị 。 有hữu 斷đoạn 有hữu 證chứng 。 有hữu 能năng 有hữu 所sở 。 此thử 則tắc 無vô 明minh 即tức 明minh 。 泯mẫn 絕tuyệt 斷đoạn 證chứng 。 混hỗn 法Pháp 界Giới 以dĩ 為vi 體thể 。 故cố 云vân 一nhất 相tương/tướng 。 齊tề 生sanh 滅diệt 而nhi 圓viên 離ly 。 故cố 云vân 無vô 相tướng 。 舉cử 真chân 體thể 。 而nhi 生sanh 佛Phật 不bất 增tăng 不bất 減giảm 。 攝nhiếp 妙diệu 用dụng 。 而nhi 萬vạn 法pháp 非phi 有hữu 非phi 無vô 。 故cố 云vân 無vô 二nhị 。 此thử 則tắc 等đẳng 法pháp 性tánh 以dĩ 一nhất 如như 。 同đồng 真chân 際tế 而nhi 無vô 外ngoại 。 歸quy 無vô 所sở 得đắc 。 猶do 若nhược 虗hư 空không 。 問vấn 。 因nhân 果quả 止chỉ 一nhất 間gian 耳nhĩ 。 何hà 以dĩ 菩Bồ 薩Tát 觀quán 斷đoạn 有hữu 相tương/tướng 。 而nhi 佛Phật 界giới 無vô 相tướng 平bình 等đẳng 耶da 。 答đáp 。 顏nhan 子tử 豈khởi 非phi 亞# 聖thánh 乎hồ 。 然nhiên 於ư 聖thánh 人nhân 。 則tắc 天thiên 壤nhưỡng 懸huyền 絕tuyệt 。 菩Bồ 薩Tát 之chi 於ư 佛Phật 。 亦diệc 類loại 此thử 也dã 。 故cố 大đại 般Bát 若Nhã 云vân 。 十Thập 地Địa 聞văn 見kiến 佛Phật 性tánh 。 諸chư 佛Phật 如Như 來Lai 。 眼nhãn 見kiến 佛Phật 性tánh 。 又hựu 十Thập 地Địa 菩Bồ 薩Tát 。 名danh 有hữu 上thượng 士sĩ 。 佛Phật 名danh 無Vô 上Thượng 士Sĩ 。 又hựu 菩Bồ 薩Tát 如như 十thập 四tứ 夜dạ 月nguyệt 。 佛Phật 如như 十thập 五ngũ 夜dạ 月nguyệt 。 知tri 此thử 佛Phật 言ngôn 則tắc 因nhân 果quả 之chi 間gian 關quan 不bất 同đồng 。 明minh 矣hĩ 。

△# 二nhị 別biệt 明minh 果quả 相tương/tướng 。

一Nhất 切Thiết 智Trí 地địa 。 非phi 有hữu 非phi 無vô 。 湛trạm 然nhiên 清thanh 淨tịnh 。 無vô 來lai 無vô 去khứ 。 常thường 住trụ 不bất 變biến 。 同đồng 真chân 際tế 。 等đẳng 法pháp 性tánh 。 無vô 緣duyên 大đại 悲bi 。 常thường 化hóa 眾chúng 生sanh 。 乘thừa 一Nhất 切Thiết 智Trí 乘thừa 。 來lai 化hóa 三tam 界giới 。

上thượng 謂vị 因nhân 果quả 共cộng 依y 一nhất 忍nhẫn 。 故cố 約ước 定định 約ước 證chứng 淺thiển 深thâm 對đối 辦biện 。 此thử 則tắc 直trực 明minh 果quả 證chứng 。 豎thụ 窮cùng 橫hoạnh/hoành 徧biến 。 汪uông 洋dương 無vô 際tế 之chi 妙diệu 也dã 。 一Nhất 切Thiết 智Trí 者giả 。 謂vị 金kim 剛cang 下hạ 定định 。 但đãn 盡tận 心tâm 色sắc 麤thô 細tế 之chi 相tướng 。 不bất 得đắc 此thử 名danh 。 今kim 佛Phật 地địa 中trung 。 非phi 但đãn 盡tận 相tương/tướng 。 亦diệc 盡tận 無vô 相tướng 。 故cố 得đắc 此thử 名danh 。 可khả 謂vị 緣duyên 觀quán 雙song 忘vong 。 境cảnh 智trí 俱câu 寂tịch 也dã 。 真Chân 諦Đế 即tức 空không 。 俗tục 諦đế 即tức 有hữu 。 此thử 則tắc 雙song 超siêu 二nhị 諦đế 。 故cố 非phi 有hữu 無vô 。 湛trạm 然nhiên 清thanh 淨tịnh 。 即tức 絕tuyệt 待đãi 離ly 名danh 。 常thường 寂tịch 無vô 相tướng 之chi 謂vị 。 過quá 去khứ 名danh 去khứ 。 未vị 來lai 名danh 來lai 。 此thử 則tắc 不bất 離ly 當đương 念niệm 。 一nhất 際tế 平bình 等đẳng 。 故cố 無vô 去khứ 來lai 。 常thường 住trụ 不bất 變biến 。 即tức 不bất 生sanh 不bất 滅diệt 。 該cai 今kim 亘tuyên 古cổ 之chi 謂vị 。 徧biến 法Pháp 界Giới 而nhi 無vô 際tế 者giả 。 真chân 際tế 也dã 。 佛Phật 則tắc 法Pháp 身thân 周chu 徧biến 。 無vô 相tướng 無vô 名danh 。 故cố 云vân 同đồng 。 等đẳng 諸chư 緣duyên 而nhi 作tác 體thể 者giả 。 法pháp 性tánh 也dã 。 佛Phật 則tắc 真chân 智trí 融dung 通thông 。 非phi 一nhất 非phi 多đa 。 故cố 名danh 等đẳng 。 凡phàm 此thử 。 非phi 佛Phật 徹triệt 證chứng 窮cùng 源nguyên 真chân 修tu 惑hoặc 盡tận 者giả 。 其kỳ 孰thục 能năng 有hữu 一nhất 於ư 此thử 哉tai 。 無vô 緣duyên 下hạ 。 明minh 妙diệu 同đồng 萬vạn 物vật 也dã 。 謂vị 極cực 證chứng 於ư 解giải 脫thoát 道đạo 中trung 。 逆nghịch 流lưu 而nhi 出xuất 。 妙diệu 同đồng 萬vạn 物vật 之chi 事sự 。 因nhân 位vị 利lợi 生sanh 。 未vị 免miễn 作tác 意ý 。 即tức 不bất 動động 地địa 後hậu 。 無vô 功công 用dụng 道đạo 。 雖tuy 云vân 無vô 緣duyên 。 亦diệc 約ước 分phần/phân 證chứng 而nhi 說thuyết 。 唯duy 佛Phật 等đẳng 生sanh 界giới 以dĩ 一nhất 如như 。 觀quán 一nhất 切thiết 而nhi 愍mẫn 恤tuất 。 無vô 緣duyên 慮lự 之chi 悲bi 心tâm 。 如như 一nhất 月nguyệt 映ánh 萬vạn 水thủy 。 故cố 云vân 無vô 緣duyên 。 大đại 悲bi 。 謂vị 之chi 無vô 緣duyên 者giả 。 即tức 何hà 思tư 何hà 慮lự 之chi 妙diệu 者giả 。 悲bi 至chí 於ư 無vô 緣duyên 。 孰thục 有hữu 加gia 於ư 此thử 哉tai 。 一Nhất 切Thiết 智Trí 乘thừa 。 即tức 真chân 知tri 真chân 見kiến 一nhất 佛Phật 乘thừa 。 如Như 來Lai 乘thừa 此thử 一Nhất 乘Thừa 。 故cố 普phổ 令linh 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 同đồng 得đắc 滅diệt 度độ 也dã 。 言ngôn 常thường 化hóa 又hựu 言ngôn 來lai 化hóa 者giả 。

時thời 無vô 間gian 歇hiết 。 人nhân 欲dục 普phổ 度độ 。 故cố 云vân 常thường 化hóa 。 出xuất 真chân 兆triệu 聖thánh 。 興hưng 慈từ 利lợi 物vật 。 故cố 云vân 來lai 化hóa 。 問vấn 。 佛Phật 必tất 欲dục 化hóa 眾chúng 生sanh 者giả 。 為vi 有hữu 昔tích 緣duyên 化hóa 耶da 。 為vi 法pháp 爾nhĩ 如như 斯tư 耶da 。 答đáp 。 昔tích 緣duyên 法pháp 爾nhĩ 。 二nhị 俱câu 不bất 偏thiên 。 論luận 其kỳ 所sở 化hóa 。 不bất 無vô 昔tích 緣duyên 。 故cố 曰viết 非phi 昔tích 緣duyên 無vô 以dĩ 導đạo 心tâm 矣hĩ 。 心tâm 佛Phật 眾chúng 生sanh 。 法pháp 無vô 差sai 別biệt 。 故cố 如Như 來Lai 初sơ 成thành 佛Phật 時thời 。 普phổ 見kiến 眾chúng 生sanh 。 俱câu 成thành 正chánh 覺giác 。 盖# 以dĩ 佛Phật 所sở 證chứng 者giả 。 總tổng 在tại 眾chúng 生sanh 心tâm 中trung 。 既ký 佛Phật 證chứng 生sanh 心tâm 。 生sanh 在tại 佛Phật 內nội 。 故cố 生sanh 佛Phật 互hỗ 相tương 在tại 時thời 。 各các 實thật 非phi 虗hư 。 因nhân 果quả 交giao 澈triệt 。 故cố 眾chúng 生sanh 心tâm 中trung 佛Phật 。 為vi 佛Phật 心tâm 中trung 眾chúng 生sanh 說thuyết 法Pháp 。 教giáo 化hóa 佛Phật 心tâm 中trung 眾chúng 生sanh 。 受thọ 眾chúng 生sanh 心tâm 中trung 。 佛Phật 說thuyết 法pháp 教giáo 化hóa 矣hĩ 。 此thử 雖tuy 圓viên 教giáo 意ý 。 亦diệc 此thử 無vô 緣duyên 化hóa 生sanh 之chi 大đại 旨chỉ 。 不bất 然nhiên 。 佛Phật 化hóa 眾chúng 生sanh 。 雖tuy 如như 鏡kính 像tượng 無vô 心tâm 。 而nhi 能năng 所sở 必tất 有hữu 相tương/tướng 矣hĩ 。 何hà 謂vị 無vô 緣duyên 哉tai 。

△# 三tam 依y 宗tông 明minh 異dị 。 三tam 。 初sơ 指chỉ 攝nhiếp 生sanh 分phân 齊tề 。

善thiện 男nam 子tử 。 諸chư 眾chúng 生sanh 類loại 。 一nhất 切thiết 煩phiền 惱não 。 業nghiệp 異dị 熟thục 果quả 。 二nhị 十thập 二nhị 根căn 。 不bất 出xuất 三tam 界giới 。 諸chư 佛Phật 示thị 導đạo 。 應ứng 化hóa 法Pháp 身thân 。 亦diệc 不bất 離ly 此thử 。

上thượng 云vân 來lai 化hóa 三tam 界giới 。 即tức 佛Phật 是thị 能năng 化hóa 。 三tam 界giới 眾chúng 生sanh 為vi 所sở 化hóa 。 故cố 此thử 明minh 之chi 。 眾chúng 生sanh 類loại 者giả 。 即tức 十thập 二nhị 類loại 生sanh 。 煩phiền 惱não 即tức 無vô 明minh 。 貪tham 等đẳng 業nghiệp 。 即tức 善thiện 惡ác 不bất 動động 等đẳng 三tam 。 異dị 熟thục 果quả 者giả 。 唯duy 識thức 謂vị 有hữu 漏lậu 。 善thiện 不bất 善thiện 法pháp 。 所sở 招chiêu 隔cách 世thế 。 自tự 相tương 續tục 身thân 。 異dị 熟thục 無vô 記ký 。 即tức 前tiền 世thế 造tạo 業nghiệp 。 今kim 世thế 受thọ 果quả 。 今kim 世thế 造tạo 業nghiệp 。 來lai 世thế 受thọ 果quả 。 異dị 時thời 而nhi 熟thục 。 名danh 為vi 異dị 熟thục 。 或hoặc 因nhân 通thông 善thiện 惡ác 。 果quả 唯duy 無vô 記ký 。 異dị 類loại 而nhi 熟thục 。 名danh 為vi 異dị 熟thục 。 此thử 上thượng 二nhị 解giải 。 異dị 通thông 因nhân 果quả 。 或hoặc 善thiện 惡ác 業nghiệp 。 未vị 得đắc 果quả 時thời 。 與dữ 取thủ 果quả 用dụng 。 至chí 得đắc 果quả 時thời 。 與dữ 與dữ 果quả 用dụng 。 取thủ 果quả 與dữ 果quả 。 功công 用dụng 有hữu 殊thù 。 名danh 之chi 為vi 異dị 。 復phục 是thị 能năng 熟thục 。 變biến 令linh 熟thục 故cố 。 異dị 即tức 是thị 熟thục 。 名danh 為vi 異dị 熟thục 。 二nhị 十thập 二nhị 根căn 者giả 。 謂vị 眼nhãn 等đẳng 六lục 根căn 。 苦khổ 樂lạc 憂ưu 喜hỷ 捨xả 五ngũ 。 男nam 女nữ 命mạng 三tam 。 信tín 進tiến 念niệm 定định 慧tuệ 五ngũ 。 共cộng 成thành 十thập 九cửu 根căn 。 未vị 知tri 根căn 。 欲dục 知tri 根căn 。 已dĩ 知tri 根căn 。 成thành 二nhị 十thập 二nhị 根căn 。 前tiền 二nhị 十thập 一nhất 根căn 。 不bất 出xuất 分phân 段đoạn 三tam 界giới 。 後hậu 已dĩ 知tri 根căn 。 不bất 出xuất 變biến 易dị 三tam 界giới 。 上thượng 即tức 所sở 化hóa 分phân 齊tề 。 下hạ 明minh 能năng 化hóa 也dã 。 諸chư 佛Phật 等đẳng 者giả 。 以dĩ 法Pháp 身thân 即tức 應ứng 化hóa 故cố 。 眾chúng 生sanh 既ký 在tại 三tam 界giới 。 佛Phật 以dĩ 大đại 悲bi 。 而nhi 拔bạt 濟tế 之chi 。 所sở 謂vị 眾chúng 生sanh 有hữu 病bệnh 。 佛Phật 亦diệc 有hữu 病bệnh 。 菩Bồ 薩Tát 病bệnh 者giả 。 從tùng 大đại 悲bi 起khởi 。 故cố 不bất 離ly 此thử 。 然nhiên 與dữ 憂ưu 民dân 之chi 憂ưu 。 樂nhạo/nhạc/lạc 民dân 之chi 樂lạc 。 同đồng 民dân 患hoạn 者giả 。 相tương/tướng 類loại 矣hĩ 。

△# 二nhị 斥xích 邪tà 說thuyết 難nạn/nan 憑bằng 。

若nhược 有hữu 說thuyết 言ngôn 。 於ư 三tam 界giới 外ngoại 別biệt 更cánh 有hữu 一nhất 眾chúng 生sanh 界giới 者giả 。 即tức 是thị 外ngoại 道đạo 大đại 有hữu 經kinh 說thuyết 。

上thượng 明minh 所sở 化hóa 能năng 化hóa 。 皆giai 不bất 離ly 三tam 界giới 。 然nhiên 則tắc 法Pháp 身thân 即tức 應ứng 化hóa 。 而nhi 界giới 外ngoại 即tức 界giới 內nội 也dã 。 而nhi 謂vị 界giới 外ngoại 復phục 有hữu 眾chúng 生sanh 可khả 化hóa 者giả 。 此thử 外ngoại 道đạo 說thuyết 。 非phi 佛Phật 正chánh 說thuyết 也dã 。 盖# 真chân 體thể 無vô 外ngoại 。 而nhi 三tam 界giới 亦diệc 無vô 外ngoại 。 此thử 佛Phật 之chi 正chánh 談đàm 。 若nhược 謂vị 三tam 界giới 有hữu 外ngoại 。 而nhi 真chân 法pháp 性tánh 體thể 。 豈khởi 亦diệc 有hữu 外ngoại 乎hồ 。 大đại 般Bát 若Nhã 云vân 。 我ngã 今kim 此thử 身thân 。 即tức 是thị 法Pháp 身thân 。 亦diệc 應ưng 云vân 。 今kim 此thử 三tam 界giới 。 即tức 是thị 法Pháp 界Giới 。 外ngoại 道đạo 豈khởi 知tri 哉tai 。 起khởi 信tín 亦diệc 有hữu 此thử 破phá 意ý 。 但đãn 小tiểu 為vi 異dị 。 故cố 彼bỉ 文văn 云vân 。 五ngũ 者giả 聞văn 修tu 多đa 羅la 說thuyết 。 依y 如Như 來Lai 藏tạng 。 故cố 有hữu 生sanh 死tử 。 依y 如Như 來Lai 藏tạng 。 故cố 有hữu 涅Niết 槃Bàn 。 以dĩ 不bất 解giải 故cố 。 謂vị 眾chúng 生sanh 有hữu 始thỉ 。 以dĩ 見kiến 始thỉ 故cố 。 復phục 謂vị 如Như 來Lai 。 所sở 得đắc 涅Niết 槃Bàn 。 有hữu 其kỳ 終chung 盡tận 。 還hoàn 作tác 眾chúng 生sanh 。 云vân 何hà 對đối 治trị 。 以dĩ 如Như 來Lai 藏tạng 無vô 前tiền 際tế 故cố 。 無vô 明minh 之chi 相tướng 亦diệc 無vô 有hữu 始thỉ 。 若nhược 說thuyết 三tam 界giới 外ngoại 。 更cánh 有hữu 眾chúng 生sanh 始thỉ 起khởi 者giả 。 即tức 是thị 外ngoại 道đạo 經kinh 說thuyết 。 然nhiên 衛vệ 世thế 即tức 外ngoại 道đạo 。 說thuyết 有hữu 六lục 諦đế 。 大đại 有hữu 經kinh 。 是thị 其kỳ 一nhất 諦đế 。 彼bỉ 經kinh 說thuyết 云vân 。 此thử 三tam 界giới 外ngoại 。 別biệt 有hữu 世thế 界giới 。 故cố 佛Phật 今kim 破phá 斥xích 如như 此thử 。 古cổ 疏sớ/sơ 云vân 。 理lý 實thật 而nhi 論luận 。 若nhược 言ngôn 界giới 外ngoại 有hữu 眾chúng 生sanh 。 即tức 同đồng 外ngoại 道đạo 。 若nhược 言ngôn 界giới 外ngoại 無vô 眾chúng 生sanh 。 即tức 同đồng 二Nhị 乘Thừa 。 諸chư 佛Phật 菩Bồ 薩Tát 見kiến 者giả 。 即tức 不bất 有hữu 不bất 無vô 。 不bất 有hữu 不bất 無vô 。 即tức 非phi 如như 非phi 異dị 。 非phi 如như 非phi 異dị 。 即tức 不bất 如như 三tam 界giới 。 見kiến 於ư 三tam 界giới 。 如như 此thử 等đẳng 事sự 。 佛Phật 於ư 法Pháp 華Hoa 經Kinh 中trung 。 方phương 顯hiển 了liễu 說thuyết 。 古cổ 疏sớ/sơ 亦diệc 有hữu 問vấn 答đáp 。 并tinh 錄lục 於ư 此thử 。 故cố 彼bỉ 問vấn 云vân 。 界giới 外ngoại 實thật 無vô 眾chúng 生sanh 耶da 。 答đáp 。 聖thánh 教giáo 不bất 同đồng 。 有hữu 無vô 異dị 說thuyết 。 此thử 經Kinh 則tắc 云vân 。 三tam 界giới 外ngoại 無vô 眾chúng 生sanh 。 餘dư 經kinh 則tắc 有hữu 。 法pháp 華hoa 云vân 。 餘dư 國quốc 作tác 佛Phật 。 三tam 百bách 繇# 旬tuần 外ngoại 。 權quyền 置trí 化hóa 城thành 。 淨tịnh 名danh 曰viết 。 上thượng 方phương 界giới 分phần/phân 。 度độ 如như 四tứ 十thập 二nhị 。 恆Hằng 沙sa 佛Phật 土độ 。 有hữu 佛Phật 國quốc 名danh 香hương 積tích 。 若nhược 界giới 外ngoại 無vô 人nhân 。 豈khởi 容dung 三tam 界giới 內nội 上thượng 方phương 有hữu 爾nhĩ 許hứa 佛Phật 土độ 耶da 。 故cố 知tri 亦diệc 有hữu 。 問vấn 。 此thử 經Kinh 云vân 無vô 。 餘dư 經Kinh 云vân 有hữu 。 如như 何hà 會hội 通thông 。 答đáp 。 此thử 中trung 云vân 無vô 。 無vô 分phân 段đoạn 生sanh 死tử 眾chúng 生sanh 。 餘dư 經Kinh 云vân 有hữu 。 有hữu 變biến 易dị 生sanh 死tử 眾chúng 生sanh 。 故cố 大đại 論luận 云vân 。 聲Thanh 聞Văn 生sanh 界giới 外ngoại 。 白bạch 銀ngân 世thế 界giới 。 無vô 煩phiền 惱não 名danh 。 只chỉ 約ước 無vô 煩phiền 惱não 。 即tức 云vân 無vô 眾chúng 生sanh 。 而nhi 聲Thanh 聞Văn 無vô 明minh 未vị 斷đoạn 。 豈khởi 實thật 無vô 耶da 。 此thử 文văn 正chánh 是thị 通thông 教giáo 意ý 。 偏thiên 論luận 界giới 內nội 煩phiền 惱não 眾chúng 生sanh 也dã 。

△# 三tam 引dẫn 昔tích 說thuyết 證chứng 今kim 。

大đại 王vương 。 我ngã 常thường 語ngữ 諸chư 眾chúng 生sanh 。 但đãn 斷đoạn 三tam 界giới 無vô 明minh 盡tận 者giả 。 即tức 名danh 為vi 佛Phật 。 自tự 性tánh 清thanh 淨tịnh 。 名danh 本bổn 覺giác 性tánh 。 即tức 是thị 諸chư 佛Phật 。 一Nhất 切Thiết 智Trí 智Trí 。 由do 此thử 得đắc 為vi 。 眾chúng 生sanh 之chi 本bổn 。 亦diệc 是thị 諸chư 佛Phật 。 菩Bồ 薩Tát 行hành 本bổn 。

無vô 明minh 為vi 惑hoặc 業nghiệp 果quả 報báo 之chi 本bổn 。 故cố 斷đoạn 盡tận 即tức 名danh 為vi 佛Phật 也dã 。 起khởi 信tín 云vân 。 當đương 知tri 無vô 明minh 。 能năng 生sanh 一nhất 切thiết 染nhiễm 法pháp 。 以dĩ 一nhất 切thiết 染nhiễm 法pháp 。 皆giai 是thị 不bất 覺giác 相tương/tướng 故cố 。 然nhiên 此thử 無vô 明minh 。 從tùng 何hà 而nhi 有hữu 耶da 。 以dĩ 依y 如Như 來Lai 藏tạng 故cố 。 有hữu 生sanh 滅diệt 心tâm 。 此thử 心tâm 從tùng 本bổn 以dĩ 來lai 。 念niệm 念niệm 相tương 續tục 。 未vị 曾tằng 離ly 念niệm 。 故cố 說thuyết 無vô 始thỉ 無vô 明minh 。 若nhược 得đắc 無vô 念niệm 者giả 。 則tắc 無vô 明minh 實thật 相tướng 。 即tức 佛Phật 性tánh 矣hĩ 。 故cố 名danh 為vi 佛Phật 。 自tự 性tánh 下hạ 。 明minh 正chánh 因nhân 佛Phật 性tánh 。 謂vị 真chân 體thể 離ly 妄vọng 。 非phi 假giả 斷đoạn 證chứng 。 本bổn 自tự 覺giác 故cố 。 名danh 曰viết 本bổn 覺giác 。 起khởi 信tín 云vân 。 所sở 言ngôn 覺giác 義nghĩa 者giả 。 謂vị 心tâm 體thể 離ly 念niệm 。 離ly 念niệm 相tương/tướng 者giả 。 等đẳng 虗hư 空không 界giới 。 無vô 所sở 不bất 徧biến 。 法Pháp 界Giới 一nhất 相tướng 。 即tức 是thị 如Như 來Lai 。 平bình 等đẳng 法Pháp 身thân 。 依y 此thử 法Pháp 身thân 。 說thuyết 名danh 本bổn 覺giác 。 此thử 之chi 謂vị 也dã 。 無vô 明minh 斷đoạn 盡tận 。 覺giác 證chứng 心tâm 源nguyên 。 故cố 名danh 佛Phật 智trí 。 到đáo 此thử 則tắc 始thỉ 本bổn 不bất 二nhị 。 名danh 究cứu 竟cánh 覺giác 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 無vô 始thỉ 已dĩ 來lai 。 本bổn 行hạnh 事sự 業nghiệp 。 當đương 體thể 無vô 非phi 性tánh 德đức 。 故cố 為vi 生sanh 本bổn 。 因nhân 修tu 果quả 證chứng 。 即tức 此thử 便tiện 是thị 面diện 目mục 。 故cố 為vi 行hành 本bổn 。 故cố 知tri 三tam 界giới 唯duy 心tâm 。 萬vạn 法pháp 同đồng 體thể 。 盡tận 此thử 則tắc 覺giác 齊tề 佛Phật 覺giác 。 自tự 性tánh 清thanh 淨tịnh 。 言ngôn 為vi 生sanh 本bổn 。 為vi 行hành 本bổn 。 皆giai 非phi 物vật 也dã 。 豈khởi 容dung 圓viên 滿mãn 具cụ 足túc 之chi 理lý 。 而nhi 更cánh 有hữu 三tam 界giới 外ngoại 眾chúng 生sanh 可khả 化hóa 耶da 。 然nhiên 則tắc 說thuyết 三tam 界giới 外ngoại 有hữu 眾chúng 生sanh 者giả 。 真chân 邪tà 說thuyết 也dã 。

△# 三tam 總tổng 結kết 。

是thị 為vi 菩Bồ 薩Tát 。 本bổn 所sở 修tu 行hành 。 五ngũ 忍Nhẫn 法Pháp 中trung 。 十thập 四tứ 忍nhẫn 也dã 。

合hợp 之chi 則tắc 五ngũ 。 開khai 之chi 十thập 四tứ 。 一nhất 切thiết 菩Bồ 薩Tát 。 修tu 證chứng 之chi 相tướng 。 不bất 出xuất 於ư 此thử 。 故cố 結kết 云vân 是thị 為vi 等đẳng 。

△# 二nhị 答đáp 後hậu 問vấn 兼kiêm 自tự 利lợi 。 二nhị 。 初sơ 總tổng 牒điệp 前tiền 問vấn 。

佛Phật 言ngôn 。

大đại 王vương 。 汝nhữ 先tiên 問vấn 言ngôn 。 菩Bồ 薩Tát 云vân 何hà 。 化hóa 眾chúng 生sanh 者giả 。

繇# 前tiền 匿nặc 王vương 第đệ 三tam 問vấn 云vân 。 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 護hộ 十Thập 地Địa 行hành 。 云vân 何hà 化hóa 眾chúng 生sanh 。 故cố 此thử 牒điệp 之chi 。 問vấn 。 護hộ 十Thập 地Địa 行hành 。 必tất 化hóa 眾chúng 生sanh 者giả 。 何hà 也dã 。 答đáp 。 十Thập 地Địa 行hành 是thị 菩Bồ 薩Tát 本bổn 業nghiệp 。 本bổn 業nghiệp 以dĩ 大đại 悲bi 為vi 首thủ 。 能năng 行hành 大đại 悲bi 。 教giáo 化hóa 眾chúng 生sanh 。 則tắc 地địa 行hành 清thanh 淨tịnh 廣quảng 大đại 。 是thị 為vi 不bất 失thất 。 豈khởi 同đồng 二Nhị 乘Thừa 沉trầm 空không 。 凡phàm 夫phu 躭đam 有hữu 耶da 。

△# 二nhị 再tái 為vi 垂thùy 答đáp 。 三tam 。 初sơ 略lược 標tiêu 地địa 行hành 。

菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 應ưng 如như 是thị 化hóa 。 從tùng 初sơ 一nhất 地địa 至chí 後hậu 一nhất 地địa 。 自tự 所sở 行hành 處xứ 及cập 佛Phật 行hạnh 處xứ 。 一nhất 切thiết 知tri 見kiến 故cố 。

菩Bồ 薩Tát 下hạ 。 明minh 行hành 所sở 依y 。 謂vị 從tùng 歡Hoan 喜Hỷ 地Địa 。 乃nãi 至chí 法Pháp 雲Vân 地địa 。 此thử 十Thập 地Địa 位vị 。 即tức 教giáo 化hóa 眾chúng 生sanh 。 清thanh 淨tịnh 業nghiệp 行hành 之chi 所sở 依y 也dã 。 如như 所sở 謂vị 住trụ 生sanh 功công 德đức 名danh 為vi 地địa 。 然nhiên 為vi 舉cử 十Thập 地Địa 。 不bất 言ngôn 三tam 賢hiền 佛Phật 住trụ 者giả 。 盖# 以dĩ 三tam 賢hiền 非phi 聖thánh 。 未vị 證chứng 真Chân 如Như 。 非phi 所sở 依y 處xứ 。 佛Phật 位vị 已dĩ 圓viên 。 所sở 證chứng 至chí 極cực 。 無vô 修tu 行hành 相tương/tướng 。 故cố 特đặc 舉cử 十Thập 地Địa 。 良lương 在tại 此thử 也dã 。 自tự 所sở 下hạ 。 簡giản 明minh 二nhị 行hành 。 自tự 所sở 行hành 處xứ 。 即tức 十Thập 地Địa 境cảnh 。 所sở 謂vị 初Sơ 地Địa 輪Luân 王Vương 。 二nhị 地địa 忉Đao 利Lợi 。 乃nãi 至chí 法Pháp 雲Vân 四tứ 禪thiền 。 及cập 初Sơ 地Địa 行hành 檀đàn 。 二nhị 地địa 持trì 戒giới 。 乃nãi 至chí 十Thập 地Địa 。 智trí 證chứng 等đẳng 是thị 。 及cập 者giả 。 兼kiêm 也dã 。 並tịnh 也dã 。 佛Phật 所sở 行hành 處xứ 。 謂vị 妙diệu 覺giác 地địa 境cảnh 。 則tắc 無vô 緣duyên 大đại 悲bi 。 常thường 化hóa 眾chúng 生sanh 。 共cộng 證chứng 實thật 相tướng 也dã 。 一nhất 切thiết 知tri 見kiến 者giả 。 謂vị 三tam 智trí 開khai 發phát 名danh 佛Phật 知tri 。 五ngũ 眼nhãn 圓viên 明minh 名danh 佛Phật 見kiến 。 此thử 見kiến 則tắc 無vô 所sở 不bất 見kiến 。 此thử 知tri 則tắc 無vô 所sở 不bất 知tri 。 知tri 見kiến 如như 此thử 。 故cố 自tự 他tha 行hành 業nghiệp 。 寧ninh 不bất 清thanh 淨tịnh 哉tai 。

△# 二nhị 廣quảng 申thân 義nghĩa 相tương/tướng 。 十thập 。 初sơ 歡Hoan 喜Hỷ 地Địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 百bách 佛Phật 剎sát 。 作tác 贍Thiệm 部Bộ 洲Châu 轉Chuyển 輪Luân 聖Thánh 王Vương 。 修tu 百Bách 法Pháp 明Minh 門Môn 。 以dĩ 檀Đàn 波Ba 羅La 蜜Mật 多đa 。 住trụ 平bình 等đẳng 心tâm 。 化hóa 四tứ 天thiên 下hạ 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

此thử 初sơ 住trụ 剎sát 權quyền 現hiện 也dã 。 古cổ 疏sớ/sơ 謂vị 國quốc 土độ 有hữu 三tam 。 一nhất 說thuyết 法Pháp 國quốc 土độ 。 百bách 億ức 日nhật 月nguyệt 。 化hóa 小Tiểu 乘Thừa 。 二nhị 神thần 通thông 國quốc 土độ 。 億ức 億ức 日nhật 月nguyệt 。 化hóa 中trung 乘thừa 。 三tam 智trí 慧tuệ 國quốc 土độ 。 無vô 量lượng 世thế 界giới 。 化hóa 菩Bồ 薩Tát 。 此thử 則tắc 智trí 慧tuệ 為vi 上thượng 。 神thần 通thông 次thứ 之chi 。 說thuyết 法Pháp 為vi 下hạ 。 此thử 一nhất 往vãng 言ngôn 之chi 。 實thật 則tắc 說thuyết 法Pháp 通thông 三tam 。 神thần 通thông 但đãn 二nhị 。 智trí 慧tuệ 唯duy 一nhất 。 安an 有hữu 下hạ 土thổ/độ 而nhi 不bất 神thần 通thông 。 寂tịch 光quang 而nhi 不bất 說thuyết 法Pháp 者giả 乎hồ 。 故cố 楞lăng 伽già 明minh 法pháp 佛Phật 有hữu 說thuyết 也dã 。 住trụ 百bách 佛Phật 剎sát 者giả 。 即tức 說thuyết 法Pháp 土thổ/độ 也dã 。 贍thiệm 部bộ 。 即tức 南Nam 閻Diêm 浮Phù 提Đề 。 以dĩ 此thử 洲châu 勝thắng 三tam 洲châu 。 多đa 佛Phật 出xuất 世thế 。 有hữu 大Đại 乘Thừa 根căn 器khí 眾chúng 生sanh 。 入nhập 道Đạo 場Tràng 故cố 。 輪Luân 王Vương 有hữu 四tứ 。 舊cựu 說thuyết 此thử 即tức 鐵thiết 輪Luân 王Vương 。 然nhiên 瓔anh 珞lạc 上thượng 品phẩm 十Thập 善Thiện 作tác 鐵thiết 輪Luân 王Vương 。 化hóa 一nhất 天thiên 下hạ 。 此thử 經Kinh 亦diệc 然nhiên 。 天thiên 台thai 判phán 為vi 圓viên 教giáo 。 十Thập 地Địa 經Kinh 云vân 。 初Sơ 地Địa 菩Bồ 薩Tát 。 作tác 鐵thiết 輪Luân 王Vương 。 天thiên 台thai 判phán 為vi 別biệt 教giáo 。 此thử 判phán 似tự 未vị 足túc 憑bằng 。 然nhiên 既ký 云vân 住trụ 百bách 佛Phật 剎sát 。 則tắc 轉Chuyển 輪Luân 聖Thánh 王Vương 。 合hợp 是thị 權quyền 現hiện 金Kim 輪Luân 聖Thánh 主Chủ 耳nhĩ 。 豈khởi 以dĩ 一nhất 贍thiệm 部bộ 可khả 礙ngại 哉tai 。 故cố 瓔anh 珞lạc 云vân 。 初Sơ 地Địa 已dĩ 上thượng 作tác 琉lưu 璃ly 王vương 。 據cứ 此thử 非phi 止chỉ 金kim 輪luân 為vi 極cực 也dã 。 況huống 秦tần 譯dịch 又hựu 作tác 四Tứ 天Thiên 王Vương 乎hồ 。 然nhiên 十Thập 地Địa 瓔anh 珞lạc 。 約ước 金kim 銀ngân 銅đồng 鐵thiết 。 四tứ 輪luân 寄ký 住trụ 。 可khả 如như 前tiền 說thuyết 。 今kim 既ký 輪Luân 王Vương 。 秦tần 譯dịch 四Tứ 天Thiên 王Vương 。 又hựu 順thuận 次thứ 序tự 也dã 。 以dĩ 二nhị 地địa 寄ký 忉Đao 利Lợi 天thiên 故cố 。 又hựu 不bất 必tất 拘câu 於ư 。 轉Chuyển 輪Luân 聖Thánh 王Vương 。 為vi 鐵thiết 輪luân 矣hĩ 。 思tư 之chi 。 修tu 百bách 下hạ 。 明minh 修tu 行hành 也dã 。 此thử 自tự 利lợi 行hành 。 所sở 謂vị 百bách 法pháp 者giả 。 於ư 十Thập 善Thiện 中trung 。 一nhất 一nhất 更cánh 明minh 十Thập 善Thiện 故cố 。 言ngôn 明minh 門môn 者giả 。 地địa 上thượng 以dĩ 無vô 分phân 別biệt 。 智trí 修tu 行hành 故cố 。 即tức 此thử 百bách 法pháp 。 一nhất 一nhất 能năng 出xuất 無vô 量lượng 利lợi 他tha 功công 德đức 故cố 。 華hoa 嚴nghiêm 初Sơ 地Địa 。 亦diệc 發phát 十thập 種chủng 大đại 願nguyện 度độ 生sanh 。 又hựu 非phi 止chỉ 百bách 法pháp 行hành 業nghiệp 也dã 。 以dĩ 檀đàn 下hạ 。 明minh 化hóa 生sanh 也dã 。 此thử 利lợi 他tha 行hành 。 然nhiên 萬vạn 行hạnh 首thủ 明minh 檀đàn 度độ 者giả 。 盖# 以dĩ 一nhất 檀đàn 行hành 。 兼kiêm 包bao 萬vạn 行hạnh 耳nhĩ 。 故cố 彌Di 勒Lặc 頌tụng 云vân 。 檀đàn 義nghĩa 攝nhiếp 於ư 六lục 。 資tư 生sanh 無vô 畏úy 法pháp 。 此thử 中trung 一nhất 二nhị 三tam 。 是thị 名danh 修Tu 行Hành 住Trụ 。 此thử 言ngôn 檀đàn 之chi 一nhất 法pháp 。 略lược 攝nhiếp 六Lục 度Độ 。 資tư 生sanh 。 即tức 財tài 施thí 。 兼kiêm 內nội 外ngoại 財tài 。 此thử 布bố 施thí 度độ 。 無vô 畏úy 。 即tức 無vô 畏úy 施thí 。 攝nhiếp 持trì 戒giới 忍nhẫn 辱nhục 二nhị 度độ 。 以dĩ 繇# 戒giới 忍nhẫn 。 方phương 得đắc 無vô 畏úy 故cố 。 法pháp 即tức 法Pháp 施thí 。 此thử 攝nhiếp 精tinh 進tấn 禪thiền 定định 。 智trí 慧tuệ 三tam 度độ 。 以dĩ 不bất 退thoái 不bất 亂loạn 不bất 癡si 。 即tức 能năng 法Pháp 施thí 故cố 。 一nhất 度độ 攝nhiếp 六Lục 度Độ 如như 此thử 。 則tắc 知tri 檀đàn 度độ 亦diệc 總tổng 攝nhiếp 萬vạn 行hạnh 矣hĩ 。 然nhiên 究cứu 論luận 檀đàn 度độ 。 必tất 內nội 捨xả 六lục 根căn 。 外ngoại 捨xả 六lục 塵trần 。 中trung 捨xả 六lục 識thức 。 外ngoại 捨xả 萬vạn 法pháp 。 斯tư 是thị 行hành 檀đàn 彼bỉ 岸ngạn 之chi 行hành 。 而nhi 眾chúng 生sanh 卒tuất 爾nhĩ 不bất 能năng 。 故cố 先tiên 以dĩ 施thí 財tài 一nhất 法pháp 發phát 起khởi 。 且thả 捨xả 財tài 最tối 難nạn/nan 。 始thỉ 而nhi 勉miễn 強cường/cưỡng 。 終chung 而nhi 泰thái 然nhiên 。 馴# 至chí 三tam 輪luân 體thể 空không 。 不bất 住trụ 相tương/tướng 行hành 施thí 福phước 德đức 。 如như 虗hư 空không 不bất 可khả 得đắc 思tư 量lượng 。 斯tư 施thí 財tài 妙diệu 行hạnh 也dã 。 財tài 施thí 既ký 成thành 。 則tắc 心tâm 境cảnh 萬vạn 法pháp 亦diệc 捨xả 。 從tùng 此thử 一nhất 道đạo 而nhi 登đăng 彼bỉ 岸ngạn 。 此thử 初Sơ 地Địa 寄ký 位vị 所sở 行hành 檀đàn 法pháp 。 下hạ 明minh 能năng 行hành 施thí 心tâm 。 住trụ 平bình 等đẳng 忍nhẫn 者giả 。 謂vị 無vô 自tự 他tha 相tương/tướng 。 以dĩ 行hành 檀đàn 則tắc 財tài 無vô 偏thiên 黨đảng 。 化hóa 生sanh 則tắc 一nhất 道đạo 齊tề 觀quán 。 無vô 不bất 如như 意ý 饒nhiêu 益ích 。 故cố 得đắc 化hóa 四tứ 天thiên 下hạ 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 此thử 乃nãi 寄ký 位vị 化hóa 生sanh 。 護hộ 初Sơ 地Địa 行hành 也dã 。

△# 二nhị 離ly 垢cấu 地địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 千thiên 佛Phật 剎sát 。 作tác 忉Đao 利Lợi 天Thiên 王Vương 。 修tu 千thiên 法pháp 明minh 門môn 。 說thuyết 十Thập 善Thiện 道Đạo 。 化hóa 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

此thử 初sơ 明minh 權quyền 現hiện 住trụ 剎sát 。 此thử 下hạ 住trụ 剎sát 則tắc 地địa 地địa 增tăng 勝thắng 。 修tu 法pháp 則tắc 倍bội 倍bội 轉chuyển 多đa 。 然nhiên 此thử 有hữu 二nhị 義nghĩa 。 一nhất 是thị 自tự 利lợi 。 則tắc 開khai 擴# 性tánh 覺giác 成thành 熟thục 佛Phật 果Quả 。 二nhị 是thị 利lợi 他tha 。 則tắc 長trưởng 養dưỡng 大đại 悲bi 廣quảng 攝nhiếp 化hóa 界giới 。 此thử 二nhị 地địa 所sở 住trụ 剎sát 。 則tắc 十thập 倍bội 於ư 初Sơ 地Địa 。 故cố 權quyền 作tác 王vương 。 亦diệc 尊tôn 居cư 天thiên 界giới 。 梵Phạn 語ngữ 忉Đao 利Lợi 。 此thử 云vân 三Tam 十Thập 三Tam 天Thiên 。 此thử 天thiên 居cư 須Tu 彌Di 山Sơn 頂đảnh 。 即tức 帝Đế 釋Thích 王vương 化hóa 之chi 域vực 。 四tứ 方phương 各các 八bát 輔phụ 臣thần 。 此thử 王vương 臣thần 總tổng 論luận 。 故cố 有hữu 三Tam 十Thập 三Tam 天Thiên 。 修tu 千thiên 下hạ 。 明minh 修tu 行hành 。 謂vị 於ư 十Thập 善Thiện 。 一nhất 一nhất 各các 修tu 百bách 善thiện 。 總tổng 成thành 千thiên 法Pháp 門môn 焉yên 。 以dĩ 無vô 分phân 別biệt 智trí 。 而nhi 修tu 此thử 法Pháp 能năng 生sanh 功công 德đức 。 故cố 亦diệc 名danh 門môn 。 下hạ 皆giai 準chuẩn 此thử 。 然nhiên 此thử 地địa 離ly 破phá 戒giới 垢cấu 。 行hành 大đại 悲bi 觀quán 。 念niệm 念niệm 現hiện 前tiền 。 又hựu 不bất 止chỉ 於ư 千thiên 法pháp 明minh 門môn 也dã 。 說thuyết 十thập 下hạ 。 明minh 化hóa 生sanh 。 所sở 謂vị 遠viễn 殺sát 害hại 。 不bất 與dữ 不bất 取thủ 。 心tâm 無vô 染nhiễm 欲dục 。 得đắc 真chân 實thật 語ngữ 。 和hòa 合hợp 語ngữ 。 柔nhu 軟nhuyễn 語ngữ 。 調điều 伏phục 語ngữ 。 常thường 行hành 捨xả 心tâm 。 常thường 起khởi 慈từ 心tâm 。 住trụ 真chân 實thật 心tâm 。 寂tịch 靜tĩnh 純thuần 善thiện 。 以dĩ 此thử 法pháp 而nhi 奉phụng 持trì 。 止chỉ 惡ác 防phòng 非phi 。 即tức 以dĩ 此thử 法pháp 而nhi 開khai 化hóa 。 攝nhiếp 意ý 守thủ 口khẩu 。 是thị 雖tuy 十Thập 善Thiện 。 為vi 生sanh 天thiên 之chi 本bổn 。 而nhi 成thành 無Vô 上Thượng 正Chánh 覺Giác 。 亦diệc 不bất 離ly 此thử 熏huân 修tu 。 此thử 寄ký 位vị 化hóa 生sanh 。 護hộ 二nhị 地địa 行hành 也dã 。

△# 三tam 發phát 光quang 地địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 萬vạn 佛Phật 剎sát 。 作tác 夜dạ 魔ma 天thiên 王vương 。 修tu 萬vạn 法pháp 明minh 門môn 。 依y 四tứ 禪thiền 定định 。 化hóa 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

老lão 子tử 云vân 。 修tu 身thân 其kỳ 德đức 乃nãi 真chân 。 至chí 於ư 修tu 天thiên 下hạ 其kỳ 德đức 乃nãi 普phổ 。 信tín 斯tư 言ngôn 矣hĩ 。 則tắc 今kim 住trụ 萬vạn 佛Phật 剎sát 而nhi 轉chuyển 多đa 。 宜nghi 王vương 作tác 夜dạ 摩ma 而nhi 遞đệ 上thượng 。 其kỳ 德đức 行hạnh 愈dũ 廣quảng 。 故cố 寄ký 位vị 益ích 尊tôn 也dã 。 夜dạ 摩ma 云vân 時thời 分phần/phân 。 以dĩ 蓮liên 花hoa 開khai 合hợp 。 分phần/phân 晝trú 夜dạ 故cố 。 前tiền 忉Đao 利Lợi 則tắc 地địa 居cư 天thiên 。 此thử 乃nãi 空không 居cư 天thiên 之chi 第đệ 一nhất 天thiên 。 上thượng 乃nãi 明minh 住trụ 剎sát 權quyền 現hiện 。 下hạ 明minh 寄ký 住trụ 修tu 行hành 。 寄ký 位vị 既ký 轉chuyển 增tăng 。 而nhi 修tu 行hành 亦diệc 愈dũ 勝thắng 。 故cố 明minh 門môn 亦diệc 萬vạn 法pháp 矣hĩ 。 所sở 謂vị 色sắc 大đại 般Bát 若Nhã 大đại 。 境cảnh 寬khoan 智trí 慧tuệ 寬khoan 。 下hạ 文văn 明minh 此thử 位vị 。 具cụ 三Tam 明Minh 六Lục 通Thông 。 依y 四tứ 下hạ 。 明minh 化hóa 生sanh 。 謂vị 初sơ 禪thiền 離Ly 生Sanh 喜Hỷ 樂Lạc 定Định 。 謂vị 離ly 欲dục 界giới 雜tạp 惡ác 生sanh 。 得đắc 輕khinh 安an 樂lạc 故cố 。 二nhị 禪thiền 定Định 生Sanh 喜Hỷ 樂Lạc 定Định 。 謂vị 有hữu 定định 水thủy 潤nhuận 業nghiệp 。 憂ưu 懸huyền 不bất 逼bức 故cố 。 三tam 禪thiền 離Ly 喜Hỷ 妙Diệu 樂Lạc 定Định 。 謂vị 心tâm 雖tuy 離ly 喜hỷ 。 妙diệu 樂lạc 自tự 具cụ 故cố 。 四tứ 禪thiền 捨Xả 念Niệm 清Thanh 淨Tịnh 定Định 。 謂vị 苦khổ 樂lạc 雙song 忘vong 。 能năng 滅diệt 緣duyên 影ảnh 故cố 。 此thử 中trung 亦diệc 兼kiêm 四tứ 空không 定định 。 盖# 四tứ 禪thiền 八bát 定định 常thường 相tương/tướng 需# 也dã 。 即tức 第đệ 五ngũ 空Không 無Vô 邊Biên 處Xứ 定Định 。 謂vị 覺giác 身thân 為vi 礙ngại 。 厭yếm 色sắc 依y 空không 故cố 。 第đệ 六lục 識Thức 無Vô 邊Biên 處Xứ 定Định 。 謂vị 已dĩ 無vô 色sắc 空không 。 唯duy 依y 賴lại 耶da 故cố 。 第đệ 七thất 無Vô 所Sở 有Hữu 處Xứ 定Định 。 謂vị 境cảnh 識thức 都đô 泯mẫn 。 寂tịch 無vô 攸du 往vãng 故cố 。 第đệ 八bát 非Phi 想Tưởng 非Phi 非Phi 想Tưởng 處Xứ 定định 。 謂vị 識thức 性tánh 幽u 綿miên 。 存tồn 盡tận 不bất 定định 故cố 。 然nhiên 此thử 定định 雖tuy 上thượng 二nhị 界giới 有hữu 漏lậu 之chi 修tu 作tác 。 亦diệc 二Nhị 乘Thừa 之chi 定định 力lực 。 作tác 佛Phật 之chi 鴻hồng 漸tiệm 。 故cố 說thuyết 此thử 以dĩ 化hóa 生sanh 。 為vi 護hộ 三tam 地địa 行hành 也dã 。

△# 四tứ 燄diệm 慧tuệ 地địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 億ức 佛Phật 剎sát 。 作tác 覩Đổ 史Sử 多Đa 天Thiên 王vương 。 修tu 億ức 法pháp 明minh 門môn 。 行hành 菩Bồ 提Đề 分Phần 法Pháp 。 化hóa 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

此thử 初sơ 明minh 權quyền 現hiện 住trụ 剎sát 。 十thập 萬vạn 曰viết 億ức 。 則tắc 所sở 住trụ 之chi 剎sát 。 此thử 地địa 又hựu 十thập 倍bội 勝thắng 三tam 地địa 矣hĩ 。 覩đổ 史sử 多đa 。 云vân 知tri 足túc 。 此thử 天thiên 離ly 欲dục 修tu 知tri 足túc 行hành 。 故cố 作tác 此thử 天thiên 王vương 。 則tắc 果quả 報báo 殊thù 勝thắng 。 又hựu 仞nhận 夜dạ 摩ma 之chi 上thượng 。 然nhiên 位vị 之chi 尊tôn 者giả 其kỳ 化hóa 熾sí 。 故cố 下hạ 化hóa 生sanh 而nhi 愈dũ 廣quảng 。 修tu 億ức 下hạ 。 明minh 修tu 行hành 。 此thử 地địa 修tu 行hành 順thuận 忍nhẫn 。 明minh 極cực 覺giác 滿mãn 。 如như 大đại 火hỏa 燄diệm 。 燒thiêu 斷đoạn 緣duyên 影ảnh 。 出xuất 世thế 無vô 比tỉ 者giả 也dã 。 即tức 億ức 法Pháp 門môn 而nhi 修tu 者giả 。 亦diệc 因nhân 住trụ 億ức 佛Phật 剎sát 故cố 。 實thật 則tắc 還hoàn 照chiếu 心tâm 空không 無vô 量lượng 境cảnh 也dã 。 行hành 菩bồ 下hạ 。 明minh 化hóa 生sanh 。 法pháp 即tức 三Tam 十Thập 七Thất 品Phẩm 助trợ 道đạo 。 一nhất 四tứ 念niệm 處xứ 。 以dĩ 觀quán 念niệm 不bất 忘vong 。 故cố 觀quán 身thân 不bất 淨tịnh 。 觀quán 受thọ 是thị 苦khổ 。 觀quán 心tâm 無vô 常thường 。 觀quán 法pháp 無vô 我ngã 。 二nhị 四tứ 正chánh 勤cần 。 以dĩ 勤cần 修tu 非phi 邪tà 故cố 。 即tức 善thiện 未vị 生sanh 令linh 生sanh 。 已dĩ 生sanh 令linh 增tăng 長trưởng 。 惡ác 未vị 斷đoạn 令linh 斷đoạn 。 已dĩ 斷đoạn 令linh 不bất 生sanh 故cố 。 三tam 四Tứ 神Thần 足Túc 。 以dĩ 觀quán 修tu 通thông 力lực 故cố 。 即tức 欲dục 勤cần 心tâm 觀quán 。 四tứ 五ngũ 根căn 。 以dĩ 不bất 被bị 境cảnh 移di 故cố 。 即tức 信tín 進tiến 念niệm 定định 慧tuệ 。 五ngũ 五Ngũ 力Lực 。 以dĩ 對đối 境cảnh 不bất 屈khuất 故cố 。 亦diệc 即tức 信tín 進tiến 念niệm 定định 慧tuệ 。 六lục 七thất 覺giác 支chi 。 即tức 輕khinh 安an 等đẳng 七thất 。 七thất 八bát 正Chánh 道Đạo 。 謂vị 正chánh 見kiến 正chánh 思tư 正chánh 語ngữ 正chánh 業nghiệp 等đẳng 。 修tu 此thử 無vô 邊biên 。 菩Bồ 提Đề 分Phần 法Pháp 。 為vì 欲dục 成thành 就tựu 。 佛Phật 果Quả 菩Bồ 提Đề 。 謂vị 以dĩ 此thử 法pháp 而nhi 化hóa 他tha 。 即tức 以dĩ 此thử 法pháp 而nhi 自tự 修tu 。 自tự 行hành 化hóa 他tha 。 為vi 護hộ 四tứ 地địa 行hành 也dã 。

△# 五ngũ 難nan 勝thắng 地địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 百bách 億ức 佛Phật 剎sát 。 作tác 化Hóa 樂Lạc 天Thiên 王Vương 。 修tu 百bách 億ức 法pháp 明minh 門môn 。 二nhị 諦đế 四Tứ 諦Đế 。 化hóa 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

古cổ 云vân 世thế 界giới 無vô 邊biên 塵trần 擾nhiễu 擾nhiễu 。 眾chúng 生sanh 無vô 盡tận 業nghiệp 忙mang 忙mang 。 盖# 謂vị 兩lưỡng 法pháp 俱câu 無vô 量lượng 也dã 。 今kim 菩Bồ 薩Tát 住trụ 剎sát 百bách 億ức 。 則tắc 悲bi 心tâm 與dữ 百bách 億ức 而nhi 同đồng 增tăng 。 作tác 化hóa 樂nhạo/nhạc/lạc 王vương 。 則tắc 應ứng 化hóa 並tịnh 此thử 位vị 而nhi 高cao 上thượng 。 此thử 非phi 權quyền 現hiện 乎hồ 。 修tu 百bách 下hạ 。 明minh 修tu 行hành 也dã 。 謂vị 剎sát 住trụ 百bách 億ức 。 則tắc 法Pháp 門môn 亦diệc 百bách 億ức 。 信tín 曰viết 境cảnh 寬khoan 則tắc 心tâm 量lượng 益ích 大đại 也dã 。 然nhiên 華hoa 嚴nghiêm 云vân 。 此thử 地địa 為vì 利lợi 眾chúng 生sanh 。 習tập 諸chư 五ngũ 明minh 。 集tập 諸chư 功công 德đức 。 具cụ 觀quán 諸chư 諦đế 。 四tứ 地địa 出xuất 世thế 。 而nhi 此thử 復phục 入nhập 世thế 。 又hựu 垂thùy 形hình 於ư 六lục 趣thú 。 則tắc 不bất 止chỉ 修tu 前tiền 法pháp 明minh 門môn 也dã 。 二nhị 諦đế 下hạ 。 以dĩ 法Pháp 化hóa 世thế 。 謂vị 法Pháp 門môn 雖tuy 廣quảng 。 能năng 化hóa 不bất 出xuất 空không 假giả 。 所sở 觀quán 不bất 越việt 真chân 俗tục 。 真chân 則tắc 無vô 相tướng 勝thắng 義nghĩa 。 一nhất 際tế 平bình 等đẳng 。 非phi 自tự 他tha 所sở 作tác 。 俗tục 則tắc 因nhân 緣duyên 幻huyễn 有hữu 。 千thiên 差sai 萬vạn 狀trạng 。 亦diệc 非phi 自tự 他tha 所sở 作tác 。 故cố 下hạ 文văn 云vân 。 於ư 解giải 常thường 自tự 一nhất 。 於ư 諦đế 常thường 自tự 二nhị 。 了liễu 達đạt 此thử 無vô 二nhị 。 直trực 入nhập 勝thắng 義nghĩa 諦đế 。 四Tứ 諦Đế 。 即tức 苦Khổ 集Tập 滅Diệt 道Đạo 。 此thử 即tức 世thế 出xuất 世thế 間gian 。 二nhị 種chủng 因nhân 果quả 。 如như 欲dục 觀quán 之chi 。 則tắc 觀quán 知tri 諸chư 苦khổ 。 世thế 間gian 果quả 也dã 。 觀quán 斷đoạn 集tập 業nghiệp 。 世thế 間gian 因nhân 也dã 。 觀quán 修tu 助trợ 道đạo 。 出xuất 世thế 因nhân 也dã 。 觀quán 證chứng 滅Diệt 諦Đế 。 出xuất 世thế 果quả 也dã 。 世thế 因nhân 若nhược 斷đoạn 。 苦khổ 果quả 不bất 生sanh 。 出xuất 世thế 因nhân 修tu 。 聖thánh 果Quả 自tự 證chứng 。 若nhược 約ước 說thuyết 示thị 。 即tức 先tiên 示thị 相tương/tướng 。 次thứ 勸khuyến 修tu 。 後hậu 作tác 證chứng 。 三tam 轉chuyển 四Tứ 諦Đế 法Pháp 輪luân 。 令linh 諸chư 眾chúng 生sanh 。 知tri 此thử 斷đoạn 此thử 。 修tu 此thử 證chứng 此thử 。 然nhiên 此thử 四Tứ 諦Đế 。 有hữu 生sanh 滅diệt 無vô 量lượng 無vô 生sanh 無vô 作tác 之chi 異dị 。 此thử 佛Phật 法Pháp 關quan 鍵kiện 。 說thuyết 此thử 化hóa 生sanh 。 孰thục 不bất 信tín 哉tai 。 即tức 以dĩ 此thử 法pháp 。 自tự 修tu 化hóa 他tha 。 為vi 護hộ 五ngũ 地địa 行hành 也dã 。

△# 六lục 現hiện 前tiền 地địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 千thiên 億ức 佛Phật 剎sát 。 作tác 他Tha 化Hóa 自Tự 在Tại 天Thiên 王Vương 。 修tu 千thiên 億ức 法pháp 明minh 門môn 。 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 智trí 。 化hóa 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

此thử 云vân 千thiên 億ức 。 則tắc 又hựu 增tăng 於ư 百bách 億ức 。 然nhiên 猶do 有hữu 數số 量lượng 也dã 。 盖# 最tối 初sơ 發phát 心tâm 菩Bồ 薩Tát 。 不bất 為vi 住trụ 爾nhĩ 許hứa 佛Phật 剎sát 。 化hóa 爾nhĩ 許hứa 眾chúng 生sanh 。 此thử 但đãn 權quyền 住trụ 應ứng 化hóa 耳nhĩ 。 他Tha 化Hóa 自Tự 在Tại 。 即tức 欲dục 界giới 第đệ 六lục 天thiên 王vương 。 諸chư 欲dục 樂lạc 境cảnh 。 不bất 勞lao 自tự 化hóa 。 皆giai 繇# 他tha 化hóa 自tự 得đắc 受thọ 用dụng 。 故cố 此thử 名danh 焉yên 。 修tu 千thiên 下hạ 。 明minh 修tu 行hành 。 即tức 此thử 千thiên 億ức 法Pháp 門môn 。 出xuất 生sanh 千thiên 億ức 行hành 修tu 。 廣quảng 化hóa 千thiên 億ức 佛Phật 剎sát 眾chúng 生sanh 。 然nhiên 稱xưng 性tánh 法Pháp 門môn 。 杳# 無vô 窮cùng 極cực 。 則tắc 千thiên 億ức 法Pháp 門môn 。 亦diệc 寄ký 位vị 增tăng 進tiến 之chi 修tu 。 未vị 足túc 為vi 多đa 也dã 。 十thập 二nhị 下hạ 。 明minh 法pháp 化hóa 生sanh 。 此thử 寄ký 中trung 乘thừa 之chi 法pháp 。 而nhi 修tu 而nhi 化hóa 。 此thử 因nhân 緣duyên 法pháp 。 支chi 有hữu 十thập 二nhị 。 不bất 出xuất 三tam 世thế 因nhân 果quả 。 即tức 過quá 去khứ 二nhị 支chi 因nhân 。 現hiện 在tại 五ngũ 支chi 果quả 。 現hiện 在tại 三tam 支chi 因nhân 。 未vị 來lai 二nhị 支chi 果quả 。 此thử 有hữu 二nhị 門môn 。 一nhất 流lưu 轉chuyển 門môn 。 即tức 生sanh 起khởi 相tương/tướng 。 謂vị 無vô 明minh 緣duyên 行hành 等đẳng 。 二nhị 還hoàn 滅diệt 門môn 。 即tức 修tu 斷đoạn 相tương/tướng 。 謂vị 無vô 明minh 滅diệt 。 則tắc 行hành 滅diệt 等đẳng 。 此thử 約ước 所sở 觀quán 。 智trí 約ước 能năng 觀quán 。 即tức 推thôi 因nhân 審thẩm 因nhân 等đẳng 智trí 。 推thôi 謂vị 推thôi 窮cùng 三tam 世thế 之chi 因nhân 。 審thẩm 謂vị 審thẩm 諦đế 三tam 世thế 之chi 因nhân 。 此thử 二nhị 俱câu 通thông 三tam 世thế 。 加gia 之chi 根căn 本bổn 住trụ 法pháp 一nhất 智trí 。 即tức 七thất 智trí 也dã 。 一nhất 支chi 具cụ 七thất 。 則tắc 行hành 等đẳng 十thập 一nhất 支chi 。 成thành 七thất 十thập 七thất 智trí 。 無vô 明minh 未vị 斷đoạn 。 故cố 不bất 言ngôn 之chi 。 溫ôn 陵lăng 環hoàn 師sư 云vân 。 性tánh 智trí 本bổn 明minh 。 妙diệu 湛trạm 精tinh 了liễu 。 繇# 妄vọng 塵trần 瞥miết 起khởi 。 俄nga 然nhiên 晦hối 昧muội 。 名danh 無vô 明minh 。 於ư 無vô 明minh 體thể 。 一nhất 念niệm 初sơ 動động 。 名danh 行hành 。 晦hối 昧muội 搖dao 動động 。 則tắc 失thất 彼bỉ 精tinh 了liễu 。 粘niêm 湛trạm 發phát 知tri 。 故cố 轉chuyển 智trí 名danh 識thức 。 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 。 此thử 三tam 為vi 根căn 本bổn 。 餘dư 九cửu 為vi 支chi 末mạt 。 相tương/tướng 因nhân 以dĩ 成thành 三tam 世thế 之chi 緣duyên 耳nhĩ 。 智trí 本bổn 無vô 知tri 。 繇# 識thức 故cố 知tri 。 形hình 為vi 妄vọng 心tâm 。 謂vị 之chi 名danh 。 乃nãi 六lục 賊tặc 之chi 主chủ 也dã 。 性tánh 本bổn 無vô 生sanh 。 繇# 識thức 故cố 生sanh 。 形hình 為vi 幻huyễn 質chất 。 謂vị 之chi 色sắc 。 即tức 四tứ 蘊uẩn 之chi 依y 也dã 。 則tắc 名danh 色sắc 者giả 。 識thức 初sơ 托thác 胎thai 凝ngưng 滑hoạt 之chi 相tướng 。 繇# 凝ngưng 滑hoạt 而nhi 具cụ 六lục 根căn 名danh 六lục 入nhập 。 根căn 成thành 出xuất 胎thai 根căn 與dữ 境cảnh 交giao 名danh 觸xúc 。 領lãnh 納nạp 前tiền 境cảnh 名danh 受thọ 。 有hữu 所sở 受thọ 故cố 。 愛ái 心tâm 生sanh 而nhi 愛ái 斯tư 取thủ 之chi 。 繇# 愛ái 取thủ 故cố 。 惑hoặc 業nghiệp 相tương 續tục 。 善thiện 惡ác 有hữu 狀trạng 名danh 有hữu 。 繇# 諸chư 有hữu 結kết 。 為vi 三tam 界giới 生sanh 因nhân 名danh 生sanh 。 有hữu 生sanh 則tắc 老lão 死tử 苦khổ 惱não 隨tùy 之chi 矣hĩ 。 此thử 生sanh 起khởi 之chi 相tướng 也dã 。 將tương 欲dục 滅diệt 之chi 。 以dĩ 何hà 為vi 要yếu 耶da 。 當đương 知tri 彼bỉ 無vô 明minh 者giả 。 非phi 有hữu 實thật 體thể 。 初sơ 一nhất 心tâm 源nguyên 廓khuếch 然nhiên 妙diệu 湛trạm 。 繇# 知tri 見kiến 立lập 知tri 。 妄vọng 塵trần 瞥miết 起khởi 。 故cố 有hữu 無vô 明minh 。 若nhược 知tri 見kiến 無vô 見kiến 。 則tắc 智trí 性tánh 真chân 淨tịnh 。 復phục 還hoàn 妙diệu 湛trạm 。 洞đỗng 澈triệt 精tinh 了liễu 。 名danh 無vô 明minh 滅diệt 。 則tắc 自tự 行hành 已dĩ 下hạ 。 莫mạc 不bất 皆giai 滅diệt 。 盖# 本bổn 既ký 不bất 存tồn 。 末mạt 無vô 所sở 附phụ 。 此thử 修tu 斷đoạn 之chi 相tướng 也dã 。 華hoa 嚴nghiêm 六lục 地địa 。 有hữu 星tinh 羅la 十thập 門môn 。 月nguyệt 滿mãn 三tam 觀quán 。 而nhi 觀quán 因nhân 緣duyên 。 無vô 餘dư 蘊uẩn 矣hĩ 。 故cố 知tri 因nhân 緣duyên 之chi 法Pháp 。 雖tuy 屬thuộc 小Tiểu 乘Thừa 。 實thật 通thông 大Đại 乘Thừa 。 其kỳ 要yếu 皆giai 為vi 斷đoạn 生sanh 死tử 本bổn 。 滅diệt 無vô 明minh 因nhân 。 化hóa 導đạo 眾chúng 生sanh 。 使sử 復phục 本bổn 明minh 妙diệu 性tánh 而nhi 已dĩ 。 凡phàm 為vi 道đạo 看khán 教giáo 者giả 。 當đương 留lưu 神thần 乎hồ 此thử 。 即tức 此thử 因nhân 緣duyên 。 自tự 修tu 化hóa 他tha 。 為vi 護hộ 六lục 地địa 行hành 也dã 。

△# 七thất 遠viễn 行hành 地địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 萬vạn 億ức 佛Phật 剎sát 。 作tác 初sơ 禪thiền 梵Phạm 王Vương 。 修tu 萬vạn 億ức 法pháp 明minh 門môn 。 方phương 便tiện 善thiện 巧xảo 智trí 。 化hóa 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

此thử 剎sát 萬vạn 億ức 。 視thị 前tiền 千thiên 億ức 。 又hựu 加gia 十thập 倍bội 之chi 多đa 。 然nhiên 亦diệc 菩Bồ 薩Tát 寄ký 位vị 權quyền 化hóa 如như 此thử 。 非phi 稱xưng 性tánh 之chi 量lượng 也dã 。 語ngữ 其kỳ 稱xưng 性tánh 。 則tắc 一nhất 塵trần 中trung 有hữu 塵trần 數số 剎sát 。 何hà 數số 量lượng 可khả 及cập 哉tai 。 初sơ 禪thiền 梵Phạm 王Vương 。 即tức 如như 娑Sa 婆Bà 世Thế 界Giới 主chủ 。 螺Loa 髻Kế 梵Phạm 王Vương 。 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 身thân 心tâm 妙diệu 圓viên 。 威uy 儀nghi 不bất 缺khuyết 。 清thanh 淨tịnh 禁cấm 戒giới 。 加gia 以dĩ 明minh 悟ngộ 。 是thị 人nhân 能năng 統thống 梵Phạm 眾chúng 。 為vi 大Đại 梵Phạm 王Vương 者giả 。 是thị 也dã 。 修tu 萬vạn 下hạ 。 明minh 修tu 行hành 。 此thử 菩Bồ 薩Tát 住trụ 。 於ư 滅diệt 盡tận 定định 。 起khởi 殊thù 勝thắng 行hành 。 雖tuy 常thường 寂tịch 滅diệt 。 而nhi 廣quảng 化hóa 眾chúng 生sanh 。 或hoặc 示thị 聲Thanh 聞Văn 。 而nhi 常thường 隨tùy 佛Phật 智trí 。 示thị 同đồng 外ngoại 道đạo 魔ma 王vương 。 而nhi 盡tận 真Chân 如Như 實thật 際tế 。 一nhất 切thiết 莊trang 嚴nghiêm 。 皆giai 得đắc 圓viên 滿mãn 。 觀quán 此thử 豈khởi 萬vạn 億ức 云vân 乎hồ 哉tai 。 方phương 便tiện 下hạ 。 明minh 化hóa 生sanh 。 肇triệu 公công 云vân 。 般Bát 若Nhã 之chi 門môn 觀quán 空không 。 漚âu 和hòa 之chi 門môn 涉thiệp 有hữu 。 實thật 則tắc 此thử 地địa 觀quán 空không 。 而nhi 萬vạn 行hạnh 沸phí 騰đằng 。 涉thiệp 有hữu 而nhi 一nhất 道đạo 清thanh 淨tịnh 。 權quyền 智trí 導đạo 化hóa 。 恆hằng 順thuận 眾chúng 生sanh 。 巧xảo 應ưng 物vật 心tâm 。 成thành 令linh 歡hoan 喜hỷ 。 以dĩ 此thử 化hóa 生sanh 。 為vi 護hộ 七thất 地địa 行hành 也dã 。

△# 八bát 不bất 動động 地địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 百bách 萬vạn 微vi 塵trần 數số 佛Phật 剎sát 。 作tác 二nhị 禪thiền 梵Phạm 王Vương 。 修tu 百bách 萬vạn 微vi 塵trần 數số 法pháp 明minh 門môn 。 雙song 照chiếu 平bình 等đẳng 。 神thần 通thông 願nguyện 智trí 。 化hóa 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

下hạ 頌tụng 云vân 。 不bất 動động 菩Bồ 薩Tát 二nhị 禪thiền 王vương 。 得đắc 變biến 易dị 身thân 常thường 自tự 在tại 。 能năng 於ư 百bách 萬vạn 微vi 塵trần 剎sát 。 隨tùy 其kỳ 形hình 類loại 化hóa 眾chúng 生sanh 。 是thị 也dã 。 二nhị 禪thiền 天thiên 王vương 。 即tức 光quang 音âm 天thiên 。 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 此thử 天thiên 吸hấp 持trì 圓viên 光quang 。 成thành 就tựu 教giáo 體thể 。 發phát 化hóa 清thanh 淨tịnh 。 應ứng 用dụng 無vô 盡tận 。 故cố 此thử 名danh 焉yên 。 修tu 百bách 下hạ 。 明minh 修tu 行hành 。 上thượng 言ngôn 住trụ 剎sát 如như 此thử 之chi 多đa 。 故cố 此thử 修tu 法pháp 。 亦diệc 如như 此thử 之chi 廣quảng 也dã 。 華hoa 嚴nghiêm 明minh 此thử 地địa 心tâm 心tâm 寂tịch 滅diệt 。 諸chư 行hành 不bất 起khởi 。 諸chư 佛Phật 作tác 七thất 勸khuyến 橋kiều 。 能năng 以dĩ 一nhất 念niệm 。 而nhi 起khởi 智trí 業nghiệp 。 心tâm 心tâm 趣thú 入nhập 一Nhất 切Thiết 智Trí 。 發phát 百bách 萬vạn 大đại 願nguyện 。 普phổ 利lợi 一nhất 切thiết 。 觀quán 此thử 。 則tắc 知tri 修tu 如như 上thượng 法Pháp 門môn 。 亦diệc 未vị 足túc 為vi 多đa 也dã 。 雙song 照chiếu 下hạ 。 以dĩ 法pháp 化hóa 生sanh 。 謂vị 觀quán 真chân 則tắc 一nhất 真chân 無vô 二nhị 。 觀quán 俗tục 則tắc 千thiên 差sai 有hữu 殊thù 。 此thử 菩Bồ 薩Tát 之chi 智trí 。 觀quán 真chân 非phi 真chân 。 即tức 俗tục 而nhi 真chân 。 觀quán 俗tục 非phi 俗tục 。 即tức 真chân 而nhi 俗tục 。 俗tục 不bất 違vi 真chân 。 即tức 俗tục 而nhi 真chân 。 真chân 不bất 違vi 俗tục 。 即tức 真chân 而nhi 俗tục 。 故cố 云vân 雙song 照chiếu 。 平bình 等đẳng 。 神thần 通thông 。 即tức 以dĩ 十Thập 力Lực 智trí 。 徧biến 不bất 可khả 說thuyết 世thế 界giới 。 隨tùy 諸chư 眾chúng 生sanh 。 普phổ 令linh 利lợi 樂lạc 也dã 。 願nguyện 智trí 。 即tức 於ư 千thiên 阿a 僧tăng 祇kỳ 劫kiếp 。 滿mãn 足túc 百bách 萬vạn 大đại 願nguyện 。 趣thú 向hướng 佛Phật 果Quả 也dã 。 雖tuy 然nhiên 一nhất 真Chân 如Như 心tâm 。 常thường 凝ngưng 不bất 動động 。 以dĩ 此thử 化hóa 生sanh 。 為vi 護hộ 八bát 地địa 行hành 也dã 。

△# 九cửu 善thiện 慧tuệ 地địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 百bách 萬vạn 億ức 阿a 僧tăng 祇kỳ 。 微vi 塵trần 數số 佛Phật 剎sát 。 作tác 三tam 禪thiền 梵Phạm 王Vương 。 修tu 百bách 萬vạn 億ức 阿a 僧tăng 祇kỳ 微vi 塵trần 數số 法pháp 明minh 門môn 。 以dĩ 四Tứ 無Vô 礙Ngại 智Trí 。 化hóa 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。

此thử 九cửu 地địa 住trụ 剎sát 數số 量lượng 。 非phi 算toán 數số 較giảo 計kế 可khả 明minh 者giả 。 盖# 此thử 地địa 願nguyện 力lực 廣quảng 大đại 故cố 耳nhĩ 。 然nhiên 亦diệc 非phi 稱xưng 性tánh 也dã 。 以dĩ 存tồn 數số 量lượng 故cố 。 三tam 禪thiền 梵Phạm 王Vương 。 即tức 徧biến 淨tịnh 天thiên 。 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 此thử 天thiên 世thế 界giới 身thân 心tâm 。 一nhất 切thiết 圓viên 淨tịnh 。 淨tịnh 德đức 成thành 就tựu 。 勝thắng 託thác 現hiện 前tiền 。 歸quy 寂tịch 滅diệt 樂lạc 。 故cố 此thử 名danh 焉yên 。 修tu 百bách 下hạ 。 明minh 修tu 法pháp 。 此thử 亦diệc 寄ký 位vị 如như 此thử 修tu 耳nhĩ 。 實thật 則tắc 此thử 地địa 。 具cụ 大đại 神thần 通thông 。 修tu 力lực 無vô 畏úy 。 證chứng 智trí 自tự 在tại 。 於ư 阿a 僧tăng 祇kỳ 劫kiếp 。 能năng 現hiện 百bách 萬vạn 恆Hằng 河Hà 沙sa 等đẳng 諸chư 佛Phật 神thần 力lực 。 無vô 盡tận 法Pháp 藏tạng 。 利lợi 益ích 圓viên 滿mãn 也dã 。 以dĩ 四tứ 下hạ 。 言ngôn 化hóa 生sanh 也dã 。 華hoa 嚴nghiêm 云vân 。 此thử 地địa 菩Bồ 薩Tát 。 既ký 得đắc 真chân 體thể 。 斯tư 發phát 真chân 用dụng 。 凡phàm 所sở 照chiếu 應ưng 。 皆giai 是thị 真Chân 如Như 。 故cố 名danh 普phổ 慧tuệ 。 此thử 菩Bồ 薩Tát 具cụ 四Tứ 無Vô 礙Ngại 智Trí 。 作tác 大đại 法Pháp 師sư 。 演diễn 說thuyết 無vô 量lượng 阿a 僧Tăng 祗chi 句cú 義nghĩa 。 無vô 有hữu 窮cùng 盡tận 。 下hạ 經Kinh 云vân 。 一nhất 剎sát 那na 頃khoảnh 。 於ư 不bất 可khả 說thuyết 。 諸chư 世thế 界giới 中trung 。 隨tùy 諸chư 眾chúng 生sanh 。 所sở 有hữu 問vấn 難nan 。 一nhất 音âm 解giải 釋thích 。 普phổ 令linh 歡hoan 喜hỷ 。 此thử 即tức 四Tứ 智Trí 化hóa 生sanh 之chi 義nghĩa 。 然nhiên 智trí 謂vị 無vô 礙ngại 者giả 。 以dĩ 巧xảo 應ưng 物vật 心tâm 。 圓viên 應ưng 無vô 方phương 故cố 。 四Tứ 智Trí 。 即tức 法pháp 義nghĩa 詞từ 樂nhạo/nhạc/lạc 也dã 。 以dĩ 此thử 化hóa 生sanh 。 為vi 護hộ 九cửu 地địa 行hành 也dã 。

△# 十thập 法pháp 雲vân 地địa 。

若nhược 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 住trụ 不bất 可khả 說thuyết 不bất 可khả 說thuyết 佛Phật 剎sát 。 作tác 第đệ 四tứ 禪thiền 。 大Đại 梵Phạm 天Thiên 王Vương 。 為vi 三tam 界giới 主chủ 。 修tu 不bất 可khả 說thuyết 不bất 可khả 說thuyết 法pháp 明minh 門môn 。 得đắc 理lý 盡tận 三tam 昧muội 。 同đồng 佛Phật 行hạnh 處xứ 。 盡tận 三tam 界giới 源nguyên 。 普phổ 利lợi 眾chúng 生sanh 。 如như 佛Phật 境cảnh 界giới 。

從tùng 初sơ 發phát 信tín 心tâm 已dĩ 。 百bách 萬vạn 阿a 僧tăng 祇kỳ 劫kiếp 。 廣quảng 積tích 無vô 邊biên 助trợ 道Đạo 法Pháp 。 廣quảng 增tăng 長trưởng 無vô 邊biên 大đại 智trí 慧tuệ 。 故cố 能năng 住trụ 此thử 不bất 可khả 說thuyết 等đẳng 佛Phật 剎sát 。 因nhân 位vị 至chí 此thử 。 無vô 以dĩ 加gia 焉yên 。 大Đại 梵Phạm 天Thiên 王Vương 。 即tức 摩Ma 醯Hê 首Thủ 羅La 。 大Đại 自Tự 在Tại 天Thiên 王Vương 。 此thử 為vi 三tam 界giới 主chủ 者giả 。 以dĩ 神thần 用dụng 廣quảng 大đại 。 智trí 慧tuệ 第đệ 一nhất 。 能năng 知tri 三tam 界giới 七thất 日nhật 雨vũ 滴tích 之chi 數số 故cố 也dã 。 修tu 不bất 下hạ 。 明minh 修tu 行hành 。 謂vị 此thử 亦diệc 行hành 隨tùy 位vị 而nhi 增tăng 也dã 。 得đắc 理lý 下hạ 。 明minh 化hóa 生sanh 。 謂vị 此thử 地địa 修tu 習tập 功công 畢tất 。 學học 行hành 已dĩ 滿mãn 。 故cố 名danh 理lý 盡tận 。 慈từ 陰ấm 妙diệu 雲vân 。 覆phú 涅Niết 槃Bàn 海hải 。 具cụ 體thể 而nhi 微vi 。 故cố 云vân 同đồng 佛Phật 。 無vô 明minh 為vi 三tam 界giới 惑hoặc 業nghiệp 之chi 本bổn 。 此thử 地địa 無vô 明minh 已dĩ 盡tận 。 故cố 云vân 盡tận 源nguyên 。 大đại 慈từ 充sung 滿mãn 。 以dĩ 無vô 緣duyên 心tâm 。 施thi 作tác 佛Phật 事sự 。 隨tùy 其kỳ 所sở 應ứng 。 令linh 入nhập 佛Phật 道Đạo 。 故cố 云vân 普phổ 利lợi 。 此thử 地địa 隨tùy 順thuận 佛Phật 二nhị 轉chuyển 依y 果quả 。 故cố 云vân 佛Phật 境cảnh 。 此thử 皆giai 地địa 盡tận 境cảnh 界giới 行hành 德đức 。 前tiền 地địa 所sở 無vô 矣hĩ 。 亦diệc 以dĩ 此thử 修tu 。 為vi 護hộ 十Thập 地Địa 行hành 也dã 。

△# 三tam 結kết 顯hiển 道đạo 同đồng 。

是thị 為vi 菩Bồ 薩Tát 摩Ma 訶Ha 薩Tát 。 現hiện 諸chư 王vương 身thân 。 化hóa 導đạo 之chi 事sự 。 十thập 方phương 如Như 來Lai 。 亦diệc 復phục 如như 是thị 。 證chứng 無vô 上thượng 覺giác 。 常thường 徧biến 法Pháp 界Giới 。 利lợi 樂lạc 眾chúng 生sanh 。

前tiền 問vấn 云vân 何hà 化hóa 眾chúng 生sanh 。 此thử 結kết 答đáp 是thị 為vi 等đẳng 。 然nhiên 果quả 同đồng 因nhân 者giả 。 以dĩ 因nhân 果quả 相tương/tướng 澈triệt 故cố 。 此thử 則tắc 化hóa 生sanh 利lợi 樂lạc 。 在tại 因nhân 在tại 果quả 。 一nhất 時thời 一nhất 處xứ 。 不bất 可khả 離ly 故cố 。 故cố 結kết 顯hiển 如như 此thử 云vân 。

△# 二nhị 說thuyết 偈kệ 讚tán 佛Phật 。 三tam 。 初sơ 時thời 眾chúng 供cúng 養dường 。

爾nhĩ 時thời 一nhất 切thiết 大đại 眾chúng 。 即tức 從tùng 座tòa 起khởi 。 散tán 不bất 可khả 說thuyết 花hoa 。 焚phần 不bất 可khả 說thuyết 香hương 。 供cúng 養dường 恭cung 敬kính 。 稱xưng 讚tán 如Như 來Lai 。

時thời 波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 。 即tức 於ư 佛Phật 前tiền 。 以dĩ 偈kệ 讚tán 曰viết 。

華hoa 表biểu 因nhân 。 香hương 表biểu 德đức 。 以dĩ 上thượng 住trụ 剎sát 修tu 法pháp 。 俱câu 不bất 可khả 說thuyết 。 則tắc 地địa 因nhân 與dữ 地địa 德đức 。 二nhị 俱câu 不bất 可khả 說thuyết 矣hĩ 。

△# 二nhị 匿nặc 王vương 偈kệ 讚tán 。 三tam 。 初sơ 總tổng 頌tụng 三Tam 寶Bảo 。 二nhị 。 初sơ 頌tụng 三Tam 寶Bảo 業nghiệp 用dụng 。 二nhị 。 初sơ 讚tán 佛Phật 三tam 業nghiệp 清thanh 淨tịnh 。

世Thế 尊Tôn 導đạo 師sư 金kim 剛cang 體thể 。 心tâm 行hành 寂tịch 滅diệt 轉chuyển 法Pháp 輪luân 。

八bát 辯biện 圓viên 音âm 為vi 開khai 演diễn 。

出xuất 世thế 獨độc 尊tôn 。 導đạo 迷mê 指chỉ 悟ngộ 。 師sư 範phạm 人nhân 天thiên 。 故cố 云vân 世Thế 尊Tôn 導đạo 師sư 。 此thử 三tam 業nghiệp 所sở 依y 之chi 主chủ 。 下hạ 明minh 三tam 業nghiệp 。 金kim 剛cang 體thể 。 身thân 業nghiệp 也dã 。 此thử 指chỉ 法Pháp 身thân 。 謂vị 之chi 金kim 剛cang 體thể 。 以dĩ 法Pháp 身thân 之chi 體thể 。 猶do 若nhược 虗hư 空không 。 百bách 非phi 俱câu 絕tuyệt 。 四tứ 句cú 圓viên 離ly 。 不bất 同đồng 生sanh 滅diệt 諸chư 法pháp 。 有hữu 遷thiên 變biến 故cố 。 亦diệc 可khả 目mục 應ưng 身thân 。 以dĩ 應ưng 不bất 離ly 真chân 故cố 。 所sở 謂vị 吾ngô 今kim 此thử 身thân 。 即tức 常thường 即tức 法pháp 故cố 也dã 。 心tâm 行hành 寂tịch 滅diệt 。 意ý 業nghiệp 也dã 。 所sở 謂vị 妙diệu 智trí 宜nghi 理lý 。 說thuyết 應ưng 無vô 心tâm 。 非phi 同đồng 妄vọng 心tâm 。 有hữu 生sanh 滅diệt 故cố 。 八bát 辨biện 圓viên 音âm 。 口khẩu 業nghiệp 也dã 。 捷tiệp 疾tật 應ưng 物vật 名danh 辨biện 。 八bát 圓viên 音âm 者giả 。 梵Phạm 摩ma 喻dụ 經Kinh 云vân 。 一nhất 最tối 好hảo/hiếu 聲thanh 。 二nhị 易dị 了liễu 。 三tam 調điều 和hòa 。 四tứ 柔nhu 軟nhuyễn 。 五ngũ 不bất 悞ngộ 。 六lục 不bất 女nữ 。 七thất 尊tôn 重trọng 。 八bát 深thâm 遠viễn 聲thanh 。 此thử 音âm 名danh 圓viên 者giả 。 謂vị 若nhược 音âm 不bất 徧biến 。 是thị 音âm 不bất 圓viên 。 若nhược 音âm 等đẳng 徧biến 。 失thất 其kỳ 韻vận 曲khúc 。 是thị 圓viên 非phi 音âm 。 今kim 佛Phật 不bất 壞hoại 曲khúc 而nhi 等đẳng 徧biến 。 不bất 動động 徧biến 而nhi 韻vận 差sai 。 此thử 是thị 如Như 來Lai 圓viên 音âm 。 非phi 心tâm 識thức 境cảnh 界giới 耳nhĩ 。 轉chuyển 法Pháp 輪luân 。 即tức 指chỉ 上thượng 五ngũ 忍nhẫn 等đẳng 法pháp 。 以dĩ 五ngũ 忍nhẫn 摧tồi 壞hoại 諸chư 障chướng 故cố 。 開khai 演diễn 。 即tức 指chỉ 說thuyết 五ngũ 忍Nhẫn 法Pháp 之chi 音âm 。 轉chuyển 輪luân 約ước 內nội 。 故cố 隨tùy 意ý 業nghiệp 。 開khai 演diễn 約ước 外ngoại 。 故cố 隨tùy 口khẩu 業nghiệp 。 若nhược 約ước 三Tam 寶Bảo 。 上thượng 之chi 三tam 業nghiệp 即tức 佛Phật 寶bảo 。 轉chuyển 法Pháp 輪luân 。 約ước 所sở 轉chuyển 邊biên 即tức 法Pháp 寶bảo 。 下hạ 即tức 僧Tăng 寶bảo 。 若nhược 約ước 三tam 輪luân 。 即tức 三tam 業nghiệp 如như 次thứ 得đắc 神thần 通thông 記ký 心tâm 教giáo 誡giới 也dã 。 又hựu 此thử 三tam 句cú 。 古cổ 釋thích 為vi 五ngũ 種chủng 具cụ 足túc 。 一nhất 世Thế 尊Tôn 。 威uy 德đức 具cụ 足túc 。 二nhị 導đạo 師sư 。 智trí 慧tuệ 具cụ 足túc 。 三tam 金kim 剛cang 體thể 。 法Pháp 身thân 具cụ 足túc 。 四tứ 心tâm 行hành 寂tịch 滅diệt 。 解giải 脫thoát 具cụ 足túc 。 五ngũ 轉chuyển 法Pháp 輪luân 。 化hóa 他tha 具cụ 足túc 。 然nhiên 與dữ 三tam 業nghiệp 辭từ 異dị 義nghĩa 同đồng 。 故cố 略lược 錄lục 於ư 此thử 。

△# 二nhị 讚tán 眾chúng 聞văn 法Pháp 得đắc 益ích 。

時thời 眾chúng 得đắc 道Đạo 百bách 萬vạn 億ức 。 天thiên 人nhân 俱câu 修tu 出xuất 離ly 行hành 。

能năng 習tập 一nhất 切thiết 菩Bồ 薩Tát 道đạo 。

起khởi 信tín 云vân 。 所sở 謂vị 如Như 來Lai 在tại 世thế 。 眾chúng 生sanh 利lợi 根căn 。 能năng 說thuyết 之chi 人nhân 。 色sắc 心tâm 業nghiệp 勝thắng 。 圓viên 音âm 一nhất 演diễn 。 異dị 類loại 等đẳng 解giải 。 此thử 明minh 時thời 機cơ 說thuyết 聽thính 俱câu 勝thắng 。 故cố 易dị 入nhập 道đạo 。 今kim 經kinh 得đắc 益ích 。 亦diệc 如như 此thử 矣hĩ 。

時thời 眾chúng 。 即tức 序tự 分phần/phân 三tam 乘thừa 人nhân 天thiên 等đẳng 。 得đắc 道Đạo 。 即tức 聞văn 五ngũ 忍Nhẫn 法Pháp 而nhi 獲hoạch 益ích 者giả 。 百bách 萬vạn 億ức 。 謂vị 得đắc 益ích 之chi 多đa 也dã 。 然nhiên 天thiên 人nhân 正chánh 樂nhạo/nhạc/lạc 。 未vị 可khả 以dĩ 整chỉnh 心tâm 慮lự 趍# 菩Bồ 提Đề 。 而nhi 一nhất 聞văn 此thử 法Pháp 。 遂toại 能năng 心tâm 厭yếm 塵trần 囂hiêu 。 身thân 修tu 出xuất 世thế 者giả 。 盖# 以dĩ 如Như 來Lai 三tam 業nghiệp 殊thù 勝thắng 。 故cố 一nhất 見kiến 色sắc 相tướng 。 一nhất 聞văn 正Chánh 法Pháp 。 而nhi 妄vọng 念niệm 消tiêu 除trừ 。 真chân 心tâm 顯hiển 現hiện 也dã 。 然nhiên 天thiên 人nhân 雖tuy 身thân 欲dục 染nhiễm 。 在tại 欲dục 無vô 欲dục 。 處xử 染nhiễm 不bất 染nhiễm 。 此thử 亦diệc 出xuất 離ly 行hành 也dã 。 然nhiên 菩Bồ 薩Tát 之chi 道Đạo 。 不bất 出xuất 自tự 利lợi 利lợi 他tha 。 依y 五ngũ 忍nhẫn 而nhi 修tu 行hành 。 自tự 利lợi 也dã 。 寄ký 權quyền 位vị 而nhi 度độ 生sanh 。 利lợi 他tha 也dã 。 故cố 聞văn 此thử 法Pháp 者giả 。 皆giai 習tập 其kỳ 道đạo 。 即tức 所sở 謂vị 受thọ 之chi 於ư 佛Phật 。 而nhi 習tập 之chi 於ư 己kỷ 也dã 。 若nhược 以dĩ 五ngũ 果quả 配phối 屬thuộc 者giả 。

時thời 眾chúng 得đắc 道Đạo 。 即tức 增tăng 上thượng 果quả 。 俱câu 修tu 出xuất 難nạn/nan 。 即tức 離ly 繫hệ 果quả 。 能năng 習tập 大Đại 道Đạo 。 即tức 等đẳng 流lưu 果quả 。 以dĩ 聞văn 此thử 法pháp 習tập 此thử 道đạo 故cố 。

△# 二nhị 頌tụng 五ngũ 忍nhẫn 深thâm 玄huyền 。 三tam 。 初sơ 因nhân 果quả 同đồng 依y 。

五ngũ 忍nhẫn 功công 德đức 妙diệu 法Pháp 門môn 。 十thập 四tứ 菩Bồ 薩Tát 能năng 諦đế 了liễu 。

三tam 賢hiền 十thập 聖thánh 忍nhẫn 中trung 行hành 。

初sơ 句cú 讚tán 忍Nhẫn 法Pháp 顯hiển 妙diệu 。 次thứ 二nhị 句cú 讚tán 因nhân 位vị 該cai 攝nhiếp 。 二nhị 利lợi 俱câu 獲hoạch 。 故cố 云vân 功công 德đức 。 觀quán 修tu 虗hư 玄huyền 。 故cố 云vân 妙diệu 法Pháp 。 出xuất 生sanh 殊thù 勝thắng 。 故cố 言ngôn 門môn 也dã 。 諦đế 了liễu 者giả 。 以dĩ 一nhất 切thiết 菩Bồ 薩Tát 。 原nguyên 始thỉ 要yếu 終chung 。 徹triệt 因nhân 該cai 果quả 。 證chứng 斷đoạn 化hóa 利lợi 。 不bất 離ly 此thử 五ngũ 忍nhẫn 故cố 。 忍nhẫn 中trung 行hành 即tức 賢hiền 聖thánh 依y 此thử 聞văn 思tư 修tu 而nhi 趣thú 進tiến 也dã 。

△# 二nhị 果quả 位vị 獨độc 超siêu 。

唯duy 佛Phật 一nhất 人nhân 能năng 盡tận 源nguyên 。

唯duy 者giả 。 遮già 揀giản 義nghĩa 也dã 。 真chân 窮cùng 惑hoặc 盡tận 。 唯duy 佛Phật 能năng 之chi 。 以dĩ 因nhân 但đãn 分phần/phân 證chứng 。 則tắc 一nhất 理lý 未vị 到đáo 真chân 窮cùng 之chi 域vực 。 因nhân 位vị 亦diệc 分phần/phân 斷đoạn 。 則tắc 諸chư 障chướng 未vị 徹triệt 妄vọng 盡tận 之chi 源nguyên 。 佛Phật 則tắc 常thường 淨tịnh 解giải 脫thoát 。 寂tịch 滅diệt 難nan 思tư 。 截tiệt 有hữu 海hải 而nhi 泛phiếm 慈từ 舟chu 。 二nhị 利lợi 到đáo 岸ngạn 。 剪tiễn 稠trù 林lâm 而nhi 入nhập 寶bảo 所sở 。 萬vạn 德đức 圓viên 成thành 。 非phi 止chỉ 入nhập 妙diệu 窮cùng 源nguyên 。 亦diệc 且thả 出xuất 真chân 逆nghịch 派phái 。 然nhiên 則tắc 唯duy 佛Phật 方phương 能năng 如như 此thử 極cực 深thâm 遠viễn 到đáo 也dã 。

△# 三tam 含hàm 攝nhiếp 三Tam 寶Bảo 。

佛Phật 法Pháp 眾Chúng 海hải 三Tam 寶Bảo 藏tạng 。 無vô 量lượng 功công 德đức 於ư 中trung 攝nhiếp 。

此thử 一nhất 體thể 三Tam 寶Bảo 。 不bất 離ly 五ngũ 忍nhẫn 。 即tức 三Tam 寶Bảo 無vô 量lượng 功công 德đức 。 亦diệc 皆giai 含hàm 攝nhiếp 此thử 中trung 矣hĩ 。 盖# 此thử 五ngũ 忍nhẫn 也dã 。 觀quán 照chiếu 真chân 俗tục 即tức 佛Phật 寶bảo 。 軌quỹ 持trì 正chánh 修tu 即tức 法Pháp 寶bảo 。 不bất 違vi 真Chân 如Như 即tức 僧Tăng 寶bảo 。 可khả 謂vị 如như 空không 包bao 色sắc 。 似tự 藏tạng 普phổ 含hàm 。 妙diệu 哉tai 五ngũ 忍nhẫn 。 其kỳ 一nhất 切thiết 因nhân 果quả 。 之chi 根căn 底để 乎hồ 。

△# 二nhị 別biệt 頌tụng 五ngũ 忍nhẫn 。 五ngũ 。 初sơ 頌tụng 伏phục 忍nhẫn 。 二nhị 。 初sơ 正chánh 頌tụng 忍nhẫn 位vị 。 二nhị 。 初sơ 頌tụng 十thập 信tín 位vị 。

十Thập 善Thiện 菩Bồ 薩Tát 發phát 大đại 心tâm 。 長trường/trưởng 別biệt 三tam 界giới 苦khổ 輪luân 海hải 。

中trung 下hạ 品phẩm 善thiện 粟túc 散tán 王vương 。 上thượng 品phẩm 十Thập 善Thiện 鐵thiết 輪Luân 王Vương 。

夫phu 堪kham 能năng 發phát 心tâm 。 非phi 容dung 易dị 也dã 。 起khởi 信tín 謂vị 依y 不bất 定định 聚tụ 眾chúng 生sanh 。 有hữu 熏huân 習tập 善thiện 根căn 力lực 故cố 。 信tín 業nghiệp 果quả 報báo 。 能năng 起khởi 十Thập 善Thiện 。 厭yếm 生sanh 死tử 苦khổ 。 欲dục 求cầu 無vô 上thượng 菩Bồ 提Đề 。 得đắc 值trị 諸chư 佛Phật 。 親thân 承thừa 供cúng 養dường 。 修tu 行hành 信tín 心tâm 。 經kinh 一nhất 萬vạn 劫kiếp 。 信tín 心tâm 成thành 就tựu 。 故cố 諸chư 佛Phật 菩Bồ 薩Tát 。 教giáo 令linh 發phát 心tâm 。 或hoặc 以dĩ 大đại 悲bi 故cố 。 能năng 自tự 發phát 心tâm 。 或hoặc 因nhân 正Chánh 法Pháp 欲dục 滅diệt 。 以dĩ 護hộ 法Pháp 因nhân 緣duyên 故cố 。 能năng 自tự 發phát 心tâm 。 此thử 上thượng 證chứng 初sơ 句cú 。 下hạ 證chứng 第đệ 二nhị 句cú 。 如như 是thị 信tín 成thành 就tựu 發phát 心tâm 者giả 。 入nhập 正chánh 定định 聚tụ 。 畢tất 竟cánh 不bất 退thoái 。 名danh 住trụ 如Như 來Lai 種chủng 中trung 正chánh 因nhân 相tương 應ứng 。 然nhiên 信tín 成thành 就tựu 發phát 心tâm 。 廣quảng 即tức 前tiền 之chi 十thập 種chủng 。 略lược 則tắc 有hữu 三tam 。 一nhất 直trực 心tâm 。 正chánh 念niệm 真Chân 如Như 法pháp 一nhất 故cố 。 二nhị 深thâm 心tâm 。 樂nhạo/nhạc/lạc 集tập 一nhất 切thiết 諸chư 善thiện 行hành 故cố 。 三tam 大đại 悲bi 心tâm 。 欲dục 拔bạt 一nhất 切thiết 。 眾chúng 生sanh 苦khổ 故cố 。 又hựu 十Thập 善Thiện 發phát 心tâm 。 求cầu 出xuất 三tam 界giới 。 雖tuy 未vị 出xuất 離ly 。 已dĩ 能năng 離ly 惡ác 道đạo 。 故cố 云vân 長trường/trưởng 別biệt 。 十Thập 善Thiện 不bất 出xuất 身thân 三tam 口khẩu 四tứ 意ý 三tam 耳nhĩ 。 以dĩ 上thượng 品phẩm 心tâm 修tu 。 則tắc 善thiện 屬thuộc 上thượng 品phẩm 。 下hạ 二nhị 心tâm 修tu 。 則tắc 善thiện 屬thuộc 中trung 下hạ 。 盖# 發phát 心tâm 有hữu 專chuyên 略lược 敬kính 怠đãi 之chi 殊thù 。 故cố 十Thập 善Thiện 有hữu 上thượng 中trung 下hạ 。 品phẩm 之chi 異dị 也dã 。 粟túc 散tán 王vương 者giả 。 此thử 王vương 散tán 於ư 閻Diêm 浮Phù 者giả 最tối 多đa 。 如như 粟túc 然nhiên 也dã 。 鐵thiết 輪Luân 王Vương 。 即tức 王vương 一nhất 閻Diêm 浮Phù 提Đề 者giả 。 如như 無vô 憂ưu 王vương 者giả 是thị 也dã 。

△# 二nhị 頌tụng 住trụ 行hành 向hướng 位vị 。

習tập 種chủng 銅đồng 輪luân 二nhị 天thiên 下hạ 。 銀ngân 輪luân 三tam 天thiên 性tánh 種chủng 性tánh 。

道đạo 種chủng 堅kiên 德đức 轉Chuyển 輪Luân 王Vương 。 七thất 寶bảo 金kim 輪luân 四tứ 天thiên 下hạ 。

初sơ 句cú 頌tụng 住trụ 位vị 。 謂vị 以dĩ 熏huân 習tập 。 善thiện 根căn 力lực 故cố 。 修tu 十Thập 住Trụ 行hành 。 見kiến 佛Phật 法pháp 僧Tăng 。 發phát 菩Bồ 提Đề 心tâm 。 故cố 名danh 習tập 種chủng 。 銅đồng 輪luân 。 即tức 此thử 王vương 隨tùy 福phước 感cảm 而nhi 至chí 者giả 。 二nhị 天thiên 下hạ 。 即tức 此thử 王vương 王vương 化hóa 疆cương 宇vũ 分phần/phân 限hạn 也dã 。 次thứ 句cú 頌tụng 行hành 位vị 。 銀ngân 輪luân 。 亦diệc 即tức 隨tùy 福phước 業nghiệp 來lai 應ưng 者giả 。 三tam 天thiên 。 即tức 王vương 王vương 化hóa 之chi 境cảnh 也dã 。 性tánh 種chủng 。 性tánh 。 即tức 慧tuệ 義nghĩa 。 謂vị 下hạ 忍nhẫn 聞văn 慧tuệ 。 中trung 忍nhẫn 。 思tư 慧tuệ 。 習tập 已dĩ 成thành 性tánh 。 故cố 名danh 種chủng 性tánh 。 然nhiên 瓔anh 珞lạc 中trung 有hữu 六lục 性tánh 。 亦diệc 名danh 六lục 慧tuệ 。 六lục 性tánh 。 即tức 習tập 種chủng 。 性tánh 種chủng 。 道đạo 種chủng 。 聖thánh 種chủng 。 等đẳng 覺giác 種chủng 。 妙diệu 覺giác 種chủng 。 六lục 慧tuệ 。 即tức 聞văn 思tư 修tu 無vô 相tướng 照chiếu 寂tịch 寂tịch 照chiếu 也dã 。 道đạo 種chủng 二nhị 句cú 。 頌tụng 十thập 向hướng 。 此thử 修tu 上thượng 伏phục 忍nhẫn 。 入nhập 平bình 等đẳng 道Đạo 。 名danh 道đạo 種chủng 性tánh 。 下hạ 文văn 云vân 。 此thử 菩Bồ 薩Tát 住trụ 堅kiên 忍nhẫn 中trung 。 觀quán 諸chư 法pháp 性tánh 。 得đắc 無vô 生sanh 滅diệt 。 故cố 名danh 堅kiên 德đức 轉Chuyển 輪Luân 王Vương 。 即tức 此thử 王vương 乘thừa 此thử 輪luân 。 以dĩ 教giáo 化hóa 四tứ 天thiên 下hạ 也dã 。 金kim 輪luân 者giả 。 亦diệc 隨tùy 此thử 王vương 。 福phước 力lực 所sở 致trí 。 七thất 寶bảo 。 謂vị 女nữ 珠châu 輪luân 主chủ 兵binh 主chủ 藏tạng 象tượng 馬mã 也dã 。

△# 二nhị 別biệt 頌tụng 忍nhẫn 德đức 。 二nhị 。 初sơ 結kết 前tiền 忍nhẫn 位vị 。

伏phục 忍nhẫn 聖thánh 胎thai 三tam 十thập 人nhân 。 十thập 住trụ 十thập 行hành 十thập 回hồi 向hướng 。

地địa 前tiền 三tam 賢hiền 。 未vị 得đắc 無vô 漏lậu 。 未vị 得đắc 證chứng 理lý 。 但đãn 能năng 伏phục 惑hoặc 。 而nhi 不bất 能năng 斷đoạn 。 故cố 名danh 伏phục 忍nhẫn 。 以dĩ 有hữu 忍nhẫn 智trí 能năng 伏phục 煩phiền 惱não 也dã 。 三tam 十thập 心tâm 。 與dữ 十thập 聖thánh 作tác 胎thai 。 故cố 名danh 聖thánh 胎thai 。 三tam 十thập 人nhân 。 前tiền 經kinh 習tập 種chủng 性tánh 云vân 。 是thị 為vi 菩Bồ 薩Tát 長trưởng 養dưỡng 心tâm 。 以dĩ 為vi 聖thánh 胎thai 故cố 。 後hậu 道đạo 種chủng 性tánh 云vân 。 能năng 證chứng 聖thánh 人nhân 平bình 等đẳng 地địa 故cố 。 即tức 此thử 意ý 也dã 。 下hạ 句cú 即tức 結kết 忍nhẫn 所sở 依y 之chi 位vị 。 謂vị 住trụ 行hành 向hướng 各các 十thập 也dã 。

△# 二nhị 頌tụng 後hậu 勝thắng 進tiến 。 二nhị 。 初sơ 明minh 出xuất 生sanh 因nhân 果quả 。

三tam 世thế 諸chư 佛Phật 於ư 中trung 學học 。 無vô 不bất 由do 此thử 伏phục 忍nhẫn 生sanh 。

一nhất 切thiết 菩Bồ 薩Tát 行hành 根căn 本bổn 。 是thị 故cố 發phát 心tâm 信tín 心tâm 難nạn/nan 。

金kim 剛cang 經Kinh 云vân 。 一nhất 切thiết 賢hiền 聖thánh 。 皆giai 以dĩ 無vô 為vi 法Pháp 。 而nhi 有hữu 差sai 別biệt 。 今kim 亦diệc 應ưng 云vân 。 一nhất 切thiết 因nhân 果quả 。 皆giai 依y 伏phục 忍nhẫn 智trí 而nhi 為vi 門môn 戶hộ 發phát 心tâm 也dã 。 盖# 以dĩ 此thử 忍nhẫn 。 乃nãi 入nhập 道đạo 之chi 階giai 梯thê 。 成thành 佛Phật 之chi 關quan 鍵kiện 。 故cố 曰viết 根căn 本bổn 。 然nhiên 菩Bồ 薩Tát 之chi 行hạnh 。 本bổn 乎hồ 伏phục 忍nhẫn 。 伏phục 忍nhẫn 則tắc 成thành 於ư 信tín 心tâm 。 是thị 故cố 此thử 忍nhẫn 不bất 難nan 。 發phát 心tâm 為vi 難nạn/nan 。 亦diệc 猶do 百bách 谷cốc 王vương 之chi 本bổn 。 所sở 謂vị 眾chúng 流lưu 。 眾chúng 流lưu 則tắc 發phát 於ư 涓# 滴tích 。 是thị 亦diệc 眾chúng 流lưu 不bất 難nan 。 涓# 滴tích 為vi 難nạn/nan 也dã 。 所sở 以dĩ 信tín 心tâm 難nạn/nan 者giả 。 古cổ 疏sớ/sơ 云vân 。 以dĩ 信tín 心tâm 一nhất 發phát 。 入nhập 圓viên 十thập 住trụ 。 即tức 斷đoạn 無vô 明minh 。 而nhi 無vô 明minh 磐bàn 礴bạc 。 非phi 一nhất 心tâm 三tam 觀quán 。 所sở 不bất 能năng 斷đoạn 。 能năng 斷đoạn 之chi 智trí 。 從tùng 十thập 信tín 生sanh 。 所sở 以dĩ 歎thán 其kỳ 信tín 心tâm 難nạn/nan 也dã 。

△# 二nhị 明minh 心tâm 相tương/tướng 功công 能năng 。

若nhược 得đắc 信tín 心tâm 必tất 不bất 退thoái 。 進tiến 入nhập 無vô 生sanh 初Sơ 地Địa 道đạo 。

化hóa 利lợi 自tự 他tha 悉tất 平bình 等đẳng 。 是thị 名danh 菩Bồ 薩Tát 初sơ 發phát 心tâm 。

此thử 謂vị 若nhược 得đắc 圓viên 教giáo 發phát 心tâm 。 必tất 不bất 退thoái 轉chuyển 。 即tức 不bất 落lạc 階giai 級cấp 。 便tiện 入nhập 初Sơ 地Địa 之chi 道đạo 。 以dĩ 初Sơ 地Địa 生sanh 如Như 來Lai 家gia 。 初sơ 證chứng 真Chân 如Như 。 故cố 名danh 無vô 生sanh 。 第đệ 三tam 句cú 。 即tức 進tiến 入nhập 初Sơ 地Địa 二nhị 利lợi 之chi 行hành 。 以dĩ 此thử 地địa 住trụ 平bình 等đẳng 忍nhẫn 。 無vô 有hữu 二nhị 相tướng 。 方phương 便tiện 妙diệu 用dụng 二nhị 利lợi 自tự 在tại 。 名danh 悉tất 平bình 等đẳng 。 末mạt 句cú 結kết 名danh 可khả 知tri 。 問vấn 。 信tín 心tâm 不bất 退thoái 者giả 。 為vi 的đích 是thị 圓viên 教giáo 意ý 。 為vi 抑ức 是thị 別biệt 教giáo 意ý 耶da 。 古cổ 疏sớ/sơ 答đáp 云vân 。 若nhược 約ước 別biệt 教giáo 。 即tức 從tùng 十thập 信tín 漸tiệm 進tiến 不bất 退thoái 。 登đăng 於ư 歡hoan 喜hỷ 。 若nhược 約ước 圓viên 教giáo 。 十thập 信tín 菩Bồ 薩Tát 。 即tức 不bất 退thoái 轉chuyển 。 便tiện 登đăng 初sơ 住trụ 。 以dĩ 圓viên 教giáo 初sơ 住trụ 。 即tức 別biệt 教giáo 初Sơ 地Địa 。 故cố 華hoa 嚴nghiêm 及cập 下hạ 經kinh 文văn 。 亦diệc 以dĩ 十thập 住trụ 為vi 十Thập 地Địa 。 此thử 是thị 天thiên 台thai 一nhất 家gia 之chi 義nghĩa 。 實thật 則tắc 初sơ 發phát 心tâm 時thời 。 便tiện 成thành 正chánh 覺giác 。 因nhân 徹triệt 果quả 海hải 。 豈khởi 止chỉ 進tiến 入nhập 初Sơ 地Địa 哉tai 。 又hựu 豈khởi 論luận 其kỳ 退thoái 不bất 退thoái 哉tai 。 如như 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 。 識thức 陰ấm 若nhược 盡tận 。 則tắc 汝nhữ 現hiện 前tiền 。 六lục 根căn 互hỗ 用dụng 。 從tùng 互hỗ 用dụng 中trung 。 能năng 入nhập 菩Bồ 薩Tát 。 金kim 剛cang 乾can 慧tuệ 。 圓viên 明minh 精tinh 心tâm 。 於ư 中trung 發phát 化hóa 。 如như 淨tịnh 琉lưu 璃ly 。 內nội 含hàm 寶bảo 月nguyệt 。 如như 是thị 乃nãi 超siêu 。 信tín 住trụ 行hành 向hướng 。 四tứ 加gia 行hành 心tâm 。 菩Bồ 薩Tát 所sở 行hành 。 金kim 剛cang 喻dụ 定định 。 等đẳng 覺giác 圓viên 明minh 。 入nhập 於ư 如Như 來Lai 。 妙diệu 莊trang 嚴nghiêm 海hải 。 圓viên 滿mãn 菩Bồ 提Đề 。 歸quy 無vô 所sở 得đắc 。 此thử 良lương 證chứng 也dã 。 發phát 心tâm 或hoặc 退thoái 墮đọa 者giả 。 起khởi 信tín 論luận 亦diệc 有hữu 此thử 義nghĩa 。 彼bỉ 文văn 云vân 。 若nhược 有hữu 眾chúng 生sanh 。 善thiện 根căn 微vi 少thiểu 。 久cửu 遠viễn 已dĩ 來lai 。 煩phiền 惱não 深thâm 厚hậu 。 雖tuy 值trị 於ư 佛Phật 。 亦diệc 得đắc 供cúng 養dường 。 然nhiên 起khởi 人nhân 天thiên 種chủng 子tử 。 或hoặc 起khởi 二Nhị 乘Thừa 種chủng 子tử 。 設thiết 有hữu 求cầu 大Đại 乘Thừa 者giả 。 根căn 則tắc 不bất 定định 。 若nhược 進tiến 若nhược 退thoái 。 或hoặc 有hữu 供cúng 養dường 諸chư 佛Phật 。 未vị 經kinh 一nhất 萬vạn 劫kiếp 。 於ư 中trung 遇ngộ 緣duyên 。 亦diệc 有hữu 發phát 心tâm 。 所sở 謂vị 見kiến 佛Phật 。 色sắc 相tướng 發phát 心tâm 。 或hoặc 因nhân 供cúng 養dường 眾chúng 僧Tăng 發phát 心tâm 。 或hoặc 因nhân 一Nhất 乘Thừa 之chi 人nhân 。 教giáo 令linh 發phát 心tâm 。 或hoặc 學học 他tha 發phát 心tâm 。 如như 是thị 等đẳng 發phát 心tâm 。 悉tất 皆giai 不bất 定định 。 遇ngộ 惡ác 因nhân 緣duyên 。 或hoặc 便tiện 退thoái 失thất 。 墮đọa 二Nhị 乘Thừa 地địa 。 據cứ 論luận 文văn 意ý 。 則tắc 知tri 惑hoặc 重trọng/trùng 德đức 薄bạc 。 倒đảo 求cầu 異dị 求cầu 。 猶do 豫dự 大Đại 乘Thừa 。 行hành 時thời 未vị 滿mãn 。 遇ngộ 緣duyên 不bất 勝thắng 。 以dĩ 色sắc 見kiến 佛Phật 。 住trụ 相tương/tướng 供cung 僧Tăng 。 隨tùy 劣liệt 教giáo 學học 他tha 迹tích 。 而nhi 發phát 心tâm 者giả 。 皆giai 退thoái 失thất 矣hĩ 。 必tất 不bất 退thoái 意ý 。 已dĩ 引dẫn 論luận 在tại 前tiền 發phát 心tâm 處xứ 中trung 。 大đại 抵để 內nội 外ngoại 熏huân 習tập 。 久cửu 遠viễn 善thiện 根căn 。 修tu 勝thắng 福phước 田điền 。 修tu 勝thắng 智trí 解giải 行hành 成thành 。 堪kham 發phát 之chi 時thời 。 一nhất 遇ngộ 勝thắng 緣duyên 。 或hoặc 藉tạ 他tha 力lực 。 或hoặc 依y 自tự 力lực 。 發phát 此thử 十thập 心tâm 。 於ư 下hạ 無vô 失thất 。 於ư 上thượng 有hữu 得đắc 。 畢tất 竟cánh 不bất 退thoái 。 入nhập 正chánh 定định 聚tụ 矣hĩ 。 知tri 此thử 。 則tắc 不bất 但đãn 信tín 滿mãn 發phát 心tâm 不bất 退thoái 。 即tức 在tại 五ngũ 品phẩm 。 在tại 乾can/kiền/càn 慧tuệ 。 而nhi 種chủng 習tập 俱câu 勝thắng 者giả 。 亦diệc 必tất 不bất 退thoái 也dã 。 所sở 謂vị 根căn 心tâm 生sanh 者giả 。 則tắc 小tiểu 善thiện 可khả 成thành 佛Phật 道đạo 。 襲tập 迹tích 取thủ 者giả 。 即tức 大đại 行hành 難nạn/nan 超siêu 因nhân 心tâm 也dã 。 大đại 聖thánh 隨tùy 機cơ 。 有hữu 說thuyết 性tánh 種chủng 性tánh 人nhân 。 猶do 退thoái 地địa 獄ngục 。 約ước 始thỉ 教giáo 意ý 說thuyết 。 有hữu 說thuyết 初sơ 阿a 僧tăng 祇kỳ 劫kiếp 。 猶do 退thoái 墮đọa 者giả 。 約ước 小tiểu 教giáo 意ý 說thuyết 。 有hữu 說thuyết 十thập 向hướng 而nhi 退thoái 墮đọa 者giả 。 亦diệc 約ước 始thỉ 教giáo 意ý 說thuyết 。 有hữu 說thuyết 十thập 信tín 退thoái 者giả 。 亦diệc 約ước 始thỉ 終chung 權quyền 教giáo 而nhi 說thuyết 。 若nhược 約ước 圓viên 教giáo 發phát 心tâm 。 即tức 妙diệu 超siêu 有hữu 分phần/phân 。 何hà 所sở 退thoái 哉tai 。 然nhiên 瓔anh 珞lạc 說thuyết 十thập 住trụ 中trung 。 七thất 住trụ 已dĩ 前tiền 則tắc 退thoái 者giả 。 如như 淨tịnh 目mục 天thiên 子tử 。 法pháp 才tài 王vương 子tử 。 舍Xá 利Lợi 弗Phất 等đẳng 。 欲dục 入nhập 七thất 住trụ 。 值trị 遇ngộ 惡ác 緣duyên 。 而nhi 退thoái 落lạc 凡phàm 夫phu 。 作tác 大đại 邪tà 見kiến 者giả 。 是thị 也dã 。 或hoặc 是thị 權quyền 現hiện 退thoái 墮đọa 。 驚kinh 進tiến 未vị 學học 者giả 。 有hữu 之chi 。 故cố 起khởi 信tín 復phục 云vân 。 如như 修tu 多đa 羅la 或hoặc 說thuyết 有hữu 退thoái 。 墮đọa 惡ác 趣thú 者giả 。 非phi 其kỳ 實thật 退thoái 。 但đãn 為vi 初sơ 學học 菩Bồ 薩Tát 。 未vị 入nhập 正chánh 位vị 。 而nhi 懈giải 怠đãi 者giả 。 恐khủng 怖bố 令linh 彼bỉ 勇dũng 猛mãnh 故cố 。 又hựu 是thị 菩Bồ 薩Tát 。 一nhất 發phát 心tâm 後hậu 。 遠viễn 離ly 怯khiếp 弱nhược 。 畢tất 竟cánh 不bất 退thoái 。 墮đọa 二Nhị 乘Thừa 地địa 。 若nhược 聞văn 無vô 量lượng 無vô 邊biên 阿a 僧tăng 祇kỳ 。 勤cần 苦khổ 難nạn 行hành 。 乃nãi 得đắc 涅Niết 槃Bàn 。 亦diệc 不bất 怯khiếp 弱nhược 。 以dĩ 信tín 知tri 一nhất 切thiết 法pháp 。 從tùng 本bổn 已dĩ 來lai 。 自tự 涅Niết 槃Bàn 故cố 。 據cứ 此thử 。 則tắc 知tri 發phát 心tâm 退thoái 墮đọa 者giả 。 不bất 可khả 諍tranh 為vi 實thật 退thoái 。 抑ức 有hữu 權quyền 現hiện 退thoái 墮đọa 而nhi 已dĩ 歟# 。

仁Nhân 王Vương 護Hộ 國Quốc 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 經Kinh 卷quyển 上thượng 科khoa 疏sớ/sơ 卷quyển 二nhị