閑Nhàn 居Cư 編Biên
Quyển 0027
宋Tống 智Trí 圓Viên 著Trước

閑nhàn 居cư 編biên 第đệ 二nhị 十thập 七thất

宋tống 孤cô 山sơn 沙Sa 門Môn 。 智trí 圓viên 。 著trước 。

感cảm 義nghĩa 犬khuyển (# 并tinh 序tự )#

錢tiền 唐đường 縣huyện 西tây 北bắc 水thủy 行hành 十thập 八bát 里lý 有hữu 村thôn 曰viết 義nghĩa 犬khuyển 者giả 昔tích 人nhân 養dưỡng 犬khuyển 甚thậm 馴# 行hành 邁mại 于vu 是thị 醉túy 臥ngọa 草thảo 間gian 野dã 火hỏa 四tứ 至chí 將tương 焚phần 焉yên 犬khuyển 能năng 亟# 至chí 河hà 岸ngạn 以dĩ 身thân 濡nhu 水thủy 濕thấp 其kỳ 草thảo 主chủ 遂toại 免miễn 禍họa 睡thụy 覺giác 犬khuyển 力lực 殫đàn 斃# 矣hĩ 感cảm 其kỳ 義nghĩa 因nhân 葬táng 之chi 鄉hương 人nhân 命mạng 其kỳ 地địa 曰viết 狗cẩu 葬táng 後hậu 刺thứ 史sử 以dĩ 義nghĩa 犬khuyển 之chi 名danh 易dị 狗cẩu 葬táng 之chi 名danh 予# 舟chu 行hành 過quá 其kỳ 地địa 遂toại 為vi 文văn 以dĩ 感cảm 之chi 。

浩hạo 浩hạo 動động 物vật 。 唯duy 人nhân 為vi 貴quý 。 立lập 人nhân 之chi 道đạo 。 曰viết 仁nhân 與dữ 義nghĩa 。

二nhị 者giả 不bất 行hành 。 與dữ 畜súc 同đồng 類loại 。 畜súc 能năng 行hành 是thị 。 與dữ 人nhân 曷hạt 異dị 。

懿# 矣hĩ 斯tư 犬khuyển 。 立lập 功công 斯tư 地địa 。 救cứu 主chủ 免miễn 焚phần 。 濡nhu 草thảo 以dĩ 智trí 。

其kỳ 身thân 雖tuy 斃# 。 其kỳ 名danh 不bất 墜trụy 。 於ư 戲hí 。

人nhân 有hữu 畜súc 心tâm 。 以dĩ 形hình 見kiến 親thân 。 畜súc 有hữu 人nhân 心tâm 。 以dĩ 形hình 見kiến 棄khí 。

是thị 非phi 心tâm 焉yên 。 形hình 何hà 辨biện 旃chiên 。 犬khuyển 形hình 之chi 人nhân 。 為vi 善thiện 于vu 是thị 。

人nhân 形hình 之chi 犬khuyển 。 孕dựng 惡ác 不bất 止chỉ 。 傷thương 哉tai 凶hung 人nhân 。 胡hồ 不bất 遄thuyên 死tử 。

刺thứ 史sử 贈tặng 名danh 。 為vi 教giáo 有hữu 旨chỉ 。

評bình 謝tạ 屐kịch

錢tiền 唐đường 郡quận 西tây 有hữu 湖hồ 曰viết 西tây 湖hồ 湖hồ 中trung 有hữu 山sơn 曰viết 孤cô 山sơn 山sơn 西tây 有hữu 坡# 曰viết 瑪mã 瑙não 病bệnh 夫phu 居cư 之chi 二nhị 年niên 創sáng/sang 亭đình 於ư 坡# 之chi 上thượng 亭đình 自tự 講giảng 堂đường 之chi 北bắc 由do 竹trúc 徑kính 盤bàn 紆hu 斗đẩu 上thượng 平bình 視thị 崇sùng 山sơn 下hạ 瞰# 巨cự 浸tẩm 春xuân 容dung 秋thu 態thái 布bố 列liệt 目mục 前tiền 其kỳ 或hoặc 晝trú 雨vũ 收thu 暮mộ 雲vân 卷quyển 林lâm 巒# 爭tranh 翠thúy 花hoa 木mộc 競cạnh 秀tú 既ký 若nhược 濃nồng 黛# 潑bát 粉phấn 障chướng 又hựu 如như 華hoa 袞cổn 映ánh 瑠lưu 璃ly 故cố 病bệnh 夫phu 講giảng 暇hạ 憑bằng 欄lan 流lưu 睇thê 瓦ngõa 然nhiên 終chung 日nhật 不bất 知tri 它# 營doanh 噫# 境cảnh 惑hoặc 於ư 我ngã 邪tà 我ngã 惑hoặc 於ư 境cảnh 乎hồ 每mỗi 至chí 雨vũ 歇hiết 山sơn 水thủy 下hạ 流lưu 幽u 徑kính 沮trở 洳# 山sơn 石thạch 磥# 砢lõa 而nhi 且thả 阻trở 往vãng 來lai 因nhân 思tư 謝tạ 客khách 兒nhi 肆tứ 意ý 泉tuyền 石thạch 尋tầm 山sơn 登đăng 嶺lĩnh 嘗thường 著trước 木mộc 屐kịch 上thượng 則tắc 去khứ 其kỳ 前tiền 齒xỉ 下hạ 則tắc 去khứ 其kỳ 後hậu 齒xỉ 病bệnh 夫phu 依y 其kỳ 製chế 納nạp 以dĩ 登đăng 降giáng/hàng 若nhược 由do 坥# 塗đồ 在tại 危nguy 能năng 安an 履lý 險hiểm 而nhi 夷di 吾ngô 考khảo 其kỳ 由do 由do 損tổn 有hữu 餘dư 而nhi 補bổ 不bất 足túc 也dã 夫phu 屐kịch 之chi 上thượng 山sơn 也dã 則tắc 前tiền 昂ngang 而nhi 後hậu 低đê 去khứ 前tiền 齒xỉ 者giả 損tổn 有hữu 餘dư 也dã 留lưu 後hậu 齒xỉ 者giả 補bổ 不bất 足túc 也dã 故cố 上thượng 山sơn 所sở 以dĩ 安an 且thả 平bình 也dã 屐kịch 之chi 下hạ 山sơn 也dã 則tắc 後hậu 舉cử 而nhi 前tiền 屈khuất 去khứ 後hậu 齒xỉ 者giả 損tổn 有hữu 餘dư 也dã 留lưu 前tiền 齒xỉ 者giả 補bổ 不bất 足túc 也dã 故cố 下hạ 山sơn 所sở 以dĩ 安an 且thả 平bình 也dã 是thị 故cố 在tại 危nguy 能năng 安an 履lý 險hiểm 而nhi 夷di 無vô 他tha 也dã 損tổn 有hữu 餘dư 補bổ 不bất 足túc 也dã 噫# 持trì 此thử 道đạo 以dĩ 履lý 於ư 家gia 履lý 於ư 國quốc 履lý 於ư 天thiên 下hạ 則tắc 何hà 患hoạn 於ư 傾khuynh 危nguy 哉tai 所sở 以dĩ 傾khuynh 危nguy 者giả 由do 減giảm 不bất 足túc 以dĩ 奉phụng 有hữu 餘dư 耳nhĩ 此thử 猶do 不bất 率suất 謝tạ 公công 之chi 製chế 而nhi 納nạp 常thường 人nhân 之chi 屐kịch 乘thừa 陵lăng 陟trắc 岡# 者giả 必tất 有hữu 蹉sa 趺phu 顛điên 墜trụy 之chi 患hoạn 矣hĩ 吾ngô 詳tường 靈linh 運vận 之chi 用dụng 意ý 託thác 此thử 以dĩ 矯kiểu 世thế 垂thùy 誡giới 也dã 豈khởi 獨độc 在tại 於ư 屜# 屐kịch 哉tai 康khang 樂nhạo/nhạc/lạc 公công 沒một 六lục 百bách 載tái 于vu 茲tư 矣hĩ 胡hồ 以dĩ 問vấn 邪tà 嗚ô 呼hô 。

敘tự 繼kế 齊tề 師sư 字tự

恭cung 名danh 稱xưng 字tự 仰ngưỡng 聞văn 之chi 儒nho 禮lễ 也dã 覽lãm 天Thiên 竺Trúc 古cổ 皇hoàng 之chi 教giáo 乃nãi 見kiến 子tử 兼kiêm 父phụ 母mẫu 之chi 名danh 知tri 其kỳ 不bất 以dĩ 避tị 名danh 為vi 禮lễ 矣hĩ 又hựu 彼bỉ 聖thánh 賢hiền 輩bối 或hoặc 云vân 字tự 而nhi 不bất 言ngôn 名danh 或hoặc 云vân 名danh 而nhi 不bất 言ngôn 字tự 者giả 蓋cái 名danh 之chi 與dữ 字tự 同đồng 出xuất 而nhi 異dị 稱xưng 爾nhĩ 非phi 定định 體thể 彰chương 德đức 之chi 別biệt 也dã 矧# 夫phu 圓viên 頂đảnh 既ký 殊thù 於ư 章chương 甫phủ 方phương 袍bào 且thả 異dị 於ư 縫phùng 掖dịch 必tất 立lập 字tự 以dĩ 倣# 儒nho 耶da 然nhiên 雖tuy 推thôi 本bổn 無vô 聞văn 而nhi 隨tùy 方phương 有hữu 義nghĩa 故cố 中trung 國quốc 古cổ 之chi 桑tang 門môn 清thanh 簡giản 貞trinh 固cố 角giác 立lập 傑kiệt 出xuất 者giả 皆giai 名danh 字tự 雙song 立lập 焉yên 吾ngô 友hữu 繼kế 齊tề 師sư 永vĩnh 嘉gia 人nhân 也dã 貌mạo 莊trang 而nhi 氣khí 清thanh 志chí 高cao 而nhi 辭từ 正chánh 曩nẵng 者giả 學học 止Chỉ 觀Quán 法Pháp 門môn 於ư 奉phụng 先tiên 而nhi 與dữ 予# 同đồng 門môn 習tập 淨tịnh 名danh 大đại 義nghĩa 於ư 石thạch 壁bích 而nhi 與dữ 予# 同đồng 道đạo 是thị 以dĩ 熟thục 其kỳ 行hành 知tri 其kỳ 德đức 故cố 得đắc 詳tường 其kỳ 名danh 稽khể 其kỳ 實thật 而nhi 字tự 之chi 書thư 曰viết 底để 至chí 齊tề 信tín 用dụng 昭chiêu 明minh 于vu 天thiên 下hạ 孔khổng 子tử 傳truyền 曰viết 致trí 行hành 至chí 中trung 信tín 之chi 道đạo 用dụng 顯hiển 明minh 于vu 天thiên 下hạ 雅nhã 曰viết 殷ân 齊tề 中trung 也dã 考khảo 彼bỉ 二nhị 文văn 齊tề 訓huấn 中trung 也dã 明minh 矣hĩ 是thị 知tri 吾ngô 友hữu 以dĩ 繼kế 續tục 大đại 中trung 之chi 道đạo 以dĩ 立lập 名danh 豈khởi 徒đồ 然nhiên 也dã 夫phu 大đại 中trung 之chi 道đạo 非phi 聖thánh 人nhân 莫mạc 能năng 至chí 之chi 非phi 君quân 子tử 莫mạc 能năng 庶thứ 幾kỷ 行hành 之chi 書thư 曰viết 建kiến 用dụng 皇hoàng 極cực 語ngữ 曰viết 中trung 庸dong 之chi 德đức 其kỳ 至chí 矣hĩ 乎hồ 抑ức 又hựu 古cổ 先tiên 覺giác 王vương 升thăng 中trung 天thiên 降giáng 中trung 國quốc 中trung 日nhật 生sanh 證chứng 中trung 理lý 談đàm 中trung 教giáo 噫# 釋thích 之chi 尚thượng 中trung 既ký 如như 此thử 儒nho 之chi 尚thượng 中trung 又hựu 如như 彼bỉ 中trung 之chi 為vi 義nghĩa 大đại 矣hĩ 哉tai 吾ngô 友hữu 志chí 慕mộ 真chân 宗tông 旁bàng 通thông 儒nho 術thuật 希hy 中trung 為vi 字tự 不bất 亦diệc 宜nghi 乎hồ 。 俾tỉ 解giải 希hy 乎hồ 中trung 無vô 空không 有hữu 之chi 滯trệ 行hành 希hy 乎hồ 中trung 無vô 偏thiên 邪tà 之chi 失thất 事sự 希hy 乎hồ 中trung 無vô 狂cuồng 狷# 之chi 咎cữu 言ngôn 希hy 乎hồ 中trung 無vô 訐kiết 佞nịnh 之chi 弊tệ 四tứ 者giả 備bị 矣hĩ 修tu 之chi 於ư 身thân 則tắc 真chân 淨tịnh 之chi 境cảnh 不bất 遠viễn 而nhi 復phục 化hóa 之chi 於ư 人nhân 則tắc 聖thánh 人nhân 之chi 教giáo 不bất 令linh 而nhi 行hành 夫phu 如như 是thị 則tắc 稱xưng 其kỳ 字tự 而nhi 思tư 過quá 半bán 矣hĩ 彰chương 德đức 之chi 義nghĩa 於ư 斯tư 見kiến 矣hĩ 。

擇trạch 日nhật 說thuyết

陰âm 陽dương 家gia 流lưu 謂vị 日nhật 之chi 吉cát 凶hung 由do 善thiện 惡ác 之chi 神thần 主chủ 焉yên 蓋cái 佐tá 天thiên 而nhi 為vi 治trị 者giả 也dã 故cố 犯phạm 凶hung 日nhật 必tất 罹li 之chi 禍họa 擇trạch 吉cát 日nhật 必tất 貽# 之chi 福phước 而nhi 民dân 惑hoặc 久cửu 矣hĩ 凡phàm 改cải 作tác 用dụng 事sự 咸hàm 擇trạch 其kỳ 吉cát 日nhật 冀ký 去khứ 禍họa 而nhi 就tựu 福phước 焉yên 吾ngô 不bất 信tín 也dã 。 夫phu 吉cát 凶hung 禍họa 福phước 。 繫hệ 乎hồ 人nhân 不bất 繫hệ 乎hồ 日nhật 書thư 曰viết 惟duy 上thượng 帝đế 無vô 常thường 為vi 善thiện 降giáng/hàng 之chi 百bách 祥tường 為vi 不bất 善thiện 降giáng/hàng 之chi 百bách 殃ương 果quả 有hữu 神thần 佐tá 天thiên 為vi 治trị 者giả 也dã 必tất 能năng 罰phạt 罪tội 而nhi 賞thưởng 功công 也dã 苟cẩu 凶hung 日nhật 為vi 善thiện 豈khởi 速tốc 其kỳ 禍họa 邪tà 吉cát 日nhật 為vi 惡ác 豈khởi 蒙mông 其kỳ 福phước 邪tà 為vi 善thiện 而nhi 速tốc 禍họa 是thị 罰phạt 不bất 當đương 罪tội 也dã 為vi 惡ác 而nhi 蒙mông 福phước 是thị 賞thưởng 不bất 當đương 功công 也dã 既ký 而nhi 賞thưởng 無vô 功công 罰phạt 無vô 辜cô 則tắc 神thần 乃nãi 弄lộng 天thiên 之chi 權quyền 妄vọng 作tác 威uy 福phước 者giả 以dĩ 上thượng 帝đế 之chi 聰thông 明minh 必tất 削tước 地địa 奪đoạt 爵tước 久cửu 矣hĩ 豈khởi 至chí 如như 是thị 而nhi 猶do 司ty 賞thưởng 罰phạt 之chi 柄bính 乎hồ 蚩xi 蚩xi 薄bạc 俗tục 棄khí 忠trung 孝hiếu 而nhi 不bất 履lý 背bối/bội 禮lễ 義nghĩa 而nhi 不bất 修tu 而nhi 競cạnh 擇trạch 吉cát 日nhật 欲dục 苟cẩu 免miễn 其kỳ 禍họa 而nhi 謟siểm 求cầu 其kỳ 福phước 者giả 何hà 異dị 惡ác 醉túy 而nhi 強cường/cưỡng 酒tửu 乎hồ 王vương 制chế 曰viết 假giả 於ư 鬼quỷ 神thần 時thời 日nhật 卜bốc 筮thệ 以dĩ 疑nghi 眾chúng 者giả 殺sát 說thuyết 者giả 云vân 今kim 時thời 持trì 喪táng 葬táng 築trúc 蓋cái 嫁giá 取thủ 卜bốc 數số 文văn 書thư 使sử 民dân 倍bội (# 音âm 背bối/bội )# 禮lễ 違vi 制chế 以dĩ 其kỳ 為vi 害hại 大đại 也dã 嗚ô 呼hô 吾ngô 聞văn 積tích 善thiện 之chi 家gia 必tất 有hữu 餘dư 慶khánh 不bất 聞văn 用dụng 吉cát 日nhật 而nhi 致trí 福phước 也dã 積tích 不bất 善thiện 之chi 家gia 必tất 有hữu 餘dư 殃ương 不bất 聞văn 用dụng 凶hung 日nhật 而nhi 致trí 禍họa 也dã 故cố 曰viết 吉cát 凶hung 禍họa 福phước 。 繫hệ 於ư 人nhân 不bất 繫hệ 於ư 日nhật 也dã 故cố 吾ngô 用dụng 事sự 必tất 擇trạch 道đạo 而nhi 行hành 之chi 擇trạch 禮lễ 而nhi 從tùng 之chi 擇trạch 友hữu 而nhi 交giao 之chi 擇trạch 里lý 而nhi 處xứ 之chi 擇trạch 師sư 而nhi 事sự 之chi 。 孳# 孳# 然nhiên 砥chỉ 名danh 礪# 節tiết 俾tỉ 無vô 失thất 於ư 天thiên 爵tước 也dã 而nhi 擇trạch 日nhật 不bất 與dữ 焉yên 。

敘tự 傳truyền 神thần

釋Thích 氏thị 子tử 之chi 恢khôi 廓khuếch 才tài 識thức 者giả 必tất 內nội 貫quán 三tam 學học 外ngoại 瞻chiêm 五ngũ 明minh 戒giới 定định 慧tuệ 之chi 謂vị 三tam 學học 也dã 聲thanh 醫y 工công 咒chú 因nhân 之chi 謂vị 五ngũ 明minh 也dã 明minh 者giả 曉hiểu 解giải 精tinh 識thức 之chi 謂vị 乎hồ 寫tả 貌mạo 傳truyền 神thần 其kỳ 工công 巧xảo 明minh 之chi 至chí 者giả 矣hĩ 夫phu 寫tả 貌mạo 貴quý 乎hồ 似tự 既ký 似tự 矣hĩ 必tất 在tại 得đắc 其kỳ 精tinh 爽sảng 於ư 筆bút 墨mặc 間gian 則tắc 神thần 可khả 傳truyền 矣hĩ 與dữ 其kỳ 本bổn 體thể 之chi 無vô 異dị 故cố 世thế 謂vị 之chi 寫tả 真chân 焉yên 豈khởi 比tỉ 夫phu 潑bát 墨mặc 以dĩ 圖đồ 山sơn 水thủy 縱túng/tung 怪quái 以dĩ 狀trạng 鬼quỷ 神thần 率suất 情tình 任nhậm 意ý 無vô 所sở 規quy 準chuẩn 耶da 諒# 工công 巧xảo 之chi 狂cuồng 誕đản 爾nhĩ 故cố 曰viết 寫tả 貌mạo 傳truyền 神thần 其kỳ 工công 巧xảo 明minh 之chi 至chí 也dã 惟duy 久cửu 上thượng 人nhân 錢tiền 唐đường 人nhân 也dã 正chánh 業nghiệp 外ngoại 以dĩ 傳truyền 神thần 擅thiện 名danh 吳ngô 越việt 間gian 高cao 僧Tăng 巨cự 儒nho 悉tất 上thượng 人nhân 筆bút 其kỳ 狀trạng 也dã 雖tuy 止chỉ 水thủy 照chiếu 影ảnh 明minh 鑒giám 寫tả 像tượng 未vị 之chi 若nhược 也dã 噫# 藝nghệ 之chi 精tinh 至chí 有hữu 如như 此thử 者giả 因nhân 悟ngộ 夫phu 學học 吾ngô 仲trọng 尼ni 之chi 道đạo 者giả 豈khởi 不bất 然nhiên 與dữ 仲trọng 尼ni 得đắc 唐đường 虞ngu 禹vũ 湯thang 文văn 武võ 姬# 公công 之chi 道đạo 炳bỉnh 炳bỉnh 然nhiên 猶do 人nhân 之chi 有hữu 形hình 貌mạo 也dã 仲trọng 尼ni 既ký 沒một 千thiên 百bách 年niên 間gian 能năng 嗣tự 仲trọng 尼ni 之chi 道đạo 者giả 唯duy 孟# 軻kha 荀# 卿khanh 楊dương 子tử 雲vân 王vương 仲trọng 淹yêm 韓# 退thoái 之chi 柳liễu 子tử 厚hậu 而nhi 已dĩ 可khả 謂vị 寫tả 其kỳ 貌mạo 傳truyền 其kỳ 神thần 者giả 矣hĩ 其kỳ 申thân 商thương 莊trang 列liệt 朱chu 翟# 之chi 學học 者giả 乃nãi 潑bát 墨mặc 圖đồ 山sơn 水thủy 縱túng/tung 怪quái 狀trạng 鬼quỷ 神thần 率suất 情tình 任nhậm 意ý 之chi 說thuyết 豈khởi 規quy 準chuẩn 於ư 周chu 孔khổng 乎hồ 於ư 戲hí 肖tiếu 其kỳ 容dung 得đắc 其kỳ 神thần 者giả 傳truyền 寫tả 之chi 上thượng 也dã 肖tiếu 其kỳ 容dung 不bất 得đắc 其kỳ 神thần 者giả 次thứ 也dã 不bất 肖tiếu 其kỳ 容dung 而nhi 姑cô 為vi 人nhân 狀trạng 者giả 又hựu 其kỳ 次thứ 也dã 寫tả 人nhân 貌mạo 而nhi 反phản 作tác 獸thú 形hình 者giả 何hà 足túc 道đạo 哉tai 李# 斯tư 學học 周chu 孔khổng 道đạo 由do 荀# 卿khanh 門môn 洎kịp 乎hồ 相tương/tướng 祖tổ 龍long 也dã 火hỏa 六lục 經kinh 而nhi 坑khanh 儒nho 士sĩ 峻tuấn 刑hình 法pháp 以dĩ 殘tàn 黔kiềm 首thủ 使sử 天thiên 下hạ 搔tao 然nhiên 卒thốt 滅diệt 秦tần 嗣tự 何hà 異dị 乎hồ 寫tả 人nhân 狀trạng 為vi 獸thú 形hình 耶da 因nhân 美mỹ 上thượng 人nhân 之chi 藝nghệ 精tinh 筆bút 妙diệu 故cố 敘tự 之chi 亦diệc 足túc 為vi 學học 道Đạo 者giả 之chi 誡giới 云vân 。

閑nhàn 居cư 編biên 第đệ 二nhị 十thập 七thất