金Kim 剛Cang 經Kinh 纂Toản 要Yếu 刊 定Định 記Ký
Quyển 2
宋Tống 子Tử 璿 錄Lục

金Kim 剛Cang 經Kinh 纂Toản 要Yếu 刊# 定Định 記Ký 卷quyển 第đệ 二nhị

長trường/trưởng 水thủy 沙Sa 門Môn 子tử 璿# 錄lục

將tương 釋thích 下hạ 。 二nhị 。 開khai 章chương 正chánh 釋thích 。

既ký 蒙mông 加gia 祐hựu 心tâm 通thông 智trí 明minh 。 約ước 義nghĩa 開khai 章chương 遂toại 申thân 經kinh 旨chỉ 。 文văn 二nhị 。

初sơ 。 標tiêu 列liệt 章chương 門môn 。

將tương 猶do 欲dục 也dã 。 此thử 依y 崇sùng 聖thánh 寺tự 塵trần 外ngoại 疏sớ/sơ 。 唯duy 開khai 四tứ 門môn 。 若nhược 準chuẩn 《# 大đại 雲vân 疏sớ/sơ 》# 中trung 。 即tức 開khai 六lục 門môn 。

一nhất 明minh 經kinh 意ý 。 二nhị 明minh 宗tông 旨chỉ 。 三Tam 明Minh 經kinh 體thể 。 四tứ 辨biện 譯dịch 時thời 。 五ngũ 解giải 題đề 目mục 。 六lục 釋thích 經kinh 文văn 。 今kim 雖tuy 四tứ 門môn 。 含hàm 六lục 門môn 義nghĩa 。 謂vị 此thử 第đệ 二nhị 攝nhiếp 彼bỉ 二nhị 三tam 。 第đệ 四tứ 攝nhiếp 彼bỉ 五ngũ 六lục 。 其kỳ 餘dư 單đơn 攝nhiếp 但đãn 小tiểu 異dị 耳nhĩ 。

二nhị 。 依y 章chương 正chánh 釋thích 二nhị 。

初sơ 。 總tổng 論luận 諸chư 教giáo 如như 多đa 藥dược 共cộng 治trị 一nhất 病bệnh 。 二nhị 。 別biệt 顯hiển 則tắc 如như 一nhất 一nhất 藥dược 各các 有hữu 功công 能năng 也dã 。 初sơ 中trung 二nhị 。

初sơ 。 通thông 赴phó 機cơ 緣duyên 。

酬thù 因nhân 者giả 。 酬thù 謂vị 酬thù 報báo 。 因nhân 謂vị 因Nhân 地Địa 。 以dĩ 佛Phật 於ư 因Nhân 地Địa 。 初sơ 發phát 心tâm 時thời 。 希hy 求cầu 無Vô 上Thượng 正Chánh 等Đẳng 菩Bồ 提Đề 。 遂toại 啟khải 四Tứ 弘Hoằng 誓Thệ 願Nguyện 。

煩phiền 惱não 無vô 邊biên 誓thệ 願nguyện 斷đoạn 。 法Pháp 門môn 無vô 邊biên 誓thệ 願nguyện 學học 。 眾chúng 生sanh 無vô 邊biên 誓thệ 願nguyện 度độ 。 佛Phật 道Đạo 無vô 上thượng 誓thệ 願nguyện 成thành 。 於ư 此thử 四tứ 中trung 。 三tam 願nguyện 皆giai 畢tất 唯duy 一nhất 未vị 圓viên 。 誓thệ 度độ 眾chúng 生sanh 。 眾chúng 生sanh 宛uyển 在tại 。 今kim 雖tuy 證chứng 果Quả 不bất 捨xả 因nhân 門môn 。 現hiện 身thân 說thuyết 法Pháp 。 濟tế 度độ 群quần 品phẩm 。 以dĩ 報báo 先tiên 願nguyện 。 故cố 曰viết 酬thù 因nhân 。 故cố 《# 法pháp 華hoa 》# 云vân 。

我ngã 本bổn 立lập 誓thệ 願nguyện 。 欲dục 令linh 一nhất 切thiết 眾chúng 。 如như 我ngã 等đẳng 無vô 異dị 。 如như 我ngã 昔tích 所sở 願nguyện 。 今kim 者giả 以dĩ 滿mãn 足túc 。 化hóa 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 皆giai 令linh 入nhập 佛Phật 道Đạo 。

酬thù 請thỉnh 者giả 。 佛Phật 初sơ 成thành 道Đạo 。 梵Phạm 王Vương 帝Đế 釋Thích 。 等đẳng 請thỉnh 轉chuyển 法Pháp 輪luân 。 故cố 《# 法pháp 華hoa 》# 云vân 。

爾nhĩ 時thời 諸chư 梵Phạm 王Vương 。 及cập 諸chư 天thiên 帝Đế 釋Thích 。 護Hộ 世Thế 四Tứ 天Thiên 王Vương 。 及cập 大Đại 自Tự 在Tại 天Thiên 。 并tinh 餘dư 諸chư 天thiên 眾chúng 。 眷quyến 屬thuộc 百bách 千thiên 萬vạn 。 恭cung 敬kính 合hợp 掌chưởng 禮lễ 。 請thỉnh 我ngã 轉chuyển 法Pháp 輪luân 。

如Như 來Lai 默mặc 然nhiên 受thọ 請thỉnh 。 既ký 受thọ 其kỳ 請thỉnh 故cố 。 始thỉ 於ư 鹿lộc 苑uyển 終chung 至chí 鶴hạc 林lâm 。 四tứ 十thập 九cửu 年niên 說thuyết 諸chư 經kinh 教giáo 。 救cứu 度độ 眾chúng 生sanh 。 故cố 《# 法pháp 華hoa 》# 云vân 。

即tức 於ư 波Ba 羅La 奈Nại 。 轉chuyển 四Tứ 諦Đế 法Pháp 輪luân

等đẳng 也dã 。

顯hiển 理lý 度độ 生sanh 者giả 。 此thử 二nhị 相tương 從tùng 合hợp 說thuyết 。 然nhiên 有hữu 通thông 別biệt 。 通thông 則tắc 佛Phật 以dĩ 一nhất 音âm 演diễn 說thuyết 法Pháp 。 眾chúng 生sanh 隨tùy 類loại 各các 得đắc 解giải 。 別biệt 則tắc 說thuyết 四Tứ 諦Đế 法Pháp 。 顯hiển 生sanh 空không 理lý 。 度độ 凡phàm 夫phu 外ngoại 道đạo 。 說thuyết 六Lục 波Ba 羅La 蜜Mật 。 顯hiển 二nhị 空không 理lý 。 度độ 不bất 定định 性tánh 二Nhị 乘Thừa 及cập 利lợi 根căn 凡phàm 夫phu 。 令linh 入nhập 大Đại 乘Thừa 道đạo 。 說thuyết 一Nhất 乘Thừa 法Pháp 。 顯hiển 法Pháp 界Giới 理lý 。 度độ 定định 性tánh 不bất 定định 性tánh 二Nhị 乘Thừa 及cập 地địa 住trụ 菩Bồ 薩Tát 并tinh 上thượng 上thượng 利lợi 根căn 凡phàm 夫phu 。 令linh 入nhập 一Nhất 乘Thừa 。 究cứu 竟cánh 佛Phật 道Đạo 。

若nhược 據cứ 下hạ 。 二nhị 。 克khắc 就tựu 佛Phật 意ý 。

唯duy 為vi 一nhất 大đại 事sự 等đẳng 者giả 。 《# 法pháp 華hoa 經kinh 》# 具cụ 云vân 。

諸chư 佛Phật 世Thế 尊Tôn 。 唯duy 為vi 一nhất 大đại 事sự 因nhân 緣duyên 。 故cố 出xuất 現hiện 於ư 世thế 。 舍Xá 利Lợi 弗Phất 。 云vân 何hà 名danh 諸chư 佛Phật 世Thế 尊Tôn 。 唯duy 為vi 一nhất 大đại 事sự 因nhân 緣duyên 。 故cố 出xuất 現hiện 於ư 世thế 。 諸chư 佛Phật 世Thế 尊Tôn 。 欲dục 令linh 眾chúng 生sanh 。 開khai 佛Phật 知tri 見kiến 。 使sử 得đắc 清thanh 淨tịnh 故cố 。 出xuất 現hiện 於ư 世thế 。 乃nãi 至chí 欲dục 令linh 眾chúng 生sanh 。 入nhập 佛Phật 知tri 見kiến 道Đạo 故cố 。 出xuất 現hiện 於ư 世thế 。

準chuẩn 《# 天thiên 長trường/trưởng 疏sớ/sơ 》# 解giải 云vân 。

佛Phật 之chi 知tri 見kiến 。 非phi 三tam 非phi 五ngũ 故cố 云vân 一nhất 。 廣quảng 博bác 包bao 含hàm 故cố 云vân 大đại 。 諸chư 佛Phật 儀nghi 式thức 說thuyết 此thử 化hóa 生sanh 故cố 云vân 事sự 。 眾chúng 生sanh 有hữu 此thử 機cơ 能năng 感cảm 於ư 佛Phật 曰viết 因nhân 。 佛Phật 即tức 應ưng 之chi 曰viết 緣duyên 。

故cố 者giả 所sở 以dĩ 義nghĩa 。 由do 此thử 一nhất 大đại 事sự 因nhân 緣duyên 。 所sở 以dĩ 佛Phật 出xuất 於ư 世thế 。 開khai 示thị 悟ngộ 入nhập 者giả 。 此thử 之chi 四tứ 句cú 不bất 出xuất 於ư 二nhị 。

初sơ 二nhị 句cú 能năng 化hóa 。 後hậu 兩lưỡng 句cú 所sở 化hóa 。 能năng 化hóa 有hữu 二nhị 。

謂vị 大đại 開khai 而nhi 由do 示thị 。 此thử 屬thuộc 於ư 佛Phật 。 所sở 化hóa 亦diệc 二nhị 。

謂vị 始thỉ 悟ngộ 而nhi 終chung 入nhập 。 此thử 屬thuộc 眾chúng 生sanh 。 若nhược 準chuẩn 《# 法pháp 華hoa 論luận 》# 釋thích 。

開khai 者giả 雙song 開khai 菩Bồ 提Đề 。 涅Niết 槃Bàn 二nhị 無vô 上thượng 果quả 。 示thị 者giả 別biệt 示thị 法Pháp 身thân 。 顯hiển 三tam 乘thừa 同đồng 體thể 。 悟ngộ 者giả 知tri 義nghĩa 。 別biệt 指chỉ 報báo 身thân 。 二Nhị 乘Thừa 不bất 知tri 。 說thuyết 令linh 知tri 故cố 。 入nhập 者giả 因nhân 義nghĩa 。 修tu 因nhân 契khế 入nhập 故cố 。

《# 華hoa 嚴nghiêm 》# 疏sớ/sơ 主chủ 解giải 云vân 。

開khai 者giả 開khai 除trừ 惑hoặc 障chướng 。 示thị 者giả 示thị 真chân 實thật 理lý 。 悟ngộ 者giả 悟ngộ 妄vọng 本bổn 空không 。 了liễu 心tâm 體thể 寂tịch 。 只chỉ 今kim 悟ngộ 上thượng 真chân 理lý 。 入nhập 者giả 冥minh 於ư 心tâm 體thể 。

石thạch 壁bích 解giải 云vân 。

一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 皆giai 有hữu 佛Phật 性tánh 。 大đại 開khai 也dã 。 指chỉ 云vân 心tâm 中trung 。 了liễu 了liễu 分phân 明minh 。 是thị 佛Phật 性tánh 曲khúc 示thị 也dã 。 斬trảm 新tân 領lãnh 解giải 決quyết 定định 印ấn 可khả 不bất 疑nghi 。 始thỉ 悟ngộ 也dã 。 一nhất 切thiết 念niệm 想tưởng 都đô 亡vong 。 終chung 入nhập 也dã 。

諸chư 家gia 解giải 釋thích 旨chỉ 趣thú 不bất 同đồng 。 白bạch 璧bích 黃hoàng 金kim 各các 為vi 至chí 寶bảo 。

疏sớ/sơ 後hậu 別biệt 顯hiển 者giả 。 近cận 指chỉ 一nhất 卷quyển 《# 金kim 剛cang 》# 。 遠viễn 關quan 諸chư 部bộ 《# 般Bát 若Nhã 》# 。 以dĩ 同đồng 宗tông 故cố 。 意ý 明minh 有hữu 何hà 所sở 以dĩ 說thuyết 無vô 相tướng 經kinh 。 於ư 中trung 五ngũ 段đoạn 具cụ 列liệt 如như 疏sớ/sơ 。 初sơ 中trung 三tam 。

初sơ 。 標tiêu 。

對đối 治trị 者giả 。 如như 病bệnh 設thiết 藥dược 義nghĩa 見kiến 序tự 中trung 。 我ngã 執chấp 者giả 有hữu 二nhị 。

一nhất 。 凡phàm 夫phu 情tình 計kế 我ngã 。 即tức 執chấp 五ngũ 蘊uẩn 總tổng 相tương/tướng 。 以dĩ 為vi 主chủ 宰tể 。 二nhị 。 外ngoại 道đạo 神thần 我ngã 。 即tức 蘊uẩn 離ly 蘊uẩn 。 或hoặc 大đại 或hoặc 小tiểu 。 幽u 靈linh 神thần 聖thánh 動động 用dụng 難nan 思tư 。 皆giai 計kế 為vi 實thật 。 故cố 示thị 我ngã 執chấp 。 計kế 一nhất 切thiết 法pháp 實thật 有hữu 體thể 性tánh 。 名danh 為vi 法pháp 執chấp 。 然nhiên 佛Phật 說thuyết 小Tiểu 乘Thừa 以dĩ 除trừ 我ngã 執chấp 。 今kim 說thuyết 般Bát 若Nhã 重trọng/trùng 為vi 此thử 者giả 。 蓋cái 深thâm 必tất 該cai 淺thiển 也dã 。 由do 是thị 正chánh 除trừ 法pháp 執chấp 。 兼kiêm 明minh 我ngã 空không 也dã 。

由do 此thử 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 二nhị 。

初sơ 。 總tổng 標tiêu 。

由do 執chấp 起khởi 障chướng 煩phiền 惱não 。 即tức 根căn 隨tùy 等đẳng 。 此thử 依y 我ngã 執chấp 而nhi 起khởi 。 如như 前tiền 逐trục 妄vọng 中trung 說thuyết 。 所sở 知tri 即tức 根căn 本bổn 無vô 明minh 也dã 。 故cố 《# 起khởi 信tín 論luận 》# 云vân 。

無vô 明minh 義nghĩa 者giả 名danh 為vi 智trí 礙ngại 。 即tức 所sở 知tri 障chướng 也dã 。

此thử 依y 法pháp 執chấp 而nhi 起khởi 。

由do 煩phiền 下hạ 。 二nhị 。 別biệt 示thị 二nhị 障chướng 過quá 患hoạn 二nhị 。

初sơ 。 煩phiền 惱não 障chướng 。

心tâm 不bất 等đẳng 者giả 。 心tâm 本bổn 清thanh 淨tịnh 自tự 在tại 。 功công 德đức 妙diệu 用dụng 過quá 於ư 塵trần 沙sa 。 良lương 由do 此thử 障chướng 覆phú 蔽tế 。 不bất 得đắc 顯hiển 現hiện 。 故cố 云vân 心tâm 不bất 解giải 脫thoát 。 解giải 脫thoát 者giả 自tự 在tại 義nghĩa 。 不bất 唯duy 令linh 心tâm 不bất 解giải 脫thoát 。 復phục 能năng 造tạo 業nghiệp 潤nhuận 業nghiệp 。 業nghiệp 即tức 善thiện 。 惡ác 。 不bất 動động 業nghiệp 也dã 。 以dĩ 有hữu 業nghiệp 因nhân 。 必tất 招chiêu 果quả 報báo 即tức 受thọ 生sanh 也dã 。 受thọ 生sanh 之chi 處xứ 。 所sở 謂vị 五ngũ 道đạo 。 生sanh 而nhi 復phục 死tử 往vãng 而nhi 又hựu 來lai 。 故cố 云vân 輪luân 轉chuyển 。 輪luân 轉chuyển 之chi 相tướng 已dĩ 如như 序tự 中trung 綸luân 輪luân 義nghĩa 也dã 。 反phản 推thôi 其kỳ 源nguyên 。 即tức 是thị 我ngã 執chấp 。 故cố 知tri 我ngã 執chấp 是thị 過quá 患hoạn 根căn 本bổn 。 故cố 要yếu 除trừ 之chi 。

由do 所sở 知tri 下hạ 。 二nhị 。 所sở 知tri 障chướng 。

慧tuệ 不bất 等đẳng 者giả 。 此thử 即tức 大Đại 乘Thừa 深thâm 慧tuệ 。 不bất 論luận 小Tiểu 乘Thừa 淺thiển 慧tuệ 。 此thử 慧tuệ 若nhược 發phát 。 照chiếu 見kiến 五ngũ 蘊uẩn 皆giai 空không 。 唯duy 是thị 心tâm 性tánh 。 離ly 自tự 心tâm 外ngoại 無vô 別biệt 有hữu 法pháp 。 今kim 為vi 無vô 明minh 覆phú 蔽tế 。 不bất 得đắc 開khai 發phát 。 故cố 《# 華hoa 嚴nghiêm 》# 云vân 。

若nhược 不bất 了liễu 自tự 心tâm 。 云vân 何hà 知tri 正Chánh 道Đạo 。 彼bỉ 由do 顛điên 倒đảo 慧tuệ 。 增tăng 長trưởng 一nhất 切thiết 惡ác 。

不bất 達đạt 等đẳng 者giả 。 然nhiên 諸chư 法pháp 性tánh 相tướng 。 有hữu 別biệt 有hữu 通thông 。 別biệt 則tắc 如như 水thủy 以dĩ 濕thấp 為vi 性tánh 。 以dĩ 動động 靜tĩnh 為vi 相tương/tướng 等đẳng 。 通thông 則tắc 諸chư 法pháp 同đồng 以dĩ 無vô 為vi 為vi 性tánh 。 有hữu 為vi 為vi 相tương/tướng 。 由do 無vô 是thị 慧tuệ 。 故cố 不bất 能năng 了liễu 之chi 。 然nhiên 了liễu 心tâm 即tức 根căn 本bổn 智trí 。 了liễu 性tánh 相tướng 即tức 後hậu 得đắc 智trí 。 二nhị 智trí 不bất 顯hiển 蓋cái 由do 無vô 明minh 。 無vô 明minh 不bất 除trừ 不bất 成thành 佛Phật 法pháp 。 故cố 云vân 。

縱túng/tung 出xuất 三tam 界giới 亦diệc 滯trệ 二Nhị 乘Thừa

等đẳng 。 斯tư 則tắc 雖tuy 出xuất 火hỏa 宅trạch 。 猶do 止chỉ 化hóa 城thành 。 不bất 到đáo 寶bảo 所sở 。 若nhược 反phản 推thôi 其kỳ 本bổn 由do 於ư 法pháp 執chấp 。 將tương 知tri 法pháp 執chấp 是thị 過quá 患hoạn 根căn 本bổn 也dã 。 然nhiên 此thử 二nhị 障chướng 非phi 謂vị 抗kháng 行hành 。 皆giai 由do 一nhất 心tâm 所sở 為vi 。 但đãn 微vi 著trước 有hữu 異dị 。 所sở 知tri 則tắc 細tế 。 煩phiền 惱não 則tắc 麁thô 。 麁thô 細tế 雖tuy 殊thù 都đô 無vô 別biệt 體thể 。 猶do 如như 一nhất 水thủy 起khởi 動động 成thành 波ba 微vi 著trước 有hữu 異dị 。 於ư 中trung 亦diệc 有hữu 二nhị 義nghĩa 。 纔tài 動động 則tắc 不bất 能năng 現hiện 像tượng 。 同đồng 彼bỉ 所sở 知tri 。 猛mãnh 盛thịnh 則tắc 覆phú 舟chu 溺nịch 人nhân 。 況huống 於ư 煩phiền 惱não 。 法pháp 喻dụ 相tương 對đối 。 昭chiêu 然nhiên 可khả 見kiến 。 又hựu 心tâm 慧tuệ 解giải 脫thoát 。 約ước 人nhân 料liệu 揀giản 以dĩ 成thành 四tứ 句cú 。 謂vị 心tâm 解giải 脫thoát 。 慧tuệ 不bất 解giải 脫thoát 。 二Nhị 乘Thừa 也dã 。 心tâm 不bất 解giải 脫thoát 。 慧tuệ 解giải 脫thoát 。 大Đại 悲Bi 菩Bồ 薩Tát 也dã 。 俱câu 解giải 脫thoát 。 佛Phật 也dã 。 俱câu 不bất 解giải 脫thoát 。 凡phàm 夫phu 也dã 。

疏sớ/sơ 二nhị 執chấp 下hạ 。

三tam 結kết 以dĩ 前tiền 推thôi 窮cùng 一nhất 切thiết 過quá 患hoạn 根căn 本bổn 是thị 其kỳ 我ngã 法pháp 二nhị 執chấp 。 二nhị 執chấp 若nhược 遣khiển 二nhị 障chướng 即tức 除trừ 。 二nhị 障chướng 若nhược 除trừ 則tắc 諸chư 過quá 自tự 滅diệt 。 由do 是thị 過quá 患hoạn 之chi 源nguyên 即tức 其kỳ 二nhị 執chấp 。 為vi 除trừ 二nhị 執chấp 故cố 演diễn 斯tư 經Kinh 。 故cố 知tri 此thử 經Kinh 是thị 大đại 良lương 藥dược 。 故cố 《# 心tâm 經kinh 》# 云vân 。

般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 多Đa 。 是thị 大đại 神thần 咒chú 。 是thị 大đại 明minh 咒chú 。

等đẳng 。 乃nãi 至chí 云vân 。

能năng 除trừ 一nhất 切thiết 苦khổ 。 真chân 實thật 不bất 虛hư 。

欲dục 知tri 此thử 經Kinh 除trừ 二nhị 執chấp 者giả 。 如như 經Kinh 云vân 。

無vô 我ngã 相tương/tướng 。 人nhân 相tương/tướng 。 眾chúng 生sanh 相tương/tướng 。 壽thọ 者giả 相tương/tướng 。

是thị 除trừ 我ngã 執chấp 也dã 。 無vô 法pháp 相tướng 亦diệc 無vô 非phi 法pháp 相tướng 。 是thị 除trừ 法pháp 執chấp 也dã 。 如như 此thử 類loại 例lệ 遍biến 於ư 經kinh 中trung 。

疏sớ/sơ 二nhị 中trung 二nhị 。

初sơ 。 標tiêu 。

可khả 知tri 。

二nhị 。 釋thích 。

疑nghi 者giả 。 於ư 理lý 於ư 事sự 猶do 豫dự 不bất 決quyết 。 即tức 心tâm 所sở 法pháp 中trung 煩phiền 惱não 一nhất 數số 。 然nhiên 有hữu 二nhị 種chủng 。

一nhất 種chủng 子tử 。 二nhị 現hiện 行hành 。 種chủng 子tử 謂vị 蘊uẩn 在tại 藏tạng 識thức 未vị 顯hiển 發phát 者giả 。 名danh 為vi 未vị 起khởi 。 現hiện 行hành 謂vị 動động 之chi 於ư 心tâm 或hoặc 形hình 之chi 於ư 口khẩu 。 名danh 為vi 現hiện 起khởi 。 遮già 則tắc 遮già 其kỳ 種chủng 子tử 。 不bất 令linh 起khởi 於ư 現hiện 行hành 。 斷đoạn 則tắc 斷đoạn 於ư 現hiện 行hành 。 即tức 自tự 除trừ 其kỳ 根căn 本bổn 。 其kỳ 猶do 築trúc 堤đê 防phòng 水thủy 傾khuynh 津tân 潑bát 焰diễm 。 其kỳ 義nghĩa 可khả 見kiến 。

即tức 經kinh 下hạ 。 指chỉ 經kinh 也dã 。 然nhiên 準chuẩn 經kinh 即tức 答đáp 三tam 問vấn 已dĩ 。 展triển 轉chuyển 而nhi 斷đoạn 。 起khởi 復phục 連liên 環hoàn 。 故cố 云vân 節tiết 節tiết 至chí 二nhị 十thập 七thất 。 然nhiên 遮già 斷đoạn 之chi 言ngôn 總tổng 有hữu 兩lưỡng 意ý 。

一nhất 則tắc 經kinh 中trung 有hữu 須Tu 菩Bồ 提Đề 陳trần 疑nghi 處xứ 。 是thị 現hiện 行hành 。 即tức 第đệ 二nhị 第đệ 十thập 一nhất 第đệ 十thập 九cửu 。 餘dư 無vô 問vấn 辭từ 。 皆giai 種chủng 子tử 也dã 。 二nhị 即tức 當đương 時thời 盡tận 是thị 現hiện 行hành 。 望vọng 於ư 後hậu 代đại 總tổng 名danh 種chủng 子tử 。 斯tư 則tắc 斷đoạn 現hiện 行hành 時thời 。 即tức 是thị 遮già 種chủng 子tử 也dã 。 然nhiên 二nhị 意ý 中trung 後hậu 意ý 稍sảo 切thiết 。 故cố 二nhị 十thập 七thất 疑nghi 。 皆giai 言ngôn 斷đoạn 而nhi 不bất 言ngôn 遮già 也dã 。

疏sớ/sơ 三tam 中trung 二nhị

初sơ 。 標tiêu 。

二nhị 。 釋thích 。

然nhiên 汎# 論luận 業nghiệp 有hữu 三tam 種chủng 。 謂vị 。

善thiện 。 惡ác 。 不bất 動động 。 受thọ 有hữu 三tam 時thời 。 謂vị 。

現hiện 。 生sanh 。 後hậu 。 若nhược 今kim 世thế 造tạo 善thiện 惡ác 。 今kim 世thế 受thọ 苦khổ 樂lạc 者giả 。 名danh 順thuận 現hiện 報báo 業nghiệp 。 若nhược 今kim 世thế 造tạo 善thiện 惡ác 。 次thứ 生sanh 方phương 受thọ 。 名danh 順thuận 生sanh 報báo 業nghiệp 。 若nhược 今kim 世thế 造tạo 善thiện 惡ác 。 從tùng 第đệ 三tam 生sanh 已dĩ 。 去khứ 乃nãi 至chí 百bách 千thiên 生sanh 方phương 受thọ 。 名danh 順thuận 後hậu 報báo 業nghiệp 。 今kim 世thế 有hữu 人nhân 。 造tạo 善thiện 惡ác 業nghiệp 。 目mục 下hạ 無vô 報báo 。 便tiện 疑nghi 無vô 因nhân 果quả 者giả 。 良lương 由do 不bất 達đạt 此thử 三tam 時thời 報báo 也dã 。 故cố 《# 佛Phật 名danh 經kinh 》# 云vân 。

行hành 善thiện 之chi 者giả 。 觸xúc 事sự 轗khảm 軻kha 。 行hành 惡ác 之chi 者giả 。 是thị 事sự 諧hài 偶ngẫu 。 致trí 使sử 世thế 間gian 愚ngu 人nhân 。 謂vị 之chi 善thiện 惡ác 不bất 分phân 。 我ngã 經kinh 中trung 說thuyết 。 有hữu 三tam 種chủng 報báo 。

如như 上thượng 所sở 敘tự 。

今kim 言ngôn 轉chuyển 滅diệt 者giả 。 三tam 中trung 唯duy 轉chuyển 惡ác 業nghiệp 。 以dĩ 違vi 理lý 故cố 。

時thời 則tắc 通thông 三tam 。 然nhiên 此thử 惡ác 業nghiệp 受thọ 報báo 。 準chuẩn 小Tiểu 乘Thừa 宗tông 說thuyết 。 有hữu 定định 不bất 定định 。 如như 初sơ 篇thiên 四tứ 重trọng/trùng 名danh 為vi 定định 業nghiệp 。 僧Tăng 殘tàn 已dĩ 下hạ 名danh 不bất 定định 業nghiệp 。 以dĩ 此thử 對đối 時thời 應ưng 成thành 四tứ 句cú 。 謂vị 。

時thời 定định 報báo 不bất 定định 。 報báo 定định 時thời 不bất 定định 。 俱câu 定định 。 俱câu 不bất 定định 。 若nhược 此thử 經Kinh 說thuyết 者giả 則tắc 不bất 然nhiên 。 以dĩ 未vị 入nhập 我ngã 法pháp 名danh 決quyết 定định 業nghiệp 。 若nhược 入nhập 我ngã 法pháp 名danh 不bất 決quyết 定định 業nghiệp 。 所sở 言ngôn 不bất 定định 者giả 。 或hoặc 輕khinh 或hoặc 重trọng/trùng 。 或hoặc 受thọ 或hoặc 不bất 受thọ 也dã 。

問vấn 。

若nhược 然nhiên 者giả 。 何hà 以dĩ 《# 大đại 般Bát 若Nhã 》# 中trung 云vân 。

唯duy 除trừ 決quyết 定định 。 業nghiệp 應ưng 受thọ 報báo

耶da 。

答đáp 。

但đãn 轉chuyển 重trọng/trùng 成thành 輕khinh 。 非phi 令linh 不bất 受thọ 。 故cố 無vô 違vi 也dã 。 如như 此thử 經Kinh 云vân 。

若nhược 有hữu 人nhân 受thọ 持trì 讀đọc 誦tụng 此thử 經Kinh 。 為vi 人nhân 輕khinh 賤tiện 者giả 。 是thị 人nhân 先tiên 世thế 罪tội 業nghiệp 。 應ưng 墮đọa 惡ác 道đạo 。 以dĩ 今kim 世thế 人nhân 輕khinh 賤tiện 故cố 。 先tiên 世thế 罪tội 業nghiệp 。 則tắc 為vi 消tiêu 滅diệt 。 當đương 得đắc 阿a 耨nậu 菩Bồ 提Đề 。

言ngôn 先tiên 世thế 者giả 有hữu 二nhị 意ý 。

一nhất 。 前tiền 生sanh 之chi 前tiền 名danh 為vi 先tiên 世thế 。 二nhị 。 未vị 持trì 經Kinh 前tiền 名danh 為vi 先tiên 世thế 。 雖tuy 通thông 此thử 二nhị 。 後hậu 義nghĩa 為vi 正chánh 也dã 。 今kim 以dĩ 三tam 塗đồ 之chi 業nghiệp 。 用dụng 輕khinh 賤tiện 代đại 之chi 。 令linh 報báo 不bất 定định 。 生sanh 報báo 現hiện 償thường 。 令linh 時thời 不bất 定định 。 此thử 皆giai 轉chuyển 重trọng/trùng 令linh 輕khinh 也dã 。 其kỳ 滅diệt 輕khinh 不bất 受thọ 。 經kinh 則tắc 無vô 文văn 。 經kinh 雖tuy 無vô 文văn 。 義nghĩa 乃nãi 合hợp 有hữu 。 然nhiên 有hữu 兩lưỡng 意ý 。

一nhất 者giả 以dĩ 重trọng/trùng 況huống 輕khinh 。 意ý 云vân 。

重trọng 業nghiệp 既ký 轉chuyển 之chi 令linh 輕khinh 。 輕khinh 業nghiệp 故cố 宜nghi 不bất 受thọ 。 二nhị 則tắc 曾tằng 墮đọa 三tam 塗đồ 之chi 者giả 。 出xuất 在tại 人nhân 中trung 猶do 有hữu 餘dư 業nghiệp 。 即tức 貧bần 窮cùng 諸chư 衰suy 等đẳng 苦khổ 。 今kim 既ký 不bất 墮đọa 三tam 塗đồ 。 則tắc 餘dư 業nghiệp 必tất 免miễn 。 亦diệc 是thị 時thời 報báo 俱câu 不bất 定định 也dã 。

疏sớ/sơ 四tứ 中trung 三tam

初sơ 。 標tiêu 。

二nhị 。 釋thích 二nhị 。

初sơ 。 未vị 說thuyết 。

夫phu 為vi 凡phàm 小tiểu 。 佛Phật 成thành 正chánh 覺giác 者giả 。 即tức 菩Bồ 提Đề 樹thụ 下hạ 。 三tam 十thập 四tứ 心tâm 斷đoạn 結kết 。 五ngũ 分phần 法Pháp 身thân 初sơ 圓viên 。 示thị 成thành 正chánh 覺giác 也dã 。

未vị 說thuyết 等đẳng 者giả 。 即tức 成thành 道Đạo 之chi 後hậu 十thập 二nhị 年niên 已dĩ 前tiền 。 但đãn 說thuyết 人nhân 天thiên 因nhân 果quả 及cập 四Tứ 諦Đế 緣duyên 生sanh 。 未vị 說thuyết 三tam 空không 般Bát 若Nhã 。

無vô 妙diệu 慧tuệ 者giả 。 妙diệu 慧tuệ 謂vị 無vô 相tướng 甚thậm 深thâm 般Bát 若Nhã 也dã 。 此thử 是thị 法pháp 空không 之chi 慧tuệ 。 以dĩ 未vị 說thuyết 般Bát 若Nhã 。 未vị 顯hiển 法pháp 空không 。 故cố 無vô 此thử 慧tuệ 也dã 。

施thí 等đẳng 住trụ 相tương/tướng 者giả 。 等đẳng 於ư 戒giới 忍nhẫn 等đẳng 四tứ 。 住trụ 於ư 我ngã 人nhân 眾chúng 生sanh 等đẳng 相tương/tướng 。 及cập 住trụ 法pháp 非phi 法pháp 相tướng 也dã 。 既ký 住trụ 我ngã 法pháp 等đẳng 相tương/tướng 。 則tắc 成thành 世thế 間gian 因nhân 果quả 。 故cố 皆giai 有hữu 漏lậu 也dã 。 此thử 說thuyết 凡phàm 夫phu 。 依y 人nhân 天thiên 教giáo 者giả 。 或hoặc 滯trệ 二Nhị 乘Thừa 者giả 。 設thiết 有hữu 斷đoạn 惑hoặc 證chứng 真chân 。 不bất 無vô 厭yếm 苦khổ 欣hân 樂nhạo 。 縱túng/tung 出xuất 三tam 界giới 。 亦diệc 墮đọa 聲thanh 。 聞văn 緣Duyên 覺Giác 之chi 地địa 。 此thử 依y 小Tiểu 乘Thừa 教giáo 者giả 。 若nhược 準chuẩn 凡phàm 夫phu 兼kiêm 無vô 麁thô 慧tuệ 。 就tựu 勝thắng 通thông 說thuyết 。 故cố 言ngôn 無vô 妙diệu 慧tuệ 也dã 。

疏sớ/sơ 故cố 談đàm 下hạ 。 二nhị 。 已dĩ 說thuyết 得đắc 為vi 佛Phật 因nhân 二nhị 。

初sơ 。 順thuận 釋thích 。

即tức 十thập 二nhị 年niên 後hậu 。 說thuyết 諸chư 部bộ 般Bát 若Nhã 之chi 教giáo 詮thuyên 顯hiển 妙diệu 慧tuệ 。 妙diệu 慧tuệ 即tức 第đệ 六lục 。 般Bát 若Nhã 波Ba 羅La 蜜Mật 。 以dĩ 法Pháp 身thân 是thị 真Chân 如Như 妙diệu 理lý 。 本bổn 不bất 生sanh 滅diệt 。 但đãn 以dĩ 煩phiền 惱não 覆phú 之chi 。 名danh 如Như 來Lai 藏tạng 。 若nhược 妙diệu 慧tuệ 照chiếu 破phá 煩phiền 惱não 。 真chân 理lý 顯hiển 現hiện 成thành 大đại 法Pháp 身thân 。 故cố 說thuyết 妙diệu 慧tuệ 為vi 法Pháp 身thân 因nhân 也dã 。

五ngũ 度độ 等đẳng 者giả 。 五ngũ 度độ 即tức 施thí 。 戒giới 。 忍nhẫn 。 進tiến 。 定định 。 應ưng 身thân 即tức 三tam 十thập 二nhị 相tướng 。 八bát 十thập 種chủng 好hảo 。 紫tử 磨ma 金kim 色sắc 之chi 體thể 也dã 。 此thử 由do 積tích 習tập 五ngũ 波Ba 羅La 蜜Mật 。 之chi 所sở 感cảm 得đắc 。 故cố 言ngôn 五ngũ 度độ 為vi 應ưng 身thân 因nhân 。

疏sớ/sơ 若nhược 無vô 下hạ 。 二nhị 。 反phản 顯hiển 。

非phi 波Ba 羅La 蜜Mật 等đẳng 者giả 。 雖tuy 行hành 施thí 等đẳng 由do 無vô 慧tuệ 導đạo 皆giai 成thành 住trụ 相tương/tướng 。 由do 住trụ 相tương/tướng 故cố 便tiện 成thành 有hữu 漏lậu 。 但đãn 成thành 世thế 間gian 善thiện 因nhân 樂nhạo/nhạc/lạc 果quả 。 故cố 非phi 佛Phật 因nhân 也dã 。 故cố 《# 菩Bồ 提Đề 資tư 糧lương 論luận 》# 云vân 。

施thí 。 戒giới 。 忍nhẫn 。 進tiến 。 定định 。 及cập 此thử 五ngũ 之chi 餘dư 。 皆giai 由do 智Trí 度Độ 故cố 。 波Ba 羅La 蜜Mật 所sở 攝nhiếp 。

疏sớ/sơ 故cố 須tu 下hạ 。 三tam 。 結kết 。

福phước 慧tuệ 屬thuộc 因nhân 。 即tức 五ngũ 度độ 六Lục 度Độ 是thị 能năng 嚴nghiêm 也dã 。 兩lưỡng 足túc 是thị 果quả 。 即tức 真chân 身thân 。 應ưng 身thân 為vi 所sở 嚴nghiêm 也dã 。 然nhiên 諸chư 佛Phật 果Quả 德đức 雖tuy 。 無vô 量lượng 無vô 邊biên 。 以dĩ 要yếu 言ngôn 之chi 。 不bất 過quá 此thử 二nhị 。 故cố 《# 法pháp 華hoa 》# 云vân 。

如như 其kỳ 所sở 得đắc 法Pháp 。 定định 慧tuệ 力lực 莊trang 嚴nghiêm 。 以dĩ 此thử 度độ 眾chúng 生sanh 。 自tự 證chứng 無vô 上thượng 道Đạo 。

大đại 意ý 謂vị 由do 無vô 般Bát 若Nhã 。 致trí 使sử 施thí 等đẳng 。 非phi 波Ba 羅La 蜜Mật 。 不bất 成thành 佛Phật 因nhân 。 故cố 須tu 福phước 慧tuệ 二nhị 嚴nghiêm 。 乃nãi 成thành 兩lưỡng 足túc 妙diệu 體thể 。 然nhiên 前tiền 五ngũ 與dữ 第đệ 六lục 。 互hỗ 相tương 資tư 助trợ 。 以dĩ 真chân 應ưng 二nhị 果quả 必tất 須tu 具cụ 故cố 。 其kỳ 猶do 膠giao 青thanh 彩thải 色sắc 。 彩thải 非phi 膠giao 而nhi 不bất 著trước 。 膠giao 非phi 彩thải 而nhi 無vô 色sắc 。 六lục 非phi 五ngũ 而nhi 無vô 相tướng 。 五ngũ 非phi 六lục 而nhi 無vô 因nhân 。 如như 經Kinh 云vân 。

應ưng 無vô 所sở 住trụ

即tức 修tu 慧tuệ 也dã 。 行hành 於ư 布bố 施thí 。 即tức 修tu 福phước 也dã 。 又hựu 以dĩ 無vô 我ngã 。 無vô 人nhân 。 無vô 眾chúng 生sanh 。 無vô 壽thọ 者giả 。 即tức 修tu 慧tuệ 也dã 。 修tu 一nhất 切thiết 善thiện 。 即tức 修tu 福phước 也dã 。 此thử 例lệ 甚thậm 多đa 。

疏sớ/sơ 五ngũ 中trung 三tam 。 初sơ 。 標tiêu 。

真chân 應ưng 二nhị 果quả 者giả 。 然nhiên 諸chư 經kinh 論luận 皆giai 說thuyết 三Tam 身Thân 。 此thử 中trung 唯duy 明minh 二nhị 者giả 。 已dĩ 合hợp 攝nhiếp 故cố 。 言ngôn 三Tam 身Thân 者giả 。 即tức 法pháp 。 報báo 。 化hóa 。 如như 權quyền 宗tông 所sở 說thuyết 。

法Pháp 身thân 是thị 理lý 。 無vô 漏lậu 無vô 為vi 。 報báo 身thân 是thị 智trí 。 轉chuyển 識thức 所sở 成thành 。 有hữu 為vi 無vô 漏lậu 雖tuy 證chứng 於ư 理lý 。 智trí 且thả 非phi 理lý 。 如như 日nhật 舍xá 空không 。 由do 是thị 理lý 智trí 分phân 為vi 二nhị 也dã 。 化hóa 身thân 是thị 影ảnh 固cố 宜nghi 不bất 同đồng 。 由do 此thử 說thuyết 佛Phật 有hữu 三Tam 身Thân 也dã 。 今kim 言ngôn 二nhị 者giả 。 法pháp 報báo 合hợp 故cố 。 以dĩ 智trí 即tức 是thị 理lý 。 如như 光quang 即tức 珠châu 。 是thị 故cố 合hợp 說thuyết 為vi 真chân 身thân 也dã 。 如như 《# 淨tịnh 名danh 經kinh 》# 云vân 。

佛Phật 身thân 無vô 為vi 。 不bất 墮đọa 諸chư 數số

豈khởi 言ngôn 報báo 體thể 是thị 有hữu 為vi 耶da 。 又hựu 《# 涅Niết 槃Bàn 經kinh 》# 云vân 。

若nhược 人nhân 言ngôn 如Như 來Lai 同đồng 有hữu 為vi 者giả 。 死tử 入nhập 地địa 獄ngục 。

是thị 故cố 此thử 中trung 。 不bất 說thuyết 於ư 三tam 。 但đãn 言ngôn 二nhị 也dã 。 故cố 《# 智trí 論luận 》# 云vân 。

佛Phật 有hữu 二nhị 身thân 。

一nhất 真chân 身thân 。 二nhị 應ưng 身thân 。

亦diệc 云vân 生sanh 身thân 應ưng 身thân 。 皆giai 化hóa 身thân 也dã 。

問vấn 。

法pháp 報báo 化hóa 等đẳng 皆giai 是thị 佛Phật 身thân 。 法pháp 報báo 既ký 其kỳ 不bất 分phân 。 化hóa 體thể 何hà 故cố 別biệt 說thuyết 耶da 。

答đáp 。

法pháp 報báo 皆giai 實thật 所sở 以dĩ 合hợp 論luận 。 化hóa 體thể 唯duy 虛hư 故cố 宜nghi 別biệt 也dã 。

疏sớ/sơ 未vị 聞văn 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 。 謂vị 十thập 二nhị 年niên 前tiền 。 小Tiểu 乘Thừa 之chi 人nhân 。 唯duy 取thủ 三tam 十thập 二nhị 相tướng 。 金kim 色sắc 之chi 身thân 。 以dĩ 為vi 真chân 佛Phật 。 不bất 知tri 更cánh 有hữu 真chân 佛Phật 。 故cố 云vân 但đãn 言ngôn 色sắc 相tướng 。 不bất 知tri 下hạ 。 以dĩ 未vị 達đạt 法pháp 空không 故cố 。 不bất 知tri 此thử 相tướng 。 但đãn 是thị 真chân 身thân 之chi 中trung 所sở 現hiện 影ảnh 像tượng 也dã 。 故cố 《# 唯duy 識thức 》# 云vân 。

大Đại 圓Viên 鏡Kính 智Trí 。 能năng 現hiện 能năng 生sanh 身thân 土thổ/độ 智trí 影ảnh

既ký 言ngôn 是thị 影ảnh 則tắc 知tri 非phi 真chân 。 故cố 彌Di 勒Lặc 頌tụng 云vân 。

應ứng 化hóa 非phi 真chân 佛Phật 。 亦diệc 非phi 說thuyết 法Pháp 者giả 。

不bất 如như 等đẳng 者giả 。 若nhược 知tri 真chân 身thân 是thị 實thật 。 應ưng 身thân 是thị 虛hư 。 又hựu 了liễu 相tương/tướng 即tức 無vô 相tướng 名danh 為vi 真chân 身thân 。 無vô 相tướng 即tức 相tương/tướng 名danh 為vi 應ưng 身thân 。 如như 是thị 見kiến 者giả 。 名danh 如như 實thật 見kiến 。 故cố 《# 華hoa 嚴nghiêm 》# 云vân 。

於ư 實thật 見kiến 真chân 實thật 。 不bất 實thật 見kiến 不bất 實thật 。 如như 是thị 解giải 法pháp 相tướng 。 是thị 則tắc 名danh 為vi 佛Phật 。

若nhược 不bất 如như 是thị 。 名danh 為vi 不bất 如như 實thật 見kiến 。

疏sớ/sơ 故cố 此thử 下hạ 。 三tam 。 結kết 。

發phát 明minh 二nhị 果quả 者giả 。 如như 經Kinh 云vân 。

如Như 來Lai 說thuyết 三tam 十thập 二nhị 相tướng 。 即tức 是thị 非phi 相tướng

者giả 。 發phát 明minh 真chân 身thân 也dã 。

是thị 名danh 三tam 十thập 二nhị 相tướng

者giả 。 發phát 明minh 應ưng 身thân 也dã 。 又hựu 云vân 。

則tắc 非phi 具cụ 足túc 色sắc 身thân

發phát 明minh 真chân 身thân 也dã 。 是thị 名danh 具cụ 足túc 色sắc 身thân 。 發phát 明minh 應ưng 身thân 也dã 。 餘dư 例lệ 此thử 知tri 。

二nhị 因nhân 等đẳng 者giả 。 真chân 身thân 由do 前tiền 慧tuệ 因nhân 證chứng 得đắc 。 應ưng 身thân 由do 前tiền 福phước 因nhân 證chứng 得đắc 也dã 。 前tiền 段đoạn 中trung 云vân 。

故cố 須tu 福phước 慧tuệ 二nhị 嚴nghiêm 等đẳng 。 即tức 是thị 約ước 果quả 說thuyết 因nhân 。 今kim 云vân 。

故cố 此thử 發phát 明minh 等đẳng 。 即tức 是thị 望vọng 因nhân 說thuyết 果quả 。 如như 是thị 說thuyết 者giả 。 意ý 令linh 眾chúng 生sanh 修tu 二nhị 種chủng 因nhân 。 證chứng 二nhị 種chủng 果quả 也dã 。 然nhiên 前tiền 五ngũ 門môn 展triển 轉chuyển 相tương/tướng 躡niếp 。 謂vị 說thuyết 《# 般Bát 若Nhã 經kinh 》# 本bổn 除trừ 二nhị 執chấp 。 故cố 有hữu 第đệ 一nhất 。 二nhị 執chấp 雖tuy 遣khiển 兩lưỡng 疑nghi 猶do 存tồn 。 故cố 有hữu 第đệ 二nhị 。 縱túng/tung 使sử 無vô 疑nghi 爭tranh 奈nại 先tiên 業nghiệp 。 故cố 有hữu 第đệ 三tam 。 惡ác 業nghiệp 既ký 滅diệt 無vô 漏lậu 因nhân 成thành 。 故cố 有hữu 第đệ 四tứ 。 因nhân 既ký 昭chiêu 然nhiên 果quả 證chứng 何hà 遠viễn 。 故cố 有hữu 第đệ 五ngũ 。 由do 是thị 一nhất 經kinh 大đại 意ý 極cực 此thử 五ngũ 重trọng/trùng 矣hĩ 。

疏sớ/sơ 明minh 經kinh 宗tông 體thể 者giả 。 宗tông 即tức 所sở 詮thuyên 。 體thể 即tức 能năng 詮thuyên 。 今kim 初sơ 宗tông 者giả 。 尊tôn 也dã 。 重trọng/trùng 也dã 。 心tâm 言ngôn 之chi 所sở 尚thượng 也dã 。 然nhiên 言ngôn 由do 於ư 心tâm 故cố 。 故cố 肇triệu 公công 云vân 。

情tình 尚thượng 於ư 空không 者giả 。 觸xúc 言ngôn 而nhi 賓tân 無vô 。

《# 毛mao 詩thi 序tự 》# 云vân 。

情tình 動động 於ư 中trung 而nhi 形hình 於ư 言ngôn 。

餘dư 皆giai 例lệ 此thử 。 文văn 二nhị 。 初sơ 。 統thống 明minh 諸chư 教giáo 。

然nhiên 此thử 方phương 古cổ 今kim 教giáo 有hữu 三tam 種chủng 。 淺thiển 深thâm 既ký 異dị 所sở 宗tông 亦diệc 殊thù 。 一nhất 儒nho 教giáo 。 主chủ 即tức 文văn 宣tuyên 王vương 。 謂vị 孔khổng 丘khâu 也dã 。 宗tông 於ư 五ngũ 常thường 仁nhân 義nghĩa 禮lễ 智trí 信tín 。 意ý 以dĩ 修tu 身thân 慎thận 行hành 。 理lý 國quốc 理lý 家gia 。 揚dương 名danh 後hậu 代đại 也dã 。 二nhị 道Đạo 教giáo 。 主chủ 即tức 玄huyền 元nguyên 皇hoàng 帝đế 。 謂vị 老lão 聃đam 也dã 。 宗tông 於ư 自tự 然nhiên 。 自tự 然nhiên 即tức 融dung 蕩đãng 是thị 非phi 。 齊tề 平bình 生sanh 死tử 終chung 歸quy 虛hư 無vô 也dã 。 三tam 釋thích 教giáo 。 主chủ 即tức 釋Thích 迦Ca 也dã 。 宗tông 於ư 因nhân 緣duyên 。 意ý 令linh 識thức 迷mê 破phá 惑hoặc 。 證chứng 真chân 起khởi 用dụng 也dã 。 是thị 故cố 疏sớ/sơ 云vân 。

因nhân 緣duyên 為vi 宗tông 。

然nhiên 一nhất 代đại 佛Phật 教giáo 通thông 宗tông 因nhân 緣duyên 。 雖tuy 小Tiểu 乘Thừa 生sanh 滅diệt 。 大Đại 乘Thừa 無vô 性tánh 淺thiển 深thâm 有hữu 異dị 。 大đại 約ước 統thống 論luận 皆giai 因nhân 緣duyên 也dã 。 然nhiên 有hữu 二nhị 種chủng 。

一nhất 世thế 間gian 。 二nhị 出xuất 世thế 間gian 。 世thế 間gian 有hữu 二nhị 。

一nhất 內nội 。 二nhị 外ngoại 。 外ngoại 復phục 有hữu 二nhị 。

一nhất 謂vị 種chủng 子tử 為vi 因nhân 。 水thủy 土thổ/độ 人nhân 時thời 等đẳng 為vi 緣duyên 。 而nhi 芽nha 得đắc 生sanh 。 又hựu 泥nê 團đoàn 為vi 因nhân 。 輪luân 繩thằng 陶đào 師sư 等đẳng 為vi 緣duyên 。 而nhi 器khí 得đắc 成thành 。 二nhị 內nội 。 謂vị 無vô 明minh 為vi 因nhân 。 行hành 支chi 為vi 緣duyên 。 而nhi 生sanh 識thức 等đẳng 五ngũ 支chi 及cập 生sanh 老lão 死tử 二nhị 支chi 。 前tiền 二nhị 器khí 世thế 間gian 。 後hậu 一nhất 即tức 有hữu 情tình 世thế 間gian 。 故cố 知tri 成thành 此thử 三tam 界giới 世thế 間gian 。 只chỉ 由do 因nhân 緣duyên 二nhị 字tự 。 二nhị 者giả 。 出xuất 世thế 間gian 有hữu 三tam 種chủng 。

一nhất 則tắc 本bổn 覺giác 內nội 熏huân 為vi 因nhân 。 師sư 教giáo 外ngoại 熏huân 為vi 緣duyên 。 而nhi 始thỉ 覺giác 得đắc 生sanh 。 二nhị 始thỉ 覺giác 為vi 因nhân 。 施thí 等đẳng 五ngũ 度độ 為vi 緣duyên 。 而nhi 佛Phật 果Quả 得đắc 成thành 。 三tam 則tắc 大đại 悲bi 為vi 因nhân 。 眾chúng 生sanh 為vi 緣duyên 。 而nhi 應ứng 化hóa 得đắc 興hưng 。 故cố 知tri 出xuất 世thế 間gian 一nhất 切thiết 。 淨tịnh 妙diệu 等đẳng 事sự 。 不bất 出xuất 因nhân 緣duyên 二nhị 字tự 。 故cố 《# 法pháp 華hoa 》# 云vân 。

佛Phật 種chủng 從tùng 緣duyên 起khởi 。 是thị 故cố 說thuyết 一Nhất 乘Thừa 。

《# 中trung 論luận 》# 云vân 。

未vị 曾tằng 有hữu 一nhất 法pháp 。 不bất 從tùng 因nhân 緣duyên 生sanh 。

又hựu 云vân 。

我ngã 說thuyết 是thị 因nhân 緣duyên 。 能năng 滅diệt 諸chư 戲hí 論luận 。

然nhiên 統thống 收thu 世thế 出xuất 世thế 間gian 。 一nhất 切thiết 諸chư 法pháp 。 有hữu 義nghĩa 。 空không 義nghĩa 。 假giả 義nghĩa 。 中trung 義nghĩa 。 雖tuy 淺thiển 深thâm 不bất 同đồng 。 皆giai 墮đọa 因nhân 緣duyên 也dã 。

言ngôn 有hữu 者giả 。 有hữu 生sanh 有hữu 滅diệt 也dã 。 謂vị 諸chư 法pháp 緣duyên 會hội 而nhi 生sanh 。 緣duyên 離ly 則tắc 滅diệt 。 如như 馬mã 勝thắng 比Bỉ 丘Khâu 為vi 舍Xá 利Lợi 弗Phất 說thuyết 偈kệ 曰viết 。

諸chư 法pháp 從tùng 緣duyên 生sanh 。 緣duyên 離ly 法pháp 即tức 滅diệt 。 如như 是thị 滅diệt 與dữ 生sanh 。 沙Sa 門Môn 如như 是thị 說thuyết 。

空không 者giả 既ký 屬thuộc 因nhân 緣duyên 。 則tắc 知tri 無vô 體thể 。 無vô 體thể 即tức 空không 義nghĩa 也dã 。 故cố 《# 中trung 論luận 》# 云vân 。

因nhân 緣duyên 所sở 生sanh 法pháp 。 我ngã 說thuyết 即tức 是thị 空không 。

假giả 者giả 如như 鏡kính 像tượng 水thủy 月nguyệt 。 雖tuy 則tắc 不bất 實thật 。 緣duyên 會hội 不bất 得đắc 不bất 現hiện 。 故cố 《# 淨tịnh 名danh 》# 云vân 。

是thị 身thân 如như 影ảnh 。 從tùng 業nghiệp 緣duyên 現hiện 。

中trung 者giả 。 以dĩ 假giả 故cố 非phi 空không 。 空không 故cố 非phi 假giả 。 非phi 空không 非phi 假giả 。 即tức 空không 即tức 假giả 。 名danh 為vi 中trung 義nghĩa 。 故cố 《# 淨tịnh 名danh 》# 云vân 。

說thuyết 法Pháp 不bất 有hữu 亦diệc 不bất 無vô 。 以dĩ 因nhân 緣duyên 故cố 諸chư 法pháp 生sanh 。

又hựu 如như 《# 中trung 論luận 》# 都đô 明minh 有hữu 等đẳng 四tứ 義nghĩa 。 云vân 。

因nhân 緣duyên 所sở 生sanh 法pháp 。 我ngã 說thuyết 即tức 是thị 空không 。 亦diệc 名danh 為vi 假giả 名danh 。 亦diệc 名danh 中trung 道đạo 義nghĩa 。

即tức 三tam 乘thừa 教giáo 中trung 所sở 說thuyết 。 空không 有hữu 中trung 假giả 等đẳng 義nghĩa 。 並tịnh 不bất 出xuất 因nhân 緣duyên 。 故cố 云vân 佛Phật 教giáo 統thống 宗tông 因nhân 緣duyên 也dã 。

疏sớ/sơ 別biệt 顯hiển 等đẳng 者giả 。 所sở 謂vị 通thông 中trung 之chi 別biệt 。 隨tùy 何hà 經kinh 中trung 所sở 宗tông 各các 異dị 。 如như 。

《# 華hoa 嚴nghiêm 》# 法Pháp 界Giới 。 《# 法pháp 華hoa 》# 一Nhất 乘Thừa 。 《# 淨tịnh 名danh 》# 不bất 思tư 議nghị 。 真Chân 如Như 。 佛Phật 性tánh 等đẳng 也dã 。 文văn 三tam 。

初sơ 。 約ước 法pháp 正chánh 立lập 。

然nhiên 般Bát 若Nhã 種chủng 類loại 諸chư 說thuyết 不bất 同đồng 。 準chuẩn 《# 智Trí 度Độ 論luận 》# 說thuyết 。 有hữu 三tam 種chủng 。

一nhất 文văn 字tự 。 即tức 能năng 詮thuyên 教giáo 。 二nhị 觀quán 照chiếu 。 即tức 能năng 觀quán 智trí 。 三tam 實thật 相tướng 。 即tức 所sở 觀quán 境cảnh 。 羅la 什thập 後hậu 來lai 開khai 為vi 五ngũ 種chủng 。 謂vị 。

於ư 觀quán 照chiếu 中trung 開khai 出xuất 眷quyến 屬thuộc 。 即tức 隨tùy 行hành 五ngũ 蘊uẩn 及cập 燸nhu 等đẳng 善thiện 根căn 。 於ư 實thật 相tướng 中trung 。 開khai 出xuất 境cảnh 界giới 。 即tức 俗tục 諦đế 境cảnh 。 此thử 五ngũ 中trung 唯duy 觀quán 照chiếu 。 持trì 業nghiệp 釋thích 。 餘dư 皆giai 依y 主chủ 。 大đại 雲vân 解giải 之chi 。 五ngũ 皆giai 持trì 業nghiệp 。 謂vị 。

文văn 字tự 性tánh 空không 即tức 般Bát 若Nhã 故cố 。 眷quyến 屬thuộc 境cảnh 界giới 同đồng 文văn 字tự 故cố 。 實thật 相tướng 即tức 是thị 法Pháp 身thân 。 《# 起khởi 信tín 論luận 》# 云vân 。

依y 此thử 法Pháp 身thân 說thuyết 名danh 本bổn 覺giác 故cố 。

然nhiên 雖tuy 三tam 雖tuy 五ngũ 。 三tam 者giả 為vi 正chánh 。 何hà 則tắc 。 般Bát 若Nhã 所sở 照chiếu 皆giai 實thật 相tướng 故cố 。 不bất 唯duy 真Chân 如Như 。 故cố 《# 智trí 論luận 》# 云vân 。

照chiếu 色sắc 等đẳng 空không 即tức 名danh 實thật 性tánh

性tánh 空không 實thật 理lý 離ly 於ư 顛điên 倒đảo 。 非phi 虛hư 偽ngụy 故cố 。 於ư 空không 見kiến 空không 亦diệc 名danh 顛điên 倒đảo 。 於ư 空không 無vô 著trước 乃nãi 是thị 實thật 法pháp 。 色sắc 等đẳng 虛hư 為vi 誑cuống 人nhân 眼nhãn 根căn 。 故cố 知tri 但đãn 約ước 不bất 顛điên 倒đảo 離ly 虛hư 偽ngụy 便tiện 為vi 實thật 相tướng 。 則tắc 雙song 實thật 真chân 俗tục 二nhị 諦đế 。 為vi 一nhất 實thật 相tướng 也dã 。 燸nhu 等đẳng 眷quyến 屬thuộc 是thị 慧tuệ 性tánh 故cố 。 相tương 應ứng 隨tùy 行hành 俱câu 觀quán 照chiếu 故cố 。 故cố 知tri 觀quán 照chiếu 攝nhiếp 眷quyến 屬thuộc 也dã 。 由do 是thị 雖tuy 則tắc 說thuyết 三tam 。 已dĩ 攝nhiếp 於ư 五ngũ 。 既ký 符phù 《# 智trí 論luận 》# 。 必tất 契khế 深thâm 經Kinh 。 故cố 三tam 為vi 正chánh 。 然nhiên 諸chư 家gia 立lập 宗tông 。 或hoặc 為vi 觀quán 照chiếu 。 或hoặc 唯duy 實thật 相tướng 。 此thử 并tinh 未vị 當đương 。 且thả 此thử 經Kinh 所sở 詮thuyên 。 一nhất 一nhất 離ly 相tương/tướng 。 豈khởi 唯duy 觀quán 照chiếu 。 又hựu 教giáo 化hóa 眾chúng 生sanh 。 斷đoạn 疑nghi 破phá 執chấp 。 豈khởi 唯duy 實thật 相tướng 。 由do 是thị 今kim 疏sớ/sơ 雙song 取thủ 為vi 宗tông 。

不bất 一nhất 不bất 二nhị 者giả 。 欲dục 言ngôn 其kỳ 一nhất 。 體thể 用dụng 有hữu 殊thù 。 欲dục 言ngôn 其kỳ 二nhị 。 寂tịch 照chiếu 常thường 俱câu 。 故cố 非phi 一nhất 二nhị 。

疏sớ/sơ 以dĩ 即tức 下hạ 。 二nhị 。 約ước 喻dụ 釋thích 成thành 則tắc 顯hiển 雙song 取thủ 為vi 正chánh 。

且thả 本bổn 舉cử 能năng 堅kiên 能năng 利lợi 一nhất 金kim 剛cang 。 以dĩ 喻dụ 觀quán 照chiếu 。 實thật 相tướng 二nhị 種chủng 般Bát 若Nhã 。 若nhược 單đơn 取thủ 觀quán 照chiếu 則tắc 闕khuyết 堅kiên 義nghĩa 。 若nhược 單đơn 取thủ 實thật 相tướng 則tắc 闕khuyết 利lợi 義nghĩa 。 又hựu 皆giai 言ngôn 即tức 者giả 。 釋thích 成thành 不bất 二nhị 之chi 相tướng 。 以dĩ 照chiếu 而nhi 常thường 寂tịch 故cố 理lý 非phi 智trí 外ngoại 。 寂tịch 而nhi 常thường 照chiếu 故cố 智trí 非phi 理lý 外ngoại 。 既ký 離ly 理lý 無vô 智trí 。 離ly 智trí 無vô 理lý 。 故cố 如như 金kim 剛cang 即tức 堅kiên 即tức 利lợi 。

疏sớ/sơ 萬vạn 行hạnh 下hạ 。 三tam 。 約ước 行hành 結kết 顯hiển 謂vị 菩Bồ 薩Tát 行hành 中trung 必tất 須tu 具cụ 此thử 。

若nhược 昧muội 實thật 相tướng 則tắc 難nạn/nan 亡vong 分phân 別biệt 。 便tiện 成thành 住trụ 相tương/tướng 即tức 墮đọa 有hữu 漏lậu 。 若nhược 昧muội 觀quán 照chiếu 則tắc 闕khuyết 智trí 用dụng 。 便tiện 滯trệ 偏thiên 空không 同đồng 於ư 二Nhị 乘Thừa 。 故cố 須tu 二nhị 事sự 兼kiêm 行hành 方phương 契khế 中trung 道đạo 。 此thử 則tắc 如như 前tiền 行hành 玄huyền 之chi 義nghĩa 也dã 。 由do 是thị 《# 起khởi 信tín 論luận 》# 中trung 止Chỉ 觀Quán 合hợp 說thuyết 。 《# 法pháp 華hoa 經kinh 》# 內nội 定định 慧tuệ 莊trang 嚴nghiêm 。 《# 華hoa 嚴nghiêm 》# 明minh 定định 慧tuệ 二nhị 事sự 菩Bồ 薩Tát 依y 賴lại 。 《# 涅Niết 槃Bàn 》# 顯hiển 定định 慧tuệ 不bất 等đẳng 。 不bất 見kiến 佛Phật 性tánh 。 諸chư 教giáo 中trung 說thuyết 。 無vô 明minh 邪tà 見kiến 。 自tự 此thử 而nhi 生sanh 。 故cố 《# 華hoa 嚴nghiêm 疏sớ/sơ 》# 云vân 。

萬vạn 行hạnh 忘vong 照chiếu 而nhi 齊tề 修tu 。 頓đốn 漸tiệm 無vô 礙ngại 而nhi 雙song 入nhập 。

皆giai 此thử 義nghĩa 也dã 。

二nhị 。 體thể 分phần/phân 三tam 。

初sơ 。 標tiêu 立lập 可khả 知tri 。

文văn 字tự 下hạ 。 二nhị 。 正chánh 釋thích 。

或hoặc 曰viết 。

諸chư 家gia 所sở 出xuất 教giáo 體thể 。 皆giai 取thủ 聲thanh 。 名danh 。 句cú 。 文văn 。 或hoặc 通thông 取thủ 所sở 詮thuyên 之chi 法pháp 。 今kim 何hà 單đơn 取thủ 文văn 字tự 耶da 。

由do 是thị 疏sớ/sơ 云vân 。

文văn 字tự 即tức 含hàm 聲thanh 。 名danh 。 句cú 。 文văn 。

此thử 明minh 具cụ 四tứ 法pháp 也dã 。 聲thanh 即tức 言ngôn 音âm 。 名danh 。 句cú 。 文văn 三tam 。 即tức 聲thanh 上thượng 屈khuất 曲khúc 表biểu 示thị 。 名danh 詮thuyên 諸chư 法pháp 自tự 性tánh 。 句cú 詮thuyên 諸chư 法pháp 差sai 別biệt 。 文văn 即tức 是thị 字tự 。 為vi 二nhị 所sở 依y 也dã 。

問vấn 。

四tứ 法pháp 之chi 中trung 。 文văn 字tự 最tối 居cư 其kỳ 末mạt 。 云vân 何hà 攝nhiếp 聲thanh 等đẳng 法pháp 耶da 。

答đáp 。

所sở 以dĩ 能năng 攝nhiếp 者giả 。 有hữu 二nhị 意ý 。 一nhất 能năng 顯hiển 文văn 字tự 有hữu 其kỳ 三tam 處xứ 。 謂vị 。

心tâm 上thượng 顯hiển 即tức 意ý 識thức 境cảnh 。 聲thanh 上thượng 顯hiển 即tức 耳nhĩ 識thức 境cảnh 。 色sắc 上thượng 顯hiển 即tức 眼nhãn 識thức 境cảnh 。 今kim 取thủ 初sơ 者giả 故cố 能năng 攝nhiếp 之chi 。 二nhị 有hữu 聲thanh 未vị 必tất 有hữu 名danh 。 句cú 。 文văn 。 有hữu 文văn 則tắc 必tất 有hữu 聲thanh 。 名danh 。 句cú 。 前tiền 前tiền 未vị 必tất 有hữu 後hậu 後hậu 。 後hậu 後hậu 必tất 有hữu 於ư 前tiền 前tiền 。 如như 苗miêu 必tất 有hữu 根căn 。 根căn 未vị 必tất 有hữu 苗miêu 也dã 。 以dĩ 是thị 義nghĩa 故cố 。 故cố 攝nhiếp 聲thanh 等đẳng 。 文văn 字tự 性tánh 空không 下hạ 。 明minh 攝nhiếp 所sở 詮thuyên 理lý 也dã 。 謂vị 依y 於ư 般Bát 若Nhã 顯hiển 乎hồ 文văn 字tự 。 文văn 字tự 本bổn 空không 。 即tức 是thị 般Bát 若Nhã 。 無vô 別biệt 文văn 字tự 體thể 也dã 。 然nhiên 有hữu 二nhị 意ý 。

一nhất 體thể 屬thuộc 緣duyên 生sanh 無vô 自tự 體thể 故cố 。 二nhị 非phi 別biệt 有hữu 一nhất 法pháp 為vi 文văn 字tự 體thể 故cố 。 此thử 皆giai 意ý 顯hiển 般Bát 若Nhã 是thị 文văn 字tự 體thể 也dã 。 其kỳ 猶do 鎔dong 金kim 成thành 像tượng 。 像tượng 即tức 是thị 金kim 也dã 。

疏sớ/sơ 故cố 皆giai 下hạ 。 三tam 。 總tổng 結kết 。

含hàm 攝nhiếp 之chi 義nghĩa 。 如như 上thượng 所sở 明minh 。 能năng 所sở 總tổng 該cai 故cố 。 言ngôn 理lý 無vô 不bất 盡tận 。 此thử 乃nãi 文văn 字tự 則tắc 該cai 能năng 詮thuyên 盡tận 。 般Bát 若Nhã 則tắc 該cai 所sở 詮thuyên 盡tận 。 詮thuyên 旨chỉ 既ký 備bị 故cố 云vân 統thống 為vi 教giáo 體thể 。

疏sớ/sơ 分phân 別biệt 處xứ 會hội 文văn 二nhị 。 初sơ 中trung 二nhị 。

初sơ 。 總tổng 示thị 大đại 部bộ 。

此thử 經Kinh 下hạ 。 二nhị 。 別biệt 顯hiển 此thử 經Kinh 。 總tổng 可khả 知tri 。

疏sớ/sơ 別biệt 明minh 中trung 文văn 三tam

初sơ 。 正chánh 明minh 東đông 土thổ/độ 翻phiên 譯dịch 前tiền 後hậu 二nhị 。

初sơ 。 通thông 辨biện 諸chư 譯dịch 。

流lưu 支chi 者giả 。 天thiên 平bình 二nhị 年niên 於ư 洛lạc 陽dương 譯dịch 成thành 十thập 四tứ 紙chỉ 。 名danh 《# 金kim 剛cang 般Bát 若Nhã 》# 。 真Chân 諦Đế 。 太thái 康khang 元nguyên 年niên 於ư 金kim 陵lăng 郡quận 譯dịch 成thành 十thập 四tứ 紙chỉ 。 名danh 《# 金kim 剛cang 斷đoạn 割cát 》# 。 笈cấp 多đa 。 開khai 皇hoàng 十thập 年niên 於ư 洛lạc 陽dương 譯dịch 成thành 十thập 六lục 紙chỉ 。 名danh 《# 金kim 剛cang 斷đoạn 割cát 》# 。 玄huyền 裝trang 。 貞trinh 觀quán 二nhị 十thập 二nhị 年niên 於ư 玉ngọc 華hoa 宮cung 譯dịch 成thành 十thập 八bát 紙chỉ 。 名danh 《# 能năng 斷đoạn 金kim 剛cang 》# 。 義nghĩa 淨tịnh 。 證chứng 聖thánh 二nhị 年niên 於ư 佛Phật 授thọ 記ký 寺tự 譯dịch 成thành 十thập 二nhị 紙chỉ 。 名danh 《# 能năng 斷đoạn 金kim 剛cang 》# 。

疏sớ/sơ 今kim 所sở 下hạ 。 二nhị 。 克khắc 示thị 所sở 傳truyền 。

疏sớ/sơ 天Thiên 竺Trúc 下hạ 。 二nhị 。 因nhân 辨biện 西tây 方phương 解giải 釋thích 異dị 同đồng 。

轉chuyển 授thọ 天thiên 親thân 者giả 。 有hữu 說thuyết 云vân 。

以dĩ 天thiên 親thân 久cửu 習tập 小Tiểu 乘Thừa 。 近cận 從tùng 大đại 教giáo 。 要yếu 滌địch 情tình 執chấp 故cố 轉chuyển 授thọ 之chi 。 斷đoạn 疑nghi 執chấp 。 顯hiển 行hành 位vị 。 正chánh 宗tông 文văn 中trung 可khả 見kiến 。

疏sớ/sơ 今kim 科khoa 下hạ 。 三tam 。 示thị 今kim 科khoa 判phán 依y 據cứ 差sai 別biệt 二nhị 。

初sơ 。 正chánh 明minh 科khoa 釋thích 所sở 依y 。

兼kiêm 無vô 著trước 者giả 。 以dĩ 顯hiển 此thử 疏sớ/sơ 正chánh 依y 天thiên 親thân 。 傍bàng 用dụng 無vô 著trước 。 餘dư 論luận 諸chư 疏sớ/sơ 義nghĩa 見kiến 開khai 題đề 處xứ 。

疏sớ/sơ 題đề 云vân 下hạ 。 二nhị 。 結kết 成thành 立lập 題đề 。

所sở 以dĩ 不bất 同đồng 《# 淨tịnh 名danh 集tập 疏sớ/sơ 》# 備bị 書thư 四tứ 聖thánh 之chi 名danh 義nghĩa 。 即tức 如như 何hà 晏# 《# 集tập 解giải 論luận 語ngữ 》# 於ư 孔khổng 安an 國quốc 。 馬mã 融dung 等đẳng 注chú 中trung 。 當đương 者giả 用dụng 之chi 。 不bất 當đương 者giả 翦# 之chi 。 今kim 疏sớ/sơ 亦diệc 爾nhĩ 。 或hoặc 雙song 取thủ 以dĩ 各các 有hữu 理lý 。 或hoặc 共cộng 成thành 一nhất 義nghĩa 。 故cố 兩lưỡng 存tồn 焉yên 。

疏sớ/sơ 釋thích 通thông 文văn 義nghĩa 二nhị

初sơ 。 題đề 目mục 二nhị 。

初sơ 。 釋thích 所sở 詮thuyên 三tam 。

初sơ 。 釋thích 金kim 剛cang 二nhị 。

初sơ 。 翻phiên 名danh 示thị 相tương/tướng 。

梵Phạm 云vân 下hạ 。 新tân 云vân 縛phược 左tả 羅la 。 力lực 士sĩ 所sở 執chấp 者giả 如như 經kinh 所sở 說thuyết 。 執chấp 金kim 剛cang 神thần 。 梵Phạm 云vân 諾nặc 建kiến 那na 。 此thử 云vân 露lộ 形hình 神thần 。 即tức 此thử 力lực 士sĩ 也dã 。 金kim 中trung 最tối 剛cang 者giả 。 金kim 語ngữ 通thông 五ngũ 。 此thử 最tối 精tinh 堅kiên 故cố 安an 剛cang 字tự 。 仍nhưng 非phi 人nhân 間gian 之chi 物vật 。 故cố 云vân 帝Đế 釋Thích 有hữu 之chi 。 乃nãi 是thị 天thiên 上thượng 至chí 寶bảo 。 故cố 云vân 薄bạc 福phước 者giả 難nan 見kiến 。 《# 正chánh 理lý 論luận 》# 云vân 。

帝Đế 釋Thích 有hữu 寶bảo 名danh 曰viết 金Kim 剛Cang 。 不bất 為vi 薄bạc 福phước 眾chúng 生sanh 所sở 見kiến 。

疏sớ/sơ 極cực 堅kiên 下hạ 。 二nhị 。 約ước 法pháp 辨biện 義nghĩa 二nhị 。

初sơ 。 引dẫn 經kinh 論luận 總tổng 彰chương 二nhị 義nghĩa 三tam 。

初sơ 。 總tổng 標tiêu 略lược 辨biện 。

為vi 有hữu 勝thắng 能năng 。 故cố 云vân 極cực 堅kiên 極cực 利lợi 。 喻dụ 般Bát 若Nhã 焉yên 。 無vô 物vật 下hạ 。 釋thích 極cực 堅kiên 等đẳng 相tương/tướng 。 則tắc 知tri 若nhược 有hữu 一nhất 物vật 能năng 壞hoại 則tắc 非phi 極cực 堅kiên 。 若nhược 有hữu 一nhất 物vật 不bất 碎toái 則tắc 非phi 極cực 利lợi 也dã 。 如như 銀ngân 鐵thiết 雖tuy 堅kiên 遇ngộ 火hỏa 則tắc 融dung 。 刀đao 劍kiếm 雖tuy 利lợi 斫chước 石thạch 則tắc 缺khuyết 。 非phi 極cực 堅kiên 利lợi 也dã 。 揀giản 餘dư 堅kiên 利lợi 。 故cố 加gia 極cực 字tự 。

疏sớ/sơ 涅Niết 槃Bàn 下hạ 。 二nhị 。 引dẫn 教giáo 委ủy 釋thích 。

《# 涅Niết 槃Bàn 》# 下hạ 引dẫn 經kinh 。 無vô 著trước 下hạ 引dẫn 論luận 。 難nạn/nan 壞hoại 即tức 堅kiên 義nghĩa 。 能năng 斷đoạn 即tức 利lợi 義nghĩa 。 細tế 牢lao 者giả 。 細tế 謂vị 揀giản 麁thô 顯hiển 是thị 微vi 妙diệu 。 牢lao 揀giản 可khả 壞hoại 堅kiên 固cố 義nghĩa 成thành 。 智trí 因nhân 即tức 是thị 慧tuệ 。 慧tuệ 是thị 智trí 之chi 因nhân 。 智trí 是thị 慧tuệ 之chi 果quả 。 此thử 約ước 觀quán 照chiếu 般Bát 若Nhã 說thuyết 。 以dĩ 微vi 細tế 故cố 能năng 入nhập 於ư 惑hoặc 。 令linh 彼bỉ 滅diệt 也dã 。

不bất 可khả 壞hoại 者giả 。 《# 智trí 論luận 》# 云vân 。

一nhất 切thiết 語ngữ 言ngôn 。 名danh 相tướng 等đẳng 事sự 皆giai 可khả 破phá 壞hoại 。 唯duy 無vô 相tướng 智trí 不bất 可khả 破phá 壞hoại 。

此thử 約ước 實thật 相tướng 般Bát 若Nhã 說thuyết 。

問vấn 。

實thật 相tướng 般Bát 若Nhã 分phần/phân 因nhân 果quả 耶da 。

答đáp 。

用dụng 有hữu 勝thắng 劣liệt 故cố 分phần/phân 因nhân 果quả 。 體thể 無vô 增tăng 減giảm 因nhân 果quả 一nhất 如như 。 故cố 《# 普phổ 賢hiền 觀quán 》# 云vân 。

大Đại 乘Thừa 因nhân 者giả 。 諸chư 法pháp 實thật 相tướng 。 大Đại 乘Thừa 果quả 者giả 亦diệc 。 諸chư 法pháp 實thật 相tướng 。

《# 華hoa 嚴nghiêm 經kinh 疏sớ/sơ 》# 云vân 。

理lý 開khai 體thể 用dụng 名danh 大đại 方Phương 廣Quảng 。 智trí 分phần/phân 因nhân 果quả 號hiệu 佛Phật 華hoa 嚴nghiêm 。

疏sớ/sơ 皆giai 以dĩ 下hạ 。 三tam 。 結kết 顯hiển 喻dụ 旨chỉ 。

此thử 結kết 所sở 引dẫn 經kinh 論luận 之chi 意ý 。 然nhiên 先tiên 上thượng 諸chư 德đức 皆giai 用dụng 此thử 義nghĩa 。 資tư 聖thánh 云vân 。

金kim 剛cang 者giả 堅kiên 而nhi 復phục 利lợi 。 堅kiên 喻dụ 本bổn 覺giác 真chân 性tánh 。 雖tuy 流lưu 轉chuyển 諸chư 趣thú 。 而nhi 覺giác 性tánh 無vô 壞hoại 。 利lợi 喻dụ 般Bát 若Nhã 淨tịnh 照chiếu 。 三tam 賢hiền 十Thập 地Địa 貫quán 通thông 萬vạn 行hạnh 。 無vô 明minh 惑hoặc 暗ám 無vô 不bất 壞hoại 也dã 。

肇triệu 云vân 。

金kim 剛cang 者giả 堅kiên 利lợi 之chi 譬thí 也dã 。 堅kiên 故cố 物vật 不bất 能năng 沮trở 。 利lợi 故cố 物vật 無vô 不bất 摧tồi 。 以dĩ 況huống 斯tư 慧tuệ 。 邪tà 魔ma 不bất 能năng 毀hủy 堅kiên 之chi 極cực 也dã 。 萬vạn 物vật 皆giai 能năng 破phá 利lợi 之chi 義nghĩa 也dã 。

又hựu 諸chư 經kinh 論luận 說thuyết 。 金kim 剛cang 喻dụ 定định 。 《# 勝thắng 鬘man 經kinh 》# 說thuyết 金kim 剛cang 喻dụ 智trí 。 《# 梵Phạm 網võng 經kinh 》# 以dĩ 十thập 迴hồi 向hướng 為vi 十thập 金kim 剛cang 。 《# 仁nhân 王vương 》# 謂vị 十thập 堅kiên 心tâm 。 《# 淨tịnh 名danh 》# 以dĩ 金kim 剛cang 慧tuệ 。 決quyết 了liễu 此thử 相tướng 。 無vô 縛phược 無vô 脫thoát 。 得đắc 無Vô 生Sanh 法Pháp 忍Nhẫn 。 又hựu 諸chư 經kinh 論luận 說thuyết 金kim 剛cang 座tòa 。 金Kim 剛Cang 山Sơn 。 金kim 剛cang 輪luân 。 如như 是thị 等đẳng 說thuyết 。 皆giai 取thủ 堅kiên 利lợi 義nghĩa 也dã 。 又hựu 晉tấn 武võ 帝đế 起khởi 居cư 注chú 云vân 。

武võ 帝đế 十thập 三tam 年niên 。 燉# 煌hoàng 有hữu 人nhân 獻hiến 金kim 剛cang 寶bảo 。 生sanh 於ư 金kim 中trung 。 色sắc 如như 紫tử 石thạch 英anh 。 狀trạng 如như 蕎# 麥mạch 。 百bách 鍊luyện 不bất 銷tiêu 。 可khả 以dĩ 切thiết 玉ngọc 如như 泥nê 。 是thị 知tri 堅kiên 利lợi 之chi 極cực 也dã 。

疏sớ/sơ 真Chân 諦Đế 下hạ 。 二nhị 。 引dẫn 真Chân 諦Đế 別biệt 示thị 六lục 種chủng 二nhị 。

初sơ 。 正chánh 明minh 六lục 種chủng 。

一nhất 一nhất 以dĩ 法pháp 合hợp 之chi 。 分phân 明minh 在tại 疏sớ/sơ 。 皆giai 般Bát 若Nhã 之chi 功công 也dã 。

災tai 厄ách 等đẳng 者giả 。 有hữu 厄ách 則tắc 災tai 禍họa 必tất 來lai 。 有hữu 業nghiệp 則tắc 苦khổ 果quả 定định 至chí 。 厄ách 除trừ 則tắc 災tai 禍họa 不bất 起khởi 。 業nghiệp 喪táng 則tắc 苦khổ 果quả 不bất 生sanh 。 隨tùy 人nhân 所sở 須tu 。 有hữu 二nhị 意ý 。

一nhất 則tắc 如như 餘dư 物vật 不bất 能năng 隨tùy 所sở 須tu 。 金kim 不bất 可khả 為vi 銀ngân 用dụng 。 羅la 不bất 可khả 為vi 錦cẩm 用dụng 等đẳng 。 金kim 剛cang 則tắc 不bất 然nhiên 。 要yếu 者giả 皆giai 得đắc 。 法pháp 中trung 亦diệc 爾nhĩ 。 有hữu 漏lậu 功công 德đức 人nhân 不bất 可khả 為vi 天thiên 。 富phú 不bất 可khả 為vi 貧bần 。 無vô 漏lậu 不bất 爾nhĩ 。 隨tùy 心tâm 所sở 成thành 。 二nhị 則tắc 餘dư 物vật 用dụng 之chi 則tắc 盡tận 。 金kim 剛cang 出xuất 之chi 不bất 窮cùng 。 法pháp 上thượng 亦diệc 爾nhĩ 。 有hữu 漏lậu 受thọ 之chi 則tắc 窮cùng 。 無vô 漏lậu 受thọ 之chi 不bất 盡tận 。

對đối 日nhật 等đẳng 者giả 。 慧tuệ 即tức 始thỉ 覺giác 。 合hợp 本bổn 覺giác 時thời 。 見kiến 法pháp 無vô 生sanh 名danh 無vô 生sanh 智trí 。 如như 《# 起khởi 信tín 》# 云vân 。

得đắc 見kiến 心tâm 性tánh 。 心tâm 即tức 常thường 住trụ 。 常thường 住trụ 即tức 無vô 生sanh 義nghĩa 也dã 。

火hỏa 出xuất 燒thiêu 盡tận 世thế 間gian 。 使sử 六lục 合hợp 空không 廓khuếch 。 智trí 起khởi 斷đoạn 除trừ 煩phiền 惱não 。 令linh 大Đại 道Đạo 通thông 同đồng 。

能năng 清thanh 等đẳng 者giả 。 水thủy 清thanh 則tắc 萬vạn 像tượng 齊tề 鑒giám 。 疑nghi 除trừ 即tức 佛Phật 法Pháp 現hiện 前tiền 。

空không 中trung 等đẳng 者giả 。 昇thăng 太thái 虛hư 則tắc 不bất 履lý 於ư 地địa 。 住trụ 真chân 空không 則tắc 不bất 墮đọa 世thế 間gian 。

鎖tỏa 諸chư 毒độc 者giả 。 中trúng 毒độc 則tắc 令linh 人nhân 命mạng 終chung 。 起khởi 惑hoặc 則tắc 永vĩnh 沈trầm 生sanh 死tử 。 毒độc 除trừ 則tắc 延diên 年niên 益ích 壽thọ 。 惑hoặc 遣khiển 則tắc 不bất 滅diệt 不bất 生sanh 。

疏sớ/sơ 傍bàng 兼kiêm 下hạ 。 二nhị 。 結kết 示thị 傍bàng 正chánh 。

佛Phật 所sở 立lập 名danh 本bổn 約ước 堅kiên 利lợi 。 如như 上thượng 六lục 義nghĩa 乃nãi 是thị 兼kiêm 明minh 。 諸chư 家gia 至chí 此thử 多đa 不bất 料liệu 簡giản 。 殊thù 濫lạm 正chánh 義nghĩa 。 若nhược 將tương 此thử 六lục 配phối 前tiền 五ngũ 因nhân 。 即tức 一nhất 當đương 第đệ 三tam 。 二nhị 三tam 當đương 四tứ 五ngũ 。 四tứ 當đương 第đệ 二nhị 。 五ngũ 六lục 當đương 第đệ 一nhất 。

疏sớ/sơ 般Bát 若Nhã 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 般Bát 若Nhã 二nhị 。

初sơ 。 翻phiên 名danh 略lược 指chỉ 。

般Bát 若Nhã 正chánh 翻phiên 慧tuệ 者giả 。 以dĩ 古cổ 來lai 諸chư 德đức 義nghĩa 翻phiên 為vi 妙diệu 慧tuệ 。 淨tịnh 慧tuệ 。 無vô 相tướng 慧tuệ 。 此thử 皆giai 挾hiệp 到đáo 彼bỉ 岸ngạn 義nghĩa 。 是thị 別biệt 相tướng 也dã 。 或hoặc 云vân 智trí 慧tuệ 。 今kim 云vân 正chánh 翻phiên 慧tuệ 者giả 。 即tức 通thông 相tương/tướng 也dã 。

即tức 照chiếu 下hạ 。 約ước 功công 用dụng 以dĩ 出xuất 體thể 也dã 。 照chiếu 蘊uẩn 空không 即tức 是thị 功công 用dụng 。 本bổn 覺giác 之chi 慧tuệ 即tức 是thị 出xuất 體thể 。 《# 大đại 品phẩm 》# 云vân 。

色sắc 如như 聚tụ 沫mạt 。 受thọ 如như 泡bào 幻huyễn 。 想tưởng 如như 陽dương 焰diễm 。 行hành 如như 芭ba 蕉tiêu 。 識thức 如như 幻huyễn 化hóa 。

如như 是thị 觀quán 者giả 。 名danh 照chiếu 蘊uẩn 空không 。

相tương 應ứng 等đẳng 者giả 。 本bổn 覺giác 即tức 如Như 來Lai 藏tạng 。 自tự 性tánh 清thanh 淨tịnh 心tâm 。 非phi 新tân 生sanh 故cố 言ngôn 本bổn 。 不bất 頑ngoan 暗ám 故cố 言ngôn 覺giác 。 慧tuệ 即tức 始thỉ 覺giác 也dã 。 依y 體thể 起khởi 用dụng 故cố 云vân 之chi 慧tuệ 。 始thỉ 即tức 同đồng 本bổn 故cố 曰viết 相tương 應ứng 。 然nhiên 本bổn 覺giác 與dữ 慧tuệ 。 不bất 一nhất 不bất 二nhị 。 以dĩ 不bất 二nhị 故cố 故cố 言ngôn 相tương 應ứng 。 以dĩ 不bất 一nhất 故cố 故cố 言ngôn 之chi 慧tuệ 。 故cố 資tư 聖thánh 云vân 。

妄vọng 心tâm 見kiến 俗tục 曰viết 無vô 明minh 。 悟ngộ 心tâm 照chiếu 真chân 為vi 般Bát 若Nhã 。

俗tục 境cảnh 萬vạn 有hữu 見kiến 心tâm 必tất 異dị 。 真chân 空không 理lý 一nhất 悟ngộ 自tự 無vô 差sai 。 第Đệ 一Nhất 義Nghĩa 空không 。 離ly 照chiếu 無vô 理lý 。 清thanh 淨tịnh 本bổn 覺giác 即tức 理lý 是thị 照chiếu 。 又hựu 《# 涅Niết 槃Bàn 》# 云vân 。

佛Phật 性tánh 者giả 名danh 第Đệ 一Nhất 義Nghĩa 空không 。 第Đệ 一Nhất 義Nghĩa 空không 。 名danh 為vi 智trí 慧tuệ 。

此thử 等đẳng 皆giai 證chứng 體thể 用dụng 非phi 一nhất 非phi 二nhị 義nghĩa 也dã 。 然nhiên 本bổn 即tức 實thật 相tướng 。 始thỉ 即tức 觀quán 照chiếu 。

疏sớ/sơ 若nhược 約ước 下hạ 。 二nhị 。 引dẫn 教giáo 廣quảng 釋thích 二nhị 。

初sơ 。 引dẫn 論luận 別biệt 相tướng 釋thích 二nhị 。

初sơ 。 明minh 總tổng 躡niếp 三tam 慧tuệ 。

學học 者giả 即tức 修tu 大Đại 乘Thừa 行hành 人nhân 也dã 。 初sơ 須tu 聞văn 法Pháp 生sanh 解giải 名danh 聞văn 慧tuệ 。 次thứ 則tắc 測trắc 度độ 所sở 聞văn 評bình 量lượng 教giáo 理lý 。 分phân 明minh 忍nhẫn 可khả 以dĩ 印ấn 自tự 心tâm 曰viết 思tư 慧tuệ 。 然nhiên 後hậu 如như 聞văn 思tư 處xứ 。 依y 而nhi 行hành 之chi 無vô 所sở 乖quai 越việt 名danh 修tu 慧tuệ 。 前tiền 二nhị 有hữu 漏lậu 。 後hậu 一nhất 無vô 漏lậu 。 前tiền 淺thiển 後hậu 深thâm 。 深thâm 淺thiển 雖tuy 殊thù 通thông 名danh 為vi 慧tuệ 。 是thị 故cố 總tổng 收thu 名danh 為vi 般Bát 若Nhã 。 如như 人nhân 攻công 文văn 赴phó 舉cử 及cập 第đệ 。 雖tuy 前tiền 劣liệt 後hậu 勝thắng 皆giai 一nhất 人nhân 也dã 。 云vân 云vân 。

疏sớ/sơ 故cố 無vô 著trước 下hạ 。 二nhị 。 引dẫn 論luận 文văn 釋thích 成thành 二nhị 。

初sơ 。 正chánh 釋thích 成thành 。

波Ba 羅La 蜜Mật 中trung 等đẳng 者giả 。 此thử 明minh 頓đốn 悟ngộ 中trung 漸tiệm 修tu 也dã 。 慧tuệ 纔tài 發phát 時thời 照chiếu 萬vạn 法pháp 空không 便tiện 到đáo 彼bỉ 岸ngạn 。 名danh 為vi 頓đốn 悟ngộ 。 由do 有hữu 多đa 生sanh 習tập 性tánh 。 未vị 得đắc 念niệm 念niệm 相tương 應ứng 。 故cố 須tu 聽thính 聞văn 正Chánh 法Pháp 。 思tư 惟duy 其kỳ 義nghĩa 。 如như 說thuyết 修tu 行hành 。 方phương 得đắc 究cứu 竟cánh 證chứng 入nhập 。 名danh 為vi 漸tiệm 修tu 。 開khai 題đề 中trung 略lược 明minh 也dã 。 若nhược 《# 唯duy 識thức 》# 中trung 說thuyết 。 則tắc 具cụ 根căn 後hậu 二nhị 智trí 。 謂vị 十thập 度độ 中trung 。 六Lục 通Thông 本bổn 後hậu 。 四tứ 唯duy 後hậu 得đắc 。 六lục 中trung 則tắc 二nhị 智trí 皆giai 具cụ 。 為vi 分phần/phân 十thập 度độ 。 故cố 第đệ 六lục 偏thiên 取thủ 二nhị 空không 本bổn 也dã 。 今kim 依y 無vô 著trước 更cánh 加gia 加gia 行hành 智trí 。 則tắc 通thông 前tiền 三tam 矣hĩ 。

金kim 剛cang 斷đoạn 處xứ 等đẳng 者giả 。 如như 金kim 剛cang 斷đoạn 物vật 之chi 處xứ 。 而nhi 斷đoạn 煩phiền 惱não 。 非phi 謂vị 金kim 剛cang 亦diệc 通thông 所sở 斷đoạn 。

疏sớ/sơ 又hựu 云vân 下hạ 。 二nhị 。 配phối 因nhân 果quả 二nhị 。

初sơ 。 雙song 引dẫn 論luận 。

上thượng 者giả 字tự 論luận 牒điệp 所sở 標tiêu 。 下hạ 者giả 字tự 疏sớ/sơ 牒điệp 論luận 文văn 。 智trí 因nhân 即tức 慧tuệ 。 慧tuệ 果quả 即tức 智trí 也dã 。 前tiền 雖tuy 引dẫn 用dụng 。 今kim 方phương 解giải 釋thích 。 此thử 引dẫn 無vô 著trước 也dã 。 次thứ 引dẫn 《# 智trí 論luận 》# 可khả 知tri 。

疏sớ/sơ 則tắc 聞văn 下hạ 。 二nhị 。 雙song 解giải 釋thích 。 此thử 明minh 法pháp 空không 深thâm 慧tuệ 。 意ý 揀giản 我ngã 空không 慧tuệ 為vi 麁thô 淺thiển 。 不bất 為vi 佛Phật 因nhân 。 但đãn 是thị 二Nhị 乘Thừa 因nhân 故cố 。 般Bát 若Nhã 下hạ 。 出xuất 所sở 以dĩ 。 以dĩ 慧tuệ 是thị 揀giản 擇trạch 義nghĩa 。 揀giản 擇trạch 惑hoặc 障chướng 顯hiển 無vô 為vi 故cố 。 以dĩ 因nhân 位vị 有hữu 惑hoặc 故cố 須tu 擇trạch 之chi 。 乃nãi 名danh 為vi 慧tuệ 。 智trí 但đãn 決quyết 斷đoán 為vi 義nghĩa 。 以dĩ 果quả 位vị 無vô 惑hoặc 但đãn 唯duy 決quyết 定định 朗lãng 然nhiên 獨độc 照chiếu 。 故cố 名danh 為vi 智trí 。 只chỉ 是thị 一nhất 法pháp 受thọ 此thử 兩lưỡng 名danh 。 如như 人nhân 破phá 賊tặc 為vi 將tương 功công 成thành 為vi 相tương/tướng 也dã 。 有hữu 說thuyết 以dĩ 無vô 漏lậu 智trí 。 性tánh 為vi 智trí 因nhân 。 大đại 雲vân 破phá 之chi 。 三tam 塗đồ 有hữu 性tánh 何hà 不bất 斷đoạn 惑hoặc 。 闕khuyết 細tế 義nghĩa 也dã 。 此thử 約ước 妙diệu 慧tuệ 別biệt 相tướng 以dĩ 破phá 。 若nhược 就tựu 通thông 相tương/tướng 取thủ 亦diệc 可khả 矣hĩ 。 以dĩ 凡phàm 是thị 有hữu 心tâm 皆giai 成thành 佛Phật 故cố 。 此thử 得đắc 是thị 因nhân 也dã 。

疏sớ/sơ 若nhược 依y 下hạ 。 二nhị 。 引dẫn 經kinh 通thông 相tương/tướng 釋thích 。

此thử 明minh 字tự 緣duyên 字tự 界giới 。 若nhược 字tự 是thị 字tự 界giới 。 般bát 那na 都đô 為vi 緣duyên 。 若nhược 以dĩ 般bát 為vi 緣duyên 助trợ 於ư 若nhược 界giới 。 則tắc 名danh 為vi 慧tuệ 。 若nhược 以dĩ 那na 為vi 緣duyên 助trợ 於ư 若nhược 界giới 。 則tắc 名danh 為vi 智trí 。 如như 僧Tăng 人nhân 俗tục 人nhân 等đẳng 云vân 云vân 。 名danh 殊thù 謂vị 曰viết 智trí 曰viết 慧tuệ 。 義nghĩa 殊thù 謂vị 決quyết 斷đoán 揀giản 擇trạch 。 此thử 中trung 義nghĩa 殊thù 故cố 使sử 名danh 殊thù 也dã 。

體thể 性tánh 無vô 別biệt 者giả 。 皆giai 別biệt 境cảnh 中trung 一nhất 也dã 。 前tiền 三tam 種chủng 智trí 皆giai 名danh 慧tuệ 故cố 。 故cố 智trí 與dữ 慧tuệ 皆giai 如như 金kim 剛cang 。 故cố 《# 薩tát 遮già 尼ni 乾kiền 經kinh 》# 云vân 。

帝Đế 釋Thích 金kim 剛cang 寶bảo 能năng 滅diệt 阿a 修tu 羅la 。 智trí 碎toái 煩phiền 惱não 山sơn 。 能năng 壞hoại 亦diệc 如như 是thị 。

《# 無vô 常thường 經kinh 》# 云vân 。

金kim 剛cang 智trí 杵xử 碎toái 邪tà 山sơn 。 永vĩnh 斷đoạn 無vô 始thỉ 相tương 纏triền 縛phược 。

疏sớ/sơ 波ba 羅la 下hạ 。 三tam 。 釋thích 波Ba 羅La 蜜Mật 文văn 三tam 。

初sơ 。 約ước 語ngữ 對đối 翻phiên 。

應ưng 云vân 下hạ 。 迴hồi 梵Phạm 文văn 。 以dĩ 西tây 域vực 風phong 俗tục 例lệ 皆giai 如như 此thử 云vân 云vân 。 青thanh 龍long 云vân 。

蜜mật 多đa 者giả 離ly 義nghĩa 到đáo 義nghĩa 。

元nguyên 康khang 云vân 。

天Thiên 竺Trúc 風phong 俗tục 。 所sở 作tác 究cứu 竟cánh 。 皆giai 云vân 到đáo 彼bỉ 岸ngạn 。

到đáo 離ly 之chi 義nghĩa 次thứ 文văn 明minh 之chi 。

疏sớ/sơ 謂vị 離ly 下hạ 。 二nhị 。 約ước 義nghĩa 順thuận 釋thích 二nhị 。

初sơ 。 釋thích 義nghĩa 。

前tiền 三tam 句cú 中trung 。 每mỗi 句cú 皆giai 上thượng 法pháp 下hạ 喻dụ 。 意ý 明minh 煩phiền 惱não 如như 大đại 河hà 。 難nan 可khả 度độ 故cố 。 生sanh 死tử 如như 此thử 岸ngạn 。 有hữu 情tình 居cư 故cố 。 涅Niết 槃Bàn 如như 彼bỉ 岸ngạn 。 諸chư 佛Phật 住trụ 故cố 。 則tắc 慧tuệ 是thị 能năng 離ly 能năng 度độ 能năng 到đáo 。 生sanh 死tử 等đẳng 是thị 所sở 離ly 所sở 度độ 所sở 到đáo 。 若nhược 欲dục 離ly 此thử 到đáo 彼bỉ 。 必tất 須tu 渡độ 於ư 中trung 流lưu 。 此thử 約ước 四Tứ 諦Đế 說thuyết 之chi 。 理lý 則tắc 明minh 矣hĩ 。 知tri 苦khổ 是thị 離ly 此thử 岸ngạn 。 斷đoạn 集tập 。 修tu 道Đạo 是thị 渡độ 中trung 流lưu 。 證chứng 滅diệt 是thị 到đáo 彼bỉ 岸ngạn 也dã 。 此thử 順thuận 小Tiểu 乘Thừa 義nghĩa 說thuyết 。 下hạ 經kinh 令linh 入nhập 大Đại 乘Thừa 。 無Vô 餘Dư 涅Niết 槃Bàn 。 即tức 須tu 離ly 二nhị 種chủng 生sanh 死tử 此thử 岸ngạn 。 乘thừa 六Lục 度Độ 船thuyền 筏phiệt 。 度độ 三tam 障chướng 中trung 流lưu 。 到đáo 二nhị 涅Niết 槃Bàn 彼bỉ 岸ngạn 。

涅Niết 槃Bàn 等đẳng 者giả 。 以dĩ 翻phiên 波Ba 羅La 蜜Mật 為vi 彼bỉ 岸ngạn 。 即tức 是thị 涅Niết 槃Bàn 。 是thị 故cố 約ước 轉chuyển 依y 果quả 。 明minh 彼bỉ 岸ngạn 義nghĩa 。 然nhiên 生sanh 死tử 即tức 分phân 段đoạn 。 變biến 易dị 。 煩phiền 惱não 即tức 總tổng 該cai 二nhị 障chướng 。 圓viên 寂tịch 者giả 。 義nghĩa 翻phiên 也dã 。 謂vị 。

德đức 備bị 塵trần 沙sa 曰viết 圓viên 。 妙diệu 絕tuyệt 相tương/tướng 累lũy/lụy/luy 曰viết 寂tịch 。 滅diệt 度độ 者giả 。 肇triệu 云vân 。

涅Niết 槃Bàn 者giả 。 秦tần 言ngôn 無vô 為vi 亦diệc 云vân 滅diệt 度độ 。

或hoặc 但đãn 云vân 滅diệt 。 然nhiên 滅diệt 與dữ 小Tiểu 乘Thừa 不bất 同đồng 。 小Tiểu 乘Thừa 以dĩ 滅diệt 生sanh 死tử 為vi 滅diệt 。 大Đại 乘Thừa 以dĩ 寂tịch 滅diệt 為vi 滅diệt 。 故cố 《# 涅Niết 槃Bàn 》# 云vân 。

生sanh 滅diệt 滅diệt 已dĩ 。 寂tịch 滅diệt 為vi 樂lạc 。

然nhiên 滅diệt 唯duy 據cứ 果quả 。 滅diệt 度độ 乃nãi 兼kiêm 因nhân 。 今kim 則tắc 約ước 果quả 標tiêu 因nhân 故cố 云vân 滅diệt 度độ 。 所sở 以dĩ 經kinh 中trung 上thượng 言ngôn 涅Niết 槃Bàn 。 下hạ 云vân 滅diệt 度độ 。 亦diệc 是thị 唐đường 梵Phạm 雙song 彰chương 也dã 。 涅Niết 槃Bàn 種chủng 類loại 下hạ 文văn 具cụ 明minh 。

疏sớ/sơ 一nhất 切thiết 下hạ 。 二nhị 。 通thông 難nạn/nan 。

此thử 即tức 《# 淨tịnh 名danh 》# 經kinh 文văn 。 彼bỉ 云vân 。

若nhược 彌Di 勒Lặc 得đắc 授thọ 記ký 者giả 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 亦diệc 應ưng 授thọ 記ký 。

何hà 以dĩ 故cố 。 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 即tức 寂tịch 滅diệt 相tương/tướng 。 不bất 復phục 更cánh 滅diệt 。

等đẳng 。 今kim 用dụng 此thử 文văn 以dĩ 為vi 難nạn/nan 辭từ 。 難nạn/nan 意ý 云vân 。

眾chúng 生sanh 既ký 即tức 寂tịch 滅diệt 。 何hà 有hữu 離ly 此thử 到đáo 彼bỉ 。 今kim 言ngôn 到đáo 彼bỉ 者giả 。 莫mạc 違vi 經kinh 耶da 。

但đãn 以dĩ 下hạ 。 釋thích 通thông 。 但đãn 約ước 翻phiên 迷mê 成thành 悟ngộ 。 便tiện 是thị 離ly 此thử 到đáo 彼bỉ 。 若nhược 悟ngộ 此thử 已dĩ 漸tiệm 除trừ 漸tiệm 證chứng 。 名danh 為vi 究cứu 竟cánh 。 然nhiên 成thành 波Ba 羅La 蜜Mật 要yếu 與dữ 七thất 最tối 勝thắng 相tương 應ứng 。 如như 《# 唯duy 識thức 》# 說thuyết 。

疏sớ/sơ 若nhược 兼kiêm 下hạ 。 三tam 。 順thuận 義nghĩa 通thông 結kết 。 則tắc 是thị 波Ba 羅La 蜜Mật 中trung 之chi 聞văn 思tư 修tu 慧tuệ 也dã 。

疏sớ/sơ 經kinh 者giả 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 能năng 詮thuyên 二nhị 。

初sơ 。 翻phiên 名danh 。

修tu 多đa 羅la 或hoặc 云vân 修tu 妬đố 路lộ 。 或hoặc 云vân 素tố 怛đát 覽lãm 。 此thử 但đãn 梵Phạm 音âm 楚sở 夏hạ 之chi 異dị 耳nhĩ 。 義nghĩa 翻phiên 者giả 。 以dĩ 修tu 多đa 羅la 正chánh 翻phiên 云vân 線tuyến 。 由do 西tây 天thiên 以dĩ 修tu 多đa 羅la 一nhất 名danh 召triệu 於ư 四tứ 實thật 。 謂vị 聖thánh 教giáo 席tịch 經kinh 井tỉnh 索sách 線tuyến 。 彼bỉ 多đa 以dĩ 華hoa 獻hiến 佛Phật 置trí 之chi 案án 上thượng 。 恐khủng 風phong 吹xuy 散tán 以dĩ 線tuyến 貫quán 之chi 。 又hựu 見kiến 此thử 方phương 聖thánh 教giáo 。 能năng 持trì 佛Phật 語ngữ 得đắc 無vô 所sở 遺di 。 如như 線tuyến 貫quán 華hoa 故cố 。 以dĩ 線tuyến 稱xưng 目mục 之chi 。 就tựu 彼bỉ 處xứ 呼hô 曰viết 修tu 多đa 羅la 。 據cứ 此thử 正chánh 翻phiên 即tức 合hợp 云vân 線tuyến 。 此thử 方phương 不bất 貴quý 線tuyến 稱xưng 故cố 翻phiên 為vi 經kinh 。 斯tư 則tắc 暗ám 符phù 彼bỉ 方phương 席tịch 經kinh 。 兼kiêm 順thuận 此thử 土thổ/độ 儒nho 道đạo 之chi 經kinh 。 然nhiên 雖tuy 符phù 順thuận 彼bỉ 此thử 。 而nhi 未vị 免miễn 相tương/tướng 濫lạm 。 由do 是thị 更cánh 加gia 契khế 字tự 以dĩ 揀giản 異dị 之chi 。 然nhiên 更cánh 合hợp 於ư 修tu 多đa 羅la 上thượng 加gia 欲dục 底để 二nhị 字tự 翻phiên 為vi 契Khế 經Kinh 。 則tắc 唐đường 梵Phạm 皆giai 足túc 也dã 。

契khế 者giả 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 義nghĩa 。

詮thuyên 表biểu 下hạ 。 釋thích 契khế 字tự 。 詮thuyên 表biểu 義nghĩa 理lý 。 釋thích 契khế 理lý 也dã 。 謂vị 說thuyết 事sự 如như 事sự 。 說thuyết 理lý 如như 理lý 。 云vân 云vân 。 契khế 合hợp 人nhân 心tâm 。 釋thích 契khế 機cơ 也dã 。 謂vị 令linh 人nhân 有hữu 所sở 悟ngộ 解giải 。 歡hoan 喜hỷ 信tín 受thọ 。 云vân 云vân 。 斯tư 則tắc 契khế 理lý 契khế 機cơ 之chi 經kinh 。 依y 主chủ 釋thích 也dã 。 文văn 雖tuy 是thị 倒đảo 。 意ý 以dĩ 經kinh 是thị 能năng 契khế 也dã 。

經kinh 者giả 下hạ 。 次thứ 釋thích 經Kinh 字tự 。 初sơ 。 標tiêu 。

以dĩ 佛Phật 下hạ 。 釋thích 。 如như 開khai 題đề 處xứ 明minh 已dĩ 。 今kim 唯duy 言ngôn 經kinh 而nhi 不bất 言ngôn 契khế 者giả 。 以dĩ 為vi 有hữu 般Bát 若Nhã 揀giản 濫lạm 。 明minh 非phi 《# 道Đạo 德đức 》# 等đẳng 經kinh 。 故cố 不bất 言ngôn 也dã 。

後hậu 釋thích 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 經kinh 文văn 。 疏sớ/sơ 二nhị 。

初sơ 。 科khoa 分phần/phân 。

斯tư 則tắc 道đạo 安an 法Pháp 師sư 所sở 判phán 。 但đãn 是thị 佛Phật 經Kinh 。 無vô 問vấn 大đại 小tiểu 皆giai 科khoa 為vi 三tam 。 意ý 云vân 。

序tự 分phần/phân 彰chương 說thuyết 法Pháp 之chi 由do 致trí 。 正chánh 宗tông 暢sướng 本bổn 意ý 之chi 玄huyền 門môn 。 流lưu 通thông 繼kế 遐hà 芳phương 於ư 萬vạn 古cổ 。 冥minh 符phù 西tây 域vực 。 今kim 古cổ 通thông 遵tuân 。 此thử 經Kinh 從tùng 如như 是thị 至chí 。 敷phu 座tòa 而nhi 坐tọa 。 是thị 序tự 分phần/phân 。

時thời 長trưởng 老lão 下hạ 。 至chí 應ưng 作tác 如như 是thị 觀quán 。 是thị 正chánh 宗tông 分phần/phân 。 佛Phật 說thuyết 是thị 經Kinh 下hạ 。 至chí 信tín 受thọ 奉phụng 行hành 。 是thị 流lưu 通thông 分phần/phân 。

證chứng 信tín 者giả 。 即tức 六lục 成thành 就tựu 也dã 。 顯hiển 說thuyết 聽thính 時thời 處xứ 一nhất 一nhất 分phân 明minh 。 以dĩ 證chứng 非phi 謬mậu 。 令linh 物vật 生sanh 信tín 故cố 。 發phát 起khởi 者giả 。 則tắc 以dĩ 事sự 相tướng 表biểu 示thị 發phát 起khởi 正chánh 宗tông 法pháp 義nghĩa 也dã 。 然nhiên 此thử 二nhị 序tự 。 更cánh 有hữu 異dị 名danh 。 謂vị 。

通thông 序tự 。 別biệt 序tự 。 通thông 謂vị 諸chư 經kinh 同đồng 故cố 。 云vân 云vân 。 別biệt 謂vị 諸chư 經kinh 別biệt 故cố 。 云vân 云vân 。 亦diệc 謂vị 經kinh 後hậu 序tự 。 經kinh 前tiền 序tự 。 經kinh 後hậu 序tự 者giả 。 佛Phật 說thuyết 之chi 時thời 未vị 有hữu 。 結kết 集tập 之chi 時thời 方phương 安an 立lập 故cố 。 經kinh 前tiền 序tự 者giả 。 佛Phật 先tiên 發phát 起khởi 方phương 說thuyết 經Kinh 故cố 。

疏sớ/sơ 中trung 三tam 段đoạn 。 今kim 初sơ 。 云vân 云vân 。

疏sớ/sơ 建kiến 立lập 因nhân 者giả 。 意ý 明minh 如như 是thị 等đẳng 言ngôn 。 因nhân 何hà 而nhi 立lập 。 佛Phật 臨lâm 下hạ 。 佛Phật 將tương 入nhập 滅diệt 阿A 難Nan 愁sầu 惱não 。 阿a 泥nê 樓lâu 豆đậu 。 告cáo 阿A 難Nan 言ngôn 。

汝nhữ 是thị 持trì 佛Phật 法Pháp 人nhân 。 且thả 須tu 裁tài 抑ức 。 汝nhữ 當đương 往vãng 彼bỉ 咨tư 問vấn 後hậu 事sự 。

阿A 難Nan 曰viết 。

云vân 何hà 後hậu 事sự 。

阿a 泥nê 樓lâu 豆đậu 曰viết 。

世Thế 尊Tôn 在tại 日nhật 。 以dĩ 佛Phật 為vi 師sư 。 世Thế 尊Tôn 滅diệt 後hậu 。 以dĩ 誰thùy 為vi 師sư 。 世Thế 尊Tôn 在tại 日nhật 。 依y 世Thế 尊Tôn 住trụ 。 世Thế 尊Tôn 滅diệt 後hậu 。 依y 何hà 而nhi 住trụ 。 惡ác 性tánh 比Bỉ 丘Khâu 。 佛Phật 在tại 之chi 日nhật 佛Phật 自tự 調điều 伏phục 。 佛Phật 滅diệt 度độ 後hậu 。 如như 何hà 調điều 伏phục 。 遐hà 益ích 後hậu 來lai 理lý 宜nghi 結kết 集tập 。 一nhất 切thiết 經kinh 首thủ 置trí 何hà 等đẳng 言ngôn 。

阿A 難Nan 承thừa 教giáo 一nhất 一nhất 咨tư 問vấn 。 今kim 疏sớ/sơ 影ảnh 略lược 不bất 載tái 問vấn 辭từ 。 但đãn 書thư 答đáp 語ngữ 也dã 。

四Tứ 念Niệm 處Xứ 者giả 。 四tứ 即tức 身thân 。 受thọ 。 心tâm 。 法pháp 。 念niệm 謂vị 念niệm 慧tuệ 。 處xử 謂vị 身thân 等đẳng 。 即tức 是thị 念niệm 慧tuệ 所sở 安an 住trú 處xứ 。 則tắc 念niệm 是thị 能năng 住trụ 。 身thân 等đẳng 四tứ 處xứ 為vi 所sở 住trụ 。 於ư 此thử 四tứ 處xứ 安an 住trụ 念niệm 慧tuệ 。 名danh 四tứ 念niệm 處xứ 住trụ 。 帶đái 數số 釋thích 也dã 。

一nhất 。 觀quán 身thân 不bất 淨tịnh 。 即tức 有hữu 漏lậu 色sắc 蘊uẩn 具cụ 有hữu 五ngũ 種chủng 不bất 淨tịnh 。 一nhất 。 種chủng 子tử 不bất 淨tịnh 。 乘thừa 過quá 去khứ 業nghiệp 識thức 種chủng 子tử 。 攬lãm 現hiện 在tại 父phụ 母mẫu 精tinh 血huyết 。 合hợp 成thành 身thân 故cố 。 故cố 《# 淨tịnh 名danh 》# 云vân 。

是thị 身thân 如như 幻huyễn 。 從tùng 顛điên 倒đảo 起khởi 。 是thị 身thân 如như 影ảnh 。 從tùng 業nghiệp 緣duyên 現hiện 。

《# 智trí 論luận 》# 云vân 。

是thị 身thân 種chủng 不bất 淨tịnh 。 非phi 餘dư 妙diệu 寶bảo 物vật 。 不bất 從tùng 華hoa 間gian 生sanh 。 唯duy 從tùng 穢uế 道đạo 出xuất 。

二nhị 。 住trú 處xứ 不bất 淨tịnh 。 於ư 母mẫu 胎thai 中trung 。 居cư 生sanh 藏tạng 之chi 下hạ 。 熟thục 藏tạng 之chi 上thượng 。 常thường 受thọ 熏huân 穢uế 。 故cố 《# 智trí 論luận 》# 云vân 。

是thị 身thân 如như 臭xú 物vật 。 不bất 因nhân 華hoa 間gian 生sanh 。 不bất 從tùng 薝chiêm 蔔bặc 有hữu 。 亦diệc 不bất 出xuất 寶bảo 山sơn 。

三tam 。 自tự 體thể 不bất 淨tịnh 。 合hợp 三tam 十thập 六lục 。 物vật 以dĩ 成thành 身thân 故cố 。 謂vị 外ngoại 有hữu 髮phát 。 毛mao 。 爪trảo 。 齒xỉ 。 眵si 。 淚lệ 。 涕thế 。 唾thóa 。 垢cấu 。 汗hãn 。 便tiện 利lợi 等đẳng 十thập 二nhị 。 次thứ 有hữu 皮bì 。 膚phu 。 血huyết 。 肉nhục 。 筋cân 。 脈mạch 。 骨cốt 。 髓tủy 。 肪phương 。 膏cao 。 腦não 。 膜mô 等đẳng 十thập 二nhị 。 中trung 有hữu 脾tì 。 腎thận 。 心tâm 。 肺phế 。 肝can 。 膽đảm 。 腸tràng 。 胃vị 。 赤xích 痰đàm 。 白bạch 痰đàm 。 生sanh 藏tạng 。 熟thục 藏tạng 等đẳng 十thập 二nhị 。 《# 智trí 論luận 》# 云vân 。

地địa 水thủy 火hỏa 風phong 質chất 。 能năng 盛thịnh 受thọ 不bất 淨tịnh 。 傾khuynh 海hải 洗tẩy 此thử 身thân 。 不bất 能năng 令linh 香hương 潔khiết 。

四tứ 。 自tự 相tương/tướng 不bất 淨tịnh 。 九cửu 孔khổng 常thường 流lưu 不bất 淨tịnh 物vật 。 故cố 《# 智trí 論luận 》# 云vân 。

種chủng 種chủng 不bất 淨tịnh 物vật 。 充sung 滿mãn 於ư 身thân 中trung 。 常thường 流lưu 出xuất 不bất 止chỉ 。 如như 漏lậu 囊nang 盛thịnh 物vật 。

五ngũ 。 究cứu 竟cánh 不bất 淨tịnh 。 一nhất 旦đán 命mạng 終chung 。 胮# 脹trướng 爛lạn 壞hoại 臭xú 惡ác 狼lang 藉tạ 不bất 堪kham 見kiến 。 故cố 《# 淨tịnh 名danh 》# 云vân 。

是thị 身thân 假giả 以dĩ 。 澡táo 浴dục 衣y 食thực 。 必tất 歸quy 磨ma 滅diệt 。

《# 智trí 論luận 》# 云vân 。

審thẩm 諦đế 觀quán 是thị 身thân 。 終chung 歸quy 於ư 死tử 處xứ 。 難nan 御ngự 無vô 反phản 復phục 。 背bội 恩ân 如như 小tiểu 兒nhi 。

《# 金kim 光quang 明minh 》# 亦diệc 云vân 。

雖tuy 常thường 供cung 給cấp 懷hoài 怨oán 害hại 。 終chung 歸quy 棄khí 我ngã 不bất 知tri 恩ân 。

二nhị 。 觀quán 受thọ 是thị 苦khổ 者giả 。 受thọ 即tức 是thị 心tâm 所sở 遍biến 行hành 五ngũ 中trung 一nhất 也dã 。 仍nhưng 有hữu 三tam 種chủng 。 謂vị 。

苦khổ 。 樂nhạo/nhạc/lạc 。 捨xả 。 苦khổ 謂vị 苦khổ 苦khổ 。 樂nhạo/nhạc/lạc 謂vị 壞hoại 苦khổ 。 捨xả 謂vị 行hành 苦khổ 。

問vấn 。

樂nhạo/nhạc/lạc 受thọ 未vị 壞hoại 。 應ưng 非phi 苦khổ 耶da 。

答đáp 。

以dĩ 樂nhạo/nhạc/lạc 是thị 苦khổ 因nhân 故cố 。 凡phàm 夫phu 妄vọng 計kế 為vi 樂nhạo/nhạc/lạc 。 元nguyên 來lai 是thị 苦khổ 。

問vấn 。

捨xả 非phi 苦khổ 樂lạc 。 云vân 何hà 苦khổ 耶da 。

答đáp 。

行hành 蘊uẩn 遷thiên 流lưu 逼bức 迫bách 常thường 苦khổ 。 但đãn 以dĩ 苦khổ 樂lạc 麁thô 相tương/tướng 所sở 覆phú 。 常thường 情tình 不bất 知tri 此thử 微vi 細tế 苦khổ 。 故cố 此thử 三tam 法pháp 俱câu 名danh 苦khổ 也dã 。

三tam 。 觀quán 心tâm 無vô 常thường 者giả 。 心tâm 即tức 緣duyên 慮lự 生sanh 滅diệt 之chi 心tâm 。 謂vị 心tâm 心tâm 念niệm 念niệm 前tiền 滅diệt 後hậu 生sanh 。 相tương 續tục 不bất 絕tuyệt 。 如như 水thủy 流lưu 注chú 。 故cố 經kinh 中trung 說thuyết 一nhất 念niệm 中trung 有hữu 九cửu 十thập 剎sát 那na 。 一nhất 剎sát 那na 中trung 。 九cửu 百bách 生sanh 滅diệt 。

四tứ 。 觀quán 法pháp 無vô 我ngã 者giả 。 法pháp 即tức 五ngũ 蘊uẩn 。 謂vị 五ngũ 蘊uẩn 法pháp 中trung 一nhất 一nhất 推thôi 求cầu 。 即tức 蘊uẩn 離ly 蘊uẩn 皆giai 無vô 我ngã 也dã 。

如như 上thượng 觀quán 之chi 。 即tức 能năng 對đối 治trị 凡phàm 夫phu 。 四tứ 種chủng 顛điên 倒đảo 。 謂vị 凡phàm 夫phu 顛điên 倒đảo 。 則tắc 造tạo 業nghiệp 受thọ 生sanh 。 及cập 此thử 用dụng 心tâm 自tự 然nhiên 無vô 咎cữu 。

以dĩ 戒giới 為vi 師sư 者giả 。 從tùng 其kỳ 軌quỹ 範phạm 。 但đãn 依y 戒giới 律luật 作tác 止chỉ 分phân 明minh 。 故cố 《# 菩Bồ 薩Tát 戒giới 序tự 》# 云vân 。

波Ba 羅La 提Đề 木Mộc 叉Xoa 。 者giả 是thị 汝nhữ 大đại 師sư 。 如Như 來Lai 在tại 日nhật 無vô 異dị 此thử 也dã 。

默mặc 擯bấn 等đẳng 者giả 。 佛Phật 法Pháp 慈từ 悲bi 為vi 無vô 刑hình 罰phạt 。 比Bỉ 丘Khâu 惡ác 性tánh 唯duy 默mặc 擯bấn 之chi 。 意ý 令linh 省tỉnh 己kỷ 知tri 慚tàm 。 自tự 然nhiên 調điều 伏phục 耳nhĩ 。

經kinh 初sơ 等đẳng 語ngữ 。 釋thích 在tại 次thứ 文văn 。 然nhiên 此thử 四tứ 中trung 意ý 在tại 第đệ 四tứ 。 文văn 中trung 承thừa 便tiện 兼kiêm 帶đái 前tiền 三tam 。

疏sớ/sơ 建kiến 立lập 意ý 者giả 。 建kiến 立lập 如như 是thị 等đẳng 言ngôn 。 意ý 在tại 於ư 何hà 。 此thử 有hữu 三tam 意ý 。 如như 疏sớ/sơ 三tam 段đoạn 。

斷đoạn 疑nghi 等đẳng 者giả 。 《# 智Trí 度Độ 論luận 》# 說thuyết 。

佛Phật 滅diệt 度độ 後hậu 。 諸chư 天thiên 王vương 等đẳng 。 請thỉnh 迦Ca 葉Diếp 言ngôn 。

乃nãi 至chí 云vân 。

法pháp 城thành 欲dục 頹đồi 。 法Pháp 幢tràng 欲dục 倒đảo 。 當đương 以dĩ 大đại 悲bi 。 建kiến 立lập 佛Phật 法Pháp 。

迦Ca 葉Diếp 受thọ 請thỉnh 。 往vãng 須Tu 彌Di 頂đảnh 擊kích 大đại 揵kiền 槌chùy 。 諸chư 聖thánh 弟đệ 子tử 。 得đắc 神thần 通thông 者giả 。 皆giai 來lai 集tập 會hội 。 迦Ca 葉Diếp 告cáo 言ngôn 。

佛Phật 法Pháp 欲dục 滅diệt 。 眾chúng 生sanh 可khả 慜mẫn 。 待đãi 結kết 集tập 竟cánh 。 隨tùy 汝nhữ 入nhập 滅diệt 。

諸chư 來lai 聖thánh 眾chúng 受thọ 教giáo 而nhi 住trụ 。 畢tất 鉢bát 羅la 窟quật 。 迦Ca 葉Diếp 入nhập 定định 以dĩ 天thiên 眼nhãn 觀quán 。 今kim 是thị 眾chúng 中trung 誰thùy 有hữu 煩phiền 惱não 應ưng 逐trục 出xuất 者giả 。 唯duy 有hữu 阿A 難Nan 。 煩phiền 惱não 未vị 盡tận 。

爾nhĩ 時thời 迦Ca 葉Diếp 。 從tùng 定định 而nhi 起khởi 。 於ư 大đại 眾chúng 中trung 。 牽khiên 出xuất 阿A 難Nan 告cáo 言ngôn 。

清thanh 淨tịnh 眾chúng 中trung 。 結kết 集tập 法Pháp 藏tạng 。 汝nhữ 結kết 未vị 盡tận 不bất 應ưng 住trụ 此thử 。

是thị 時thời 阿A 難Nan 。 慚tàm 恥sỉ 悲bi 泣khấp 告cáo 迦Ca 葉Diếp 言ngôn 。

我ngã 能năng 有hữu 力lực 久cửu 可khả 得đắc 道Đạo 。 但đãn 為vi 侍thị 佛Phật 。 以dĩ 阿A 羅La 漢Hán 者giả 。 不bất 得đắc 給cấp 侍thị 故cố 。 留lưu 殘tàn 結kết 不bất 盡tận 斷đoạn 爾nhĩ 。

迦Ca 葉Diếp 告cáo 言ngôn 。

汝nhữ 更cánh 有hữu 過quá 。 佛Phật 意ý 不bất 聽thính 女nữ 人nhân 出xuất 家gia 。 為vì 汝nhữ 慇ân 勤cần 致trí 請thỉnh 。 令linh 佛Phật 正Chánh 法Pháp 。 五ngũ 百bách 歲tuế 衰suy 微vi 。 是thị 汝nhữ 突đột 吉cát 羅la 罪tội 。 佛Phật 臨lâm 涅Niết 槃Bàn 近cận 俱câu 尸thi 竭kiệt 城thành 。 背bối/bội 痛thống 疊điệp 欝uất 多đa 羅la 僧tăng 敷phu 臥ngọa 。 語ngứ 汝nhữ 須tu 水thủy 。 汝nhữ 不bất 共cộng 給cấp 。 是thị 汝nhữ 突đột 吉cát 羅la 罪tội 。 佛Phật 昔tích 問vấn 汝nhữ 。

若nhược 有hữu 人nhân 好hiếu 修tu 四Tứ 神Thần 足Túc 。 應ưng 住trụ 壽thọ 一nhất 劫kiếp 。 若nhược 無vô 減giảm 一nhất 劫kiếp 。

為vì 汝nhữ 不bất 對đối 。 令linh 佛Phật 早tảo 入nhập 涅Niết 槃Bàn 。 是thị 汝nhữ 突đột 吉cát 羅la 罪tội 。 汝nhữ 於ư 一nhất 時thời 以dĩ 。 欝uất 多đa 羅la 僧tăng 。 襯# 身thân 而nhi 臥ngọa 。 是thị 汝nhữ 突đột 吉cát 羅la 罪tội 。 汝nhữ 昔tích 與dữ 佛Phật 疊điệp 。 僧tăng 伽già 梨lê 衣y 。 以dĩ 足túc 踏đạp 上thượng 。 是thị 汝nhữ 突đột 吉cát 羅la 罪tội 。 佛Phật 陰âm 藏tàng 相tương/tướng 。 入nhập 涅Niết 槃Bàn 後hậu 。 以dĩ 示thị 女nữ 人nhân 。 實thật 為vi 羞tu 耻sỉ 。 是thị 汝nhữ 突đột 吉cát 羅la 罪tội 。

迦Ca 葉Diếp 言ngôn 。

汝nhữ 有hữu 如như 是thị 六lục 種chủng 。 突đột 吉cát 羅la 罪tội 。 應ưng 於ư 僧Tăng 中trung 悔hối 過quá 。

是thị 時thời 阿A 難Nan 。 脫thoát 革cách 屣tỉ 袒đản 右hữu 肩kiên 。 長trường 跪quỵ 合hợp 掌chưởng 。 依y 六lục 種chủng 突đột 吉cát 羅la 罪tội 懺sám 悔hối 。 懺sám 悔hối 已dĩ 。 迦Ca 葉Diếp 牽khiên 阿A 難Nan 出xuất 語ngữ 言ngôn 。

汝nhữ 漏lậu 盡tận 可khả 來lai 。

言ngôn 訖ngật 自tự 閉bế 窟quật 門môn 。 是thị 時thời 阿A 難Nan 。 涕thế 淚lệ 悲bi 泣khấp 。 求cầu 斷đoạn 結kết 惑hoặc 靡mĩ 不bất 精tinh 誠thành 。 至chí 於ư 後hậu 夜dạ 。 疲bì 極cực 偃yển 息tức 。 頭đầu 未vị 至chí 枕chẩm 朗lãng 然nhiên 得đắc 悟ngộ 。 三Tam 明Minh 六Lục 通Thông 。 作tác 大đại 羅La 漢Hán 。 卻khước 至chí 窟quật 門môn 擊kích 門môn 而nhi 喚hoán 。 迦Ca 葉Diếp 言ngôn 。

汝nhữ 復phục 何hà 來lai 。

曰viết 。

我ngã 漏lậu 已dĩ 盡tận 。

迦Ca 葉Diếp 言ngôn 。

汝nhữ 若nhược 漏lậu 盡tận 。 可khả 縱túng/tung 神thần 通thông 於ư 戶hộ 鑰thược 孔khổng 中trung 入nhập 。

阿A 難Nan 騰đằng 身thân 入nhập 來lai 禮lễ 拜bái 僧Tăng 足túc 。 迦Ca 葉Diếp 手thủ 摩ma 阿A 難Nan 頂đảnh 言ngôn 。

我ngã 欲dục 為vì 汝nhữ 令linh 汝nhữ 得đắc 道Đạo 。 汝nhữ 勿vật 嫌hiềm 恨hận 。

此thử 如như 蘇tô 秦tần 張trương 儀nghi 。 云vân 云vân 。 然nhiên 階giai 聖thánh 果Quả 切thiết 在tại 修tu 心tâm 。 不bất 如như 說thuyết 行hành 。 事sự 佛Phật 何hà 益ích 。 狐hồ 假giả 虎hổ 威uy 宜nghi 其kỳ 止chỉ 絕tuyệt 。 斯tư 意ý 甚thậm 妙diệu 詳tường 而nhi 警cảnh 之chi 。

時thời 大đại 眾chúng 請thỉnh 阿A 難Nan 昇thăng 座tòa 。 結kết 集tập 法Pháp 藏tạng 。 既ký 昇thăng 座tòa 已dĩ 未vị 發phát 言ngôn 間gian 。 感cảm 得đắc 自tự 身thân 相tướng 好hảo/hiếu 如như 佛Phật 。 是thị 時thời 大đại 眾chúng 。 遂toại 起khởi 三tam 疑nghi 。 故cố 說thuyết 下hạ 。 既ký 言ngôn 我ngã 從tùng 佛Phật 聞văn 。 則tắc 知tri 非phi 佛Phật 重trọng/trùng 起khởi 。 非phi 他tha 方phương 佛Phật 來lai 。 亦diệc 非phi 阿A 難Nan 成thành 佛Phật 。 故cố 云vân 三tam 疑nghi 頓đốn 斷đoạn 。 廣quảng 如như 彼bỉ 論luận 。 恐khủng 煩phiền 略lược 敘tự 也dã 。

疏sớ/sơ 息tức 諍tranh 等đẳng 者giả 。 同đồng 為vi 羅La 漢Hán 德đức 業nghiệp 頗phả 齊tề 。 若nhược 云vân 自tự 言ngôn 固cố 宜nghi 喧huyên 諍tranh 。

疏sớ/sơ 異dị 邪tà 等đẳng 者giả 。 阿a 者giả 言ngôn 無vô 。 憂ưu 者giả 曰viết 有hữu 。 外ngoại 道Đạo 意ý 云vân 。

萬vạn 法pháp 雖tuy 異dị 不bất 出xuất 有hữu 無vô 。 置trí 之chi 經kinh 初sơ 以dĩ 之chi 為vi 吉cát 。 以dĩ 初sơ 吉cát 故cố 。 今kim 中trung 後hậu 亦diệc 吉cát 。 今kim 則tắc 不bất 爾nhĩ 。 故cố 云vân 異dị 邪tà 。

疏sớ/sơ 正chánh 釋thích 下hạ 二nhị 。 初sơ 。 標tiêu 列liệt 述thuật 意ý 。

言ngôn 成thành 就tựu 者giả 。 謂vị 六lục 為vì 能năng 成thành 就tựu 。 教giáo 為vi 所sở 成thành 就tựu 也dã 。

疏sớ/sơ 一nhất 信tín 下hạ 。 二nhị 。 依y 科khoa 解giải 釋thích 六lục 。

初sơ 中trung 二nhị 。 初sơ 。 合hợp 釋thích 。

謂vị 兼kiêm 次thứ 段đoạn 合hợp 而nhi 釋thích 之chi 。 此thử 則tắc 別biệt 義nghĩa 不bất 計kế 六lục 數số 。 單đơn 釋thích 謂vị 正chánh 釋thích 信tín 成thành 就tựu 義nghĩa 。 所sở 引dẫn 論luận 文văn 有hữu 標tiêu 有hữu 釋thích 。

佛Phật 法Pháp 下hạ 。 是thị 釋thích 。 或hoặc 曰viết 。

因nhân 何hà 最tối 初sơ 便tiện 明minh 其kỳ 信tín 。

故cố 此thử 釋thích 也dã 。

信tín 為vi 能năng 入nhập 者giả 。 然nhiên 佛Phật 法Pháp 無vô 量lượng 。 信tín 為vi 初sơ 基cơ 。 若nhược 無vô 信tín 心tâm 寧ninh 肯khẳng 修tu 習tập 。 由do 是thị 五ngũ 位vị 之chi 內nội 信tín 位vị 居cư 初sơ 。 十thập 信tín 之chi 中trung 信tín 稱xưng 第đệ 一nhất 。 十thập 一nhất 善thiện 法Pháp 信tín 亦diệc 為vi 先tiên 。 故cố 知tri 信tín 心tâm 之chi 前tiền 更cánh 無vô 善thiện 法Pháp 。 依y 此thử 信tín 本bổn 方phương 興hưng 解giải 行hành 。 乃nãi 至chí 證chứng 入nhập 。 故cố 《# 華hoa 嚴nghiêm 》# 云vân 。

信tín 是thị 道đạo 源nguyên 功công 德đức 母mẫu 。 長trưởng 養dưỡng 一nhất 切thiết 諸chư 善thiện 根căn 。 斷đoạn 除trừ 疑nghi 網võng 出xuất 愛ái 河hà 。 開khai 示thị 涅Niết 槃Bàn 無vô 上thượng 道Đạo 。

今kim 置trí 經kinh 首thủ 。 以dĩ 表biểu 信tín 相tương/tướng 為vi 入nhập 法pháp 之chi 初sơ 也dã 。

智trí 為vi 能năng 度độ 者giả 。 菩Bồ 薩Tát 萬vạn 行hạnh 非phi 智trí 不bất 成thành 。 若nhược 無vô 智trí 慧tuệ 。 即tức 滯trệ 有hữu 著trước 空không 。 以dĩ 智trí 為vi 主chủ 。 不bất 著trước 二nhị 邊biên 。 成thành 無vô 漏lậu 因nhân 。 獲hoạch 菩Bồ 提Đề 果Quả 。 故cố 《# 菩Bồ 提Đề 資tư 糧lương 論luận 》# 云vân 。

施thí 戒giới 忍nhẫn 進tiến 定định 。 及cập 此thử 五ngũ 之chi 餘dư 。 皆giai 由do 智Trí 度Độ 故cố 。 波Ba 羅La 蜜Mật 所sở 攝nhiếp 。

信tín 者giả 下hạ 。 正chánh 顯hiển 。 如như 是thị 二nhị 字tự 是thị 信tín 之chi 辭từ 。 上thượng 皆giai 《# 智trí 論luận 》# 所sở 釋thích 。

又hựu 聖thánh 下hạ 。 是thị 劉lưu 虯# 注chú 《# 無Vô 量Lượng 義Nghĩa 經Kinh 》# 中trung 釋thích 。 此thử 下hạ 皆giai 約ước 法pháp 說thuyết 也dã 。

顯hiển 如như 者giả 。 眾chúng 生sanh 如như 隱ẩn 故cố 沈trầm 三tam 界giới 。 欲dục 沈trầm 三tam 界giới 只chỉ 要yếu 顯hiển 如như 。 故cố 云vân 但đãn 為vi 除trừ 如như 之chi 外ngoại 餘dư 皆giai 虛hư 妄vọng 。 故cố 云vân 唯duy 如như 為vi 是thị 。 論luận 云vân 。

除trừ 諸chư 法pháp 實thật 相tướng 。 餘dư 皆giai 魔ma 事sự 。

有hữu 云vân 。

始thỉ 從tùng 得đắc 道Đạo 乃nãi 至chí 涅Niết 槃Bàn 。 其kỳ 中trung 所sở 說thuyết 無vô 不bất 為vi 如như 。

又hựu 有hữu 下hạ 。 即tức 梁lương 武võ 帝đế 解giải 意ý 。 明minh 有hữu 即tức 無vô 故cố 不bất 有hữu 。 無vô 即tức 有hữu 故cố 不bất 無vô 。 相tương/tướng 即tức 同đồng 時thời 故cố 名danh 不bất 二nhị 。 不bất 二nhị 即tức 如như 也dã 。 此thử 約ước 雙song 融dung 顯hiển 如như 也dã 。

如như 非phi 下hạ 。 恐khủng 聞văn 有hữu 無vô 不bất 二nhị 為vi 如như 。 便tiện 謂vị 如như 體thể 是thị 有hữu 是thị 無vô 。 故cố 有hữu 遮già 云vân 如như 非phi 有hữu 無vô 。 意ý 明minh 有hữu 無vô 即tức 不bất 是thị 。 是thị 即tức 非phi 有hữu 無vô 也dã 。 此thử 上thượng 二nhị 解giải 。 如như 字tự 是thị 顯hiển 體thể 。 是thị 字tự 即tức 無vô 非phi 也dã 。

疏sớ/sơ 二nhị 聞văn 下hạ 二nhị 。 初sơ 。 正chánh 釋thích 我ngã 聞văn 之chi 義nghĩa 。

然nhiên 我ngã 有hữu 四tứ 種chủng 。 一nhất 。 凡phàm 夫phu 遍biến 計kế 我ngã 。 二nhị 。 外ngoại 道đạo 神thần 我ngã 。 三tam 。 三tam 乘thừa 假giả 我ngã 。 四tứ 。 法Pháp 身thân 真chân 我ngã 。 今kim 揀giản 餘dư 者giả 故cố 云vân 五ngũ 蘊uẩn 假giả 者giả 。 則tắc 第đệ 三tam 隨tùy 世thế 流lưu 布bố 。 要yếu 簡giản 賓tân 主chủ 乃nãi 稱xưng 於ư 我ngã 。 阿A 難Nan 已dĩ 達đạt 我ngã 空không 。 實thật 不bất 計kế 執chấp 故cố 云vân 假giả 者giả 聞văn 者giả 。 然nhiên 大đại 小Tiểu 乘Thừa 諸chư 論luận 辨biện 聞văn 不bất 同đồng 。 有hữu 云vân 耳nhĩ 根căn 。 或hoặc 云vân 耳nhĩ 識thức 。 或hoặc 云vân 根căn 識thức 和hòa 合hợp 故cố 聞văn 。 今kim 云vân 耳nhĩ 根căn 發phát 識thức 。 則tắc 後hậu 義nghĩa 也dã 。 以dĩ 根căn 識thức 單đơn 闕khuyết 皆giai 不bất 能năng 聞văn 云vân 云vân 。 然nhiên 根căn 識thức 聞văn 聲thanh 而nhi 不bất 聞văn 教giáo 。 若nhược 準chuẩn 名danh 句cú 唯duy 是thị 意ý 聞văn 。 故cố 《# 瑜du 伽già 》# 云vân 。

聞văn 謂vị 比tỉ 量lượng 。

然nhiên 由do 耳nhĩ 識thức 緣duyên 於ư 聲thanh 境cảnh 。 與dữ 意ý 同đồng 時thời 得đắc 聞văn 也dã 。 然nhiên 此thử 二nhị 識thức 聞văn 聲thanh 名danh 句cú 。 實thật 非phi 先tiên 後hậu 異dị 時thời 。 以dĩ 率suất 爾nhĩ 耳nhĩ 識thức 同đồng 時thời 意ý 識thức 故cố 得đắc 聞văn 也dã 。 五ngũ 識thức 皆giai 然nhiên 。

廢phế 別biệt 下hạ 。 或hoặc 曰viết 。

既ký 云vân 耳nhĩ 根căn 發phát 識thức 故cố 聞văn 。 合hợp 云vân 耳nhĩ 聞văn 。 云vân 何hà 經kinh 內nội 唯duy 言ngôn 我ngã 聞văn 。

故cố 此thử 釋thích 也dã 。 以dĩ 耳nhĩ 是thị 六lục 根căn 之chi 別biệt 。 我ngã 是thị 一nhất 身thân 之chi 總tổng 。 今kim 廢phế 別biệt 耳nhĩ 從tùng 其kỳ 總tổng 我ngã 。 故cố 言ngôn 我ngã 聞văn 。

阿A 難Nan 下hạ 。 二nhị 。 啇# 較giảo 所sở 聞văn 之chi 法pháp 。 前tiền 二nhị 句cú 牒điệp 難nạn/nan 辭từ 。 謂vị 阿A 難Nan 是thị 佛Phật 成thành 道Đạo 夜dạ 生sanh 。 年niên 至chí 二nhị 十thập 方phương 為vi 侍thị 者giả 。 二nhị 十thập 年niên 前tiền 佛Phật 所sở 說thuyết 法Pháp 。 並tịnh 具cụ 不bất 聞văn 。 何hà 得đắc 結kết 集tập 諸chư 經kinh 皆giai 稱xưng 我ngã 聞văn 。

有hữu 云vân 下hạ 。 通thông 釋thích 。 此thử 有hữu 三tam 意ý 。 有hữu 云vân 重trùng 說thuyết 者giả 。 一nhất 也dã 。 佛Phật 初sơ 命mạng 阿A 難Nan 為vi 侍thị 者giả 。 阿A 難Nan 從tùng 佛Phật 乞khất 三tam 願nguyện 。 一nhất 。 不bất 著trước 佛Phật 退thoái 衣y 。 二nhị 。 不bất 隨tùy 佛Phật 受thọ 別biệt 請thỉnh 。 三tam 。 請thỉnh 說thuyết 未vị 聞văn 之chi 法Pháp 。 佛Phật 隨tùy 其kỳ 願nguyện 故cố 得đắc 聞văn 也dã 。 得đắc 深thâm 三tam 昧muội 等đẳng 者giả 。 二nhị 也dã 。 《# 金kim 剛cang 華hoa 仙tiên 經kinh 》# 說thuyết 。

阿A 難Nan 得đắc 法Pháp 性tánh 覺giác 自tự 在tại 三tam 昧muội 力lực 。 故cố 前tiền 所sở 說thuyết 經Kinh 皆giai 能năng 憶ức 持trì 。 與dữ 聞văn 無vô 異dị 。

故cố 《# 法pháp 華hoa 》# 經Kinh 云vân 。

世Thế 尊Tôn 甚thậm 希hy 有hữu 。 令linh 我ngã 念niệm 過quá 去khứ 。 無vô 量lượng 諸chư 佛Phật 法Pháp 。 如như 今kim 日nhật 所sở 聞văn 。

若nhược 推thôi 下hạ 。 三tam 也dã 。 《# 不bất 思tư 議nghị 境cảnh 界giới 經kinh 》# 云vân 。

復phục 有hữu 百bách 千thiên 。 萬vạn 億ức 菩Bồ 薩Tát 。 現hiện 聲Thanh 聞Văn 形hình 。 亦diệc 來lai 在tại 座tòa 。 其kỳ 名danh 曰viết 舍Xá 利Lợi 弗Phất 。 乃nãi 至chí 阿A 難Nan 等đẳng 。

是thị 則tắc 三tam 中trung 前tiền 二nhị 權quyền 說thuyết 。 後hậu 一nhất 實thật 論luận 。 故cố 言ngôn 推thôi 本bổn 也dã 。

疏sớ/sơ 三tam 時thời 下hạ 二nhị 。 一nhất 。 揀giản 顯hiển 釋thích 。

師sư 資tư 合hợp 會hội 者giả 。 謂vị 說thuyết 者giả 教giáo 人nhân 以dĩ 道Đạo 德đức 曰viết 師sư 。 資tư 者giả 取thủ 也dã 。 從tùng 師sư 之chi 教giáo 取thủ 而nhi 行hành 之chi 也dã 。 佛Phật 及cập 大đại 眾chúng 。 說thuyết 聽thính 具cụ 足túc 故cố 云vân 合hợp 會hội 。 說thuyết 畢tất 聽thính 畢tất 故cố 云vân 究cứu 竟cánh 。 意ý 取thủ 說thuyết 無vô 異dị 席tịch 貫quán 通thông 首thủ 末mạt 。 故cố 曰viết 一nhất 時thời 。 《# 佛Phật 地địa 論luận 》# 云vân 。

此thử 就tựu 剎sát 那na 相tương 續tục 。 不bất 斷đoạn 說thuyết 聽thính 究cứu 竟cánh 。 總tổng 名danh 一nhất 時thời 。

一nhất 時thời 之chi 語ngữ 佛Phật 自tự 言ngôn 。 故cố 《# 涅Niết 槃Bàn 》# 云vân 。

昔tích 佛Phật 一nhất 時thời 在tại 尸thi 首thủ 林lâm 。

又hựu 云vân 。

我ngã 於ư 一nhất 時thời 。 在tại 迦ca 尸thi 國quốc 。

此thử 則tắc 顯hiển 說thuyết 聽thính 能năng 所sở 一nhất 切thiết 圓viên 畢tất 也dã 。

諸chư 方phương 下hạ 。 揀giản 時thời 也dã 。 不bất 同đồng 有hữu 二nhị 。 謂vị 橫hoạnh/hoành 則tắc 參tham 差sai 不bất 同đồng 。 豎thụ 則tắc 延diên 促xúc 不bất 同đồng 。 延diên 促xúc 不bất 同đồng 如như 人nhân 間gian 五ngũ 十thập 年niên 。 四Tứ 天Thiên 王Vương 天Thiên 一nhất 晝trú 夜dạ 。 上thượng 上thượng 倍bội 增tăng 。 故cố 參tham 差sai 不bất 同đồng 者giả 。 如như 《# 俱câu 舍xá 》# 云vân 。

夜dạ 半bán 日nhật 沒một 中trung 。 日nhật 出xuất 四tứ 洲châu 等đẳng 。

既ký 然nhiên 。 云vân 何hà 定định 言ngôn 寅# 卯mão 辰thần 已dĩ 日nhật 月nguyệt 等đẳng 耶da 。

又hựu 說thuyết 下hạ 。 二nhị 。 會hội 法pháp 釋thích 。 此thử 是thị 慤# 公công 《# 楞lăng 嚴nghiêm 疏sớ/sơ 》# 意ý 。 說thuyết 領lãnh 即tức 師sư 資tư 也dã 。 下hạ 有hữu 四tứ 對đối 。

心tâm 竟cánh 泯mẫn 者giả 。 以dĩ 聞văn 法Pháp 之chi 時thời 妄vọng 心tâm 不bất 起khởi 。 心tâm 既ký 不bất 起khởi 境cảnh 即tức 不bất 生sanh 。 心tâm 境cảnh 兩lưỡng 亡vong 故cố 云vân 泯mẫn 也dã 。 此thử 即tức 不bất 得đắc 以dĩ 生sanh 滅diệt 心tâm 。 行hành 聽thính 實thật 相tướng 法pháp 。 此thử 通thông 依y 計kế 。 故cố 皆giai 泯mẫn 也dã 。 斯tư 則tắc 染nhiễm 心tâm 俗tục 境cảnh 一nhất 對đối 。

理lý 智trí 融dung 者giả 。 以dĩ 聽thính 法Pháp 之chi 際tế 能năng 所sở 不bất 分phân 。 以dĩ 動động 念niệm 即tức 乖quai 法pháp 體thể 。 二nhị 皆giai 真chân 實thật 故cố 。 言ngôn 融dung 而nhi 不bất 言ngôn 泯mẫn 也dã 。 斯tư 則tắc 淨tịnh 心tâm 真chân 境cảnh 一nhất 對đối 。

凡phàm 聖thánh 如như 者giả 。 由do 心tâm 分phân 別biệt 則tắc 見kiến 聖thánh 見kiến 凡phàm 。 心tâm 既ký 不bất 生sanh 。 誰thùy 凡phàm 誰thùy 聖thánh 。 相tương/tướng 本bổn 目mục 盡tận 故cố 言ngôn 如như 也dã 。 斯tư 則tắc 因nhân 果quả 一nhất 對đối 。

本bổn 始thỉ 會hội 者giả 。 妄vọng 念niệm 起khởi 時thời 隔cách 於ư 本bổn 始thỉ 。 念niệm 既ký 不bất 起khởi 本bổn 始thỉ 自tự 同đồng 。 攝nhiếp 用dụng 歸quy 體thể 故cố 言ngôn 會hội 也dã 。 斯tư 則tắc 體thể 用dụng 一nhất 對đối 。

問vấn 。

此thử 與dữ 第đệ 二nhị 何hà 別biệt 。

答đáp 。

前tiền 智trí 是thị 始thỉ 覺giác 。 中trung 根căn 本bổn 智trí 。 前tiền 理lý 是thị 本bổn 覺giác 。 中trung 真Chân 諦Đế 境cảnh 。 若nhược 此thử 始thỉ 。 本bổn 本bổn 通thông 真chân 俗tục 。 始thỉ 舍xá 本bổn 後hậu 則tắc 前tiền 狹hiệp 後hậu 寬khoan 也dã 。 前tiền 為vi 形hình 染nhiễm 且thả 言ngôn 真chân 境cảnh 淨tịnh 智trí 。 此thử 為vi 都đô 明minh 。 故cố 言ngôn 本bổn 覺giác 始thỉ 覺giác 也dã 。 又hựu 前tiền 約ước 分phần/phân 證chứng 故cố 云vân 理lý 智trí 融dung 。 此thử 約ước 極cực 證chứng 故cố 言ngôn 本bổn 始thỉ 會hội 也dã 。

諸chư 二nhị 者giả 。 謂vị 心tâm 。 境cảnh 。 理lý 。 智trí 。 凡phàm 。 聖thánh 。 本bổn 。 始thỉ 。 也dã 。

皆giai 一nhất 者giả 。 一nhất 義nghĩa 不bất 同đồng 。 謂vị 。

心tâm 境cảnh 則tắc 泯mẫn 之chi 故cố 一nhất 。 理lý 智trí 則tắc 融dung 之chi 故cố 一nhất 。 凡phàm 聖thánh 則tắc 如như 之chi 故cố 一nhất 。 本bổn 始thỉ 則tắc 會hội 之chi 故cố 一nhất 。 義nghĩa 雖tuy 不bất 同đồng 俱câu 名danh 為vi 一nhất 。 故cố 云vân 一nhất 時thời 。

疏sớ/sơ 四tứ 主chủ 下hạ 。 二nhị 。 初sơ 。 翻phiên 名danh 。

經kinh 唯duy 標tiêu 佛Phật 者giả 。 以dĩ 秦tần 人nhân 好hảo/hiếu 略lược 故cố 。 仍nhưng 存tồn 梵Phạm 音âm 者giả 。 恐khủng 濫lạm 菩Bồ 提Đề 故cố 。 以dĩ 菩Bồ 提Đề 云vân 覺giác 則tắc 屬thuộc 於ư 法pháp 。 今kim 指chỉ 於ư 人nhân 故cố 言ngôn 其kỳ 佛Phật 。 無vô 相tướng 濫lạm 失thất 故cố 不bất 翻phiên 也dã 。 若nhược 釋thích 其kỳ 義nghĩa 須tu 得đắc 唐đường 言ngôn 。 故cố 先tiên 翻phiên 對đối 也dã 。 然nhiên 覺giác 謂vị 覺giác 察sát 。 覺giác 悟ngộ 。 覺giác 悟ngộ 既ký 照chiếu 真chân 本bổn 有hữu 。 覺giác 察sát 則tắc 了liễu 妄vọng 本bổn 空không 。 了liễu 妄vọng 本bổn 空không 則tắc 不bất 逐trục 於ư 妄vọng 。 照chiếu 真chân 本bổn 有hữu 則tắc 不bất 迷mê 於ư 真chân 。 真chân 妄vọng 既ký 明minh 則tắc 能năng 破phá 和hòa 合hợp 識thức 。 滅diệt 相tương 續tục 心tâm 。 顯hiển 現hiện 法Pháp 身thân 。 智trí 純thuần 淨tịnh 也dã 。 當đương 爾nhĩ 之chi 時thời 。 始thỉ 本bổn 無vô 二nhị 唯duy 一nhất 覺giác 耳nhĩ 。 菩Bồ 薩Tát 雖tuy 亦diệc 照chiếu 真chân 了liễu 妄vọng 。 未vị 得đắc 究cứu 竟cánh 。 猶do 帶đái 薩tát 埵đóa 之chi 名danh 。 唯duy 佛Phật 如Như 來Lai 。 所sở 作tác 究cứu 竟cánh 。 故cố 獨độc 稱xưng 覺giác 者giả 。

《# 起khởi 信tín 》# 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 義nghĩa 二nhị 。

一nhất 。 約ước 體thể 離ly 念niệm 釋thích 。

然nhiên 此thử 論luận 明minh 本bổn 覺giác 心tâm 體thể 性tánh 離ly 諸chư 念niệm 。 今kim 此thử 引dẫn 釋thích 果quả 佛Phật 者giả 。 以dĩ 果quả 佛Phật 之chi 體thể 即tức 是thị 本bổn 覺giác 。 元nguyên 自tự 離ly 念niệm 。 因nhân 果quả 雖tuy 分phân 離ly 念niệm 無vô 別biệt 。 故cố 以dĩ 本bổn 覺giác 離ly 念niệm 即tức 是thị 佛Phật 體thể 。 故cố 經Kinh 云vân 。

大Đại 乘Thừa 因nhân 者giả 。 諸chư 法pháp 實thật 相tướng

等đẳng 。 是thị 故cố 在tại 纏triền 名danh 本bổn 覺giác 。 出xuất 纏triền 名danh 究cứu 竟cánh 覺giác 。 始thỉ 終chung 體thể 一nhất 更cánh 無vô 別biệt 法pháp 。 故cố 論luận 云vân 。

即tức 是thị 如Như 來Lai 。 平bình 等đẳng 法Pháp 身thân 。 依y 此thử 法Pháp 身thân 說thuyết 名danh 本bổn 覺giác 。

則tắc 以dĩ 下hạ 。 疏sớ/sơ 結kết 。 本bổn 覺giác 離ly 念niệm 是thị 佛Phật 體thể 也dã 。

然nhiên 覺giác 下hạ 。 二nhị 。 約ước 位vị 三tam 義nghĩa 釋thích 。

無vô 生sanh 滅diệt 者giả 。 謂vị 智trí 照chiếu 真Chân 如Như 。 如như 理lý 見kiến 故cố 。 然nhiên 有hữu 二nhị 意ý 。

一nhất 則tắc 心tâm 中trung 無vô 。 生sanh 滅diệt 之chi 法pháp 。 如như 《# 起khởi 信tín 》# 云vân 。

如như 實thật 空không 者giả 。 從tùng 本bổn 已dĩ 來lai 。 一nhất 切thiết 染nhiễm 法pháp 。 不bất 相tương 應ứng 故cố 。 以dĩ 念niệm 生sanh 則tắc 染nhiễm 。 今kim 既ký 無vô 念niệm 。 故cố 不bất 相tương 應ứng 。 二nhị 則tắc 無vô 者giả 不phủ 也dã 。 只chỉ 明minh 此thử 心tâm 本bổn 不bất 生sanh 滅diệt 。

即tức 同đồng 《# 起khởi 信tín 》# 云vân 。

以dĩ 遠viễn 離ly 微vi 細tế 念niệm 故cố 得đắc 見kiến 心tâm 性tánh 。 心tâm 即tức 常thường 住trụ 。 常thường 住trụ 即tức 無vô 生sanh 滅diệt 也dã 。

覺giác 他tha 者giả 。 此thử 亦diệc 始thỉ 覺giác 了liễu 事sự 即tức 真chân 。 以dĩ 望vọng 自tự 心tâm 故cố 名danh 覺giác 他tha 。 即tức 同đồng 《# 起khởi 信tín 》# 云vân 。

一nhất 切thiết 諸chư 法pháp 。 從tùng 本bổn 已dĩ 來lai 。 離ly 名danh 字tự 相tương/tướng 。 離ly 心tâm 緣duyên 相tương/tướng 。 畢tất 竟cánh 平bình 等đẳng 。 無vô 有hữu 變biến 異dị 。 不bất 可khả 破phá 壞hoại 。 唯duy 是thị 一nhất 心tâm 。 故cố 名danh 真Chân 如Như 。

覺giác 滿mãn 者giả 。 以dĩ 前tiền 二nhị 覺giác 有hữu 解giải 有hữu 證chứng 。 先tiên 後hậu 勝thắng 劣liệt 。 存tồn 自tự 他tha 之chi 相tướng 。 未vị 得đắc 稱xưng 滿mãn 。 今kim 此thử 圓viên 備bị 不bất 立lập 自tự 他tha 。 故cố 稱xưng 之chi 滿mãn 。 若nhược 準chuẩn 《# 涅Niết 槃Bàn 經kinh 》# 說thuyết 。

自tự 覺giác 者giả 。 覺giác 自tự 身thân 有hữu 佛Phật 性tánh 。 覺giác 他tha 者giả 。 覺giác 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 悉tất 有hữu 佛Phật 性tánh 。 覺giác 滿mãn 者giả 。 若nhược 自tự 若nhược 他tha 。 無vô 二nhị 佛Phật 性tánh 故cố 。

然nhiên 常thường 途đồ 所sở 說thuyết 。 自tự 覺giác 揀giản 凡phàm 夫phu 。 覺giác 他tha 揀giản 二Nhị 乘Thừa 。 覺giác 滿mãn 揀giản 菩Bồ 薩Tát 。 此thử 中trung 說thuyết 者giả 。 自tự 覺giác 便tiện 揀giản 二Nhị 乘Thừa 。 權quyền 教giáo 菩Bồ 薩Tát 。 豈khởi 唯duy 凡phàm 夫phu 。 故cố 《# 華hoa 嚴nghiêm 》# 云vân 。

一nhất 切thiết 諸chư 法pháp 性tánh 。 無vô 生sanh 亦diệc 無vô 滅diệt 。 奇kỳ 哉tai 大đại 導đạo 師sư 。 自tự 覺giác 能năng 覺giác 他tha 。

故cố 知tri 下hạ 。 二nhị 。 引dẫn 論luận 反phản 釋thích 三tam 。

初sơ 。 反phản 顯hiển 。

意ý 云vân 無vô 念niệm 故cố 名danh 覺giác 。 當đương 知tri 有hữu 念niệm 則tắc 不bất 名danh 覺giác 也dã 。

《# 起khởi 信tín 》# 下hạ 。 二nhị 。 引dẫn 證chứng 。

前tiền 云vân 心tâm 體thể 離ly 念niệm 雖tuy 通thông 因nhân 果quả 。 今kim 明minh 眾chúng 生sanh 不bất 名danh 為vi 覺giác 。 獨độc 顯hiển 果quả 人nhân 方phương 名danh 覺giác 也dã 。

又hựu 云vân 下hạ 。 三tam 。 順thuận 結kết 。

正chánh 結kết 無vô 念niệm 是thị 佛Phật 義nghĩa 。 以dĩ 無vô 念niệm 是thị 佛Phật 。 故cố 能năng 觀quán 無vô 念niệm 者giả 。 即tức 是thị 向hướng 佛Phật 智trí 也dã 。

疏sớ/sơ 五ngũ 處xứ 下hạ 二nhị 。 一nhất 。 釋thích 舍Xá 衛Vệ 。

舍Xá 衛Vệ 亦diệc 云vân 舍xá 婆bà 提đề 。 新tân 云vân 室thất 羅la 伐phạt 悉tất 底để 。 此thử 但đãn 梵Phạm 音âm 楚sở 夏hạ 耳nhĩ 。 此thử 城thành 在tại 中trung 印ấn 土thổ/độ 。 憍Kiều 薩Tát 羅La 國Quốc 。 緣duyên 南nam 天thiên 亦diệc 有hữu 。 憍Kiều 薩Tát 羅La 國Quốc 。 恐khủng 濫lạm 彼bỉ 國quốc 故cố 。 以dĩ 城thành 為vi 國quốc 名danh 。 聞văn 物vật 者giả 。 謂vị 名danh 聞văn 勝thắng 德đức 。 珍trân 奇kỳ 寶bảo 物vật 。 多đa 出xuất 此thử 國quốc 。

謂vị 具cụ 下hạ 。 釋thích 。 欲dục 塵trần 即tức 佳giai 麗lệ 女nữ 色sắc 。 財tài 寶bảo 即tức 珍trân 奇kỳ 寶bảo 物vật 。 多đa 聞văn 謂vị 博bác 通thông 內nội 外ngoại 典điển 籍tịch 。 解giải 脫thoát 即tức 五ngũ 通thông 仙tiên 人nhân 等đẳng 。 遠viễn 。 離ly 欲dục 也dã 。 此thử 即tức 國quốc 豐phong 四tứ 德đức 。 亦diệc 翻phiên 為vi 豐phong 德đức 也dã 。 遠viễn 聞văn 等đẳng 者giả 。 如như 上thượng 四tứ 事sự 皆giai 為vi 外ngoại 國quốc 之chi 所sở 聞văn 知tri 。

義nghĩa 淨tịnh 下hạ 。 但đãn 證chứng 遠viễn 聞văn 之chi 義nghĩa 。 以dĩ 有hữu 名danh 稱xưng 故cố 得đắc 遠viễn 聞văn 。

祇Kỳ 樹Thụ 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 祇kỳ 園viên 二nhị 。

初sơ 。 總tổng 指chỉ 。

舍Xá 衛Vệ 國Quốc 主chủ 。 波Ba 斯Tư 匿Nặc 王Vương 。 有hữu 一nhất 大đại 臣thần 。 名danh 須Tu 達Đạt 多Đa 。 為vi 兒nhi 聘sính 婦phụ 躬cung 。 至chí 王Vương 舍Xá 城Thành 。 寄ký 止chỉ 長trưởng 者giả 珊san 檀đàn 那na 舍xá 宅trạch 。

時thời 長trưởng 者giả 中trung 夜dạ 而nhi 起khởi 。 莊trang 嚴nghiêm 舍xá 宅trạch 營doanh 辦biện 餚hào 饍thiện 。 須tu 達đạt 聞văn 已dĩ 問vấn 言ngôn 。

大Đại 士Sĩ 欲dục 請thỉnh 國quốc 王vương 為vi 婚hôn 姻nhân 之chi 會hội 耶da 。

答đáp 言ngôn 。

請thỉnh 佛Phật 無vô 上thượng 法Pháp 王Vương 。

須tu 達đạt 聞văn 已dĩ 。 身thân 毛mao 皆giai 豎thụ 。

復phục 問vấn 。

何hà 等đẳng 名danh 佛Phật 。

長trưởng 者giả 廣quảng 為vì 說thuyết 佛Phật 功công 德đức 。 須tu 達đạt 多đa 言ngôn 。

善thiện 哉tai 。 大Đại 士Sĩ 所sở 言ngôn 。 佛Phật 者giả 功công 德đức 無vô 上thượng 。 今kim 在tại 何hà 處xứ 。

長trưởng 者giả 答đáp 言ngôn 。

在tại 王Vương 舍Xá 城Thành 。 迦ca 闌lan 陀đà 竹Trúc 林Lâm 精Tinh 舍Xá 。

時thời 須tu 達đạt 多đa 。 一nhất 心tâm 念niệm 佛Phật 。 忽hốt 然nhiên 天thiên 明minh 。 其kỳ 光quang 熾sí 盛thịnh 。 猶do 如như 白bạch 日nhật 。 即tức 尋tầm 光quang 處xứ 至chí 城thành 門môn 下hạ 。 佛Phật 神thần 力lực 故cố 。 門môn 自tự 開khai 闢tịch 尋tầm 路lộ 而nhi 往vãng 。

爾nhĩ 時thời 如Như 來Lai 。 出xuất 外ngoại 經kinh 行hành 。 須tu 達đạt 見kiến 已dĩ 歡hoan 喜hỷ 踴dũng 躍dược 。 不bất 知tri 禮lễ 法pháp 直trực 問vấn 世Thế 尊Tôn 。

時thời 首thủ 陀đà 天thiên 。 為vi 其kỳ 長trưởng 者giả 化hóa 作tác 四tứ 人nhân 。 至chí 世Thế 尊Tôn 所sở 。 接tiếp 足túc 禮lễ 拜bái 。 胡hồ 跪quỵ 問vấn 訊tấn 。 右hữu 繞nhiễu 三tam 匝táp 。 卻khước 住trụ 一nhất 面diện 。 須tu 達đạt 見kiến 已dĩ 依y 而nhi 為vi 之chi 。 世Thế 尊Tôn 即tức 為vi 。 如như 應ứng 說thuyết 法Pháp 。 長trưởng 者giả 聞văn 已dĩ 。 得đắc 須Tu 陀Đà 洹Hoàn 果Quả 。 後hậu 復phục 請thỉnh 佛Phật 。

惟duy 願nguyện 臨lâm 顧cố 至chí 舍Xá 衛Vệ 城Thành 。 受thọ 我ngã 微vi 供cung 。

佛Phật 即tức 問vấn 言ngôn 。

卿khanh 舍Xá 衛Vệ 國quốc 頗phả 有hữu 精tinh 舍xá 容dung 受thọ 我ngã 否phủ/bĩ 。

須tu 達đạt 多đa 言ngôn 。

必tất 見kiến 垂thùy 顧cố 。 便tiện 當đương 營doanh 辦biện 。

世Thế 尊Tôn 爾nhĩ 時thời 。 默mặc 然nhiên 受thọ 請thỉnh 。

時thời 須tu 達đạt 多đa 迴hồi 舍Xá 衛Vệ 國quốc 。 佛Phật 令linh 鶖thu 子tử 同đồng 往vãng 指chỉ 授thọ 造tạo 寺tự 儀nghi 式thức 。 即tức 須tu 達đạt 布bố 金kim 。 買mãi 祇kỳ 陀đà 太thái 子tử 園viên 。 祇kỳ 陀đà 太thái 子tử 施thí 園viên 中trung 樹thụ 林lâm 。 二nhị 人nhân 共cộng 搆câu 精tinh 舍xá 。 既ký 訖ngật 即tức 執chấp 香hương 爐lô 。 向hướng 王Vương 舍Xá 城Thành 。 遙diêu 作tác 是thị 言ngôn 。

所sở 設thiết 已dĩ 辦biện 。 惟duy 願nguyện 如Như 來Lai 。 受thọ 此thử 住trú 處xứ 。

佛Phật 時thời 懸huyền 知tri 長trưởng 者giả 之chi 心tâm 。 即tức 共cộng 大đại 眾chúng 發phát 王vương 舍xá 城thành 。 猶do 如như 壯tráng 士sĩ 。 屈khuất 伸thân 臂tý 傾khuynh 至chí 祇Kỳ 陀Đà 園Viên 。 是thị 時thời 長trưởng 者giả 。 以dĩ 其kỳ 所sở 設thiết 奉phụng 施thí 於ư 佛Phật 。 佛Phật 即tức 受thọ 已dĩ 即tức 住trụ 其kỳ 中trung 。 廣quảng 如như 《# 涅Niết 槃Bàn 經kinh 》# 。 《# 賢hiền 愚ngu 經kinh 》# 。 《# 四tứ 分phần/phân 律luật 》# 。 《# 西tây 域vực 記ký 》# 說thuyết 。 須tu 者giả 往vãng 檢kiểm 。 今kim 佛Phật 於ư 此thử 說thuyết 《# 金kim 剛cang 般Bát 若Nhã 經kinh 》# 。 故cố 云vân 在tại 舍Xá 衛Vệ 國Quốc 。 祇Kỳ 樹Thụ 給Cấp 孤Cô 獨Độc 園Viên 也dã 。

然nhiên 須tu 達đạt 是thị 主chủ 。 祇kỳ 陀đà 助trợ 成thành 。 今kim 樹thụ 先tiên 園viên 後hậu 者giả 。 以dĩ 太thái 子tử 是thị 儲trữ 君quân 。 須tu 達đạt 是thị 臣thần 佐tá 。 禮lễ 別biệt 尊tôn 卑ty 故cố 爾nhĩ 。 真Chân 諦Đế 記ký 說thuyết 住trú 處xứ 有hữu 二nhị 。

一nhất 境cảnh 界giới 處xứ 。 即tức 舍Xá 衛Vệ 也dã 。 為vi 化hóa 俗tục 故cố 。 二nhị 依y 止chỉ 處xứ 。 即tức 祇kỳ 園viên 也dã 。 為vi 統thống 出xuất 家gia 人nhân 故cố 。 又hựu 《# 善thiện 見kiến 婆bà 沙sa 》# 云vân 。

舉cử 舍Xá 衛Vệ 令linh 遠viễn 人nhân 知tri 。 舉cử 祇kỳ 園viên 令linh 近cận 人nhân 知tri 。 故cố 雙song 舉cử 也dã 。

祇kỳ 陀đà 下hạ 。 二nhị 。 別biệt 釋thích 三tam 。

初sơ 。 釋thích 祇kỳ 陀đà 。

戰chiến 勝thắng 者giả 亦diệc 云vân 勝thắng 林lâm 。 餘dư 如như 疏sớ/sơ 。

梵Phạn 語ngữ 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 給cấp 孤cô 。

謂vị 少thiểu 而nhi 無vô 父phụ 曰viết 孤cô 。 老lão 而nhi 無vô 子tử 曰viết 獨độc 。 拯chửng 給Cấp 孤Cô 獨Độc 名danh 為vi 善thiện 施thí 。 又hựu 亦diệc 等đẳng 者giả 。 就tựu 中trung 孤cô 獨độc 偏thiên 所sở 矜căng 哀ai 。 其kỳ 實thật 餘dư 人nhân 亦diệc 非phi 不bất 施thí 故cố 也dã 。

西tây 國quốc 下hạ 。 三tam 。 釋thích 園viên 字tự 。

梵Phạm 音âm 具cụ 云vân 僧Tăng 伽già 藍lam 摩ma 。 此thử 云vân 眾chúng 園viên 。 則tắc 僧Tăng 伽già 是thị 能năng 住trụ 之chi 眾chúng 。 藍lam 摩ma 是thị 所sở 住trụ 之chi 園viên 。 斯tư 則tắc 約ước 能năng 要yếu 所sở 耳nhĩ 。 寺tự 者giả 司ty 也dã 官quan 舍xá 也dã 。 以dĩ 佛Phật 法Pháp 初sơ 來lai 。 安an 鴻hồng 臚lư 寺tự 。 後hậu 置trí 僧Tăng 舍xá 。 便tiện 以dĩ 為vi 名danh 也dã 。

疏sớ/sơ 眾chúng 者giả 下hạ 。 文văn 二nhị 。 初sơ 。 釋thích 標tiêu 類loại 。

名danh 高cao 謂vị 遐hà 邇nhĩ 稱xưng 譽dự 。 德đức 著trước 謂vị 行hành 業nghiệp 恢khôi 隆long 。

怖bố 魔ma 者giả 。 謂vị 初sơ 出xuất 家gia 日nhật 。 飛phi 行hành 夜dạ 叉xoa 。 唱xướng 乃nãi 至chí 魔ma 宮cung 聞văn 故cố 怖bố 也dã 。 以dĩ 一nhất 人nhân 出xuất 家gia 。 展triển 轉chuyển 化hóa 度độ 。 損tổn 減giảm 眷quyến 屬thuộc 故cố 。 然nhiên 出xuất 家gia 人nhân 從tùng 因nhân 至chí 果quả 三tam 度độ 怖bố 魔ma 。 謂vị 。

出xuất 家gia 時thời 。 發phát 菩Bồ 提Đề 心tâm 時thời 。 成thành 正chánh 覺giác 時thời 。 前tiền 二nhị 但đãn 怖bố 。 後hậu 乃nãi 興hưng 戈qua 為vi 佛Phật 所sở 摧tồi 。 莫mạc 不bất 降hàng 伏phục 。

乞khất 士sĩ 者giả 。 謂vị 上thượng 從tùng 善thiện 友hữu 乞khất 法pháp 以dĩ 練luyện 心tâm 。 下hạ 從tùng 檀đàn 越việt 乞khất 食thực 以dĩ 資tư 身thân 。 故cố 《# 智Trí 度Độ 論luận 》# 云vân 。

何hà 名danh 比Bỉ 丘Khâu 。 比Bỉ 丘Khâu 名danh 乞khất 士sĩ 。 清thanh 淨tịnh 活hoạt 命mạng 故cố 名danh 乞khất 士sĩ 。

如như 經Kinh 中trung 說thuyết 。

舍Xá 利Lợi 弗Phất 乞khất 食thực 向hướng 壁bích 而nhi 餐xan 。

時thời 有hữu 梵Phạm 志Chí 女nữ 名danh 淨tịnh 目mục 。 來lai 見kiến 舍Xá 利Lợi 弗Phất 云vân 。

沙Sa 門Môn 。 汝nhữ 食thực 淨tịnh 耶da 。

答đáp 言ngôn 。

食thực 淨tịnh 。

淨tịnh 目mục 言ngôn 。

沙Sa 門Môn 下hạ 口khẩu 食thực 耶da 。

答đáp 曰viết 。

不phủ 也dã 。

乃nãi 至chí 問vấn 。

仰ngưỡng 。 維duy 。 方Phương 等Đẳng 。 皆giai 答đáp 言ngôn 。

不phủ 也dã 。

淨tịnh 目mục 女nữ 言ngôn 。

食thực 有hữu 四tứ 種chủng 。 我ngã 問vấn 於ư 汝nhữ 。 汝nhữ 皆giai 言ngôn 不phủ 。 我ngã 今kim 不bất 解giải 汝nhữ 說thuyết 。

舍Xá 利Lợi 弗Phất 言ngôn 。

有hữu 出xuất 家gia 人nhân 合hợp 藥dược 種chủng 穀cốc 植thực 樹thụ 等đẳng 。 不bất 淨tịnh 活hoạt 命mạng 。 名danh 下hạ 口khẩu 食thực 。 有hữu 觀quán 星tinh 宿tú 。 日nhật 月nguyệt 風phong 雨vũ 雷lôi 電điện 等đẳng 不bất 淨tịnh 活hoạt 命mạng 。 名danh 仰ngưỡng 口khẩu 食thực 。 有hữu 曲khúc 媚mị 豪hào 勢thế 通thông 致trí 四tứ 方phương 。 巧xảo 言ngôn 多đa 求cầu 。 不bất 淨tịnh 活hoạt 命mạng 。 名danh 方phương 口khẩu 食thực 。 有hữu 以dĩ 種chủng 種chủng 咒chú 術thuật 卜bốc 算toán 吉cát 凶hung 不bất 淨tịnh 活hoạt 命mạng 。 名danh 維duy 口khẩu 食thực 。 姊tỷ 。 我ngã 不bất 墮đọa 是thị 四tứ 種chủng 不bất 淨tịnh 食thực 中trung 。 我ngã 用dụng 清thanh 淨tịnh 。 乞khất 食thực 活hoạt 命mạng 。

淨tịnh 目mục 因nhân 聞văn 是thị 說thuyết 清thanh 淨tịnh 法Pháp 食thực 。 歡hoan 喜hỷ 信tín 解giải 。 得đắc 須Tu 陀Đà 洹Hoàn 道Đạo 。

如như 是thị 清thanh 淨tịnh 。 乞khất 食thực 活hoạt 命mạng 。 故cố 名danh 乞khất 士sĩ 。

淨tịnh 戒giới 者giả 。 謂vị 比Bỉ 丘Khâu 二nhị 百bách 五ngũ 十thập 戒giới 。 比Bỉ 丘Khâu 尼Ni 五ngũ 百bách 戒giới 。 有hữu 表biểu 受thọ 。 無vô 表biểu 持trì 。 清thanh 淨tịnh 持trì 戒giới 。 名danh 為vi 淨tịnh 戒giới 。 有hữu 說thuyết 五ngũ 義nghĩa 。 謂vị 加gia 淨tịnh 命mạng 破phá 惡ác 。 今kim 以dĩ 乞khất 士sĩ 即tức 淨tịnh 命mạng 。 淨tịnh 戒giới 即tức 破phá 惡ác 。 故cố 唯duy 三tam 也dã 。

理lý 和hòa 下hạ 。 梵Phạn 語ngữ 僧Tăng 伽già 。 此thử 云vân 眾chúng 和hòa 合hợp 。 謂vị 。

理lý 和hòa 無vô 違vi 。 事sự 和hòa 無vô 諍tranh 也dã 。

千thiên 二nhị 下hạ 。 二nhị 。 釋thích 舉cử 數số 。

佛Phật 初sơ 成thành 道Đạo 者giả 。 即tức 菩Bồ 提Đề 樹thụ 下hạ 。 示thị 成thành 正chánh 覺giác 也dã 。

憍Kiều 陳Trần 如Như 等đẳng 者giả 。 餘dư 阿a 濕thấp 鞞bệ 。 摩ma 訶ha 男nam 。 婆bà 提đề 。 婆bà 敷phu 。 富phú 那na 婆bà 蹉sa 。 準chuẩn 《# 本bổn 行hạnh 經kinh 》# 說thuyết 。

佛Phật 初sơ 成thành 道Đạo 。 梵Phạm 天Thiên 王Vương 等đẳng 。 請thỉnh 轉chuyển 法Pháp 輪luân 。 世Thế 尊Tôn 受thọ 請thỉnh 。 作tác 是thị 思tư 惟duy 。

諸chư 世thế 間gian 中trung 誰thùy 先tiên 得đắc 度độ 。 有hữu 五ngũ 仙tiên 人nhân 。 昔tích 日nhật 與dữ 我ngã 。 有hữu 大đại 利lợi 益ích 。 堪kham 能năng 受thọ 我ngã 。 初sơ 轉chuyển 法Pháp 輪luân 。

復phục 作tác 是thị 念niệm 。

彼bỉ 等đẳng 五ngũ 仙tiên 。 今kim 在tại 何hà 處xứ 。

以dĩ 淨tịnh 天thiên 眼nhãn 。 觀quán 彼bỉ 五ngũ 仙tiên 。 在tại 鹿Lộc 野Dã 苑Uyển 中trung 。

爾nhĩ 時thời 世Thế 尊Tôn 。 即tức 向hướng 彼bỉ 園viên 。 廣quảng 為vì 說thuyết 法Pháp 。 外ngoại 道đạo 身thân 心tâm 悉tất 皆giai 伏phục 滅diệt 。 所sở 著trước 之chi 服phục 即tức 成thành 三tam 衣y 。 手thủ 執chấp 鉢bát 器khí 。 鬚tu 髮phát 自tự 落lạc 。 經kinh 於ư 七thất 日nhật 。 威uy 儀nghi 具cụ 足túc 。 如như 百bách 夏hạ 比Bỉ 丘Khâu 。 乃nãi 至chí 為vi 轉chuyển 四Tứ 諦Đế 法Pháp 輪luân 。 得đắc 阿A 羅La 漢Hán 果Quả 。

迦Ca 葉Diếp 三tam 兄huynh 弟đệ 等đẳng 者giả 。 《# 智Trí 度Độ 論luận 》# 說thuyết 。

爾nhĩ 時thời 第đệ 一nhất 。 優Ưu 樓Lâu 頻Tần 螺Loa 迦Ca 葉Diếp 。 在tại 火hỏa 龍long 窟quật 為vi 首thủ 。 教giáo 化hóa 五ngũ 百bách 弟đệ 子tử 。 二nhị 那Na 提Đề 迦Ca 葉Diếp 。 領lãnh 三tam 百bách 弟đệ 子tử 。 在tại 象tượng 頭đầu 山sơn 修tu 行hành 。 三tam 伽Già 耶Da 迦Ca 葉Diếp 。 領lãnh 二nhị 百bách 弟đệ 子tử 。 在tại 希hy 連liên 河hà 曲khúc 。 共cộng 計kế 千thiên 人nhân 。 皆giai 為vi 世Thế 尊Tôn 之chi 所sở 降hàng 伏phục 。 求cầu 索sách 出xuất 家gia 。 師sư 徒đồ 皆giai 得đắc 阿A 羅La 漢Hán 果quả 。

舍Xá 利Lợi 弗Phất 等đẳng 者giả 。 《# 智Trí 度Độ 論luận 》# 說thuyết 。

摩ma 伽già 陀đà 聚tụ 落lạc 。 有hữu 婆Bà 羅La 門Môn 。 名danh 檀đàn 耶da 那na 。 而nhi 有hữu 八bát 子tử 。 中trung 有hữu 一nhất 子tử 。 名danh 優ưu 婆bà 低đê 沙sa 。 即tức 舍Xá 利Lợi 弗Phất 也dã 。

復phục 有hữu 一nhất 婆Bà 羅La 門Môn 。 產sản 子tử 名danh 離ly 多đa 。 即tức 目Mục 連Liên 也dã 。 是thị 二nhị 童đồng 子tử 。 共cộng 為vi 親thân 友hữu 。 於ư 刪san 闍xà 耶da 外ngoại 道đạo 所sở 出xuất 家gia 。 二nhị 人nhân 同đồng 心tâm 立lập 其kỳ 誓thệ 願nguyện 。

若nhược 復phục 更cánh 得đắc 勝thắng 是thị 師sư 者giả 。 為vì 我ngã 等đẳng 說thuyết 。 甘cam 露lộ 勝thắng 道đạo 必tất 相tương/tướng 契khế 悟ngộ 。

爾nhĩ 時thời 世Thế 尊Tôn 。 有hữu 一nhất 弟đệ 子tử 。 名danh 曰viết 馬Mã 勝Thắng 。 威uy 儀nghi 庠tường 序tự 。 入nhập 城thành 乞khất 食thực 。 進tiến 止chỉ 有hữu 方phương 。 舍Xá 利Lợi 弗Phất 見kiến 已dĩ 。 隨tùy 到đáo 所sở 止chỉ 。 白bạch 言ngôn 。

仁nhân 者giả 。 汝nhữ 是thị 正chánh 師sư 。 為vi 是thị 弟đệ 子tử 。

馬mã 勝thắng 言ngôn 。

別biệt 有hữu 大đại 師sư 。 我ngã 是thị 弟đệ 子tử 。

又hựu 復phục 問vấn 言ngôn 。

汝nhữ 之chi 大đại 師sư 說thuyết 何hà 法pháp 耶da 。

答đáp 言ngôn 。

諸chư 法pháp 從tùng 緣duyên 生sanh 。 諸chư 法pháp 從tùng 緣duyên 滅diệt 。 如như 是thị 滅diệt 與dữ 生sanh 。 我ngã 師sư 如như 是thị 說thuyết 。

時thời 舍Xá 利Lợi 弗Phất 。 聞văn 是thị 語ngữ 已dĩ 。 即tức 於ư 是thị 處xứ 。 遠viễn 塵trần 離ly 垢cấu 。 得đắc 法Pháp 眼nhãn 淨tịnh 。 歸quy 到đáo 所sở 止chỉ 為vi 目Mục 連Liên 說thuyết 。 亦diệc 復phục 如như 是thị 。 二nhị 人nhân 共cộng 相tương 領lãnh 諸chư 弟đệ 子tử 。 俱câu 詣nghệ 佛Phật 所sở 。 求cầu 索sách 出xuất 家gia 。 佛Phật 呼hô 善thiện 來lai 。 鬚tu 髮phát 自tự 落lạc 。 袈ca 裟sa 著trước 體thể 。 執chấp 持trì 應ứng 器khí 。 成thành 比Bỉ 丘Khâu 相tương/tướng 。 於ư 聲Thanh 聞Văn 眾chúng 中trung 。 智trí 慧tuệ 神thần 通thông 。 各các 得đắc 第đệ 一nhất 。 是thị 二nhị 百bách 眷quyến 屬thuộc 。 悉tất 得đắc 出xuất 家gia 即tức 受thọ 具cụ 戒giới 。 乃nãi 至chí 得đắc 成thành 。 阿A 羅La 漢Hán 果Quả 。

耶da 舍xá 等đẳng 者giả 。 未vị 檢kiểm 。

此thử 常thường 隨tùy 等đẳng 者giả 。 以dĩ 此thử 諸chư 人nhân 先tiên 並tịnh 事sự 外ngoại 。 艱gian 苦khổ 累lũy 劫kiếp 一nhất 無vô 所sở 證chứng 。 纔tài 遇ngộ 見kiến 佛Phật 便tiện 得đắc 上thượng 果quả 。 感cảm 佛Phật 恩ân 深thâm 故cố 常thường 隨tùy 也dã 。 然nhiên 具cụ 四tứ 眾chúng 及cập 龍long 天thiên 等đẳng 。 今kim 但đãn 顯hiển 一nhất 隱ẩn 餘dư 。

流lưu 通thông 分phần/phân 中trung 。 自tự 俱câu 者giả 下hạ 。 前tiền 則tắc 標tiêu 指chỉ 。 約ước 主chủ 望vọng 眾chúng 故cố 言ngôn 與dữ 。 此thử 則tắc 都đô 結kết 。 主chủ 眾chúng 通thông 論luận 。 首thủ 末mạt 相tương 望vọng 。 事sự 不bất 異dị 也dã 。

金Kim 剛Cang 經Kinh 纂Toản 要Yếu 刊# 定Định 記Ký 卷quyển 第đệ 二nhị

Print Friendly, PDF & Email