華Hoa 嚴Nghiêm 原Nguyên 人Nhân 論Luận 解Giải
Quyển 0001
元Nguyên 圓Viên 覺Giác 解Giải

長trường/trưởng 安an 大đại 開khai 元nguyên 寺tự 講giảng 經kinh 論luận 沙Sa 門Môn 。 圓viên 覺giác 。 撰soạn 。

三tam 聖thánh 立lập 言ngôn 殊thù 途đồ 妙diệu 契khế 羣quần 賢hiền 著trước 述thuật 隨tùy 教giáo 異dị 宗tông 致trí 令linh 執chấp 指chỉ 之chi 徒đồ 競cạnh 成thành 齟# 齬# 至chí 若nhược 尋tầm 流lưu 討thảo 本bổn 而nhi 得đắc 其kỳ 歸quy 趣thú 者giả 蓋cái 亦diệc 鮮tiên 矣hĩ 有hữu 唐đường 圭# 峰phong 禪thiền 師sư 憫mẫn 之chi 於ư 是thị 稽khể 外ngoại 內nội 之chi 聖thánh 心tâm 賾trách 半bán 滿mãn 之chi 幽u 致trí 製chế 斯tư 雅nhã 論luận 目mục 曰viết 原nguyên 人nhân 文văn 啟khải 四tứ 門môn 義nghĩa 該cai 眾chúng 美mỹ 將tương 使sử 息tức 其kỳ 異dị 見kiến 示thị 彼bỉ 真chân 歸quy 不bất 假giả 他tha 求cầu 直trực 捷tiệp 令linh 悟ngộ 觀quán 其kỳ 抑ức 揚dương 研nghiên 覈# 引dẫn 證chứng 會hội 通thông 辯biện 而nhi 不bất 華hoa 周chu 而nhi 不bất 比tỉ 精tinh 深thâm 切thiết 當đương 簡giản 妙diệu 嚴nghiêm 明minh 濬# 畎# 澮# 以dĩ 距cự 川xuyên 導đạo 江giang 河hà 而nhi 注chú 海hải 誠thành 謂vị 生sanh 靈linh 妙diệu 本bổn 之chi 指chỉ 南nam 矣hĩ 自tự 非phi 高cao 明minh 圓viên 暢sướng 深thâm 造tạo 聖thánh 賢hiền 之chi 閫khổn 閾quắc 能năng 如như 是thị 乎hồ 裴# 相tương/tướng 國quốc 嘗thường 云vân 如Như 來Lai 為vi 說thuyết 。 教giáo 之chi 主chủ 吾ngô 師sư 為vi 會hội 教giáo 之chi 人nhân 信tín 哉tai 裴# 公công 既ký 序tự 之chi 於ư 前tiền 屏bính 山sơn 李# 君quân 復phục 題đề 之chi 於ư 後hậu 萬vạn 松tùng 禪thiền 老lão 又hựu 開khai 九cửu 對đối 十thập 八bát 重trùng 以dĩ 贊tán 其kỳ 說thuyết 三tam 賢hiền 皆giai 達đạt 道đạo 之chi 士sĩ 不bất 妄vọng 許hứa 可khả 自tự 非phi 理lý 歸quy 至chí 當đương 豈khởi 君quân 子tử 亦diệc 黨đảng 乎hồ 竊thiết 嘗thường 考khảo 諸chư 圭# 峰phong 箋# 註chú 經kinh 論luận 詮thuyên 示thị 禪thiền 宗tông 逮đãi 百bách 十thập 餘dư 卷quyển 唯duy 華hoa 嚴nghiêm 圓viên 覺giác 金kim 剛cang 般Bát 若Nhã 等đẳng 章chương 疏sớ/sơ 盛thịnh 行hành 于vu 世thế 獨độc 恨hận 斯tư 文văn 之chi 未vị 有hữu 以dĩ 發phát 明minh 者giả 餘dư 曩nẵng 在tại 長trường/trưởng 安an 嘗thường 以dĩ 講giảng 誦tụng 之chi 暇hạ 采thải 摭# 諸chư 說thuyết 聊liêu 為vi 訓huấn 解giải 初sơ 欲dục 附phụ 於ư 文văn 下hạ 然nhiên 恐khủng 與dữ 論luận 註chú 相tương/tướng 濫lạm 故cố 別biệt 書thư 之chi 藏tạng 諸chư 篋khiếp 笥# 自tự 備bị 觀quán 覧# 暨kỵ 抵để 京kinh 師sư 因nhân 學học 徒đồ 諮tư 請thỉnh 輒triếp 復phục 敘tự 其kỳ 梗# 概khái 於ư 篇thiên 首thủ 文văn 雖tuy 淟# 涊# 義nghĩa 似tự 有hữu 宗tông 欲dục 知tri 吾ngô 人nhân 之chi 所sở 以dĩ 為vi 人nhân 者giả 得đắc 不bất 留lưu 神thần 於ư 是thị 書thư 。

旹# 至chí 治trị 壬nhâm 戌tuất 四tứ 月nguyệt 既ký 望vọng 敘tự 于vu 京kinh 師sư 萬vạn 安an 之chi 東đông 軒hiên

華Hoa 嚴Nghiêm 原Nguyên 人Nhân 論Luận 解Giải 卷quyển 上thượng

長trường/trưởng 安an 大đại 開khai 元nguyên 寺tự 講giảng 經kinh 論luận 沙Sa 門Môn 。 圓viên 覺giác 述thuật 。

△# 將tương 解giải 此thử 論luận 大đại 分phân 為vi 四tứ 初sơ 題đề 目mục 次thứ 撰soạn 人nhân 三tam 敘tự 引dẫn 四tứ 本bổn 文văn 顯hiển 目mục 復phục 二nhị 初sơ 解giải 正chánh 題đề 後hậu 解giải 并tinh 序tự 今kim 初sơ 正chánh 題đề 。

華hoa 嚴nghiêm 原nguyên 人nhân 論luận

華hoa 嚴nghiêm 二nhị 字tự 所sở 宗tông 之chi 經kinh 原nguyên 人nhân 論luận 者giả 正chánh 顯hiển 所sở 造tạo 所sở 宗tông 經kinh 者giả 具cụ 云vân 大đại 方Phương 廣Quảng 佛Phật 華hoa 嚴nghiêm 經kinh 清thanh 凉# 大đại 師sư 云vân 大đại 方Phương 廣Quảng 所sở 證chứng 之chi 法Pháp 。 佛Phật 華hoa 嚴nghiêm 能năng 證chứng 之chi 人nhân 所sở 證chứng 法pháp 中trung 具cụ 三tam 大đại 故cố 大đại 者giả 體thể 大đại 方phương 者giả 相tương/tướng 大đại 廣quảng 者giả 用dụng 大đại 能năng 證chứng 人nhân 中trung 有hữu 因nhân 有hữu 果quả 華hoa 嚴nghiêm 是thị 因nhân 佛Phật 是thị 果quả 故cố 華hoa 即tức 普phổ 賢hiền 萬vạn 行hạnh 嚴nghiêm 即tức 文Văn 殊Thù 大đại 智trí 謂vị 以dĩ 大đại 智trí 為vi 主chủ 運vận 於ư 萬vạn 行hạnh 嚴nghiêm 大đại 方Phương 廣Quảng 本bổn 有hữu 之chi 法pháp 成thành 毗tỳ 盧lô 遮già 那na 十thập 身thân 佛Phật 果Quả 故cố 經kinh 之chi 一nhất 字tự 即tức 能năng 詮thuyên 教giáo 義nghĩa 不bất 異dị 常thường 具cụ 釋thích 此thử 題đề 廣quảng 如như 本bổn 疏sớ/sơ 今kim 論luận 題đề 中trung 所sở 以dĩ 標tiêu 者giả 以dĩ 是thị 此thử 論luận 之chi 所sở 宗tông 故cố 下hạ 五ngũ 教giáo 中trung 一Nhất 乘Thừa 顯hiển 性tánh 即tức 此thử 經Kinh 故cố 不bất 全toàn 標tiêu 者giả 非phi 釋thích 經kinh 故cố 。

原nguyên 人nhân 論luận 者giả 原nguyên 者giả 推thôi 究cứu 其kỳ 本bổn 之chi 謂vị 也dã 徐từ 鉉# 說thuyết 文văn 解giải 云vân 原nguyên 者giả 泉tuyền 之chi 本bổn 也dã 後hậu 人nhân 從tùng 水thủy 而nhi 以dĩ 原nguyên 為vi 原nguyên 隰# 之chi 原nguyên 今kim 所sở 不bất 取thủ 謂vị 今kim 欲dục 窮cùng 究cứu 人nhân 之chi 本bổn 始thỉ 故cố 曰viết 原nguyên 人nhân 人nhân 者giả 涅Niết 槃Bàn 云vân 多đa 思tư 慮lự 故cố 名danh 人nhân 又hựu 人nhân 者giả 身thân 口khẩu 柔nhu 軟nhuyễn 又hựu 人nhân 者giả 名danh 有hữu 憍kiêu 慢mạn 又hựu 人nhân 者giả 名danh 破phá 憍kiêu 慢mạn 釋thích 曰viết 多đa 思tư 慮lự 言ngôn 為vi 總tổng 謂vị 人nhân 中trung 念niệm 慮lự 善thiện 惡ác 無vô 記ký 。 種chủng 種chủng 不bất 同đồng 。 念niệm 念niệm 差sai 別biệt 故cố 云vân 爾nhĩ 也dã 身thân 口khẩu 柔nhu 軟nhuyễn 別biệt 語ngữ 善thiện 人nhân 破phá 憍kiêu 慢mạn 言ngôn 約ước 修tu 行hành 者giả 反phản 此thử 為vi 有hữu 又hựu 雜tạp 心tâm 論luận 云vân 意ý 寂tịch 靜tĩnh 故cố 名danh 人nhân 釋thích 曰viết 此thử 揀giản 惡ác 道đạo 眾chúng 苦khổ 。 逼bức 迫bách 無vô 寂tịch 靜tĩnh 時thời 亦diệc 約ước 性tánh 說thuyết 如như 禮lễ 記ký 云vân 人nhân 生sanh 而nhi 靜tĩnh 天thiên 之chi 性tánh 也dã 問vấn 佛Phật 教giáo 常thường 言ngôn 眾chúng 生sanh 通thông 五ngũ 趣thú 等đẳng 何hà 故cố 此thử 論luận 但đãn 標tiêu 原nguyên 人nhân 答đáp 論luận 主chủ 約ước 人nhân 是thị 我ngã 同đồng 類loại 故cố 序tự 云vân 我ngã 今kim 得đắc 此thử 。 人nhân 身thân 而nhi 不bất 自tự 知tri 。 (# 云vân 云vân )# 又hựu 六lục 道đạo 中trung 其kỳ 餘dư 五ngũ 趣thú 苦khổ 樂lạc 不bất 均quân 不bất 堪kham 修tu 行hành 故cố 偏thiên 勸khuyến 人nhân 故cố 曰viết 原nguyên 人nhân 裴# 相tương/tướng 國quốc 圓viên 覺giác 序tự 曰viết 生sanh 靈linh 之chi 所sở 以dĩ 往vãng 來lai 者giả 六lục 道đạo 也dã 鬼quỷ 神thần 沉trầm 幽u 愁sầu 之chi 苦khổ 鳥điểu 獸thú 懷hoài 獝# 鉞việt 之chi 悲bi 修tu 羅la 方phương 瞋sân 諸chư 天thiên 正chánh 樂nhạo/nhạc/lạc 可khả 以dĩ 整chỉnh 心tâm 慮lự 趣thú 菩Bồ 提Đề 唯duy 人nhân 道đạo 為vi 能năng 耳nhĩ 三tam 世thế 諸chư 佛Phật 。 皆giai 於ư 人nhân 中trung 成thành 佛Phật 蓋cái 為vi 此thử 也dã 下hạ 文văn 有hữu 義nghĩa 可khả 檢kiểm 敘tự 之chi 知tri 人nhân 之chi 源nguyên 則tắc 四tứ 聖thánh 六lục 凡phàm 類loại 可khả 知tri 矣hĩ 。

論luận 謂vị 評bình 議nghị 假giả 立lập 賓tân 主chủ 問vấn 答đáp 徵trưng 通thông 研nghiên 究cứu 深thâm 旨chỉ 教giáo 誡giới 學học 徒đồ 故cố 名danh 曰viết 論luận 若nhược 合hợp 釋thích 者giả 原nguyên 通thông 能năng 所sở 論luận 為vi 能năng 原nguyên 人nhân 為vi 所sở 原nguyên 是thị 人nhân 之chi 原nguyên 原nguyên 人nhân 即tức 論luận 依y 主chủ 持trì 業nghiệp 次thứ 第đệ 可khả 知tri 或hoặc 原nguyên 即tức 人nhân 原nguyên 人nhân 之chi 論luận 二nhị 釋thích 反phản 上thượng 望vọng 上thượng 所sở 宗tông 即tức 華hoa 嚴nghiêm 之chi 原nguyên 人nhân 論luận 也dã 或hoặc 取thủ 大đại 經kinh 之chi 目mục 以dĩ 成thành 本bổn 論luận 之chi 題đề 即tức 分phần/phân 有hữu 財tài 得đắc 華hoa 嚴nghiêm 號hiệu 解giải 正chánh 題đề 竟cánh 。

△# 後hậu 解giải 并tinh 序tự 。

并tinh 序tự 。

并tinh 者giả 兼kiêm 及cập 之chi 義nghĩa 序tự 者giả 由do 也dã 引dẫn 也dã 引dẫn 後hậu 正chánh 文văn 為vi 由do 緒tự 故cố 以dĩ 論luận 并tinh 序tự 作tác 自tự 一nhất 人nhân 故cố 不bất 別biệt 立lập 序tự 題đề 但đãn 附phụ 論luận 題đề 之chi 下hạ 而nhi 以dĩ 并tinh 序tự 故cố 小tiểu 書thư 別biệt 之chi 異dị 正chánh 文văn 故cố 若nhược 望vọng 總tổng 題đề 六lục 離ly 合hợp 中trung 相tương 違vi 釋thích 也dã 。

△# 二nhị 撰soạn 人nhân 。

終chung 南nam 山sơn 草thảo 堂đường 寺tự 圭# 峰phong 蘭lan 若nhã 沙Sa 門Môn 宗tông 密mật 述thuật 。

終chung 南nam 至chí 蘭lan 若nhã 即tức 所sở 依y 處xứ 於ư 中trung 終chung 南nam 山sơn 乃nãi 所sở 依y 之chi 總tổng 名danh 地địa 屬thuộc 三tam 秦tần 東đông 西tây 磐bàn 礴bạc 八bát 百bách 餘dư 里lý 終chung 南nam 之chi 山sơn 揀giản 餘dư 山sơn 故cố 草thảo 堂đường 已dĩ 下hạ 別biệt 指chỉ 所sở 居cư 泛phiếm 說thuyết 終chung 南nam 境cảnh 則tắc 寬khoan 漫mạn 故cố 復phục 舉cử 此thử 然nhiên 草thảo 堂đường 即tức 後hậu 秦tần 逍tiêu 遙diêu 園viên 自tự 羅la 什thập 入nhập 秦tần 詔chiếu 於ư 此thử 園viên 譯dịch 經kinh 剏# 草thảo 堂đường 以dĩ 居cư 之chi 因nhân 改cải 為vi 寺tự 寺tự 者giả 司ty 也dã 國quốc 置trí 九cửu 寺tự 以dĩ 立lập 九cửu 卿khanh 由do 漢hán 代đại 騰đằng 蘭lan 初sơ 屆giới 舘# 于vu 鴻hồng 臚lư 爾nhĩ 後hậu 僧Tăng 居cư 因nhân 名danh 曰viết 寺tự 即tức 始thỉ 於ư 洛lạc 陽dương 之chi 白bạch 馬mã 也dã 圭# 峰phong 蘭lan 若nhã 者giả 圭# 峰phong 乃nãi 終chung 南nam 之chi 別biệt 峰phong 以dĩ 其kỳ 山sơn 如như 王vương 者giả 所sở 執chấp 之chi 圭# 故cố 以dĩ 名danh 焉yên 梵Phạm 云vân 阿a 蘭lan 若nhã 此thử 云vân 寂tịch 靜tĩnh 處xứ 出xuất 家gia 所sở 居cư 要yếu 離ly 諠huyên [言*貴]# 故cố 此thử 土thổ/độ 好hảo/hiếu 略lược 但đãn 云vân 蘭lan 若nhã 草thảo 堂đường 之chi 寺tự 圭# 峰phong 之chi 蘭lan 若nhã 皆giai 依y 主chủ 釋thích 然nhiên 草thảo 堂đường 圭# 峰phong 相tương 去khứ 不bất 遠viễn 。 論luận 主chủ 平bình 居cư 或hoặc 在tại 草thảo 堂đường 或hoặc 在tại 圭# 峰phong 若nhược 裴# 相tương/tướng 國quốc 序tự 云vân 論luận 主chủ 北bắc 遊du 清thanh 凉# 山sơn 回hồi 住trụ 於ư [邱-丘+虖]# 縣huyện 之chi 草thảo 堂đường 寺tự 未vị 幾kỷ 復phục 入nhập 寺tự 南nam 圭# 山sơn 故cố 雙song 舉cử 耳nhĩ 草thảo 堂đường 寺tự 望vọng 圭# 峰phong 蘭lan 若nhã 作tác 鄰lân 近cận 釋thích 或hoặc 相tương 違vi 釋thích 望vọng 終chung 南nam 山sơn 總tổng 別biệt 依y 主chủ 釋thích 所sở 依y 處xứ 竟cánh 。

沙Sa 門Môn 等đẳng 者giả 即tức 能năng 述thuật 人nhân 沙Sa 門Môn 二nhị 字tự 義nghĩa 如như 常thường 釋thích 宗tông 密mật 二nhị 字tự 論luận 主chủ 別biệt 諱húy 俗tục 姓tánh 何hà 氏thị 果quả 州châu 西tây 充sung 人nhân 幼ấu 業nghiệp 儒nho 典điển 遇ngộ 荷hà 澤trạch 和hòa 尚thượng 之chi 孫tôn 圓viên 和hòa 尚thượng 於ư 遂toại 州châu 因nhân 緣duyên 有hữu 契khế 遂toại 從tùng 剃thế 染nhiễm 學học 該cai 內nội 外ngoại 宗tông 說thuyết 兼kiêm 通thông 造tạo 華hoa 嚴nghiêm 圓viên 覺giác 等đẳng 諸chư 經kinh 論luận 疏sớ/sơ 鈔sao 著trước 禪thiền 源nguyên 詮thuyên 並tịnh 行hành 于vu 世thế 廣quảng 如như 本bổn 傳truyền 沙Sa 門Môn 望vọng 宗tông 密mật 通thông 依y 主chủ 持trì 業nghiệp 二nhị 釋thích 望vọng 上thượng 終chung 南nam 山sơn 等đẳng 能năng 依y 所sở 依y 作tác 釋thích 可khả 了liễu 述thuật 之chi 一nhất 字tự 陳trần 功công 業nghiệp 也dã 先tiên 德đức 云vân 敘tự 理lý 名danh 述thuật 先tiên 來lai 有hữu 故cố 作tác 故cố 名danh 造tạo 今kim 新tân 起khởi 故cố 此thử 論luận 創sáng/sang 製chế 理lý 應ưng 名danh 造tạo 良lương 以dĩ 論luận 主chủ 蘊uẩn 窮cùng 源nguyên 之chi 妙diệu 慧tuệ 暢sướng 博bác 達đạt 之chi 宏hoành 才tài 布bố 之chi 以dĩ 名danh 句cú 文văn 身thân 。 著trước 之chi 於ư 翰hàn 墨mặc 簡giản 牘độc 誘dụ 邪tà 迷mê 於ư 正Chánh 道Đạo 斥xích 邊biên 徼# 於ư 大đại 方phương 有hữu 功công 不bất 伐phạt 但đãn 云vân 述thuật 耳nhĩ 述thuật 通thông 能năng 所sở 作tác 釋thích 可khả 知tri 釋thích 撰soạn 人nhân 竟cánh 。

△# 自tự 下hạ 第đệ 三tam 序tự 引dẫn 分phần/phân 三tam 初sơ 通thông 顯hiển 大đại 意ý 次thứ 別biệt 敘tự 諸chư 宗tông 後hậu 正chánh 明minh 造tạo 論luận 初sơ 文văn 亦diệc 二nhị 初sơ 就tựu 所sở 原nguyên 以dĩ 標tiêu 宗tông 於ư 中trung 二nhị 初sơ 順thuận 明minh 。

萬vạn 靈linh 蠢xuẩn 蠢xuẩn 皆giai 有hữu 其kỳ 本bổn 萬vạn 物vật 芸vân 芸vân 各các 歸quy 其kỳ 根căn 。

萬vạn 靈linh 者giả 羽vũ 毛mao 鱗lân 介giới 昆côn 虫trùng 之chi 屬thuộc 其kỳ 類loại 不bất 一nhất 咸hàm 具cụ 覺giác 知tri 故cố 。 曰viết 萬vạn 靈linh 蠢xuẩn 者giả 出xuất 也dã 爾nhĩ 雅nhã 云vân 作tác 動động 也dã 昆côn 虫trùng 之chi 類loại 遇ngộ 冬đông 則tắc 蟄chập 逢phùng 春xuân 而nhi 動động 故cố 字tự 從tùng 春xuân 及cập 䖵# 今kim 論luận 文văn 中trung 且thả 舉cử 䖵# 虫trùng 蠢xuẩn 動động 之chi 微vi 以dĩ 況huống 於ư 人nhân 其kỳ 實thật 該cai 於ư 卵noãn 胎thai 濕thấp 化hóa 。 也dã 言ngôn 皆giai 有hữu 其kỳ 本bổn 者giả 本bổn 即tức 因nhân 緣duyên 瑜du 伽già 釋thích 眾chúng 生sanh 云vân 思tư 業nghiệp 為vi 因nhân 殻# 胎thai 濕thấp 染nhiễm 為vi 緣duyên 有hữu 五ngũ 蘊uẩn 生sanh 圓viên 覺giác 云vân 若nhược 諸chư 世thế 界giới 。 一nhất 切thiết 種chủng 性tánh 。 卵noãn 生sanh 胎thai 生sanh 。 濕thấp 生sanh 化hóa 生sanh 。 皆giai 因nhân 婬dâm 欲dục 。 而nhi 正chánh 性tánh 命mạng 。 當đương 知tri 輪luân 迴hồi 。 愛ái 為vi 根căn 本bổn 。 又hựu 俱câu 舍xá 頌tụng 云vân 倒đảo 心tâm 趣thú 欲dục 境cảnh 濕thấp 化hóa 染nhiễm 香hương 處xứ 楞lăng 嚴nghiêm 云vân 卵noãn 唯duy 想tưởng 生sanh 胎thai 因nhân 情tình 有hữu 。 濕thấp 以dĩ 合hợp 感cảm 。 化hóa 以dĩ 離ly 應ứng 。 金kim 剛cang 論luận 云vân 受thọ 生sanh 攝nhiếp 依y 殻# 而nhi 生sanh 曰viết 卵noãn 動động 類loại 也dã 含hàm 藏tạng 而nhi 出xuất 曰viết 胎thai 欲dục 類loại 也dã 假giả 潤nhuận 而nhi 興hưng 稱xưng 濕thấp 濕thấp 以dĩ 合hợp 感cảm 。 趣thú 類loại 也dã 不bất 由do 父phụ 母mẫu 。 但đãn 自tự 想tưởng 合hợp 無vô 而nhi 忽hốt 有hữu 曰viết 化hóa 化hóa 以dĩ 離ly 應ứng 。 假giả 類loại 也dã 化hóa 亦diệc 自tự 想tưởng 懸huyền 想tưởng 勝thắng 處xứ 情tình 愛ái 彼bỉ 境cảnh 即tức 便tiện 化hóa 生sanh 故cố 云vân 離ly 應ưng 故cố 知tri 眾chúng 生sanh 之chi 類loại 。 無vô 問vấn 巨cự 細tế 皆giai 以dĩ 愛ái 染nhiễm 而nhi 為vi 其kỳ 本bổn 耳nhĩ 此thử 舉cử 有hữu 情tình 為vi 例lệ 也dã 。

萬vạn 物vật 者giả 百bách 穀cốc 草thảo 木mộc 。 之chi 類loại 芸vân 芸vân 者giả 繁phồn 茂mậu 之chi 狀trạng 此thử 文văn 借tá 老lão 子tử 彼bỉ 云vân 夫phu 物vật 芸vân 芸vân 復phục 歸quy 其kỳ 根căn 歸quy 根căn 曰viết 靜tĩnh 靜tĩnh 曰viết 復phục 命mạng (# 云vân 云vân )# 彼bỉ 意ý 謂vị 萬vạn 物vật 皆giai 自tự 道đạo 之chi 所sở 生sanh 還hoàn 歸quy 於ư 道đạo 是thị 復phục 其kỳ 本bổn 根căn 也dã 今kim 意ý 但đãn 取thủ 物vật 各các 有hữu 根căn 然nhiên 後hậu 方phương 得đắc 。 枝chi 葉diệp 茂mậu 盛thịnh 。 此thử 舉cử 無vô 情tình 為vi 例lệ 也dã 。

△# 二nhị 反phản 結kết 。

未vị 有hữu 無vô 根căn 本bổn 而nhi 有hữu 枝chi 末mạt 者giả 也dã 。

廣quảng 韻vận 云vân 一nhất 在tại 木mộc 下hạ 為vi 本bổn 根căn 株chu 之chi 謂vị 也dã 一nhất 在tại 木mộc 上thượng 為vi 末mạt 枝chi 葉diệp 之chi 謂vị 也dã 若nhược 無vô 根căn 本bổn 那na 有hữu 枝chi 末mạt 。

△# 後hậu 正chánh 顯hiển 所sở 例lệ 。

況huống 三tam 才tài 中trung 之chi 最tối 靈linh 而nhi 無vô 本bổn 源nguyên 乎hồ 。

況huống 謂vị 比tỉ 況huống 上thượng 明minh 䖵# 虫trùng 草thảo 木mộc 尚thượng 有hữu 因nhân 緣duyên 比tỉ 擬nghĩ 於ư 人nhân 亦diệc 當đương 如như 是thị 。 安an 得đắc 不bất 窮cùng 其kỳ 本bổn 致trí 乎hồ 言ngôn 三tam 才tài 者giả 天thiên 地địa 人nhân 也dã 才tài 謂vị 才tài 能năng 謂vị 天thiên 有hữu 運vận 動động 之chi 才tài 地địa 有hữu 生sanh 成thành 之chi 才tài 人nhân 有hữu 鑒giám 慮lự 之chi 才tài 古cổ 人nhân 云vân 天thiên 生sanh 萬vạn 物vật 唯duy 人nhân 最tối 靈linh 既ký 曰viết 最tối 靈linh 是thị 勝thắng 於ư 萬vạn 物vật 者giả 也dã 可khả 無vô 本bổn 乎hồ 。

△# 後hậu 就tựu 能năng 原nguyên 以dĩ 立lập 理lý 二nhị 初sơ 先tiên 立lập 理lý 。

且thả 知tri 人nhân 者giả 智trí 自tự 知tri 者giả 明minh 。

此thử 二nhị 句cú 文văn 全toàn 取thủ 老lão 子tử 明minh 皇hoàng 注chú 云vân 智trí 者giả 役dịch 用dụng 以dĩ 知tri 物vật 明minh 者giả 融dung 照chiếu 以dĩ 鑒giám 微vi 智trí 則tắc 無vô 所sở 不bất 知tri 。 明minh 則tắc 無vô 所sở 不bất 照chiếu 。 彼bỉ 疏sớ/sơ 釋thích 云vân 知tri 識thức 察sát 也dã 言ngôn 役dịch 心tâm 生sanh 智trí 識thức 察sát 前tiền 人nhân 之chi 美mỹ 惡ác 可khả 謂vị 之chi 智trí 若nhược 反phản 照chiếu 內nội 察sát 了liễu 觀quán 其kỳ 心tâm 不bất 生sanh 知tri 法pháp 是thị 謂vị 明minh 了liễu 今kim 文văn 則tắc 用dụng 之chi 意ý 則tắc 不bất 止chỉ 如như 此thử 如như 下hạ 顯hiển 真chân 源nguyên 處xứ 了liễu 性tánh 同đồng 佛Phật 方phương 是thị 此thử 宗tông 真chân 實thật 智trí 明minh 以dĩ 本bổn 該cai 末mạt 亦diệc 無vô 遺di 矣hĩ 。

△# 後hậu 正chánh 明minh 能năng 原nguyên 二nhị 初sơ 反phản 顯hiển 須tu 原nguyên 。

我ngã 今kim 稟bẩm 得đắc 人nhân 身thân 而nhi 不bất 自tự 知tri 。 所sở 從tùng 來lai 曷hạt 能năng 知tri 他tha 世thế 所sở 趣thú 乎hồ 曷hạt 能năng 知tri 天thiên 下hạ 古cổ 今kim 人nhân 事sự 乎hồ 。

我ngã 者giả 論luận 主chủ 自tự 指chỉ 五ngũ 蘊uẩn 假giả 我ngã 蓋cái 舉cử 自tự 己kỷ 以dĩ 激kích 勸khuyến 他tha 人nhân 也dã 稟bẩm 謂vị 稟bẩm 受thọ 如như 孝hiếu 經Kinh 云vân 身thân 體thể 髮phát 膚phu 受thọ 之chi 父phụ 母mẫu 謂vị 有hữu 所sở 稟bẩm 受thọ 而nhi 得đắc 此thử 身thân 也dã 所sở 從tùng 來lai 者giả 即tức 前tiền 世thế 所sở 稟bẩm 依y 內nội 教giáo 說thuyết 即tức 過quá 去khứ 業nghiệp 惑hoặc 展triển 轉chuyển 乃nãi 至chí 。 本bổn 覺giác 真Chân 如Như 是thị 也dã 曷hạt 者giả 何hà 也dã 他tha 世thế 即tức 後hậu 世thế 也dã 趣thú 謂vị 趣thú 向hướng 謂vị 捨xả 此thử 身thân 已dĩ 。 當đương 生sanh 何hà 道đạo 天thiên 耶da 獄ngục 耶da 或hoặc 升thăng 或hoặc 墜trụy 意ý 云vân 既ký 不bất 知tri 生sanh 從tùng 何hà 來lai 又hựu 焉yên 知tri 死tử 所sở 趣thú 向hướng 。 乎hồ 如như 夫phu 子tử 云vân 未vị 知tri 生sanh 焉yên 知tri 死tử 此thử 之chi 謂vị 也dã 。 天thiên 下hạ 古cổ 今kim 人nhân 事sự 者giả 天thiên 下hạ 橫hoạnh/hoành 約ước 處xứ 古cổ 今kim 竪thụ 約ước 時thời 人nhân 事sự 者giả 如như 運vận 祚tộ 興hưng 亡vong 風phong 俗tục 美mỹ 惡ác 禮lễ 樂nhạo/nhạc/lạc 成thành 壞hoại 刑hình 政chánh 得đắc 失thất 之chi 類loại 是thị 也dã 然nhiên 知tri 所sở 從tùng 來lai 。 及cập 他tha 世thế 所sở 趣thú 即tức 前tiền 自tự 知tri 之chi 事sự 天thiên 下hạ 古cổ 今kim 人nhân 事sự 即tức 前tiền 知tri 人nhân 之chi 事sự 蓋cái 原nguyên 身thân 為vi 本bổn 天thiên 下hạ 古cổ 今kim 為vi 末mạt 必tất 先tiên 究cứu 其kỳ 本bổn 然nhiên 後hậu 窮cùng 其kỳ 末mạt 則tắc 不bất 失thất 其kỳ 序tự 矣hĩ 若nhược 夫phu 終chung 日nhật 論luận 天thiên 下hạ 古cổ 今kim 至chí 於ư 此thử 身thân 而nhi 不bất 知tri 究cứu 則tắc 是thị 棄khí 本bổn 而nhi 事sự 末mạt 矣hĩ 如như 馬mã 遷thiên 修tu 史sử 而nhi 不bất 免miễn 於ư 煩phiền 刑hình 楊dương 雄hùng 著trước 書thư 而nhi 竟cánh 終chung 於ư 投đầu 閣các 謂vị 之chi 明minh 智trí 可khả 乎hồ 詩thi 云vân 既ký 明minh 且thả 哲triết 以dĩ 保bảo 其kỳ 身thân 斯tư 之chi 謂vị 歟# 。

△# 後hậu 順thuận 成thành 得đắc 旨chỉ 。

故cố 數sổ 十thập 年niên 中trung 。 學học 無vô 常thường 師sư 。 博bác 考khảo 內nội 外ngoại 以dĩ 原nguyên 自tự 身thân 原nguyên 之chi 不bất 已dĩ 果quả 得đắc 其kỳ 身thân 。

學học 無vô 常thường 師sư 。 者giả 言ngôn 不bất 但đãn 師sư 於ư 一nhất 人nhân 也dã 清thanh 凉# 云vân 益ích 我ngã 為vi 友hữu 人nhân 皆giai 友hữu 焉yên 博bác 謂vị 廣quảng 博bác 巧xảo 謂vị 巧xảo 究cứu 內nội 即tức 佛Phật 教giáo 宗tông 說thuyết 之chi 旨chỉ 外ngoại 則tắc 儒nho 老lão 百bách 氏thị 之chi 書thư 其kỳ 志chí 在tại 於ư 窮cùng 究cứu 自tự 身thân 之chi 本bổn 非phi 為vi 于vu 祿lộc 求cầu 名danh 之chi 學học 也dã 夫phu 子tử 云vân 古cổ 之chi 學học 者giả 為vì 己kỷ 今kim 之chi 學học 者giả 為vi 人nhân 原nguyên 之chi 不bất 已dĩ 者giả 已dĩ 者giả 止chỉ 也dã 有hữu 所sở 未vị 至chí 心tâm 不bất 止chỉ 也dã 功công 成thành 必tất 致trí 故cố 得đắc 其kỳ 本bổn 故cố 論luận 主chủ 圓viên 覺giác 疏sớ/sơ 序tự 云vân 髫thiều 專chuyên 魯lỗ 誥# 冠quan 討thảo 竺trúc 墳phần 禪thiền 遇ngộ 南nam 京kinh 教giáo 逢phùng 圓viên 極cực 又hựu 云vân 行hành 詣nghệ 百bách 城thành 坐tọa 探thám 群quần 籍tịch 皆giai 其kỳ 事sự 也dã 。

△# 二nhị 別biệt 敘tự 諸chư 宗tông 五ngũ 初sơ 敘tự 外ngoại 教giáo 。

然nhiên 今kim 習tập 儒nho 道đạo 者giả 秪# 知tri 近cận 則tắc 乃nãi 祖tổ 乃nãi 父phụ 傳truyền 體thể 相tướng 續tục 受thọ 得đắc 此thử 身thân 遠viễn 則tắc 混hỗn 沌# 一nhất 氣khí 剖phẫu 為vi 陰âm 陽dương 之chi 二nhị 二nhị 生sanh 天thiên 地địa 人nhân 三tam 三tam 生sanh 萬vạn 物vật 萬vạn 物vật 與dữ 人nhân 皆giai 氣khí 為vi 本bổn 。

明minh 教giáo 大đại 師sư 云vân (# 宋tống 高cao 僧Tăng 契khế 嵩tung 禪thiền 師sư 作tác 輔phụ 教giáo 編biên 聞văn 於ư 朝triều 廷đình 仁nhân 宗tông 許hứa 編biên 入nhập 藏tạng 賜tứ 號hiệu 明minh 教giáo 大đại 師sư 下hạ 文văn 多đa 引dẫn 用dụng 之chi 矣hĩ )# 道Đạo 教giáo 與dữ 儒nho 教giáo 同đồng 源nguyên 出xuất 於ư 三tam 皇hoàng 五ngũ 帝đế 故cố 今kim 從tùng 古cổ 相tương/tướng 合hợp 以dĩ 明minh 儒nho 即tức 儒nho 教giáo 孔khổng 子tử 為vi 主chủ 成thành 氏thị 南nam 華hoa 註chú 云vân 儒nho 姓tánh 鄭trịnh 名danh 緩hoãn 篇thiên 韻vận 訓huấn 云vân 儒nho 者giả 柔nhu 也dã 道đạo 即tức 道Đạo 教giáo 老lão 子tử 為vi 主chủ 其kỳ 後hậu 列liệt 禦ngữ 冦# 莊trang 周chu 皆giai 宗tông 之chi 後hậu 世thế 張trương 陵lăng 之chi 徒đồ 雜tạp 以dĩ 邪tà 說thuyết 非phi 老lão 氏thị 之chi 本bổn 旨chỉ 今kim 言ngôn 道Đạo 教giáo 但đãn 取thủ 老lão 莊trang 言ngôn 乃nãi 祖tổ 乃nãi 父phụ (# 云vân 云vân )# 者giả 傳truyền 約ước 從tùng 本bổn 流lưu 末mạt 續tục 謂vị 以dĩ 末mạt 繼kế 本bổn 謂vị 祖tổ 傳truyền 父phụ 父phụ 傳truyền 孫tôn 世thế 世thế 不bất 絕tuyệt 子tử 續tục 父phụ 父phụ 續tục 祖tổ 展triển 轉chuyển 乃nãi 至chí 。 高cao 曾tằng 遠viễn 祖tổ 故cố 孝hiếu 經Kinh 云vân 父phụ 母mẫu 生sanh 之chi 續tục 莫mạc 大đại 焉yên 遠viễn 則tắc 下hạ 展triển 轉chuyển 推thôi 窮cùng 則tắc 自tự 混hỗn 元nguyên 一nhất 氣khí (# 云vân 云vân )# 謂vị 天thiên 地địa 之chi 前tiền 唯duy 一nhất 元nguyên 氣khí 混hỗn 然nhiên 不bất 分phân 故cố 曰viết 混hỗn 沌# 剖phẫu 謂vị 剖phẫu 判phán 即tức 混hỗn 沌# 既ký 分phân 之chi 後hậu 陽dương 氣khí 輕khinh 清thanh 故cố 上thượng 升thăng 陰ấm 氣khí 重trọng/trùng 濁trược 故cố 下hạ 沉trầm 升thăng 者giả 為vi 天thiên 沉trầm 者giả 為vi 地địa 二nhị 氣khí 和hòa 合hợp 人nhân 生sanh 其kỳ 中trung 是thị 為vi 三tam 才tài 從tùng 此thử 漸tiệm 有hữu 萬vạn 物vật 道đạo 經Kinh 云vân 道đạo 生sanh 一nhất 一nhất 生sanh 二nhị 二nhị 生sanh 三tam 三tam 生sanh 萬vạn 物vật 明minh 皇hoàng 注chú 云vân 一nhất 者giả 冲# 氣khí 也dã 言ngôn 道đạo 動động 出xuất 冲# 和hòa 妙diệu 氣khí 於ư 生sanh 物vật 之chi 理lý 未vị 足túc 又hựu 生sanh 陽dương 氣khí 陽dương 氣khí 不bất 能năng 獨độc 生sanh 又hựu 生sanh 陰ấm 氣khí 積tích 冲# 氣khí 之chi 一nhất 故cố 云vân 一nhất 生sanh 二nhị 積tích 陽dương 氣khí 之chi 二nhị 故cố 曰viết 二nhị 生sanh 三tam 陰âm 陽dương 含hàm 孕dựng 冲# 氣khí 調điều 和hòa 然nhiên 後hậu 萬vạn 物vật 阜phụ 成thành 故cố 曰viết 三tam 生sanh 萬vạn 物vật 又hựu 周chu 易dị 云vân 易dị 有hữu 太thái 極cực 是thị 生sanh 兩lưỡng 儀nghi 兩lưỡng 儀nghi 生sanh 四tứ 象tượng 四tứ 象tượng 生sanh 八bát 卦# 八bát 卦# 定định 吉cát 凶hung 吉cát 凶hung 生sanh 太thái 業nghiệp 又hựu 鈎câu 命mạng 訣quyết 云vân 易dị 有hữu 五ngũ 太thái 一nhất 曰viết 太thái 易dị 氣khí 象tượng 未vị 分phần/phân 也dã 二nhị 曰viết 太thái 初sơ 元nguyên 氣khí 萌manh 也dã 三tam 曰viết 太thái 始thỉ 形hình 之chi 端đoan 也dã 四tứ 曰viết 太thái 素tố 形hình 變biến 有hữu 質chất 也dã 五ngũ 曰viết 太thái 極cực 形hình 質chất 已dĩ 具cụ 也dã 從tùng 此thử 漸tiệm 生sanh 天thiên 地địa 萬vạn 物vật 。 論luận 中trung 雙song 合hợp 二nhị 家gia 之chi 意ý 為vi 文văn 該cai 上thượng 諸chư 說thuyết 雖tuy 小tiểu 不bất 同đồng 皆giai 以dĩ 氣khí 為vi 初sơ 始thỉ 漸tiệm 有hữu 人nhân 及cập 萬vạn 物vật 故cố 。

論luận 結kết 云vân 萬vạn 物vật 與dữ 人nhân 皆giai 氣khí 為vi 本bổn 。

△# 二nhị 敘tự 內nội 教giáo 。

習tập 佛Phật 法Pháp 者giả 但đãn 云vân 近cận 則tắc 前tiền 生sanh 造tạo 業nghiệp 隨tùy 業nghiệp 受thọ 報báo 。 得đắc 此thử 人nhân 身thân 。 遠viễn 則tắc 業nghiệp 又hựu 從tùng 惑hoặc 展triển 轉chuyển 乃nãi 至chí 。 阿a 賴lại 耶da 識thức 。 為vi 身thân 根căn 本bổn 。

此thử 雖tuy 總tổng 言ngôn 佛Phật 法Pháp 意ý 乃nãi 別biệt 指chỉ 權quyền 小tiểu 近cận 則tắc 下hạ 指chỉ 人nhân 天thiên 教giáo 遠viễn 則tắc 下hạ 一nhất 句cú 小tiểu 教giáo 阿a 賴lại 耶da 識thức 。 即tức 法pháp 相tướng 教giáo 於ư 此thử 三tam 中trung 前tiền 不bất 兼kiêm 後hậu 後hậu 必tất 兼kiêm 前tiền 中trung 間gian 云vân 乃nãi 至chí 者giả 謂vị 惑hoặc 又hựu 從tùng 執chấp 而nhi 起khởi 然nhiên 惑hoặc 與dữ 執chấp 各các 有hữu 二nhị 種chủng 。 惑hoặc 二nhị 種chủng 者giả 一nhất 煩phiền 惱não 障chướng 二nhị 所sở 知tri 障chướng 執chấp 二nhị 種chủng 者giả 一nhất 我ngã 執chấp 二nhị 法pháp 執chấp 謂vị 五ngũ 蘊uẩn 等đẳng 從tùng 眾chúng 緣duyên 生sanh 。 本bổn 無vô 實thật 性tánh 眾chúng 生sanh 不bất 了liễu 計kế 以dĩ 為vi 實thật 名danh 曰viết 法pháp 執chấp 由do 執chấp 法pháp 故cố 於ư 諸chư 理lý 事sự 世thế 出xuất 世thế 法Pháp 。 不bất 能năng 通thông 達đạt 。 名danh 所sở 知tri 障chướng 此thử 五ngũ 蘊uẩn 中trung 法pháp 尚thượng 難nan 得đắc 況huống 主chủ 宰tể 者giả 眾chúng 生sanh 於ư 中trung 妄vọng 計kế 實thật 我ngã 名danh 為vi 我ngã 執chấp 由do 執chấp 我ngã 故cố 煩phiền 惱não 障chướng 生sanh 塵trần 勞lao 競cạnh 興hưng 業nghiệp 報báo 不bất 息tức 由do 此thử 輪luân 轉chuyển 。 苦khổ 果quả 無vô 窮cùng 。 而nhi 二Nhị 乘Thừa 人nhân 但đãn 除trừ 我ngã 執chấp 煩phiền 惱não 障chướng 未vị 斷đoạn 法pháp 執chấp 所sở 知tri 障chướng 菩Bồ 薩Tát 雙song 斷đoạn 二nhị 執chấp 二nhị 障chướng 然nhiên 此thử 二nhị 執chấp 二nhị 障chướng 於ư 賴lại 耶da 識thức 皆giai 有hữu 種chủng 子tử 。 從tùng 種chủng 生sanh 現hiện 起khởi 惑hoặc 造tạo 業nghiệp 推thôi 窮cùng 其kỳ 本bổn 則tắc 自tự 賴lại 耶da 故cố 云vân 乃nãi 至chí 廣quảng 如như 下hạ 明minh 。

△# 三tam 總tổng 非phi 。

皆giai 謂vị 已dĩ 窮cùng 其kỳ 理lý 而nhi 實thật 未vị 也dã 。

如như 上thượng 所sở 說thuyết 。 皆giai 是thị 聖thánh 人nhân 權quyền 漸tiệm 之chi 談đàm 非phi 究cứu 竟cánh 了liễu 義nghĩa 之chi 旨chỉ 恐khủng 人nhân 執chấp 滯trệ 故cố 總tổng 非phi 之chi 意ý 在tại 責trách 人nhân 非phi 斥xích 法pháp 也dã 。

△# 四tứ 通thông 妨phương 。

然nhiên 孔khổng 老lão 釋Thích 迦Ca 皆giai 是thị 至chí 聖thánh 隨tùy 時thời 應ưng 物vật 設thiết 教giáo 殊thù 途đồ 內nội 外ngoại 相tướng 資tư 共cộng 利lợi 群quần 庶thứ 。

恐khủng 有hữu 難nạn/nan 云vân 如như 前tiền 所sở 說thuyết 。 元nguyên 氣khí 陰âm 陽dương 業nghiệp 惑hoặc 識thức 變biến 皆giai 是thị 孔khổng 老lão 釋Thích 迦Ca 至chí 聖thánh 所sở 說thuyết 何hà 得đắc 非phi 之chi 故cố 今kim 通thông 云vân 自tự 是thị 學học 人nhân 不bất 達đạt 聖thánh 意ý 。 豈khởi 孔khổng 老lão 釋Thích 迦Ca 之chi 過quá 歟# 然nhiên 則tắc 聖thánh 意ý 若nhược 何hà 論luận 云vân 然nhiên 孔khổng 老lão (# 云vân 云vân )# 此thử 乃nãi 總tổng 出xuất 三tam 聖thánh 立lập 教giáo 之chi 意ý 也dã 言ngôn 隨tùy 時thời 應ưng 物vật 者giả 孔khổng 老lão 之chi 時thời 此thử 方phương 人nhân 根căn 未vị 熟thục 尚thượng 未vị 堪kham 聞văn 因nhân 果quả 之chi 說thuyết 況huống 佛Phật 性tánh 了liễu 義nghĩa 之chi 談đàm 故cố 孔khổng 老lão 先tiên 以dĩ 仁nhân 義nghĩa 道Đạo 德đức 而nhi 漸tiệm 誘dụ 之chi 旦đán 指chỉ 元nguyên 氣khí 陰âm 陽dương 為vi 本bổn 西tây 方phương 佛Phật 出xuất 世thế 四tứ 十thập 年niên 前tiền 人nhân 根căn 未vị 熟thục 未vị 堪kham 聞văn 於ư 佛Phật 性tánh 了liễu 義nghĩa 之chi 旨chỉ 是thị 故cố 大đại 覺giác 且thả 隨tùy 二Nhị 乘Thừa 五ngũ 性tánh 之chi 機cơ 說thuyết 業nghiệp 識thức 變biến 等đẳng 至chí 四tứ 十thập 年niên 後hậu 方phương 說thuyết 一Nhất 乘Thừa 故cố 法pháp 華hoa 經Kinh 云vân 久cửu 默mặc 斯tư 要yếu 。 不bất 努nỗ 速tốc 說thuyết 皆giai 顯hiển 隨tùy 時thời 應ưng 物vật 也dã 言ngôn 殊thù 途đồ 者giả 謂vị 殊thù 異dị 路lộ 途đồ 即tức 指chỉ 前tiền 所sở 說thuyết 元nguyên 氣khí 業nghiệp 惑hoặc 等đẳng 立lập 教giáo 不bất 同đồng 故cố 曰viết 殊thù 途đồ 言ngôn 內nội 外ngoại 相tướng 資tư 等đẳng 者giả 資tư 者giả 藉tạ 也dã 助trợ 也dã 謂vị 雖tuy 設thiết 教giáo 不bất 同đồng 然nhiên 亦diệc 互hỗ 相tương 資tư 賴lại 道đạo 並tịnh 行hành 而nhi 不bất 悖bội 也dã 蓋cái 佛Phật 教giáo 藉tạ 儒nho 老lão 為vi 誘dụ 物vật 之chi 始thỉ 儒nho 老lão 藉tạ 佛Phật 教giáo 為vi 成thành 物vật 之chi 終chung 如như 目mục 足túc 相tướng 資tư 方phương 能năng 全toàn 濟tế 又hựu 震chấn 旦đán 之chi 機cơ 宜nghi 以dĩ 仁nhân 義nghĩa 道Đạo 德đức 而nhi 化hóa 故cố 孔khổng 老lão 以dĩ 是thị 化hóa 之chi 餘dư 方phương 之chi 機cơ 宜nghi 以dĩ 業nghiệp 惑hoặc 等đẳng 化hóa 故cố 大đại 覺giác 以dĩ 業nghiệp 惑hoặc 等đẳng 化hóa 之chi 眾chúng 生sanh 不bất 一nhất 故cố 曰viết 群quần 庶thứ 。

△# 五ngũ 躡niếp 迹tích 重trọng/trùng 通thông 二nhị 初sơ 總tổng 明minh 權quyền 實thật 二nhị 初sơ 縱túng/tung 。

策sách 勤cần 萬vạn 行hạnh 明minh 因nhân 果quả 始thỉ 終chung 推thôi 究cứu 萬vạn 法pháp 彰chương 生sanh 起khởi 本bổn 末mạt 雖tuy 皆giai 聖thánh 意ý 。

恐khủng 人nhân 難nạn/nan 曰viết 三tam 教giáo 聖thánh 人nhân 利lợi 物vật 之chi 心tâm 既ký 同đồng 則tắc 應ưng 三tam 教giáo 皆giai 可khả 原nguyên 人nhân 何hà 故cố 此thử 中trung 。 偏thiên 宗tông 佛Phật 教giáo 故cố 復phục 答đáp 云vân 利lợi 物vật 之chi 心tâm 三tam 聖thánh 雖tuy 同đồng 權quyền 實thật 之chi 用dụng 三tam 聖thánh 則tắc 異dị 儒nho 道đạo 一nhất 向hướng 是thị 權quyền 佛Phật 教giáo 兼kiêm 於ư 權quyền 實thật 今kim 取thủ 實thật 教giáo 了liễu 義nghĩa 故cố 偏thiên 宗tông 佛Phật 迷mê 於ư 權quyền 實thật 豈khởi 達đạt 聖thánh 意ý 言ngôn 策sách 勤cần 萬vạn 行hạnh 者giả 策sách 謂vị 策sách 發phát 萬vạn 行hạnh 者giả 且thả 言ngôn 行hạnh 門môn 之chi 多đa 不bất 但đãn 說thuyết 施thí 戒giới 等đẳng 至chí 於ư 四Tứ 諦Đế 緣duyên 生sanh 十Thập 善Thiện 五Ngũ 戒Giới 四tứ 禪thiền 八bát 定định 儒nho 老lão 五ngũ 常thường 道Đạo 德đức 等đẳng 皆giai 在tại 其kỳ 中trung 。 細tế 詳tường 文văn 意ý 自tự 可khả 見kiến 矣hĩ 因nhân 果quả 始thỉ 終chung 唯duy 明minh 佛Phật 教giáo 修tu 因nhân 為vi 始thỉ 感cảm 果quả 為vi 終chung 或hoặc 約ước 一nhất 人nhân 先tiên 後hậu 為vi 始thỉ 終chung 也dã 萬vạn 法pháp 至chí 本bổn 末mạt 亦diệc 通thông 三tam 教giáo 儒nho 道đạo 以dĩ 氣khí 為vi 本bổn 釋thích 教giáo 以dĩ 業nghiệp 惑hoặc 八bát 識thức 真Chân 如Như 為vi 本bổn 隨tùy 宗tông 不bất 同đồng 末mạt 則tắc 可khả 知tri 從tùng 上thượng 策sách 勤cần 萬vạn 行hạnh 下hạ 至chí 雖tuy 皆giai 聖thánh 意ý 縱túng/tung 也dã 。

△# 後hậu 奪đoạt 。

而nhi 有hữu 實thật 有hữu 權quyền 二nhị 教giáo 唯duy 權quyền 佛Phật 兼kiêm 權quyền 實thật 。

應ưng 再tái 問vấn 云vân 三tam 教giáo 之chi 中trung 何hà 權quyền 何hà 實thật 故cố 下hạ 句cú 云vân 二nhị 教giáo (# 云vân 云vân )# 言ngôn 權quyền 實thật 者giả 權quyền 謂vị 權quyền 假giả 亦diệc 曰viết 權quyền 宜nghi 秤xứng 錘chùy 曰viết 權quyền 言ngôn 能năng 酌chước 量lượng 輕khinh 重trọng 以dĩ 喻dụ 聖thánh 人nhân 方phương 便tiện 分phân 別biệt 。 事sự 宜nghi 隨tùy 器khí 授thọ 道đạo 孔khổng 子tử 所sở 謂vị 可khả 與dữ 立lập 未vị 可khả 與dữ 權quyền 是thị 也dã 實thật 者giả 果quả 之chi 核hạch 取thủ 其kỳ 堅kiên 也dã 亦diệc 確xác 乎hồ 不bất 可khả 拔bạt 之chi 謂vị 也dã 然nhiên 則tắc 二nhị 教giáo 之chi 權quyền 與dữ 佛Phật 教giáo 之chi 權quyền 可khả 得đắc 聞văn 乎hồ 。 答đáp 曰viết 冥minh 顯hiển 有hữu 異dị 二nhị 教giáo 之chi 權quyền 即tức 冥minh 權quyền 也dã 佛Phật 教giáo 之chi 權quyền 乃nãi 顯hiển 權quyền 也dã 何hà 以dĩ 言ngôn 之chi 。 明minh 教giáo 大đại 師sư 云vân 權quyền 也dã 者giả 有hữu 顯hiển 權quyền 有hữu 冥minh 權quyền 顯hiển 權quyền 則tắc 為vi 淺thiển 教giáo 為vi 小tiểu 道đạo 冥minh 權quyền 則tắc 為vi 異dị 道đạo 為vi 他tha 教giáo 釋thích 曰viết 淺thiển 教giáo 如như 法Pháp 相tương 破phá 相tương/tướng 小tiểu 道đạo 如như 二Nhị 乘Thừa 人nhân 天thiên 此thử 之chi 三tam 乘thừa 如như 化hóa 城thành 之chi 喻dụ 是thị 佛Phật 隨tùy 宜nghi 之chi 說thuyết 故cố 曰viết 顯hiển 權quyền 冥minh 權quyền 者giả 無vô 方phương 妙diệu 用dụng 潛tiềm 興hưng 密mật 應ưng 或hoặc 為vi 異dị 道đạo 之chi 師sư 以dĩ 化hóa 正chánh 彼bỉ 類loại 或hoặc 為vi 他tha 教giáo 之chi 主chủ 用dụng 他tha 教giáo 法pháp 以dĩ 利lợi 于vu 世thế 如như 華hoa 嚴nghiêm 經Kinh 云vân 或hoặc 持trì 牛ngưu 狗cẩu 及cập 鹿lộc 戒giới 或hoặc 著trước 壞hoại 衣y 奉phụng 事sự 火hỏa 等đẳng 又hựu 清thanh 淨tịnh 法Pháp 行hành 。 經Kinh 云vân 吾ngô 遣khiển 迦Ca 葉Diếp 以dĩ 為vi 老lão 子tử 又hựu 遣khiển 淨tịnh 光quang 童đồng 子tử 示thị 為vi 仲trọng 尼ni 故cố 知tri 孔khổng 老lão 皆giai 大đại 覺giác 冥minh 權quyền 也dã 總tổng 明minh 三tam 教giáo 權quyền 實thật 竟cánh 。

△# 後hậu 別biệt 明minh 權quyền 實thật 之chi 用dụng 二nhị 初sơ 縱túng/tung 。

策sách 萬vạn 行hạnh 懲# 惡ác 勸khuyến 善thiện 同đồng 歸quy 于vu 治trị 則tắc 三tam 教giáo 皆giai 可khả 遵tuân 行hành 。

亦diệc 應ưng 先tiên 難nạn/nan 云vân 前tiền 明minh 教giáo 有hữu 權quyền 實thật 唯duy 宗tông 實thật 教giáo 則tắc 應ưng 權quyền 教giáo 皆giai 無vô 用dụng 耶da 答đáp 曰viết 是thị 何hà 言ngôn 歟# 夫phu 聖thánh 人nhân 設thiết 教giáo 各các 有hữu 攸du 當đương 或hoặc 權quyền 或hoặc 實thật 隨tùy 器khí 所sở 宜nghi 故cố 此thử 一nhất 科khoa 即tức 顯hiển 權quyền 教giáo 之chi 有hữu 用dụng 也dã 初sơ 句cú 如như 前tiền 已dĩ 解giải 懲# 惡ác 勸khuyến 善thiện 有hữu 懲# 者giả 戒giới 也dã 止chỉ 也dã 即tức 止chỉ 惡ác 興hưng 善thiện 也dã 儒nho 教giáo 三tam 綱cương 五ngũ 常thường 老lão 氏thị 保bảo 雌thư 守thủ 弱nhược 釋thích 教giáo 三tam 學học 六Lục 度Độ 莫mạc 不bất 皆giai 使sử 人nhân 止chỉ 惡ác 興hưng 善thiện 而nhi 已dĩ 泛phiếm 常thường 所sở 說thuyết 三tam 教giáo 大đại 同đồng 者giả 此thử 之chi 謂vị 也dã 。 尚thượng 書thư 云vân 為vi 善thiện 不bất 同đồng 同đồng 歸quy 于vu 治trị 今kim 借tá 用dụng 之chi 明minh 教giáo 云vân 神thần 農nông 誌chí 百bách 藥dược 雖tuy 異dị 而nhi 同đồng 於ư 愈dũ 疾tật 也dã 后hậu 稷tắc 標tiêu 百bách 穀cốc 不bất 同đồng 而nhi 同đồng 於ư 養dưỡng 人nhân 也dã 聖thánh 人nhân 為vi 教giáo 不bất 同đồng 而nhi 同đồng 於ư 為vi 善thiện 也dã 證chứng 此thử 可khả 知tri 遵tuân 者giả 依y 也dã 所sở 歸quy 既ký 同đồng 依y 行hành 皆giai 可khả 是thị 故cố 依y 儒nho 教giáo 則tắc 為vi 成thành 德đức 之chi 君quân 子tử 遵tuân 老lão 氏thị 則tắc 為vi 清thanh 淨tịnh 。 之chi 真Chân 人Nhân 稟bẩm 釋thích 教giáo 則tắc 出xuất 三tam 惡ác 而nhi 往vãng 人nhân 天thiên 乃nãi 至chí 究cứu 竟cánh 。 證chứng 三tam 乘thừa 而nhi 圓viên 二nhị 果quả 者giả 矣hĩ 。

△# 後hậu 奪đoạt 。

推thôi 萬vạn 法pháp 窮cùng 理lý 盡tận 性tánh 至chí 于vu 本bổn 源nguyên 則tắc 佛Phật 教giáo 方phương 為vi 決quyết 了liễu 。

此thử 即tức 顯hiển 實thật 教giáo 之chi 用dụng 也dã 亦diệc 應ưng 問vấn 云vân 既ký 三tam 教giáo 皆giai 可khả 遵tuân 依y 又hựu 何hà 必tất 偏thiên 遵tuân 實thật 教giáo 故cố 今kim 奪đoạt 云vân 推thôi 萬vạn 法pháp (# 云vân 云vân )# 大đại 意ý 前tiền 言ngôn 三tam 教giáo 皆giai 可khả 遵tuân 行hành 者giả 但đãn 順thuận 聖thánh 人nhân 隨tùy 宜nghi 益ích 物vật 治trị 已dĩ 成thành 之chi 人nhân 身thân 非phi 欲dục 窮cùng 究cứu 所sở 以dĩ 成thành 人nhân 之chi 源nguyên 本bổn 欲dục 窮cùng 其kỳ 本bổn 則tắc 非phi 了liễu 義nghĩa 教giáo 莫mạc 能năng 盡tận 之chi 言ngôn 推thôi 萬vạn 法pháp 窮cùng 理lý 盡tận 性tánh 者giả 推thôi 謂vị 尋tầm 其kỳ 本bổn 致trí 窮cùng 謂vị 極cực 其kỳ 根căn 源nguyên 盡tận 謂vị 竭kiệt 其kỳ 蘊uẩn 底để 萬vạn 法pháp 即tức 色sắc 心tâm 等đẳng 世thế 出xuất 世thế 法Pháp 。 然nhiên 窮cùng 理lý 盡tận 性tánh 語ngữ 出xuất 周chu 易dị 彼bỉ 繫hệ 辭từ 云vân 窮cùng 理lý 盡tận 性tánh 以dĩ 至chí 於ư 命mạng 昔tích 者giả 聖thánh 人nhân 之chi 作tác 易dị 也dã 將tương 以dĩ 順thuận 性tánh 命mạng 之chi 理lý 彼bỉ 注chú 云vân 理lý 謂vị 理lý 數số 性tánh 謂vị 性tánh 能năng 命mạng 者giả 生sanh 之chi 極cực 窮cùng 理lý 則tắc 盡tận 其kỳ 能năng 若nhược 窮cùng 其kỳ 理lý 數số 盡tận 其kỳ 性tánh 能năng 則tắc 順thuận 性tánh 命mạng 之chi 理lý 又hựu 儒nho 宗tông 以dĩ 天thiên 所sở 賦phú 為vi 命mạng 今kim 佛Phật 教giáo 亦diệc 說thuyết 理lý 性tánh 故cố 借tá 彼bỉ 文văn 取thủ 意ý 則tắc 異dị 理lý 謂vị 道Đạo 理lý 真chân 理lý 性tánh 謂vị 法pháp 性tánh 心tâm 性tánh 不bất 取thủ 天thiên 賦phú 故cố 不bất 言ngôn 命mạng 謂vị 真Chân 如Như 一nhất 法pháp 橫hoạnh/hoành 對đối 諸chư 事sự 曰viết 理lý 廣quảng 也dã 竪thụ 貫quán 一nhất 法pháp 曰viết 性tánh 深thâm 也dã 然nhiên 在tại 無vô 情tình 曰viết 法pháp 性tánh 在tại 有hữu 情tình 曰viết 心tâm 性tánh 亦diệc 曰viết 佛Phật 性tánh 亦diệc 名danh 本bổn 覺giác 亦diệc 曰viết 如Như 來Lai 藏tạng 即tức 下hạ 顯hiển 性tánh 經Kinh 中trung 所sở 說thuyết 。 真chân 性tánh 是thị 也dã 謂vị 色sắc 心tâm 等đẳng 法pháp 從tùng 緣duyên 而nhi 生sanh 無vô 實thật 自tự 性tánh 全toàn 是thị 真Chân 如Như 隨tùy 緣duyên 所sở 成thành 故cố 此thử 萬vạn 法pháp 皆giai 以dĩ 真Chân 如Như 而nhi 為vi 本bổn 源nguyên 故cố 論luận 主chủ 圓viên 覺giác 疏sớ/sơ 序tự 云vân 萬vạn 法pháp 虗hư 偽ngụy 緣duyên 會hội 而nhi 生sanh 生sanh 法pháp 本bổn 無vô 一nhất 切thiết 唯duy 識thức 識thức 如như 幻huyễn 夢mộng 但đãn 是thị 一nhất 心tâm 心tâm 寂tịch 而nhi 知tri 目mục 之chi 圓viên 覺giác 此thử 推thôi 萬vạn 法pháp 至chí 本bổn 源nguyên 之chi 謂vị 也dã 唯duy 識thức 亦diệc 云vân 此thử 諸chư 法pháp 勝thắng 義nghĩa 亦diệc 即tức 是thị 真Chân 如Như 常thường 如như 其kỳ 性tánh 故cố 即tức 諸chư 法pháp 實thật 性tánh 。 亦diệc 此thử 義nghĩa 也dã 言ngôn 至chí 于vu 本bổn 源nguyên 者giả 非phi 離ly 真chân 性tánh 之chi 外ngoại 別biệt 有hữu 本bổn 源nguyên 但đãn 約ước 教giáo 詮thuyên 淺thiển 深thâm 之chi 異dị 故cố 有hữu 至chí 不bất 至chí 爾nhĩ 起khởi 信tín 云vân 心tâm 真Chân 如Như 者giả 即tức 是thị 一nhất 法Pháp 界Giới 大đại 總tổng 相tương/tướng 法Pháp 門môn 體thể 所sở 謂vị 心tâm 性tánh 不bất 生sanh 不bất 滅diệt 。 乃nãi 至chí 云vân 唯duy 是thị 一nhất 心tâm 故cố 名danh 真Chân 如Như 又hựu 立lập 義nghĩa 分phần/phân 云vân 摩Ma 訶Ha 衍Diên 者giả 。 總tổng 說thuyết 有hữu 二nhị 種chủng 一nhất 者giả 法pháp 二nhị 者giả 義nghĩa 所sở 言ngôn 法pháp 者giả 。 諸chư 眾chúng 生sanh 心tâm 。 是thị 心tâm 即tức 攝nhiếp 一nhất 切thiết 世thế 間gian 。 出xuất 世thế 間gian 法Pháp 。 依y 於ư 此thử 心tâm 顯hiển 示thị 薩tát 訶ha 衍diễn 義nghĩa 故cố 明minh 教giáo 大đại 師sư 云vân 人nhân 者giả 天thiên 者giả 聖thánh 人nhân 者giả 孰thục 不bất 自tự 性tánh 而nhi 出xuất 所sở 以dĩ 出xuất 者giả 。 固cố 其kỳ 本bổn 也dã 此thử 本bổn 則tắc 萬vạn 法pháp 之chi 大đại 本bổn 也dã 注chú 云vân 人nhân 天thiên 與dữ 佛Phật 等đẳng 三tam 乘thừa 聖thánh 人nhân 誰thùy 不bất 從tùng 此thử 一nhất 性tánh 所sở 出xuất 則tắc 知tri 性tánh 者giả 為vi 萬vạn 法pháp 之chi 本bổn 源nguyên 矣hĩ 華hoa 嚴nghiêm 經Kinh 云vân 云vân 何hà 說thuyết 諸chư 蘊uẩn 諸chư 蘊uẩn 有hữu 何hà 性tánh 蘊uẩn 性tánh 不bất 可khả 滅diệt 是thị 故cố 說thuyết 無vô 生sanh 分phân 別biệt 此thử 諸chư 蘊uẩn 其kỳ 性tánh 本bổn 空không 。 寂tịch 空không 故cố 不bất 可khả 滅diệt 此thử 是thị 無vô 生sanh 義nghĩa 。 眾chúng 生sanh 既ký 如như 是thị 諸chư 佛Phật 。 亦diệc 復phục 然nhiên 佛Phật 及cập 諸chư 佛Phật 法Pháp 。 自tự 性tánh 無vô 所sở 有hữu 。 則tắc 知tri 不bất 生sanh 不bất 滅diệt 。 真Chân 如Như 妙diệu 性tánh 實thật 諸chư 法pháp 之chi 本bổn 。 源nguyên 矣hĩ 非phi 一Nhất 乘Thừa 了liễu 義nghĩa 何hà 以dĩ 臻trăn 此thử 言ngôn 決quyết 了liễu 者giả 謂vị 決quyết 定định 了liễu 義nghĩa 。 亦diệc 決quyết 斷đoán 顯hiển 了liễu 也dã 此thử 言ngôn 佛Phật 教giáo 別biệt 指chỉ 顯hiển 性tánh 。

△# 三Tam 明Minh 造tạo 論luận 二nhị 初sơ 總tổng 顯hiển 餘dư 宗tông 未vị 了liễu 為vi 造tạo 論luận 之chi 緣duyên 由do 三tam 初sơ 總tổng 明minh 。

然nhiên 當đương 今kim 學học 士sĩ 各các 執chấp 一nhất 宗tông 。

此thử 言ngôn 學học 士sĩ 即tức 通thông 指chỉ 習tập 三tam 教giáo 者giả 士sĩ 即tức 人nhân 也dã 各các 執chấp 一nhất 宗tông 謂vị 習tập 儒nho 者giả 唯duy 執chấp 天thiên 命mạng 習tập 老lão 唯duy 執chấp 自tự 然nhiên 等đẳng 更cánh 不bất 復phục 博bác 究cứu 圓viên 暢sướng 。

△# 次thứ 別biệt 明minh 。

就tựu 師sư 佛Phật 者giả 仍nhưng 迷mê 實thật 義nghĩa 。

或hoặc 執chấp 業nghiệp 惑hoặc 或hoặc 執chấp 識thức 變biến 不bất 信tín 一Nhất 乘Thừa 實thật 教giáo 設thiết 談đàm 佛Phật 性tánh 定định 揀giản 闡xiển 提đề 縱túng/tung 說thuyết 真Chân 如Như 但đãn 云vân 不bất 變biến 有hữu 所sở 未vị 悟ngộ 故cố 曰viết 仍nhưng 迷mê 其kỳ 猶do 眾chúng 盲manh 摸mạc 象tượng 豈khởi 識thức 象tượng 之chi 全toàn 軀khu 坐tọa 井tỉnh 觀quán 天thiên 寧ninh 見kiến 天thiên 之chi 無vô 際tế 。

△# 後hậu 結kết 責trách 。

故cố 於ư 天thiên 地địa 人nhân 物vật 。 不bất 能năng 原nguyên 之chi 至chí 源nguyên 。

問vấn 此thử 科khoa 與dữ 前tiền 別biệt 除trừ 諸chư 宗tông 何hà 異dị 答đáp 前tiền 就tựu 學học 人nhân 所sở 知tri 以dĩ 顯hiển 教giáo 之chi 權quyền 實thật 今kim 約ước 學học 人nhân 所sở 執chấp 為vi 造tạo 論luận 之chi 發phát 端đoan 向hướng 使sử 學học 人nhân 無vô 封phong 執chấp 之chi 情tình 則tắc 論luận 主chủ 可khả 以dĩ 亡vong 言ngôn 矣hĩ 。

△# 二nhị 正chánh 明minh 造tạo 論luận 分phần/phân 三tam 初sơ 先tiên 敘tự 所sở 憑bằng 。

余dư 今kim 還hoàn 依y 內nội 外ngoại 教giáo 理lý 推thôi 窮cùng 萬vạn 法pháp 。

余dư 者giả 我ngã 也dã 論luận 主chủ 自tự 稱xưng 之chi 詞từ 還hoàn 依y 內nội 外ngoại 教giáo 理lý 則tắc 見kiến 解giải 圓viên 融dung 而nhi 無vô 偏thiên 局cục 之chi 弊tệ 與dữ 夫phu 未vị 嘗thường 讀đọc 佛Phật 書thư 而nhi 輒triếp 議nghị 佛Phật 者giả 相tương/tướng 去khứ 遠viễn 矣hĩ 夫phu 子tử 云vân 葢# 有hữu 不bất 知tri 而nhi 作tác 之chi 者giả 我ngã 無vô 是thị 也dã 。 論luận 主chủ 之chi 謂vị 歟# 。

△# 次thứ 別biệt 示thị 。

初sơ 從tùng 淺thiển 至chí 深thâm 於ư 習tập 權quyền 教giáo 者giả 斥xích 滯trệ 令linh 通thông 而nhi 極cực 其kỳ 本bổn 後hậu 依y 了liễu 教giáo 顯hiển 示thị 展triển 轉chuyển 生sanh 起khởi 。 之chi 義nghĩa 會hội 偏thiên 令linh 圓viên 而nhi 至chí 於ư 末mạt (# 末mạt 即tức 天thiên 地địa 人nhân 物vật )# 。

言ngôn 從tùng 淺thiển 至chí 深thâm 者giả 即tức 指chỉ 論luận 初sơ 二nhị 門môn 斥xích 迷mê 執chấp 偏thiên 淺thiển 也dã 於ư 中trung 前tiền 前tiền 淺thiển 而nhi 後hậu 後hậu 深thâm 斥xích 滯trệ 令linh 通thông 者giả 即tức 破phá 執chấp 情tình 而nhi 顯hiển 圓viên 解giải 也dã 極cực 其kỳ 本bổn 者giả 指chỉ 第đệ 三tam 門môn 顯hiển 真chân 源nguyên 也dã 極cực 者giả 至chí 也dã 後hậu 依y 了liễu 教giáo 下hạ 即tức 指chỉ 第đệ 四tứ 門môn 顯hiển 示thị 展triển 轉chuyển 等đẳng 者giả 即tức 第đệ 四tứ 門môn 中trung 用dụng 顯hiển 性tánh 了liễu 義nghĩa 會hội 前tiền 所sở 斥xích 同đồng 一nhất 真chân 理lý 也dã 。

△# 後hậu 結kết 名danh 。

文văn 有hữu 四tứ 篇thiên 名danh 原nguyên 人nhân 也dã 。

可khả 知tri 。

△# 大đại 門môn 第đệ 四tứ 釋thích 本bổn 文văn 中trung 分phần/phân 二nhị 初sơ 標tiêu 列liệt 章chương 門môn 。

斥xích 迷mê 執chấp 第đệ 一nhất 。 斥xích 偏thiên 淺thiển 第đệ 二nhị 。 直trực 顯hiển 真chân 源nguyên 第đệ 三tam 。 會hội 通thông 本bổn 末mạt 第đệ 四tứ 。

四tứ 門môn 次thứ 第đệ 如như 向hướng 已dĩ 說thuyết 。

△# 二nhị 正chánh 釋thích 四tứ 初sơ 釋thích 初sơ 章chương 二nhị 釋thích 第đệ 二nhị 斥xích 偏thiên 淺thiển 三tam 釋thích 第đệ 三tam 直trực 顯hiển 真chân 源nguyên 四tứ 釋thích 第đệ 四tứ 會hội 通thông 本bổn 末mạt 初sơ 中trung 復phục 二nhị 初sơ 牒điệp 門môn 名danh 。

一nhất 斥xích 迷mê 執chấp (# 習tập 儒nho 業nghiệp 者giả )# 。

斥xích 者giả 排bài 擯bấn 義nghĩa 唯duy 韻vận 云vân 逐trục 也dã 遠viễn 也dã 謂vị 驅khu 逐trục 令linh 遠viễn 去khứ 也dã 迷mê 謂vị 惑hoặc 而nhi 不bất 悟ngộ 執chấp 謂vị 固cố 守thủ 不bất 移di 。

△# 儒nho 道đạo 下hạ 二nhị 正chánh 指chỉ 儒nho 道đạo 三tam 就tựu 彼bỉ 詰cật 難nạn/nan 四tứ 結kết 顯hiển 未vị 了liễu 就tựu 次thứ 章chương 中trung 文văn 分phần/phân 三tam 段đoạn 初sơ 正chánh 明minh 所sở 本bổn 二nhị 宗tông 合hợp 辨biện 。

儒nho 道đạo 二nhị 教giáo 說thuyết 人nhân 畜súc 等đẳng 類loại 皆giai 是thị 虗hư 無vô 大Đại 道Đạo 生sanh 成thành 餘dư 育dục 。

二nhị 宗tông 合hợp 辨biện 其kỳ 義nghĩa 如như 前tiền 小tiểu 有hữu 不bất 同đồng 隨tùy 文văn 當đương 示thị 言ngôn 皆giai 是thị 大Đại 道Đạo 生sanh 成thành 養dưỡng 育dục 者giả 即tức 老lão 氏thị 意ý 道đạo 經Kinh 云vân 有hữu 物vật 混hỗn 成thành 先tiên 天thiên 地địa 生sanh 寂tịch 兮hề 寥liêu 兮hề 獨độc 立lập 而nhi 不bất 改cải 周chu 行hành 而nhi 不bất 殆đãi 可khả 以dĩ 為vi 天thiên 下hạ 母mẫu 吾ngô 不bất 知tri 其kỳ 名danh 字tự 之chi 曰viết 道đạo 強cường/cưỡng 為vi 之chi 名danh 曰viết 大Đại 明Minh 。 皇hoàng 云vân 以dĩ 通thông 生sanh 表biểu 其kỳ 德đức 字tự 之chi 曰viết 道đạo 以dĩ 包bao 含hàm 目mục 其kỳ 體thể 故cố 名danh 曰viết 大đại 母mẫu 者giả 取thủ 其kỳ 生sanh 育dục 義nghĩa 也dã 老lão 氏thị 意ý 云vân 我ngã 見kiến 一nhất 物vật 混hỗn 然nhiên 而nhi 成thành 出xuất 於ư 自tự 古cổ 非phi 聲thanh 非phi 色sắc 卓trác 然nhiên 挺đĩnh 特đặc 不bất 逐trục 物vật 移di 遍biến 萬vạn 物vật 中trung 安an 然nhiên 坥# 蕩đãng 眾chúng 妙diệu 由do 之chi 而nhi 出xuất 宜nghi 其kỳ 為vi 之chi 母mẫu 也dã 故cố 為vi 強cường/cưỡng 立lập 名danh 字tự 曰viết 大Đại 道Đạo 焉yên 又hựu 德đức 經Kinh 云vân 道đạo 生sanh 之chi 德đức 畜súc 之chi 物vật 形hình 之chi 勢thế 成thành 之chi 彼bỉ 疏sớ/sơ 云vân 道đạo 降giáng/hàng 冲# 和hòa 之chi 氣khí 陶đào 冶dã 萬vạn 物vật 萬vạn 物vật 得đắc 之chi 以dĩ 生sanh 故cố 云vân 道đạo 生sanh 之chi 德đức 得đắc 也dã 畜súc 養dưỡng 也dã 謂vị 萬vạn 物vật 得đắc 道Đạo 用dụng 而nhi 能năng 畜súc 養dưỡng 斯tư 形hình 則tắc 約ước 道đạo 畜súc 養dưỡng 之chi 處xứ 而nhi 受thọ 德đức 名danh 故cố 云vân 德đức 畜súc 之chi 道đạo 生sanh 德đức 畜súc 品phẩm 物vật 流lưu 形hình 故cố 曰viết 物vật 形hình 之chi 道đạo 為vi 萬vạn 物vật 作tác 天thiên 時thời 地địa 利lợi 陰âm 陽dương 之chi 勢thế 而nhi 物vật 資tư 之chi 以dĩ 成thành 故cố 曰viết 勢thế 成thành 之chi 又hựu 云vân 故cố 道đạo 生sanh 之chi 畜súc 之chi 長trường/trưởng 之chi 育dục 之chi 成thành 之chi 熟thục 之chi 養dưỡng 之chi 覆phú 之chi 彼bỉ 疏sớ/sơ 云vân 始thỉ 之chi 為vi 生sanh 養dưỡng 之chi 為vi 畜súc 令linh 增tăng 進tiến 曰viết 長trường/trưởng 字tự 撫phủ 為vi 育dục 輔phụ 相tướng 曰viết 成thành 遂toại 終chung 曰viết 熟thục 資tư 給cấp 曰viết 養dưỡng 蔭ấm 庇tí 曰viết 覆phú 上thượng 之chi 八bát 字tự 皆giai 道Đạo 德đức 功công 用dụng 之chi 謂vị 也dã 。

△# 二nhị 明minh 生sanh 起khởi 次thứ 序tự 。

謂vị 道Đạo 法Pháp 自tự 然nhiên 生sanh 於ư 元nguyên 氣khí 元nguyên 氣khí 生sanh 天thiên 地địa 天thiên 地địa 生sanh 萬vạn 物vật 。

道Đạo 法Pháp 自tự 然nhiên 一nhất 句cú 全toàn 是thị 道đạo 經kinh 彼bỉ 云vân 人nhân 法pháp 地địa 地địa 法pháp 天thiên 天thiên 法pháp 道đạo 道Đạo 法Pháp 自tự 然nhiên 注chú 云vân 人nhân 謂vị 王vương 也dã 為vi 王vương 者giả 先tiên 當đương 法pháp 地địa 安an 靜tĩnh 既ký 爾nhĩ 又hựu 當đương 法pháp 天thiên 運vận 用dụng 生sanh 成thành 既ký 生sanh 成thành 已dĩ 又hựu 當đương 法pháp 道đạo 清thanh 淨tịnh 無vô 為vi 。 令linh 物vật 自tự 化hóa 人nhân 君quân 能năng 爾nhĩ 即tức 合hợp 道Đạo 法Pháp 自tự 然nhiên 之chi 性tánh 也dã 又hựu 云vân 自tự 然nhiên 者giả 妙diệu 本bổn 之chi 性tánh 性tánh 非phi 造tạo 作tác 故cố 曰viết 自tự 然nhiên 。 道đạo 者giả 妙diệu 本bổn 之chi 用dụng 道đạo 與dữ 自tự 然nhiên 體thể 用dụng 之chi 稱xưng 非phi 謂vị 道Đạo 法Pháp 効hiệu 於ư 自tự 然nhiên 也dã 今kim 論luận 正chánh 用dụng 道Đạo 法Pháp 自tự 然nhiên 一nhất 句cú 者giả 不bất 取thủ 人nhân 君quân 法pháp 則tắc 之chi 義nghĩa 但đãn 明minh 自tự 然nhiên 之chi 道Đạo 。 在tại 天thiên 地địa 之chi 先tiên 而nhi 已dĩ 恐khủng 欲dục 知tri 源nguyên 故cố 具cụ 引dẫn 之chi 言ngôn 生sanh 於ư 元nguyên 氣khí 者giả 取thủ 道đạo 經kinh 意ý 彼bỉ 德đức 經Kinh 云vân 道đạo 生sanh 一nhất 一nhất 生sanh 二nhị 二nhị 生sanh 三tam 三tam 生sanh 萬vạn 物vật 如như 前tiền 序tự 中trung 已dĩ 引dẫn 但đãn 今kim 論luận 中trung 生sanh 於ư 元nguyên 氣khí 即tức 彼bỉ 道đạo 生sanh 一nhất 元nguyên 氣khí 生sanh 天thiên 地địa 即tức 彼bỉ 一nhất 生sanh 二nhị 二nhị 生sanh 三tam 天thiên 地địa 生sanh 萬vạn 物vật 即tức 彼bỉ 三tam 生sanh 萬vạn 物vật 蓋cái 變biến 其kỳ 文văn 勢thế 貴quý 異dị 前tiền 耳nhĩ 而nhi 意ý 則tắc 同đồng 然nhiên 前tiền 敘tự 中trung 混hỗn 沌# 即tức 儒nho 者giả 之chi 說thuyết 此thử 言ngôn 大Đại 道Đạo 即tức 老lão 氏thị 之chi 意ý 前tiền 後hậu 互hỗ 舉cử 顯hiển 二nhị 宗tông 之chi 大đại 同đồng 也dã 。

△# 三tam 約ước 人nhân 顯hiển 本bổn 二nhị 初sơ 約ước 從tùng 本bổn 起khởi 末mạt 。

故cố 愚ngu 智trí 貴quý 賤tiện 貧bần 富phú 苦khổ 樂lạc 。 皆giai 稟bẩm 於ư 天thiên 由do 於ư 時thời 命mạng 。

愚ngu 謂vị 諸chư 情tình 暗ám 鈍độn 智trí 謂vị 慧tuệ 解giải 高cao 明minh 貴quý 謂vị 名danh 位vị 尊tôn 榮vinh 賤tiện 謂vị 身thân 職chức 卑ty 下hạ 貧bần 謂vị 資tư 生sanh 闕khuyết 乏phạp 富phú 謂vị 財tài 用dụng 富phú 饒nhiêu 苦khổ 謂vị 逼bức 迫bách 心tâm 形hình 樂nhạo/nhạc/lạc 謂vị 諸chư 根căn 適thích 悅duyệt 。 然nhiên 愚ngu 智trí 約ước 性tánh 貴quý 賤tiện 約ước 位vị 貧bần 富phú 約ước 資tư 苦khổ 樂lạc 約ước 受thọ 亦diệc 應ưng 言ngôn 吉cát 凶hung 壽thọ 夭yểu 妍nghiên 媸# 病bệnh 健kiện 等đẳng 觸xúc 類loại 可khả 推thôi 矣hĩ 此thử 皆giai 人nhân 中trung 品phẩm 類loại 不bất 同đồng 。 言ngôn 皆giai 稟bẩm 於ư 天thiên 由do 於ư 時thời 命mạng 者giả 儒nho 宗tông 泛phiếm 說thuyết 多đa 止chỉ 天thiên 命mạng 時thời 與dữ 命mạng 皆giai 數số 也dã 論luận 語ngữ 云vân 死tử 生sanh 有hữu 命mạng 富phú 貴quý 在tại 天thiên 孟# 子tử 云vân 莫mạc 之chi 為vi 而nhi 為vi 者giả 天thiên 也dã 莫mạc 之chi 致trí 而nhi 至chí 者giả 命mạng 也dã 。

△# 後hậu 約ước 原nguyên 始thỉ 反phản 終chung 。

故cố 死tử 後hậu 卻khước 歸quy 天thiên 地địa 復phục 其kỳ 虗hư 無vô 。

天thiên 地địa 者giả 儒nho 宗tông 所sở 歸quy 虗hư 無vô 者giả 老lão 氏thị 所sở 復phục 道đạo 經Kinh 云vân 夫phu 物vật 芸vân 芸vân 復phục 歸quy 其kỳ 根căn 歸quy 根căn 曰viết 靜tĩnh 靜tĩnh 曰viết 復phục 命mạng (# 云vân 云vân )# 言ngôn 萬vạn 物vật 既ký 稟bẩm 天thiên 地địa 元nguyên 氣khí 而nhi 生sanh 如như 草thảo 木mộc 依y 根căn 而nhi 得đắc 榮vinh 茂mậu 死tử 則tắc 復phục 其kỳ 本bổn 始thỉ 如như 草thảo 木mộc 凋điêu 落lạc 精tinh 脉mạch 還hoàn 其kỳ 本bổn 根căn 是thị 復phục 其kỳ 所sở 稟bẩm 之chi 性tánh 命mạng 從tùng 天thiên 地địa 生sanh 復phục 歸quy 天thiên 地địa 者giả 如như 邵# 子tử 云vân 上thượng 天thiên 生sanh 我ngã 上thượng 天thiên 死tử 我ngã 一nhất 聽thính 於ư 天thiên 有hữu 何hà 不bất 可khả 。 此thử 之chi 謂vị 也dã 。

△# 四tứ 明minh 立lập 教giáo 大đại 旨chỉ 。

然nhiên 外ngoại 教giáo 宗tông 旨chỉ 但đãn 在tại 乎hồ 依y 身thân 立lập 行hành 不bất 在tại 究cứu 竟cánh 身thân 之chi 元nguyên 由do 所sở 說thuyết 萬vạn 物vật 不bất 論luận 象tượng 外ngoại 。

言ngôn 外ngoại 教giáo 者giả 謂vị 佛Phật 法Pháp 之chi 外ngoại 也dã 言ngôn 依y 身thân 立lập 行hành 者giả 儒nho 宗tông 五ngũ 常thường 百bách 行hành 老lão 氏thị 保bảo 雌thư 守thủ 弱nhược 皆giai 以dĩ 修tu 飾sức 其kỳ 身thân 而nhi 已dĩ 大đại 學học 云vân 自tự 天thiên 子tử 達đạt 於ư 庶thứ 人nhân 一nhất 是thị 皆giai 以dĩ 修tu 身thân 為vi 本bổn 孝hiếu 經Kinh 云vân 立lập 身thân 行hành 道Đạo 揚dương 名danh 於ư 後hậu 世thế 老lão 子tử 云vân 名danh 與dữ 身thân 孰thục 親thân 身thân 與dữ 貨hóa 孰thục 多đa 等đẳng 不bất 在tại 究cứu 身thân 之chi 元nguyên 由do 者giả 不bất 言ngôn 此thử 身thân 因nhân 何hà 而nhi 有hữu 何hà 故cố 得đắc 為vi 人nhân 何hà 故cố 為vi 畜súc 等đẳng 縱túng/tung 若nhược 說thuyết 者giả 不bất 過quá 大Đại 道Đạo 元nguyên 氣khí 而nhi 已dĩ 言ngôn 象tượng 外ngoại 者giả 象tượng 謂vị 物vật 之chi 形hình 象tượng 易dị 繫hệ 辭từ 云vân 夫phu 象tượng 聖thánh 人nhân 以dĩ 以dĩ 見kiến 天thiên 下hạ 之chi 頤di 而nhi 擬nghĩ 諸chư 其kỳ 形hình 容dung 象tượng 其kỳ 物vật 宜nghi 是thị 故cố 謂vị 之chi 象tượng 如như 乾can/kiền/càn 卦# 三tam 連liên 以dĩ 象tượng 天thiên 純thuần 陽dương 坤# 卦# 六lục 段đoạn 象tượng 地địa 純thuần 陰ấm 亦diệc 如như 丹đan 青thanh 圖đồ 畵họa 肖tiếu 物vật 形hình 容dung 故cố 唐đường 太thái 宗tông 聖thánh 教giáo 序tự 云vân 二nhị 儀nghi 有hữu 象tượng 顯hiển 覆phúc 載tải 以dĩ 含hàm 生sanh 又hựu 世thế 俗tục 說thuyết 天thiên 圓viên 地địa 方phương 則tắc 知tri 天thiên 地địa 皆giai 有hữu 形hình 象tượng 也dã 今kim 世thế 教giáo 所sở 談đàm 至chí 大đại 者giả 不bất 過quá 天thiên 地địa 而nhi 已dĩ 而nhi 人nhân 畜súc 萬vạn 物vật 皆giai 在tại 天thiên 地địa 之chi 中trung 故cố 其kỳ 所sở 論luận 不bất 出xuất 天thiên 地địa 之chi 外ngoại 故cố 云vân 所sở 說thuyết 萬vạn 物vật 不bất 論luận 象tượng 外ngoại 莊trang 子tử 云vân 六lục 合hợp 之chi 外ngoại 聖thánh 人nhân 存tồn 而nhi 不bất 論luận 則tắc 知tri 天thiên 地địa 之chi 外ngoại 孔khổng 老lão 非phi 實thật 不bất 知tri 但đãn 以dĩ 世thế 人nhân 智trí 淺thiển 未vị 足túc 與dữ 議nghị 論luận 語ngữ 云vân 夫phu 子tử 之chi 言ngôn 性tánh 與dữ 天thiên 道Đạo 不bất 可khả 得đắc 。 而nhi 聞văn 也dã 況huống 象tượng 外ngoại 乎hồ 。

△# 五ngũ 釋thích 通thông 妨phương 難nạn/nan 二nhị 初sơ 正chánh 釋thích 通thông 妨phương 難nạn/nan 。

雖tuy 指chỉ 大Đại 道Đạo 為vi 本bổn 而nhi 不bất 備bị 明minh 順thuận 逆nghịch 起khởi 滅diệt 染nhiễm 淨tịnh 因nhân 緣duyên 。

恐khủng 有hữu 問vấn 言ngôn 彼bỉ 宗tông 亦diệc 說thuyết 大Đại 道Đạo 元nguyên 氣khí 等đẳng 生sanh 成thành 萬vạn 物vật 大Đại 道Đạo 元nguyên 氣khí 即tức 是thị 身thân 本bổn 那na 言ngôn 不bất 究cứu 故cố 今kim 釋thích 云vân 雖tuy 指chỉ 大Đại 道Đạo (# 云vân 云vân )# 論luận 文văn 略lược 舉cử 且thả 言ngôn 大Đại 道Đạo 實thật 兼kiêm 元nguyên 氣khí 天thiên 命mạng 父phụ 母mẫu 等đẳng 也dã 然nhiên 元nguyên 氣khí 父phụ 母mẫu 等đẳng 但đãn 是thị 生sanh 身thân 之chi 具cụ 而nhi 非phi 即tức 是thị 身thân 本bổn 譬thí 如như 孩hài 穉# 見kiến 母mẫu 籠lung 甑# 取thủ 餅bính 啖đạm 之chi 便tiện 知tri 是thị 餅bính 籠lung 甑# 所sở 成thành 後hậu 來lai 索sách 餅bính 即tức 指chỉ 籠lung 甑# 豈khởi 知tri 籠lung 甑# 但đãn 是thị 成thành 餅bính 之chi 具cụ 豈khởi 是thị 餅bính 之chi 所sở 本bổn 哉tai 今kim 元nguyên 氣khí 天thiên 地địa 等đẳng 籠lung 甑# 之chi 謂vị 也dã 執chấp 為vi 身thân 本bổn 孩hài 穉# 之chi 見kiến 而nhi 已dĩ 而nhi 不bất 備bị 明minh 下hạ 正chánh 顯hiển 所sở 迷mê 順thuận 逆nghịch 起khởi 滅diệt 者giả 謂vị 內nội 教giáo 所sở 說thuyết 十Thập 二Nhị 因Nhân 緣Duyên 。 迷mê 則tắc 從tùng 無vô 明minh 起khởi 行hành 展triển 轉chuyển 乃nãi 至chí 。 有hữu 生sanh 老lão 死tử 。 即tức 順thuận 生sanh 死tử 起khởi 動động 而nhi 成thành 流lưu 轉chuyển 也dã 悟ngộ 則tắc 從tùng 生sanh 死tử 逆nghịch 觀quán 乃nãi 至chí 無vô 明minh 遂toại 起khởi 智trí 斷đoạn 無vô 明minh 由do 明minh 明minh 滅diệt 故cố 行hành 滅diệt 乃nãi 至chí 生sanh 老lão 死tử 。 滅diệt 即tức 證chứng 聖thánh 果Quả 此thử 明minh 逆nghịch 生sanh 死tử 而nhi 還hoàn 滅diệt 也dã 此thử 十thập 二nhị 支chi 通thông 大đại 小Tiểu 乘Thừa 義nghĩa 門môn 繁phồn 廣quảng 非phi 略lược 可khả 盡tận 言ngôn 染nhiễm 淨tịnh 因nhân 緣duyên 者giả 有hữu 二nhị 一nhất 約ước 小Tiểu 乘Thừa 其kỳ 說thuyết 又hựu 二nhị 一nhất 者giả 如như 前tiền 十thập 二nhị 有hữu 支chi 。 由do 無vô 明minh 緣duyên 行hành 。 乃nãi 至chí 生sanh 緣duyên 老lão 死tử 。 是thị 染nhiễm 因nhân 緣duyên 由do 無vô 明minh 滅diệt 。 行hành 滅diệt 乃nãi 至chí 老lão 死tử 。 滅diệt 是thị 淨tịnh 因nhân 緣duyên 二nhị 者giả 約ước 苦Khổ 集Tập 滅Diệt 道Đạo 。 四Tứ 諦Đế 謂vị 苦khổ 集tập 是thị 世thế 間gian 因nhân 果quả 滅diệt 道đạo 是thị 出xuất 世thế 間gian 。 因nhân 果quả 由do 造tạo 集Tập 諦Đế 因nhân 感cảm 苦Khổ 諦Đế 果quả 名danh 染nhiễm 因nhân 緣duyên 由do 猒# 苦khổ 故cố 起khởi 道Đạo 諦Đế 智trí 斷đoạn 彼bỉ 集tập 因nhân 苦khổ 果quả 不bất 生sanh 證chứng 滅Diệt 諦Đế 理lý 名danh 淨tịnh 因nhân 緣duyên 故cố 淨tịnh 名danh 云vân 從tùng 癡si 有hữu 愛ái 。 則tắc 我ngã 病bệnh 生sanh 。 眾chúng 生sanh 病bệnh 愈dũ 。 我ngã 病bệnh 亦diệc 愈dũ 二nhị 約ước 大Đại 乘Thừa 亦diệc 二nhị 一nhất 約ước 法pháp 相tướng 宗tông 謂vị 藏tạng 識thức 法pháp 爾nhĩ 包bao 攝nhiếp 三tam 乘thừa 及cập 三tam 性tánh 名danh 言ngôn 種chủng 子tử 而nhi 一nhất 切thiết 眾chúng 生sanh 。 有hữu 無vô 不bất 同đồng 若nhược 有hữu 三tam 乘thừa 種chủng 子tử 者giả 遇ngộ 緣duyên 熏huân 習tập 修tu 行hành 斷đoạn 障chướng 當đương 得đắc 三tam 乘thừa 。 聖thánh 果Quả 名danh 淨tịnh 因nhân 緣duyên (# 此thử 且thả 三tam 乘thừa 總tổng 說thuyết 應ưng 別biệt 明minh 之chi )# 若nhược 無vô 三tam 乘thừa 。 種chủng 子tử 但đãn 有hữu 有hữu 漏lậu 三tam 性tánh 等đẳng 種chủng 即tức 造tạo 三tam 種chủng 業nghiệp (# 福phước 非phi 福phước 不bất 動động )# 三tam 界giới 流lưu 轉chuyển 名danh 染nhiễm 因nhân 緣duyên 二nhị 約ước 法pháp 性tánh 宗tông 真chân 妄vọng 和hòa 合hợp 成thành 黎lê 耶da 識thức 若nhược 迷mê 之chi 時thời 染nhiễm 法pháp 有hữu 力lực 淨tịnh 法pháp 無vô 力lực 向hướng 緣duyên 下hạ 轉chuyển 沉trầm 淪luân 三tam 界giới 名danh 染nhiễm 因nhân 緣duyên 悟ngộ 時thời 淨tịnh 法pháp 有hữu 力lực 染nhiễm 法pháp 無vô 力lực 背bối/bội 緣duyên 上thượng 轉chuyển 成thành 四tứ 聖thánh 位vị 名danh 淨tịnh 因nhân 緣duyên 廣quảng 如như 下hạ 引dẫn 此thử 等đẳng 法pháp 義nghĩa 外ngoại 教giáo 豈khởi 知tri 況huống 能năng 備bị 明minh 。

△# 後hậu 約ước 人nhân 顯hiển 宗tông 。

故cố 習tập 者giả 不bất 知tri 是thị 權quyền 執chấp 之chi 為vi 了liễu 。

孔khổng 老lão 所sở 說thuyết 但đãn 是thị 權quyền 宜nghi 不bất 執chấp 則tắc 為vi 入nhập 道đạo 之chi 緣duyên 固cố 執chấp 則tắc 為vi 障chướng 道đạo 之chi 損tổn 圭# 峯phong 云vân 儒nho 資tư 戒giới 律luật 道đạo 助trợ 禪thiền 那na 此thử 其kỳ 緣duyên 也dã 入nhập 難nạn/nan 之chi 中trung 世thế 智trí 辨biện 聰thông 反phản 成thành 為vi 難nạn/nan 此thử 其kỳ 損tổn 也dã 宜nghi 自tự 擇trạch 焉yên 。

△# 二nhị 就tựu 彼bỉ 詰cật 難nạn/nan 二nhị 初sơ 總tổng 標tiêu 。

今kim 略lược 舉cử 而nhi 詰cật 之chi 。

△# 後hậu 別biệt 難nan 有hữu 四tứ 初sơ 難nạn/nan 道đạo 生sanh 二nhị 初sơ 牒điệp 彼bỉ 所sở 立lập 。

所sở 言ngôn 萬vạn 物vật 皆giai 從tùng 大Đại 道Đạo 而nhi 生sanh 者giả 。

此thử 唯duy 老lão 氏thị 所sở 執chấp 詰cật 者giả 問vấn 也dã 假giả 立lập 賓tân 主chủ 難nạn/nan 疑nghi 答đáp 問vấn 論luận 之chi 式thức 也dã 所sở 言ngôn 萬vạn 物vật 至chí 而nhi 生sanh 者giả 此thử 句cú 牒điệp 彼bỉ 所sở 立lập 下hạ 皆giai 準chuẩn 知tri 。

△# 後hậu 正chánh 申thân 難nạn/nan 二nhị 初sơ 道đạo 常thường 物vật 亦diệc 應ưng 常thường 難nạn/nan 二nhị 初sơ 按án 定định 。

大Đại 道Đạo 即tức 是thị 生sanh 死tử 賢hiền 愚ngu 之chi 本bổn 吉cát 凶hung 禍họa 福phước 之chi 基cơ 。

彼bỉ 以dĩ 長trường 生sanh 久cửu 視thị 為vi 道đạo 故cố 作tác 此thử 難nạn/nan 之chi 初sơ 二nhị 句cú 按án 定định 基cơ 謂vị 基cơ 址# 亦diệc 曰viết 鎡# 基cơ 爾nhĩ 雅nhã 云vân 基cơ 初sơ 也dã 。

△# 後hậu 正chánh 難nạn/nan 。

基cơ 本bổn 既ký 其kỳ 常thường 存tồn 則tắc 禍họa 亂loạn 凶hung 愚ngu 不bất 可khả 除trừ 也dã 福phước 慶khánh 賢hiền 善thiện 不bất 可khả 益ích 也dã 。

道đạo 既ký 是thị 常thường 物vật 亦diệc 應ưng 常thường 如như 世thế 子tử 孫tôn 還hoàn 類loại 父phụ 母mẫu 則tắc 禍họa 亂loạn 應ưng 常thường 禍họa 亂loạn 非phi 人nhân 力lực 可khả 以dĩ 剪tiễn 除trừ 福phước 慶khánh 應ưng 常thường 福phước 慶khánh 非phi 積tích 善thiện 可khả 能năng 增tăng 益ích 故cố 李# 思tư 慎thận 云vân 老lão 以dĩ 生sanh 與dữ 死tử 命mạng 也dã 悉tất 是thị 道đạo 之chi 所sở 為vi 聖thánh 與dữ 不bất 肖tiếu 性tánh 也dã 但đãn 是thị 天thiên 之chi 所sở 與dữ 天thiên 與dữ 不bất 可khả 逃đào 道đạo 為vi 不bất 可khả 捍hãn 知tri 天thiên 道đạo 之chi 不bất 可khả 逃đào 捍hãn 者giả 則tắc 能năng 安an 處xứ 長trường 生sanh 守thủ 金kim 性tánh 情tình (# 云vân 云vân )# 。

△# 後hậu 反phản 質chất 破phá 。

何hà 用dụng 老lão 莊trang 之chi 教giáo 耶da 。

恐khủng 云vân 設thiết 如như 禍họa 福phước 不bất 可khả 增tăng 損tổn 復phục 有hữu 何hà 過quá 故cố 今kim 難nạn/nan 云vân 如như 此thử 則tắc 孔khổng 老lão 設thiết 教giáo 遂toại 成thành 無vô 用dụng 良lương 以dĩ 聖thánh 人nhân 見kiến 善thiện 有hữu 益ích 可khả 以dĩ 致trí 福phước 故cố 勸khuyến 令linh 為vi 善thiện 見kiến 惡ác 有hữu 損tổn 可khả 以dĩ 致trí 禍họa 故cố 教giáo 令linh 遠viễn 惡ác 則tắc 知tri 吉cát 凶hung 禍họa 福phước 。 由do 我ngã 致trí 之chi 既ký 道đạo 使sử 然nhiên 於ư 我ngã 何hà 預dự 勉miễn 之chi 修tu 善thiện 曾tằng 何hà 所sở 圖đồ 。

△# 二nhị 禍họa 福phước 倒đảo 置trí 非phi 尊tôn 難nạn/nan 。

又hựu 道đạo 育dục 虎hổ 狼lang 胎thai 桀# 紂# 夭yểu 顏nhan 冉nhiễm 禍họa 夷di 齊tề 何hà 名danh 尊tôn 乎hồ 。

育dục 謂vị 鞠cúc 育dục 胎thai 謂vị 含hàm 孕dựng 互hỗ 舉cử 為vi 文văn 虎hổ 狼lang 害hại 人nhân 之chi 獸thú 豈khởi 道đạo 畜súc 之chi 而nhi 使sử 害hại 人nhân 桀# 紂# 暴bạo 虐ngược 之chi 君quân 豈khởi 道đạo 孕dựng 之chi 而nhi 使sử 虐ngược 民dân 必tất 曰viết 道đạo 生sanh 道đạo 何hà 不bất 道đạo 桀# 者giả 有hữu 夏hạ 十thập 七thất 世thế 君quân 名danh 履lý 癸quý 諡thụy 法pháp 云vân 賊tặc 虐ngược 多đa 殺sát 曰viết 桀# 劉lưu 恕thứ 通thông 鑑giám 外ngoại 紀kỷ 云vân 桀# 為vi 無vô 道đạo 暴bạo 戾lệ 頑ngoan 很# 貪tham 虐ngược 荒hoang 淫dâm 殘tàn 傷thương 百bá 姓tánh 天thiên 下hạ 顫chiến 怨oán 伊y 尹# 佐tá 湯thang 伐phạt 之chi 桀# 戰chiến 不bất 勝thắng 奔bôn 於ư 三tam 朡# 之chi 國quốc 湯thang 又hựu 伐phạt 之chi 放phóng 於ư 南nam 巢sào 而nhi 死tử 紂# 者giả 殷ân 三tam 十thập 世thế 君quân 帝đế 乙ất 之chi 子tử 名danh 受thọ 諡thụy 法pháp 云vân 殘tàn 義nghĩa 害hại 善thiện 曰viết 紂# 外ngoại 紀kỷ 云vân 智trí 足túc 以dĩ 拒cự 諫gián 言ngôn 足túc 以dĩ 飾sức 非phi 因nhân 寵sủng 妲# 己kỷ 作tác 酒tửu 池trì 肉nhục 林lâm 為vi 長trường 夜dạ 之chi 飲ẩm 用dụng 炮bào 烙# 之chi 刑hình 剖phẫu 比tỉ 干can 囚tù 箕ki 子tử 周chu 武võ 王vương 舉cử 兵binh 伐phạt 之chi 紂# 不bất 勝thắng 遂toại 自tự 焚phần 而nhi 死tử 夭yểu 短đoản 折chiết 也dã 顏nhan 即tức 顏nhan 回hồi 字tự 子tử 淵uyên 冉nhiễm 即tức 冉nhiễm 耕canh 字tự 伯bá 牛ngưu 皆giai 孔khổng 子tử 弟đệ 子tử 四tứ 科khoa 中trung 德đức 行hạnh 科khoa 也dã 論luận 語ngữ 云vân 賢hiền 哉tai 回hồi 也dã 不bất 遷thiên 怒nộ 不bất 貳nhị 過quá 不bất 幸hạnh 短đoản 命mạng 死tử 矣hĩ 又hựu 伯bá 牛ngưu 有hữu 疾tật 子tử 問vấn 之chi 自tự 牖dũ 執chấp 其kỳ 手thủ 曰viết 亡vong 之chi 命mạng 矣hĩ 夫phu 斯tư 人nhân 也dã 而nhi 有hữu 斯tư 疾tật 也dã (# 云vân 云vân )# 先tiên 儒nho 謂vị 伯bá 牛ngưu 有hữu 惡ác 疾tật 將tương 死tử 夫phu 子tử 歎thán 之chi 夫phu 以dĩ 二nhị 子tử 之chi 賢hiền 而nhi 不bất 享hưởng 年niên 故cố 曰viết 夭yểu 顏nhan 冉nhiễm 禍họa 謂vị 凶hung 禍họa 夷di 齊tề 謂vị 伯bá 夷di 叔thúc 齊tề 先tiên 儒nho 云vân 孤cô 竹trúc 君quân 之chi 二nhị 子tử 也dã 父phụ 喪táng 兄huynh 弟đệ 讓nhượng 國quốc 不bất 紹thiệu 武võ 王vương 伐phạt 紂# 二nhị 子tử 諫gián 之chi 不bất 從tùng 恥sỉ 食thực 周chu 粟túc 餓ngạ 死tử 於ư 首thủ 陽dương 山sơn 下hạ 以dĩ 夷di 齊tề 之chi 賢hiền 而nhi 致trí 餓ngạ 死tử 故cố 云vân 禍họa 也dã 若nhược 云vân 萬vạn 物vật 皆giai 是thị 道đạo 之chi 所sở 為vi 者giả 道đạo 乃nãi 富phú 愚ngu 夫phu 而nhi 禍họa 賢hiền 士sĩ 何hà 足túc 敬kính 哉tai 且thả 世thế 有hữu 好hảo/hiếu 賢hiền 惡ác 不bất 肖tiếu 人nhân 必tất 謂vị 之chi 君quân 子tử 妬đố 賢hiền 嫉tật 能năng 人nhân 必tất 謂vị 之chi 小tiểu 人nhân 君quân 子tử 也dã 人nhân 皆giai 敬kính 之chi 小tiểu 人nhân 也dã 人nhân 皆giai 鄙bỉ 之chi 道đạo 經Kinh 云vân 萬vạn 物vật 莫mạc 不bất 尊tôn 道đạo 而nhi 貴quý 德đức 使sử 道đạo 之chi 所sở 為vi 誠thành 如như 前tiền 說thuyết 則tắc 不bất 足túc 敬kính 也dã 故cố 曰viết 何hà 名danh 尊tôn 乎hồ 。

△# 二nhị 難nạn/nan 自tự 然nhiên 二nhị 初sơ 牒điệp 彼bỉ 立lập 義nghĩa 。

又hựu 言ngôn 萬vạn 物vật 皆giai 是thị 自tự 然nhiên 生sanh 化hóa 非phi 因nhân 緣duyên 者giả 。

亦diệc 道Đạo 教giáo 所sở 執chấp 儒nho 宗tông 亦diệc 執chấp 天thiên 為vi 自tự 然nhiên 若nhược 內nội 教giáo 說thuyết 一nhất 切thiết 萬vạn 法pháp 。 從tùng 因nhân 緣duyên 生sanh 。 謂vị 親thân 能năng 發phát 起khởi 為vi 因nhân 疎sơ 能năng 助trợ 起khởi 為vi 緣duyên 然nhiên 一nhất 切thiết 萬vạn 法pháp 。 不bất 出xuất 內nội 外ngoại 外ngoại 者giả 如như 草thảo 木mộc 等đẳng 從tùng 種chủng 子tử 生sanh 名danh 曰viết 親thân 因nhân 水thủy 土thổ/độ 人nhân 時thời 名danh 曰viết 疏sớ/sơ 緣duyên 內nội 則tắc 人nhân 畜súc 等đẳng 從tùng 業nghiệp 惑hoặc 生sanh 名danh 曰viết 親thân 因nhân 父phụ 母mẫu 二nhị 氣khí 名danh 曰viết 疏sớ/sơ 緣duyên 若nhược 委ủy 細tế 說thuyết 具cụ 如như 下hạ 文văn 今kim 對đối 外ngoại 宗tông 且thả 略lược 敘tự 又hựu 謂vị 彼bỉ 儒nho 道đạo 既ký 執chấp 自tự 然nhiên 則tắc 不bất 推thôi 因nhân 緣duyên 故cố 莊trang 子tử 云vân 不bất 知tri 所sở 以dĩ 。 然nhiên 而nhi 然nhiên 名danh 曰viết 自tự 然nhiên 又hựu 云vân 鶴hạc 不bất 日nhật 浴dục 而nhi 白bạch 烏ô 不bất 日nhật 黔kiềm 而nhi 黑hắc 言ngôn 皆giai 自tự 然nhiên 也dã 儒nho 宗tông 執chấp 者giả 如như 司ty 馬mã 君quân 實thật 無vô 為vi 贊tán 云vân 治trị 身thân 以dĩ 正chánh 保bảo 躬cung 以dĩ 靜tĩnh 進tiến 退thoái 有hữu 道đạo 得đắc 失thất 有hữu 命mạng 守thủ 道đạo 在tại 己kỷ 功công 成thành 則tắc 天thiên 天thiên 復phục 何hà 為vi 莫mạc 非phi 自tự 然nhiên 。

△# 後hậu 正chánh 申thân 難nạn/nan 二nhị 初sơ 自tự 然nhiên 即tức 應ưng 無vô 端đoan 難nạn/nan 。

則tắc 一nhất 切thiết 無vô 因nhân 緣duyên 處xứ 悉tất 應ưng 生sanh 化hóa 謂vị 石thạch 應ưng 生sanh 草thảo 草thảo 應ưng 生sanh 人nhân 人nhân 生sanh 畜súc 等đẳng 。

謂vị 既ký 不bất 待đãi 因nhân 緣duyên 則tắc 石thạch 非phi 草thảo 等đẳng 因nhân 緣duyên 應ưng 能năng 生sanh 草thảo 草thảo 生sanh 人nhân 人nhân 生sanh 畜súc 等đẳng 以dĩ 皆giai 非phi 緣duyên 故cố 論luận 略lược 舉cử 以dĩ 例lệ 其kỳ 餘dư 故cố 置trí 等đẳng 言ngôn 即tức 等đẳng 一nhất 切thiết 非phi 緣duyên 之chi 事sự 如như 火hỏa 應ưng 生sanh 草thảo 木mộc 木mộc 生sanh 魚ngư 鳥điểu 凡phàm 是thị 一nhất 切thiết 。 不bất 應ưng 生sanh 處xứ 皆giai 能năng 生sanh 也dã 正chánh 取thủ 人nhân 不bất 待đãi 父phụ 母mẫu 緣duyên 忽hốt 自tự 生sanh 人nhân 等đẳng 如như 西tây 方phương 無vô 因nhân 外ngoại 道đạo 亦diệc 作tác 此thử 計kế 瑜du 伽già 第đệ 七thất 云vân 何hà 因nhân 緣duyên 。 故cố 彼bỉ 諸chư 外ngoại 道đạo 。 起khởi 如như 是thị 見kiến 。 立lập 如như 是thị 論luận 。 答đáp 謂vị 見kiến 世thế 間gian 無vô 有hữu 。 因nhân 緣duyên 或hoặc 時thời 歘hốt 爾nhĩ 大đại 風phong 卒thốt 起khởi 。 於ư 一nhất 時thời 間gian 。 寂tịch 然nhiên 止chỉ 息tức 或hoặc 時thời 忽hốt 爾nhĩ 暴bạo 河hà 瀰# 漫mạn 於ư 一nhất 時thời 間gian 。 頓đốn 即tức 枯khô 竭kiệt 或hoặc 時thời 鬱uất 爾nhĩ 花hoa 木mộc 敷phu 榮vinh 於ư 一nhất 時thời 間gian 。 颯tát 然nhiên 衰suy 顇# 由do 如như 是thị 故cố 。 起khởi 無vô 因nhân 見kiến 。 立lập 無vô 因nhân 論luận 。 清thanh 涼lương 云vân 與dữ 此thử 方phương 儒nho 老lão 所sở 計kế 頗phả 同đồng 又hựu 涅Niết 槃Bàn 經kinh 中trung 衲nạp 衣y 梵Phạm 志Chí 求cầu 佛Phật 論luận 議nghị 佛Phật 問vấn 云vân 汝nhữ 宗tông 何hà 故cố 知tri 非phi 因nhân 緣duyên 彼bỉ 云vân 我ngã 見kiến 牛ngưu 生sanh 便tiện 能năng thúc 乳nhũ 龜quy 生sanh 便tiện 能năng 入nhập 水thủy 知tri 非phi 因nhân 緣duyên 佛Phật 言ngôn 若nhược 言ngôn thúc 乳nhũ 非phi 因nhân 緣duyên 者giả 俱câu 非phi 因nhân 緣duyên 何hà 不bất thúc 角giác 若nhược 言ngôn 入nhập 水thủy 非phi 因nhân 緣duyên 者giả 俱câu 非phi 因nhân 緣duyên 何hà 不bất 入nhập 火hỏa 梵Phạm 志Chí 辭từ 屈khuất 。 投đầu 佛Phật 出xuất 家gia 。

△# 後hậu 自tự 然nhiên 不bất 應ưng 緣duyên 習tập 難nạn/nan 二nhị 初sơ 正chánh 難nạn/nan 二nhị 初sơ 總tổng 約ước 情tình 非phi 。

又hựu 應ưng 生sanh 無vô 前tiền 後hậu 起khởi 無vô 早tảo 晚vãn 。

△# 後hậu 別biệt 約ước 有hữu 情tình 。

神thần 仙tiên 不bất 藉tạ 丹đan 藥dược 太thái 平bình 不bất 藉tạ 賢hiền 良lương 仁nhân 義nghĩa 不bất 藉tạ 教giáo 習tập 。

前tiền 後hậu 早tảo 晚vãn 約ước 時thời 時thời 乃nãi 疎sơ 緣duyên 中trung 一nhất 事sự 通thông 內nội 及cập 外ngoại 如như 春xuân 蘭lan 秋thu 菊# 社xã 燕yên 賓tân 鴻hồng 等đẳng 各các 因nhân 其kỳ 時thời 人nhân 須tu 十thập 月nguyệt 方phương 乃nãi 誕đản 生sanh 非phi 自tự 然nhiên 也dã 。 神thần 仙tiên 已dĩ 下hạ 別biệt 約ước 有hữu 情tình 神thần 仙tiên 要yếu 須tu 宿túc 稟bẩm 寡quả 欲dục 之chi 資tư 鍊luyện 藥dược 服phục 氣khí 為vi 緣duyên 方phương 能năng 長trường 生sanh 不bất 老lão 天thiên 下hạ 太thái 平bình 。 必tất 藉tạ 忠trung 臣thần 良lương 士sĩ 武võ 以dĩ 定định 亂loạn 文văn 以dĩ 經kinh 世thế 君quân 臣thần 相tương 濟tế 然nhiên 後hậu 民dân 安an 國quốc 泰thái 時thời 和hòa 俗tục 淳thuần 人nhân 有hữu 才tài 德đức 之chi 美mỹ 皆giai 資tư 訓huấn 誨hối 之chi 力lực 習tập 與dữ 性tánh 成thành 未vị 有hữu 不bất 學học 而nhi 自tự 成thành 者giả 孟# 東đông 野dã 詩thi 云vân 擊kích 石thạch 方phương 有hữu 火hỏa 不bất 擊kích 元nguyên 無vô 烟yên 人nhân 學học 始thỉ 知tri 道đạo 不bất 學học 非phi 自tự 然nhiên 信tín 矣hĩ 劉lưu 子tử 云vân 心tâm 受thọ 典điển 誥# 而nhi 五ngũ 性tánh 通thông 焉yên 故cố 知tri 仁nhân 義nghĩa 必tất 由do 教giáo 習tập 執chấp 自tự 然nhiên 者giả 不bất 亦diệc 乖quai 乎hồ 。

△# 後hậu 結kết 責trách 。

老lão 莊trang 周chu 孔khổng 何hà 用dụng 立lập 教giáo 為vi 軌quỹ 則tắc 乎hồ 。

外ngoại 應ưng 問vấn 曰viết 設thiết 依y 我ngã 宗tông 自tự 然nhiên 而nhi 成thành 。 不bất 藉tạ 教giáo 習tập 復phục 有hữu 何hà 過quá 答đáp 便tiện 有hữu 聖thánh 人nhân 立lập 教giáo 無vô 益ích 之chi 過quá 既ký 賢hiền 者giả 自tự 然nhiên 而nhi 賢hiền 不bất 由do 教giáo 習tập 愚ngu 者giả 自tự 然nhiên 而nhi 愚ngu 教giáo 亦diệc 無vô 益ích 聖thánh 人nhân 立lập 教giáo 便tiện 成thành 無vô 用dụng 軌quỹ 謂vị 車xa 轍triệt 則tắc 謂vị 法pháp 則tắc 如như 世thế 行hành 車xa 必tất 遵tuân 軌quỹ 轍triệt 為vi 法pháp 則tắc 也dã 然nhiên 老lão 氏thị 上thượng 士sĩ 下hạ 士sĩ 之chi 說thuyết 孔khổng 聖thánh 上thượng 智trí 下hạ 愚ngu 之chi 論luận 在tại 吾ngô 教giáo 中trung 葢# 宿túc 習tập 力lực 故cố 謂vị 多đa 生sanh 熏huân 習tập 純thuần 熟thục 今kim 得đắc 為vi 人nhân 。 諸chư 識thức 聰thông 利lợi 人nhân 一nhất 己kỷ 百bách 聞văn 道đạo 勤cần 行hành 孔khổng 老lão 於ư 此thử 謂vị 之chi 生sanh 知tri 上thượng 智trí 上thượng 士sĩ 故cố 白bạch 樂nhạo/nhạc/lạc 天thiên 生sanh 而nhi 識thức 字tự 世thế 呼hô 為vi 三tam 生sanh 人nhân 若nhược 宿túc 世thế 從tùng 異dị 中trung 中trung 來lai 未vị 曾tằng 熏huân 習tập 或hoặc 因nhân 祕bí 悋lận 不bất 肯khẳng 教giáo 人nhân 。 今kim 得đắc 人nhân 身thân 。 諸chư 情tình 暗ám 鈍độn 倥# 侗# 顓# 蒙mông 誨hối 而nhi 不bất 學học 聞văn 道đạo 大đại 笑tiếu 孔khổng 老lão 於ư 此thử 呼hô 為vi 下hạ 愚ngu 其kỳ 中trung 人nhân 者giả 昔tích 雖tuy 曾tằng 熏huân 然nhiên 未vị 純thuần 熟thục 故cố 於ư 今kim 世thế 學học 之chi 則tắc 成thành 不bất 學học 則tắc 殆đãi 由do 此thử 觀quán 之chi 雖tuy 愚ngu 鈍độn 之chi 資tư 苟cẩu 能năng 自tự 勉miễn 於ư 學học 縱túng/tung 未vị 偕giai 於ư 上thượng 達đạt 亦diệc 自tự 勝thắng 於ư 不bất 學học 者giả 矣hĩ 況huống 中trung 人nhân 乎hồ 聖thánh 人nhân 知tri 學học 問vấn 有hữu 益ích 可khả 以dĩ 革cách 愚ngu 成thành 智trí 故cố 垂thùy 典điển 誥# 以dĩ 為vi 軌quỹ 則tắc 斯tư 則tắc 因nhân 緣duyên 。 之chi 理lý 明minh 矣hĩ 而nhi 曰viết 自tự 然nhiên 未vị 敢cảm 聞văn 命mạng 。

△# 三tam 難nạn/nan 元nguyên 氣khí 二nhị 初sơ 牒điệp 彼bỉ 所sở 立lập 。

又hựu 言ngôn 皆giai 從tùng 元nguyên 氣khí 而nhi 生sanh 成thành 者giả 。

此thử 儒nho 道đạo 皆giai 執chấp 。

△# 後hậu 正chánh 申thân 難nạn/nan 三tam 初sơ 氣khí 變biến 不bất 應ưng 緣duyên 習tập 難nạn/nan 二nhị 初sơ 正chánh 難nạn/nan 。

則tắc 歘hốt 生sanh 之chi 神thần 未vị 曾tằng 習tập 慮lự 豈khởi 得đắc 嬰anh 孩hài 便tiện 能năng 愛ái 惡ác 驕kiêu 恣tứ 焉yên 。

歘hốt 暴bạo 起khởi 也dã 言ngôn 歘hốt 然nhiên 而nhi 生sanh 也dã 神thần 謂vị 人nhân 之chi 精tinh 神thần 言ngôn 初sơ 生sanh 之chi 子tử 八bát 識thức 雖tuy 具cụ 七thất 情tình 未vị 彰chương 良lương 由do 創sáng/sang 與dữ 境cảnh 逢phùng 未vị 知tri 染nhiễm 著trước 若nhược 漸tiệm 長trường/trưởng 大đại 慣quán 習tập 力lực 故cố 愛ái 惡ác 滋tư 彰chương 所sở 謂vị 習tập 以dĩ 性tánh 成thành 非phi 由do 元nguyên 氣khí 使sử 之chi 然nhiên 也dã 。 論luận 云vân 豈khởi 得đắc 反phản 質chất 之chi 辭từ 言ngôn 嬰anh 孩hài 者giả 小tiểu 兒nhi 之chi 稱xưng 女nữ 曰viết 嬰anh 男nam 曰viết 孩hài 愛ái 謂vị 染nhiễm 著trước 惡ác 謂vị 憎tăng 嫌hiềm 驕kiêu 謂vị 矜căng 傲ngạo 恣tứ 謂vị 縱túng/tung 肆tứ 皆giai 言ngôn 情tình 也dã 。

△# 後hậu 躡niếp 迹tích 轉chuyển 難nạn/nan 二nhị 初sơ 牒điệp 彼bỉ 救cứu 詞từ 。

若nhược 言ngôn 歘hốt 有hữu 自tự 然nhiên 便tiện 能năng 隨tùy 念niệm 愛ái 惡ác 等đẳng 者giả 。

恐khủng 有hữu 救cứu 言ngôn 且thả 如như 孩hài 子tử 初sơ 生sanh 便tiện 能năng 飡xan 乳nhũ 不bất 得đắc 則tắc 啼đề 豈khởi 待đãi 習tập 慮lự 故cố 曰viết 自tự 然nhiên 。 便tiện 能năng 隨tùy 念niệm 愛ái 惡ác 。

△# 後hậu 正chánh 難nạn/nan 。

則tắc 五ngũ 德đức 六lục 藝nghệ 悉tất 能năng 隨tùy 念niệm 而nhi 解giải 何hà 待đãi 因nhân 緣duyên 學học 習tập 而nhi 成thành 。

若nhược 爾nhĩ 五ngũ 德đức 六lục 藝nghệ 亦diệc 應ưng 自tự 解giải 不bất 待đãi 習tập 慮lự 何hà 故cố 不bất 爾nhĩ 言ngôn 五ngũ 德đức 者giả 即tức 仁nhân 等đẳng 五ngũ 常thường 或hoặc 父phụ 義nghĩa 母mẫu 慈từ 兄huynh 友hữu 弟đệ 恭cung 子tử 孝hiếu 六lục 藝nghệ 謂vị 禮lễ 樂nhạo/nhạc/lạc 射xạ 御ngự 書thư 數số 然nhiên 人nhân 生sanh 便tiện 知tri 飲ẩm 乳nhũ 啼đề 號hào 者giả 無vô 始thỉ 以dĩ 來lai 。 慣quán 習tập 力lực 故cố 與dữ 心tâm 俱câu 生sanh 如như 前tiền 牛ngưu 不bất thúc 角giác 龜quy 不bất 入nhập 火hỏa 皆giai 因nhân 緣duyên 也dã 豈khởi 是thị 元nguyên 氣khí 。 使sử 之chi 然nhiên 也dã 。

△# 二nhị 氣khí 滅diệt 應ưng 無vô 鬼quỷ 神thần 難nạn/nan 三tam 初sơ 申thân 難nạn/nan 二nhị 初sơ 按án 定định 。

又hựu 若nhược 生sanh 是thị 稟bẩm 氣khí 而nhi 歘hốt 有hữu 死tử 是thị 氣khí 散tán 而nhi 歘hốt 無vô 。

△# 後hậu 正chánh 難nạn/nan 。

則tắc 誰thùy 為vi 鬼quỷ 神thần 乎hồ 。

儒nho 者giả 皆giai 執chấp 氣khí 聚tụ 為vi 生sanh 氣khí 散tán 為vi 死tử 故cố 今kim 難nạn/nan 云vân 若nhược 爾nhĩ 氣khí 散tán 斷đoạn 滅diệt 應ưng 無vô 鬼quỷ 神thần 葢# 鬼quỷ 神thần 之chi 說thuyết 儒nho 宗tông 許hứa 有hữu 故cố 彼bỉ 所sở 知tri 以dĩ 難nạn/nan 之chi 然nhiên 依y 儒nho 典điển 訓huấn 神thần 者giả 伸thân 也dã 鬼quỷ 者giả 歸quy 也dã 陽dương 魂hồn 曰viết 神thần 陰ấm 魄phách 曰viết 鬼quỷ 然nhiên 論luận 語ngữ 云vân 子tử 不bất 語ngữ 恠# 力lực 亂loạn 神thần 者giả 葢# 以dĩ 鬼quỷ 神thần 理lý 幽u 常thường 人nhân 智trí 淺thiển 故cố 但đãn 令linh 敬kính 而nhi 遠viễn 之chi 恐khủng 生sanh 惑hoặc 著trước 然nhiên 豈khởi 謂vị 之chi 無vô 鬼quỷ 神thần 乎hồ 易dị 曰viết 精tinh 氣khí 為vi 物vật 游du 魂hồn 為vi 變biến 故cố 知tri 鬼quỷ 神thần 情tình 狀trạng 謂vị 百bách 骸hài 四tứ 體thể 男nam 女nữ 構# 精tinh 之chi 所sở 成thành 故cố 。 曰viết 精tinh 氣khí 為vi 物vật 彼bỉ 云vân 游du 魂hồn 為vi 變biến 者giả 即tức 如như 佛Phật 教giáo 。 所sở 說thuyết 心tâm 識thức 由do 無vô 質chất 礙ngại 任nhậm 運vận 能năng 往vãng 故cố 曰viết 游du 魂hồn 意ý 謂vị 游du 魂hồn 與dữ 精tinh 氣khí 合hợp 而nhi 為vi 人nhân 精tinh 氣khí 有hữu 滅diệt 而nhi 游du 魂hồn 不bất 滅diệt 故cố 為vi 鬼quỷ 神thần 若nhược 內nội 教giáo 說thuyết 三tam 品phẩm 九cửu 類loại 之chi 中trung 有hữu 福phước 德đức 者giả 。 為vi 神thần 無vô 福phước 德đức 者giả 。 為vi 鬼quỷ 勝thắng 劣liệt 雖tuy 異dị 皆giai 鬼quỷ 趣thú 攝nhiếp 。

△# 二nhị 引dẫn 事sự 證chứng 成thành 二nhị 初sơ 舉cử 知tri 宿túc 命mạng 證chứng 非phi 稟bẩm 氣khí 。

且thả 世thế 有hữu 鑑giám 達đạt 前tiền 生sanh 追truy 憶ức 往vãng 事sự 則tắc 知tri 生sanh 前tiền 相tương 續tục 非phi 稟bẩm 氣khí 而nhi 歘hốt 有hữu 。

言ngôn 鑑giám 達đạt 前tiền 生sanh 事sự 等đẳng 者giả 如như 羊dương 祜hỗ 之chi 識thức 金kim 環hoàn (# 晉tấn 羊dương 祜hỗ 字tự 叔thúc 子tử 幼ấu 年niên 嘗thường 牽khiên 乳nhũ 母mẫu 至chí 李# 宅trạch 門môn 外ngoại 祜hỗ 樹thụ 穴huyệt 中trung 得đắc 金kim 環hoàn 一nhất 枚mai 謂vị 乳nhũ 母mẫu 曰viết 此thử 吾ngô 先tiên 世thế 為vi 李# 家gia 子tử 戲hí 所sở 藏tạng 也dã 吾ngô 年niên 七thất 歲tuế 墮đọa 井tỉnh 而nhi 死tử 事sự 出xuất 本bổn 傳truyền )# 崔thôi 咸hàm 之chi 徵trưng 墨mặc 誌chí (# 唐đường 崔thôi 咸hàm 父phụ 銳duệ 為vi 澤trạch 潞# 節tiết 度độ 使sử 李# 抱bão 真chân 從tùng 事sự 有hữu 客khách 盧lô 老lão 者giả 自tự 言ngôn 學học 道Đạo 於ư 隋tùy 朝triêu 雲vân 際tế 寺tự 李# 先tiên 生sanh 每mỗi 往vãng 來lai 澤trạch 潞# 銳duệ 常thường 善thiện 待đãi 之chi 終chung 謂vị 銳duệ 曰viết 吾ngô 當đương 與dữ 君quân 家gia 作tác 子tử 以dĩ 口khẩu 傍bàng 墨mặc 痣# 為vi 驗nghiệm 及cập 生sanh 咸hàm 果quả 如như 其kỳ 言ngôn 。 出xuất 本bổn 傳truyền )# 房phòng 琯# 剖phẫu 松tùng 下hạ 之chi 書thư (# 唐đường 房phòng 琯# 字tự 次thứ 律luật 開khai 元nguyên 中trung 宰tể 桐# 廬lư 嘗thường 與dữ 道Đạo 士sĩ 刑hình 和hòa 璞# 過quá 夏hạ 口khẩu 入nhập 一nhất 廢phế 寺tự 坐tọa 古cổ 松tùng 下hạ 和hòa 璞# 使sử 人nhân 鑿tạc 地địa 得đắc 甕úng 中trung 所sở 藏tạng 婁lâu 思tư 德đức 與dữ 永vĩnh 禪thiền 師sư 書thư 笑tiếu 謂vị 琯# 曰viết 頗phả 憶ức 此thử 耶da 琯# 帳trướng 然nhiên 悟ngộ 前tiền 世thế 之chi 為vi 永vĩnh 禪thiền 師sư 也dã 出xuất 明minh 皇hoàng 雜tạp 錄lục 東đông 坡# 有hữu 詩thi 云vân 殷ân 勤cần 古cổ 松tùng 下hạ 為vi 剖phẫu 甕úng 中trung 書thư )# 唐đường 紹thiệu 刺thứ 燈đăng 前tiền 之chi 犬khuyển (# 唐đường 紹thiệu 者giả 開khai 元nguyên 中trung 為vi 給cấp 事sự 中trung 嘗thường 與dữ 對đối 門môn 中trung 郎lang 李# 邈mạc 善thiện 每mỗi 厚hậu 待đãi 之chi 妻thê 嘗thường 諫gián 曰viết 勿vật 友hữu 非phi 類loại 紹thiệu 曰viết 非phi 爾nhĩ 所sở 知tri 後hậu 因nhân 驪# 山sơn 講giảng 武võ 紹thiệu 攝nhiếp 禮lễ 部bộ 尚thượng 書thư 玄huyền 宗tông 援viện 桴phù 擊kích 鼓cổ 時thời 未vị 三tam 合hợp 張trương 說thuyết 遽cự 令linh 紹thiệu 奏tấu 舉cử 神thần 武võ 赫hách 怒nộ 拽duệ 兵binh 部bộ 尚thượng 書thư 郭quách 元nguyên 振chấn 坐tọa 於ư 纛# 下hạ 欲dục 斬trảm 之chi 張trương 說thuyết 跪quỵ 奏tấu 元nguyên 振chấn 有hữu 社xã 稷tắc 之chi 功công 免miễn 死tử 乃nãi 斬trảm 紹thiệu 先tiên 一nhất 日nhật 紹thiệu 謂vị 妻thê 曰viết 吾ngô 前tiền 生sanh 為vi 杜đỗ 氏thị 女nữ 適thích 覇phách 陵lăng 王vương 氏thị 子tử 十thập 七thất 歲tuế 常thường 燈đăng 下hạ 運vận 針châm 昏hôn 睡thụy 犬khuyển 入nhập 房phòng 觸xúc 油du 污ô 衣y 心tâm 怒nộ 遂toại 以dĩ 剪tiễn 刀đao 刺thứ 犬khuyển 剪tiễn 一nhất 股cổ 折chiết 而nhi 犬khuyển 猶do 活hoạt 復phục 換hoán 一nhất 股cổ 犬khuyển 方phương 斃# 吾ngô 十thập 九cửu 而nhi 亡vong 犬khuyển 者giả 今kim 李# 貌mạo 是thị 也dã 明minh 日nhật 行hành 刑hình 必tất 貌mạo 翌# 日nhật 果quả 如như 所sở 言ngôn 。 初sơ 一nhất 刀đao 頭đầu 未vị 落lạc 再tái 換hoán 一nhất 刀đao 頭đầu 方phương 落lạc 出xuất 李# 吉cát 甫phủ 異dị 聞văn 記ký )# 圓viên 觀quán 峽# 中trung 之chi 舊cựu 約ước (# 唐đường 李# 證chứng 之chi 子tử 原nguyên 老lão 與dữ 道Đạo 人Nhân 圓viên 觀quán 友hữu 善thiện 相tương/tướng 約ước 自tự 峽# 入nhập 蜀thục 路lộ 逢phùng 女nữ 子tử 浣hoán 紗# 觀quán 謂vị 原nguyên 曰viết 此thử 吾ngô 寄ký 託thác 之chi 所sở 也dã 蓋cái 業nghiệp 緣duyên 不bất 可khả 逃đào 明minh 年niên 某mỗ 日nhật 君quân 自tự 蜀thục 還hoàn 可khả 相tương/tướng 臨lâm 以dĩ 一nhất 笑tiếu 為vi 信tín 又hựu 云vân 吾ngô 已dĩ 三tam 生sanh 作tác 比Bỉ 丘Khâu 云vân 云vân 已dĩ 而nhi 觀quán 果quả 死tử 明minh 年niên 原nguyên 如như 期kỳ 至chí 女nữ 子tử 家gia 則tắc 兒nhi 生sanh 三tam 日nhật 已dĩ 原nguyên 使sử 抱bão 臨lâm 明minh 簷diêm 兒nhi 果quả 一nhất 笑tiếu 卻khước 後hậu 十thập 二nhị 年niên 原nguyên 至chí 孤cô 山sơn 月nguyệt 下hạ 聞văn 扣khấu 牛ngưu 角giác 而nhi 歌ca 者giả 曰viết 三tam 生sanh 石thạch 上thượng 舊cựu 精tinh 魂hồn 賞thưởng 月nguyệt 吟ngâm 風phong 不bất 要yếu 論luận 慚tàm 愧quý 情tình 人nhân 遠viễn 相tương/tướng 訪phỏng 此thử 身thân 雖tuy 異dị 性tánh 常thường 存tồn 依y 夜dạ 話thoại 引dẫn )# 東đông 坡# 陝# 右hữu 之chi 夢mộng 遊du (# 蘇tô 子tử 由do 謫# 南nam 安an 與dữ 雲vân 菴am 及cập 聰thông 禪thiền 師sư 交giao 游du 一nhất 夕tịch 雲vân 菴am 夢mộng 同đồng 子tử 由do 聰thông 公công 出xuất 城thành 迓# 五ngũ 祖tổ 戒giới 禪thiền 師sư 明minh 日nhật 以dĩ 語ngữ 子tử 由do 語ngữ 未vị 卒thốt 聰thông 公công 至chí 具cụ 言ngôn 所sở 夢mộng 與dữ 雲vân 菴am 同đồng 三tam 人nhân 方phương 談đàm 笑tiếu 間gian 忽hốt 東đông 坡# 書thư 至chí 曰viết 已dĩ 抵để 奉phụng 新tân 旦đán 夕tịch 可khả 相tương 見kiến 三tam 人nhân 大đại 喜hỷ 共cộng 出xuất 城thành 二nhị 十thập 里lý 至chí 建kiến 安an 寺tự 而nhi 東đông 坡# 亦diệc 至chí 因nhân 舉cử 夢mộng 語ngữ 坡# 坡# 曰viết 軾thức 年niên 七thất 八bát 歲tuế 時thời 嘗thường 夢mộng 身thân 為vi 僧Tăng 往vãng 來lai 陝# 右hữu 又hựu 先tiên 母mẫu 方phương 孕dựng 時thời 夢mộng 一nhất 僧Tăng 託thác 宿túc 頎# 然nhiên 眇miễu 一nhất 目mục 雲vân 菴am 驚kinh 曰viết 戒giới 公công 陝# 右hữu 人nhân 後hậu 失thất 一nhất 目mục 暮mộ 年niên 弃khí 五ngũ 祖tổ 來lai 游du 南nam 安an 終chung 于vu 大đại 愚ngu 逆nghịch 數số 五ngũ 十thập 年niên 而nhi 坡# 時thời 四tứ 十thập 九cửu 矣hĩ 出xuất 冷lãnh 齋trai 夜dạ 話thoại )# 盧lô 女nữ 憶ức 販phán 羊dương 之chi 宿túc 冤oan (# 昔tích 長trường/trưởng 安an 城thành 南nam 盧lô 叔thúc 倫luân 家gia 女nữ 子tử 桑tang 間gian 逢phùng 僧Tăng 乞khất 食thực 問vấn 得đắc 食thực 處xứ 女nữ 曰viết 村thôn 東đông 二nhị 里lý 王vương 家gia 飯phạn 僧Tăng 遂toại 徃# 果quả 得đắc 齋trai 王vương 氏thị 問vấn 僧Tăng 所sở 從tùng 僧Tăng 以dĩ 實thật 告cáo 既ký 而nhi 王vương 氏thị 翁ông 媼# 俱câu 至chí 女nữ 家gia 女nữ 閉bế 戶hộ 不bất 出xuất 問vấn 女nữ 母mẫu 曰viết 我ngã 家gia 設thiết 齋trai 人nhân 無vô 知tri 者giả 。 女nữ 何hà 知tri 耶da 女nữ 自tự 房phòng 出xuất 呼hô 曰viết 某mỗ 年niên 月nguyệt 日nhật 販phán 羊dương 胡hồ 父phụ 子tử 何hà 在tại 翁ông 媼# 驚kinh 趍# 出xuất 母mẫu 問vấn 女nữ 曰viết 汝nhữ 適thích 何hà 故cố 女nữ 曰viết 我ngã 前tiền 世thế 為vi 夏hạ 州châu 販phán 羊dương 客khách 姓tánh 胡hồ 宿túc 其kỳ 家gia 彼bỉ 殺sát 我ngã 父phụ 子tử 羊dương 盡tận 為vi 所sở 有hữu 我ngã 後hậu 於ư 其kỳ 家gia 作tác 子tử 十thập 五ngũ 得đắc 病bệnh 二nhị 十thập 而nhi 終chung 醫y 藥dược 之chi 資tư 已dĩ 過quá 所sở 劫kiếp 猶do 每mỗi 歲tuế 與dữ 我ngã 作tác 齋trai 雖tuy 然nhiên 命mạng 債trái 尚thượng 須tu 償thường 也dã 出xuất 逸dật 史sử )# 西tây 山sơn 決quyết 弒# 親thân 之chi 疑nghi 獄ngục (# 宋tống 理lý 宗tông 初sơ 真chân 西tây 山sơn 帥súy 長trường/trưởng 沙sa 日nhật 市thị 民dân 程# 二nhị 者giả 有hữu 子tử 年niên 二nhị 十thập 謀mưu 弒# 厥quyết 父phụ 密mật 語ngữ 其kỳ 友hữu 恐khủng 事sự 洩duệ 相tương 涉thiệp 遂toại 首thủ 於ư 官quan 即tức 呼hô 其kỳ 子tử 問vấn 之chi 子tử 不bất 諱húy 及cập 問vấn 其kỳ 父phụ 並tịnh 隣lân 人nhân 皆giai 不bất 知tri 。 所sở 以dĩ 問vấn 其kỳ 子tử 謀mưu 弒# 父phụ 故cố 亦diệc 無vô 可khả 言ngôn 者giả 真chân 察sát 其kỳ 事sự 暗ám 昧muội 乃nãi 齊tề 沐mộc 請thỉnh 禱đảo 一nhất 夕tịch 夢mộng 人nhân 報báo 曰viết 但đãn 問vấn 其kỳ 父phụ 二nhị 十thập 年niên 前tiền 曾tằng 作tác 何hà 事sự 即tức 知tri 之chi 矣hĩ 翌# 日nhật 真chân 私tư 問vấn 其kỳ 父phụ 曰viết 此thử 事sự 我ngã 已dĩ 知tri 汝nhữ 但đãn 勿vật 諱húy 汝nhữ 二nhị 十thập 年niên 前tiền 曾tằng 作tác 何hà 事sự 父phụ 曰viết 二nhị 十thập 年niên 前tiền 有hữu 溈# 山sơn 行hành 者giả 將tương 錢tiền 一nhất 千thiên 緡# 欲dục 買mãi 度độ 牒điệp 中trung 夜dạ 殺sát 行hành 者giả 瘞ế 於ư 厨trù 下hạ 以dĩ 其kỳ 錢tiền 營doanh 產sản 業nghiệp 焉yên 真chân 復phục 私tư 問vấn 其kỳ 子tử 吾ngô 欲dục 釋thích 汝nhữ 欲dục 以dĩ 錢tiền 一nhất 千thiên 緡# 惠huệ 汝nhữ 從tùng 汝nhữ 所sở 之chi 汝nhữ 若nhược 得đắc 錢tiền 當đương 何hà 所sở 作tác 。 子tử 曰viết 誠thành 如như 所sở 言ngôn 。 當đương 買mãi 度độ 牒điệp 入nhập 溈# 山sơn 出xuất 家gia 真chân 知tri 行hành 者giả 之chi 怨oán 遂toại 籍tịch 其kỳ 父phụ 產sản 業nghiệp 計kế 一nhất 千thiên 緡# 以dĩ 付phó 其kỳ 子tử 。 將tương 其kỳ 父phụ 配phối 五ngũ 百bách 里lý 外ngoại 出xuất 江giang 湖hồ 紀kỷ 聞văn )# 若nhược 此thử 之chi 類loại 今kim 古cổ 實thật 多đa 以dĩ 此thử 驗nghiệm 知tri 捨xả 身thân 受thọ 身thân 。 自tự 類loại 相tương 續tục 非phi 稟bẩm 氣khí 也dã 。

△# 二nhị 舉cử 鬼quỷ 有hữu 知tri 證chứng 非phi 斷đoạn 滅diệt 三tam 初sơ 唯duy 約ước 理lý 量lượng 破phá 。

又hựu 驗nghiệm 鬼quỷ 神thần 靈linh 知tri 不bất 斷đoạn 則tắc 知tri 死tử 後hậu 非phi 氣khí 散tán 而nhi 歘hốt 無vô 。

泛phiếm 言ngôn 鬼quỷ 神thần 者giả 多đa 是thị 古cổ 聖thánh 先tiên 賢hiền 忠trung 臣thần 義nghĩa 士sĩ 功công 流lưu 後hậu 世thế 澤trạch 被bị 斯tư 民dân 正chánh 直trực 無vô 私tư 英anh 靈linh 不bất 昧muội 或hoặc 鎮trấn 山sơn 川xuyên 社xã 稷tắc 或hoặc 司ty 福phước 善thiện 禍họa 淫dâm 國quốc 旌tinh 祀tự 典điển 之chi 榮vinh 民dân 遂toại 禱đảo 祈kỳ 之chi 應ưng 者giả 謂vị 之chi 正chánh 神thần 其kỳ 有hữu 木mộc 恠# 山sơn 精tinh 強cường/cưỡng 魂hồn 厲lệ 鬼quỷ 或hoặc 乘thừa 人nhân 之chi 衰suy 耗hao 或hoặc 附phụ 物vật 以dĩ 傳truyền 通thông 恐khủng 懼cụ 閭lư 閻diêm 邀yêu 求cầu 祭tế 禱đảo 者giả 謂vị 之chi 淫dâm 祀tự 正chánh 邪tà 雖tuy 異dị 皆giai 俱câu 靈linh 知tri 若nhược 謂vị 死tử 而nhi 氣khí 散tán 則tắc 其kỳ 神thần 者giả 為vi 誰thùy 故cố 東đông 坡# 文văn 集tập 中trung 多đa 載tái 鬼quỷ 仙tiên 詩thi 詞từ 良lương 可khả 證chứng 矣hĩ 。

△# 二nhị 引dẫn 教giáo 及cập 事sự 破phá 二nhị 初sơ 引dẫn 教giáo 破phá 。

故cố 祭tế 祀tự 求cầu 禱đảo 典điển 籍tịch 有hữu 文văn 。

言ngôn 典điển 籍tịch 有hữu 文văn 者giả 引dẫn 教giáo 破phá 如như 尚thượng 書thư 金kim 縢đằng 篇thiên 謂vị 武võ 王vương 有hữu 疾tật 周chu 公công 作tác 冊sách 書thư 禱đảo 于vu 大đại 王vương 王vương 季quý 文văn 王vương 請thỉnh 以dĩ 身thân 代đại 文văn 云vân 維duy 爾nhĩ 元nguyên 孫tôn 某mỗ 遘cấu 厲lệ 虐ngược 疾tật (# 遘cấu 者giả 遇ngộ 也dã 言ngôn 遇ngộ 此thử 暴bạo 病bệnh 也dã )# 若nhược 爾nhĩ 三tam 王vương (# 謂vị 大đại 王vương 王vương 季quý 文văn 王vương 是thị 也dã )# 是thị 有hữu 丕# 子tử 之chi 責trách 于vu 天thiên (# 言ngôn 三tam 王vương 奉phụng 上thượng 天thiên 欲dục 責trách 武võ 王vương 之chi 罪tội )# 以dĩ 旦đán 代đại 某mỗ 之chi 身thân 云vân 云vân 公công 歸quy 乃nãi 納nạp 冊sách 于vu 金kim 縢đằng 之chi 匱quỹ 中trung 翌# 日nhật 乃nãi 瘳sưu (# 既ký 禱đảo 卜bốc 之chi 重trọng/trùng 吉cát 次thứ 口khẩu 武võ 王vương 果quả 愈dũ )# 又hựu 如như 禮lễ 記ký 祭tế 法pháp 祭tế 義nghĩa 祭tế 統thống 禮lễ 運vận 皆giai 言ngôn 祭tế 禱đảo 之chi 事sự 又hựu 蔡thái 氏thị 月nguyệt 令linh 云vân 九cửu 月nguyệt 中trung 氣khí 日nhật 在tại 氐# 命mạng 有hữu 司ty 合hợp 秩# 芻sô 以dĩ 養dưỡng 犧# 生sanh 以dĩ 供cung 皇hoàng 天thiên 上thượng 帝đế 名danh 山sơn 大đại 川xuyên 四tứ 方phương 之chi 神thần 以dĩ 祭tế 宗tông 廟miếu 社xã 稷tắc 之chi 靈linh 為vi 民dân 祈kỳ 福phước 等đẳng 皆giai 其kỳ 文văn 也dã 。

△# 後hậu 引dẫn 事sự 破phá 。

況huống 死tử 而nhi 蘇tô 者giả 說thuyết 幽u 途đồ 事sự 或hoặc 死tử 後hậu 感cảm 動động 妻thê 子tử 讐thù 報báo 怨oán 恩ân 今kim 古cổ 皆giai 有hữu 耶da 。

說thuyết 幽u 途đồ 事sự 多đa 關quan 釋thích 典điển 恐khủng 彼bỉ 儒nho 者giả 尚thượng 未vị 信tín 之chi 今kim 引dẫn 儒nho 者giả 一nhất 說thuyết 證chứng 之chi 宋tống 吏lại 部bộ 侍thị 郎lang 葛cát 立lập 方phương 字tự 常thường 之chi 所sở 撰soạn 韻vận 語ngữ 陽dương 秋thu 云vân 歐âu 陽dương 永vĩnh 叔thúc 素tố 不bất 信tín 釋Thích 氏thị 之chi 說thuyết 既ký 登đăng 二nhị 府phủ 一nhất 日nhật 被bị 病bệnh 亟# 夢mộng 至chí 一nhất 所sở 見kiến 十thập 人nhân 冠quan 冕# 環hoàn 坐tọa 一nhất 人nhân 云vân 參tham 政chánh 安an 得đắc 至chí 此thử 宜nghi 速tốc 反phản 舍xá 公công 出xuất 門môn 數số 步bộ 復phục 往vãng 問vấn 曰viết 公công 等đẳng 豈khởi 非phi 釋Thích 氏thị 所sở 謂vị 十thập 王vương 者giả 乎hồ 曰viết 然nhiên 因nhân 問vấn 世thế 人nhân 飯phạn 僧Tăng 造tạo 經kinh 為vi 亡vong 追truy 福phước 果quả 有hữu 益ích 乎hồ 答đáp 曰viết 安an 得đắc 無vô 益ích 既ký 寤ngụ 病bệnh 良lương 已dĩ 又hựu 如như 崔thôi 子tử 玉ngọc 之chi 掌chưởng 冥minh 府phủ 事sự 韓# 擒cầm 虎hổ 之chi 為vi 閻diêm 羅la 王vương 虞ngu 太thái 博bác 之chi 為vi 更cánh 生sanh 佛Phật 席tịch 相tương/tướng 公công 之chi 為vi 皮bì 場tràng 神thần 皆giai 幽u 途đồ 事sự 之chi 證chứng 言ngôn 感cảm 動động 妻thê 子tử 讎thù 報báo 怨oán 恩ân 者giả 如như 左tả 傳truyền 宣tuyên 公công 十thập 五ngũ 年niên 晉tấn 大đại 夫phu 魏ngụy 顆khỏa 其kỳ 父phụ 武võ 子tử 有hữu 愛ái 妾thiếp 武võ 子tử 疾tật 謂vị 顆khỏa 曰viết 當đương 嫁giá 之chi 既ký 疾tật 篤đốc 乃nãi 令linh 殉# 葬táng 武võ 子tử 死tử 顆khỏa 嫁giá 之chi 親thân 族tộc 難nạn/nan 之chi 顆khỏa 曰viết 吾ngô 從tùng 治trị 命mạng (# 治trị 謂vị 疾tật 未vị 甚thậm 時thời 甚thậm 則tắc 心tâm 狂cuồng 語ngữ 亂loạn )# 後hậu 顆khỏa 與dữ 秦tần 將tương 杜đỗ 回hồi 戰chiến 于vu 輔phụ 氏thị 見kiến 老lão 人nhân 結kết 草thảo 以dĩ 禦ngữ 杜đỗ 回hồi 躓chí 而nhi 顛điên 獲hoạch 之chi (# 杜đỗ 回hồi 墜trụy 馬mã 顆khỏa 生sanh 擒cầm 得đắc )# 夜dạ 夢mộng 老lão 人nhân 曰viết 余dư 餘dư 而nhi 所sở 嫁giá 婦phụ 人nhân 之chi 父phụ 也dã 爾nhĩ 用dụng 先tiên 人nhân 治trị 命mạng 余dư 以dĩ 是thị 報báo 又hựu 成thành 公công 十thập 年niên 晉tấn 景cảnh 公công 疾tật 夢mộng 大đại 厲lệ (# 大đại 鬼quỷ 也dã )# 被bị 髮phát 及cập 地địa 搏bác 膺ưng 而nhi 踴dũng 曰viết 殺sát 余dư 孫tôn 不bất 義nghĩa 余dư 得đắc 請thỉnh 於ư 帝đế 矣hĩ 六lục 月nguyệt 丙bính 午ngọ 公công 薨hoăng (# 前tiền 二nhị 年niên 晉tấn 景cảnh 公công 以dĩ 無vô 罪tội 殺sát 臣thần 趙triệu 同đồng 趙triệu 括quát 言ngôn 帝đế 者giả 即tức 冥minh 府phủ 十thập 王vương 也dã 以dĩ 事sự 關quan 幽u 途đồ 故cố )# 又hựu 江giang 湖hồ 紀kỷ 聞văn 載tái 南nam 宋tống 衛vệ 州châu 人nhân 鄭trịnh 朝triêu 議nghị 從tùng 子tử 某mỗ 幼ấu 曠khoáng 達đạt 能năng 文văn 娶thú 會hội 稽khể 陸lục 氏thị 女nữ 亦diệc 姿tư 媚mị 明minh 爽sảng 伉# 儷# 情tình 至chí 鄭trịnh 生sanh 嘗thường 語ngữ 陸lục 氏thị 曰viết 萬vạn 一nhất 不bất 幸hạnh 汝nhữ 無vô 再tái 醮# 汝nhữ 若nhược 先tiên 喪táng 我ngã 亦diệc 如như 之chi 陸lục 氏thị 曰viết 要yếu 當đương 齊tề 眉mi 何hà 不bất 祥tường 如như 是thị 相tương/tướng 處xứ 十thập 年niên 生sanh 二nhị 男nam 一nhất 女nữ 及cập 鄭trịnh 生sanh 疾tật 且thả 死tử 方phương 釋thích 服phục 陸lục 氏thị 盡tận 擕# 其kỳ 資tư 適thích 蘇tô 州châu 曾tằng 公công 曹tào 成thành 婚hôn 方phương 七thất 日nhật 曾tằng 生sanh 奉phụng 漕# 檄# 考khảo 試thí 他tha 郡quận 行hành 信tín 宿túc 陸lục 氏thị 晚vãn 步bộ 廳thính 屏bính 間gian 有hữu 急cấp 足túc 呼hô 於ư 庭đình 曰viết 鄭trịnh 官quan 人nhân 有hữu 書thư 命mạng 婢tỳ 取thủ 之chi 視thị 外ngoại 題đề 但đãn 有hữu 示thị 陸lục 氏thị 三tam 字tự 筆bút 札# 宛uyển 然nhiên 前tiền 夫phu 手thủ 澤trạch 也dã 視thị 急cấp 足túc 已dĩ 不bất 見kiến 啟khải 緘giam 讀đọc 之chi 其kỳ 辭từ 曰viết 十thập 年niên 結kết 髮phát 夫phu 妻thê 一nhất 生sanh 祭tế 祀tự 之chi 主chủ 朝triêu 連liên 暮mộ 以dĩ 同đồng 歡hoan 俸bổng 有hữu 餘dư 而nhi 共cộng 聚tụ 忽hốt 大đại 幻huyễn 而nhi 長trường/trưởng 往vãng 慕mộ 何hà 人nhân 而nhi 輕khinh 許hứa 遺di 棄khí 我ngã 之chi 田điền 疇trù 移di 資tư 財tài 而nhi 別biệt 戶hộ 不bất 恤tuất 我ngã 之chi 有hữu 子tử 不bất 念niệm 我ngã 之chi 有hữu 父phụ 義nghĩa 不bất 足túc 為vi 人nhân 之chi 婦phụ 慈từ 不bất 足túc 為vi 人nhân 之chi 母mẫu 吾ngô 以dĩ 訴tố 諸chư 上thượng 蒼thương 行hành 理lý 對đối 乎hồ 幽u 府phủ 陸lục 氏thị 嘆thán 恨hận 三tam 日nhật 而nhi 亡vong 其kỳ 書thư 朝triêu 議nghị 男nam 甸# 者giả 得đắc 之chi 。

△# 三tam 躡niếp 迹tích 通thông 妨phương 二nhị 初sơ 設thiết 難nạn/nan 。

外ngoại 難nạn/nan 曰viết 若nhược 人nhân 死tử 為vi 鬼quỷ 則tắc 古cổ 來lai 之chi 鬼quỷ 填điền 塞tắc 巷hạng 路lộ 合hợp 有hữu 見kiến 者giả 如như 何hà 不bất 爾nhĩ 。

外ngoại 人nhân 聞văn 說thuyết 人nhân 死tử 為vi 鬼quỷ 則tắc 謂vị 人nhân 人nhân 死tử 已dĩ 盡tận 皆giai 為vi 鬼quỷ 不bất 知tri 有hữu 六lục 道đạo 輪luân 迴hồi 轉chuyển 受thọ 後hậu 身thân 故cố 作tác 此thử 難nạn/nan 言ngôn 合hợp 有hữu 見kiến 者giả 如như 何hà 不bất 爾nhĩ 者giả 論luận 中trung 假giả 作tác 不bất 信tín 有hữu 鬼quỷ 之chi 問vấn 故cố 且thả 如như 是thị 其kỳ 實thật 見kiến 鬼quỷ 之chi 事sự 古cổ 今kim 有hữu 之chi 不bất 能năng 具cụ 引dẫn 。

△# 後hậu 通thông 釋thích 。

答đáp 曰viết 人nhân 死tử 六lục 道đạo 不bất 必tất 皆giai 為vi 鬼quỷ 鬼quỷ 死tử 復phục 為vi 人nhân 等đẳng 豈khởi 古cổ 來lai 積tích 鬼quỷ 常thường 存tồn 耶da 。

言ngôn 人nhân 死tử 六lục 道đạo 者giả 謂vị 或hoặc 有hữu 生sanh 天thiên 或hoặc 還hoàn 為vi 人nhân 或hoặc 作tác 禽cầm 畜súc 或hoặc 墮đọa 地địa 獄ngục 。 前tiền 言ngôn 鬼quỷ 者giả 但đãn 一nhất 趣thú 耳nhĩ 言ngôn 鬼quỷ 復phục 為vi 人nhân 者giả 。 謂vị 鬼quỷ 業nghiệp 盡tận 已dĩ 或hoặc 復phục 為vi 人nhân 。 或hoặc 轉chuyển 餘dư 趣thú 豈khởi 古cổ 來lai 下hạ 譏cơ 其kỳ 膠giao 柱trụ 如như 梁lương 高cao 僧Tăng 傳truyền 說thuyết 後hậu 漢hán 建kiến 和hòa 間gian 沙Sa 門Môn 安an 世thế 高cao 舟chu 行hành 至chí 洪hồng 亭đình 湖hồ 泊bạc 舟chu 岸ngạn 上thượng 有hữu 湖hồ 神thần 祠từ 焉yên 神thần 降giáng/hàng 曰viết 舟chu 中trung 沙Sa 門Môn 吾ngô 神thần 宿túc 世thế 道đạo 伴bạn 為vi 我ngã 請thỉnh 之chi 安an 至chí 祠từ 中trung 神thần 泣khấp 訴tố 曰viết 吾ngô 與dữ 師sư 曾tằng 為vi 道đạo 友hữu 以dĩ 嗔sân 心tâm 故cố 墮đọa 此thử 趣thú 中trung 幸hạnh 相tương/tướng 憫mẫn 救cứu 師sư 請thỉnh 現hiện 本bổn 身thân 神thần 曰viết 本bổn 身thân 醜xú 惡ác 恐khủng 相tương/tướng 驚kinh 駭hãi 安an 曰viết 無vô 慮lự 忽hốt 有hữu 大đại 蠎mãng 出xuất 於ư 牀sàng 後hậu 引dẫn 首thủ 向hướng 安an 安an 撫phủ 之chi 以dĩ 天Thiên 竺Trúc 語ngữ 說thuyết 法Pháp 化hóa 導đạo 蠎mãng 泣khấp 謝tạ 曰viết 幸hạnh 聞văn 教giáo 化hóa 今kim 脫thoát 苦khổ 矣hĩ 以dĩ 絹quyên 千thiên 疋thất 黃hoàng 白bạch 之chi 資tư 付phó 安an 令linh 作tác 功công 德đức 安an 為vi 建kiến 寺tự 於ư 豫dự 章chương (# 夜dạ 話thoại 云vân 今kim 洪hồng 州châu 大đại 安an 寺tự 是thị )# 已dĩ 而nhi 見kiến 後hậu 山sơn 有hữu 大đại 蠎mãng 死tử 於ư 草thảo 澤trạch 中trung 自tự 是thị 廟miếu 不bất 復phục 靈linh 此thử 鬼quỷ 趣thú 轉chuyển 生sanh 之chi 例lệ 也dã 今kim 俗tục 子tử 無vô 識thức 謂vị 佛Phật 菩Bồ 薩Tát 同đồng 鬼quỷ 神thần 者giả 吁hu 可khả 悲bi 哉tai 。

△# 三tam 稟bẩm 氣khí 不bất 應ưng 有hữu 知tri 難nạn/nan 二nhị 初sơ 正chánh 難nạn/nan 。

且thả 天thiên 地địa 之chi 氣khí 本bổn 無vô 知tri 也dã 人nhân 稟bẩm 無vô 知tri 之chi 氣khí 安an 得đắc 歘hốt 起khởi 而nhi 有hữu 知tri 乎hồ 。

謂vị 氣khí 無vô 分phân 別biệt 豈khởi 人nhân 得đắc 之chi 而nhi 有hữu 分phân 別biệt 。 乎hồ 若nhược 人nhân 因nhân 稟bẩm 氣khí 而nhi 有hữu 分phân 別biệt 。 則tắc 草thảo 木mộc 等đẳng 亦diệc 應ưng 有hữu 分phần 。 別biệt 以dĩ 所sở 稟bẩm 同đồng 故cố 論luận 亦diệc 應ưng 言ngôn 且thả 天thiên 地địa 之chi 氣khí 本bổn 無vô 賢hiền 愚ngu 貴quý 賤tiện 。 之chi 異dị 豈khởi 人nhân 同đồng 稟bẩm 之chi 而nhi 有hữu 賢hiền 愚ngu 貴quý 賤tiện 。 之chi 異dị 乎hồ 而nhi 儒nho 者giả 皆giai 執chấp 稟bẩm 氣khí 謂vị 稟bẩm 淳thuần 和hòa 之chi 氣khí 則tắc 為vi 聖thánh 為vi 賢hiền 稟bẩm 渾hồn 濁trược 之chi 氣khí 則tắc 為vi 愚ngu 為vi 不bất 肖tiếu 孰thục 不bất 知tri 天thiên 地địa 。 之chi 氣khí 本bổn 無vô 差sai 別biệt 。 自tự 吾ngô 人nhân 宿túc 習tập 之chi 不bất 同đồng 爾nhĩ 其kỳ 猶do 管quản 籥# 之chi 音âm 隨tùy 竅khiếu 發phát 異dị 故cố 有hữu 清thanh 濁trược 高cao 下hạ 之chi 殊thù 而nhi 吹xuy 者giả 之chi 氣khí 曷hạt 嘗thường 異dị 哉tai 若nhược 謂vị 吹xuy 者giả 之chi 氣khí 有hữu 異dị 則tắc 何hà 藉tạ 竹trúc 管quản 之chi 殊thù 竅khiếu 乎hồ 又hựu 李# 白bạch 桃đào 紅hồng 姚diêu 黃hoàng 魏ngụy 紫tử 無vô 乃nãi 春xuân 風phong 之chi 各các 異dị 乎hồ 何hà 不bất 辯biện 其kỳ 物vật 性tánh 而nhi 責trách 於ư 氣khí 耶da 。

△# 後hậu 舉cử 例lệ 難nạn/nan 。

草thảo 木mộc 亦diệc 皆giai 稟bẩm 氣khí 何hà 不bất 知tri 乎hồ 。

亦diệc 應ưng 云vân 禽cầm 獸thú 亦diệc 皆giai 稟bẩm 氣khí 何hà 飛phi 走tẩu 之chi 不bất 同đồng 葢# 天thiên 地địa 之chi 氣khí 猶do 爐lô 冶dã 甑# 爨thoán 之chi 謂vị 但đãn 能năng 成thành 物vật 非phi 物vật 所sở 本bổn 故cố 爐lô 冶dã 雖tuy 能năng 範phạm 金kim 不bất 能năng 變biến 銅đồng 鐵thiết 為vi 良lương 猨viên 甑# 爨thoán 雖tuy 能năng 熟thục 食thực 不bất 能năng 變biến 糠khang 粃# 為vi 珍trân 饈tu 天thiên 地địa 之chi 氣khí 雖tuy 能năng 成thành 物vật 不bất 能năng 使sử 草thảo 木mộc 為vi 人nhân 。 庸dong 愚ngu 作tác 聖thánh 良lương 以dĩ 草thảo 木mộc 各các 有hữu 根căn 人nhân 畜súc 各các 有hữu 本bổn 故cố 也dã 。

△# 四tứ 難nạn/nan 天thiên 命mạng 二nhị 初sơ 牒điệp 彼bỉ 立lập 義nghĩa 。

又hựu 言ngôn 貧bần 富phú 貴quý 賤tiện 。 賢hiền 愚ngu 善thiện 惡ác 吉cát 凶hung 禍họa 福phước 。 皆giai 由do 天thiên 命mạng 者giả 。

此thử 多đa 儒nho 者giả 所sở 執chấp 先tiên 儒nho 解giải 云vân 命mạng 猶do 令linh 也dã 彼bỉ 宗tông 但đãn 以dĩ 清thanh 氣khí 上thượng 升thăng 至chí 高cao 無vô 上thượng 曰viết 天thiên 文văn 中trung 先tiên 牒điệp 義nghĩa 。

△# 後hậu 正chánh 難nạn/nan 三tam 初sơ 禍họa 福phước 多đa 少thiểu 不bất 平bình 難nạn/nan 二nhị 初sơ 申thân 難nạn/nan 。

則tắc 天thiên 之chi 賦phú 命mạng 奚hề 有hữu 貧bần 多đa 富phú 少thiểu 賤tiện 多đa 貴quý 少thiểu 乃nãi 至chí 禍họa 多đa 福phước 少thiểu 。

謂vị 天thiên 道đạo 至chí 公công 至chí 平bình 無vô 偏thiên 無vô 黨đảng 何hà 故cố 而nhi 有hữu 貧bần 富phú 貴quý 賤tiện 。 賢hiền 愚ngu 禍họa 福phước 多đa 少thiểu 之chi 異dị 又hựu 復phục 於ư 中trung 。 貧bần 賤tiện 禍họa 夭yểu 者giả 多đa 富phú 貴quý 壽thọ 康khang 者giả 少thiểu 世thế 途đồ 目mục 擊kích 豈khởi 不bất 然nhiên 哉tai 奚hề 者giả 何hà 也dã 。

△# 後hậu 結kết 難nạn/nan 。

苟cẩu 多đa 少thiểu 之chi 分phần 在tại 天thiên 天thiên 何hà 不bất 平bình 乎hồ 。

天thiên 實thật 爾nhĩ 者giả 則tắc 公công 平bình 安an 在tại 。

△# 二nhị 禍họa 福phước 倒đảo 置trí 非phi 理lý 難nạn/nan 二nhị 初sơ 正chánh 詰cật 。

況huống 有hữu 無vô 行hành 而nhi 貴quý 守thủ 行hành 而nhi 賤tiện 無vô 德đức 而nhi 富phú 有hữu 德đức 而nhi 貧bần 逆nghịch 吉cát 義nghĩa 凶hung 仁nhân 夭yểu 暴bạo 壽thọ 乃nãi 至chí 有hữu 道đạo 者giả 喪táng 無vô 道đạo 者giả 興hưng 。

無vô 行hành 而nhi 貴quý 如như 桀# 紂# 為vi 君quân 守thủ 行hành 而nhi 賤tiện 如như 仲trọng 尼ni 無vô 位vị 無vô 德đức 而nhi 富phú 如như 景cảnh 公công 有hữu 馬mã 千thiên 駟tứ 何hà 曾tằng 日nhật 食thực 萬vạn 錢tiền 有hữu 德đức 而nhi 貧bần 如như 原nguyên 憲hiến 黔kiềm 婁lâu 之chi 類loại 逆nghịch 吉cát 義nghĩa 凶hung 者giả 如như 姦gian 邪tà 得đắc 志chí 忠trung 良lương 遇ngộ 害hại 之chi 類loại 仁nhân 夭yểu 暴bạo 壽thọ 如như 顏nhan 冉nhiễm 短đoản 折chiết 盜đạo 跖# 永vĩnh 年niên 云vân 有hữu 道Đạo 無vô 道Đạo 。 者giả 如như 世thế 善thiện 人nhân 動động 輒triếp 坎khảm 軻kha 強cường 梁lương 貪tham 暴bạo 觸xúc 事sự 利lợi 宜nghi 自tự 古cổ 迄hất 今kim 。 此thử 事sự 屢lũ 有hữu 世thế 俗tục 每mỗi 謂vị 天thiên 不bất 平bình 或hoặc 云vân 天thiên 不bất 開khai 眼nhãn 故cố 鄧đặng 攸du 無vô 子tử 人nhân 謂vị 天thiên 不bất 道đạo 。 斯tư 之chi 謂vị 也dã 。

△# 後hậu 辨biện 違vi 三tam 初sơ 牒điệp 彼bỉ 所sở 宗tông 。

既ký 皆giai 由do 天thiên 。

△# 次thứ 躡niếp 迹tích 正chánh 難nạn/nan 。

天thiên 乃nãi 興hưng 不bất 道đạo 而nhi 喪táng 有hữu 道đạo 。

△# 後hậu 顯hiển 過quá 。

何hà 有hữu 福phước 善thiện 益ích 謙khiêm 之chi 賞thưởng 禍họa 淫dâm 害hại 盈doanh 之chi 罰phạt 焉yên 。

上thượng 句cú 即tức 彼bỉ 所sở 宗tông 天thiên 乃nãi 下hạ 躡niếp 迹tích 正chánh 難nạn/nan 文văn 中trung 且thả 舉cử 興hưng 不bất 道đạo 喪táng 有hữu 道đạo 一nhất 句cú 意ý 該cai 前tiền 文văn 無vô 行hành 而nhi 貴quý 等đẳng 何hà 有hữu 下hạ 顯hiển 過quá 即tức 顯hiển 彼bỉ 宗tông 執chấp 天thiên 命mạng 者giả 自tự 違vi 其kỳ 教giáo 耳nhĩ 謂vị 書thư 云vân 天thiên 道đạo 福phước 善thiện 禍họa 淫dâm 言ngôn 下hạ 民dân 之chi 善thiện 惡ác 天thiên 實thật 司ty 其kỳ 禍họa 福phước 之chi 柄bính 作tác 善thiện 者giả 降giáng/hàng 之chi 以dĩ 福phước 作tác 惡ác 者giả 降giáng/hàng 之chi 以dĩ 禍họa 淫dâm 過quá 也dã 此thử 與dữ 伊y 訓huấn 云vân 作tác 善thiện 降giáng/hàng 之chi 百bách 祥tường 作tác 不bất 善thiện 降giáng/hàng 之chi 百bách 殃ương 洪hồng 範phạm 享hưởng 用dụng 五ngũ 福phước 威uy 用dụng 六lục 極cực 意ý 同đồng 易dị 謙khiêm 卦# 云vân 天thiên 道đạo 虧khuy 盈doanh 而nhi 益ích 謙khiêm 地địa 道đạo 變biến 盈doanh 而nhi 流lưu 謙khiêm 鬼quỷ 神thần 害hại 盈doanh 而nhi 福phước 謙khiêm 論luận 中trung 參tham 用dụng 書thư 易dị 之chi 文văn 故cố 云vân 爾nhĩ 也dã 又hựu 坤# 卦# 云vân 積tích 善thiện 之chi 家gia 必tất 有hữu 餘dư 慶khánh 積tích 不bất 善thiện 之chi 家gia 必tất 有hữu 餘dư 殃ương 意ý 亦diệc 同đồng 此thử 大đại 抵để 皆giai 謂vị 天thiên 道đạo 昭chiêu 然nhiên 禍họa 福phước 不bất 忒thất 今kim 見kiến 無vô 道đạo 興hưng 而nhi 有hữu 道đạo 喪táng 則tắc 似tự 書thư 易dị 之chi 說thuyết 無vô 驗nghiệm 何hà 則tắc 且thả 如như 忠trung 良lương 遇ngộ 害hại 則tắc 福phước 善thiện 益ích 謙khiêm 之chi 賞thưởng 全toàn 乖quai 姦gian 邪tà 得đắc 志chí 則tắc 禍họa 淫dâm 害hại 盈doanh 之chi 罰phạt 相tương 反phản 按án 其kỳ 文văn 而nhi 考khảo 其kỳ 實thật 全toàn 成thành 齟# 齬# 故cố 云vân 何hà 有hữu 良lương 以dĩ 不bất 推thôi 業nghiệp 理lý 但đãn 執chấp 天thiên 命mạng 故cố 禍họa 福phước 有hữu 時thời 而nhi 倒đảo 置trí 也dã 。

△# 三tam 立lập 教giáo 歸quy 罪tội 不bất 當đương 難nạn/nan 二nhị 初sơ 按án 定định 。

又hựu 既ký 禍họa 亂loạn 反phản 逆nghịch 皆giai 由do 天thiên 命mạng 。

△# 後hậu 正chánh 難nạn/nan 。

則tắc 聖thánh 人nhân 設thiết 教giáo 責trách 人nhân 不bất 責trách 天thiên 罪tội 物vật 不bất 罪tội 命mạng 是thị 不bất 當đương 也dã 。

先tiên 按án 定định 謂vị 世thế 人nhân 見kiến 說thuyết 古cổ 今kim 治trị 亂loạn 等đẳng 事sự 莫mạc 不bất 皆giai 謂vị 天thiên 數số 今kim 難nạn/nan 之chi 曰viết 若nhược 由do 天thiên 者giả 經kinh 書thư 所sở 說thuyết 只chỉ 合hợp 責trách 天thiên 如như 何hà 但đãn 責trách 人nhân 耶da 如như 桀# 紂# 幽u 厲lệ 詩thi 書thư 所sở 譏cơ 亂loạn 臣thần 賊tặc 子tử 春xuân 秋thu 所sở 貶biếm 曾tằng 何hà 不bất 云vân 天thiên 命mạng 乎hồ 其kỳ 由do 狼lang 虎hổ 傷thương 人nhân 麋mi 鹿lộc 受thọ 殃ương 故cố 曰viết 不bất 當đương 。

△# 三tam 結kết 責trách 非phi 理lý 。

然nhiên 則tắc 詩thi 刺thứ 亂loạn 政chánh 書thư 讚tán 王vương 道đạo 禮lễ 稱xưng 安an 上thượng 樂nhạo/nhạc/lạc 號hiệu 移di 風phong 豈khởi 是thị 奉phụng 上thượng 天thiên 之chi 意ý 順thuận 造tạo 化hóa 之chi 心tâm 乎hồ 。

若nhược 由do 天thiên 命mạng 則tắc 詩thi 書thư 禮lễ 樂nhạo/nhạc/lạc 懲# 惡ác 勸khuyến 善thiện 使sử 人nhân 遠viễn 禍họa 就tựu 福phước 以dĩ 承thừa 天thiên 休hưu 者giả 則tắc 成thành 空không 言ngôn 爾nhĩ 何hà 則tắc 禍họa 福phước 由do 天thiên 不bất 在tại 人nhân 為vi 天thiên 乃nãi 自tự 然nhiên 之chi 理lý 。 不bất 容dung 增tăng 損tổn 故cố 也dã 言ngôn 詩thi 刺thứ 亂loạn 政chánh 者giả 刺thứ 譏cơ 諷phúng 也dã 亂loạn 政chánh 如như 人nhân 倫luân 廢phế 壞hoại 風phong 俗tục 澆kiêu 漓# 之chi 類loại 然nhiên 詩thi 有hữu 國quốc 風phong 雅nhã 頌tụng 其kỳ 風phong 雅nhã 中trung 有hữu 善thiện 則tắc 美mỹ 有hữu 惡ác 則tắc 刺thứ 今kim 舉cử 一nhất 端đoan 但đãn 言ngôn 刺thứ 爾nhĩ 尚thượng 書thư 有hữu 典điển 謨mô 訓huấn 誥# 誓thệ 命mạng 之chi 異dị 皆giai 明minh 二nhị 帝đế 三tam 王vương 治trị 世thế 化hóa 民dân 之chi 道đạo 故cố 曰viết 書thư 讚tán 王vương 道đạo 讚tán 者giả 明minh 也dã 揚dương 也dã 孝hiếu 經Kinh 云vân 安an 上thượng 治trị 民dân 莫mạc 善thiện 於ư 禮lễ 移di 風phong 易dị 俗tục 莫mạc 善thiện 於ư 樂nhạo/nhạc/lạc 謂vị 禮lễ 別biệt 尊tôn 卑ty 使sử 君quân 臣thần 父phụ 子tử 。 各các 正chánh 其kỳ 位vị 而nhi 不bất 敢cảm 僭# 越việt 故cố 曰viết 安an 上thượng 樂nhạc 音âm 歌ca 詠vịnh 風phong 俗tục 美mỹ 惡ác 故cố 能năng 移di 薄bạc 俗tục 以dĩ 就tựu 淳thuần 風phong 故cố 曰viết 移di 風phong 皆giai 所sở 以dĩ 規quy 人nhân 心tâm 於ư 善thiện 導đạo 格cách 皇hoàng 天thiên 之chi 休hưu 慶khánh 也dã 書thư 曰viết 惠huệ 迪# 吉cát 從tùng 逆nghịch 凶hung 惟duy 影ảnh 響hưởng 惠huệ 者giả 順thuận 也dã 迪# 者giả 進tiến 也dã 言ngôn 以dĩ 順thuận 而nhi 進tiến 則tắc 合hợp 於ư 天thiên 道đạo 故cố 為vi 吉cát 苟cẩu 逆nghịch 於ư 天thiên 心tâm 則tắc 為vi 凶hung 故cố 云vân 奉phụng 上thượng 天thiên (# 云vân 云vân )# 而nhi 論luận 云vân 豈khởi 是thị 者giả 反phản 破phá 之chi 詞từ 也dã 世thế 人nhân 不bất 知tri 。 感cảm 召triệu 之chi 端đoan 實thật 由do 乎hồ 我ngã 一nhất 向hướng 歸quy 之chi 天thiên 命mạng 不bất 但đãn 違vi 佛Phật 教giáo 因nhân 緣duyên 之chi 說thuyết 亦diệc 失thất 周chu 孔khổng 詩thi 書thư 禮lễ 樂nhạo/nhạc/lạc 之chi 本bổn 意ý 故cố 云vân 豈khởi 是thị 言ngôn 造tạo 化hóa 者giả 天thiên 之chi 異dị 名danh 亦diệc 曰viết 造tạo 物vật 謂vị 能năng 造tạo 作tác 變biến 化hóa 萬vạn 物vật 也dã 然nhiên 前tiền 書thư 易dị 等đẳng 語ngữ 皆giai 明minh 作tác 善thiện 得đắc 善thiện 。 作tác 惡ác 得đắc 惡ác 。 此thử 則tắc 因nhân 果quả 之chi 理lý 明minh 矣hĩ 而nhi 但đãn 就tựu 一nhất 世thế 為vi 論luận 未vị 推thôi 宿túc 習tập 故cố 影ảnh 響hưởng 之chi 報báo 或hoặc 時thời 相tương 反phản 況huống 執chấp 天thiên 命mạng 轉chuyển 見kiến 乖quai 張trương 至chí 下hạ 會hội 通thông 方phương 能năng 盡tận 理lý 。

△# 三tam 結kết 成thành 未vị 了liễu 。

是thị 知tri 專chuyên 此thử 教giáo 者giả 未vị 能năng 原nguyên 人nhân 。

華Hoa 嚴Nghiêm 原Nguyên 人Nhân 論Luận 解Giải 卷quyển 上thượng