大Đại 乘Thừa 中Trung 觀Quán 釋Thích 論Luận ( 第Đệ 卷Quyển 第Đệ 卷Quyển )
Quyển 7
安An 慧Tuệ 菩Bồ 薩Tát 造Tạo 宋Tống 惟Duy 淨Tịnh 等Đẳng 譯Dịch

大Đại 乘Thừa 中Trung 觀Quán 釋Thích 論Luận 卷quyển 第đệ 七thất

安an 慧tuệ 菩Bồ 薩Tát 造tạo

譯dịch 經kinh 三tam 藏tạng 朝triêu 散tán 大đại 夫phu 。 試thí 鴻hồng 臚lư 卿khanh 光quang 梵Phạm 大đại 師sư 賜tứ 紫tử 沙Sa 門Môn 臣thần 惟duy 淨tịnh 等đẳng 奉phụng 。 詔chiếu 譯dịch 觀quán 有hữu 為vi 品phẩm 第đệ 七thất 之chi 三tam 。

復phục 次thứ 自tự 部bộ 答đáp 異dị 宗tông 言ngôn 。

此thử 分phần/phân 位vị 定định 住trụ 。 先tiên 分phần/phân 位vị 顯hiển 明minh 。

釋thích 曰viết 。 如như 乳nhũ 位vị 中trung 。 乳nhũ 亦diệc 不bất 即tức 。 於ư 此thử 位vị 滅diệt 。 如như 前tiền 所sở 說thuyết 。 有hữu 無vô 二nhị 法pháp 。 互hỗ 相tương 違vi 故cố 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

異dị 分phần/phân 位vị 定định 住trụ 。 先tiên 分phần/phân 位vị 已dĩ 滅diệt 。

釋thích 曰viết 。 如như 是thị 決quyết 定định 住trụ 異dị 位vị 中trung 若nhược 有hữu 所sở 轉chuyển 如như 酪lạc 分phần/phân 位vị 無vô 別biệt 異dị 滅diệt 。

何hà 以dĩ 故cố 。 酪lạc 已dĩ 成thành 時thời 。 乳nhũ 即tức 不bất 生sanh 。 此thử 中trung 決quyết 定định 壞hoại 失thất 次thứ 第đệ 。 各các 別biệt 分phần/phân 位vị 無vô 異dị 性tánh 故cố 。 若nhược 言ngôn 物vật 體thể 不bất 滅diệt 。 此thử 即tức 相tương 違vi 。 或hoặc 計kế 滅diệt 有hữu 所sở 得đắc 。 彼bỉ 非phi 道Đạo 理lý 。 今kim 當đương 止chỉ 遣khiển 。 他tha 法pháp 既ký 無vô 生sanh 住trụ 可khả 止chỉ 。 自tự 法pháp 亦diệc 無vô 。 今kim 所sở 說thuyết 滅diệt 。 以dĩ 自tự 法pháp 無vô 故cố 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

如như 彼bỉ 一nhất 切thiết 法pháp 。 生sanh 相tướng 不bất 可khả 得đắc 。

即tức 此thử 一nhất 切thiết 法pháp 。 滅diệt 亦diệc 不bất 可khả 得đắc 。

釋thích 曰viết 。 此thử 中trung 云vân 何hà 。 若nhược 一nhất 切thiết 處xứ 。 有hữu 滅diệt 法pháp 者giả 。 彼bỉ 即tức 無vô 實thật 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

若nhược 法pháp 是thị 有hữu 者giả 。 滅diệt 即tức 不bất 可khả 得đắc 。

不bất 可khả 於ư 一nhất 處xứ 。 有hữu 有hữu 無vô 二nhị 性tánh 。

釋thích 曰viết 。 互hỗ 相tương 違vi 故cố 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

無vô 法pháp 即tức 無vô 果quả 。 滅diệt 亦diệc 不bất 可khả 得đắc 。

如như 無vô 第đệ 二nhị 頭đầu 。 不bất 可khả 言ngôn 其kỳ 斷đoạn 。

或hoặc 有hữu 人nhân 言ngôn 。 依y 止chỉ 滅diệt 體thể 。 是thị 中trung 欲dục 令linh 滅diệt 有hữu 所sở 得đắc 。 故cố 頌tụng 答đáp 言ngôn 。

法pháp 不bất 自tự 體thể 滅diệt 。 他tha 體thể 亦diệc 不bất 滅diệt 。

如như 生sanh 不bất 自tự 生sanh 。 他tha 體thể 亦diệc 不bất 生sanh 。

此thử 滅diệt 若nhược 未vị 滅diệt 。 自tự 體thể 可khả 能năng 滅diệt 。

此thử 滅diệt 若nhược 已dĩ 滅diệt 。 滅diệt 已dĩ 復phục 何hà 滅diệt 。

是thị 滅diệt 若nhược 有hữu 異dị 。 滅diệt 即tức 是thị 無vô 窮cùng 。

滅diệt 若nhược 無vô 所sở 滅diệt 。 法Pháp 皆giai 如như 是thị 滅diệt 。

或hoặc 造tạo 釋thích 者giả 言ngôn 。 若nhược 彼bỉ 生sanh 法pháp 止chỉ 遣khiển 法pháp 自tự 相tương/tướng 者giả 所sở 說thuyết 。 即tức 有hữu 對đối 待đãi 過quá 失thất 。 謂vị 以dĩ 勝thắng 義nghĩa 諦đế 。 中trung 有hữu 有hữu 為vi 法pháp 對đối 待đãi 無vô 為vi 。 今kim 對đối 彼bỉ 說thuyết 。 是thị 故cố 頌tụng 言ngôn 。

生sanh 住trụ 滅diệt 不bất 成thành 。 即tức 無vô 有hữu 為vi 法pháp 。

有hữu 為vi 法pháp 不bất 成thành 。 何hà 得đắc 有hữu 無vô 為vi 。

釋thích 曰viết 。 對đối 待đãi 所sở 起khởi 。 此thử 說thuyết 畢tất 竟cánh 。 譬thí 如như 石thạch 女nữ 不bất 生sanh 於ư 子tử 。 世thế 俗tục 決quyết 定định 物vật 體thể 不bất 成thành 。

此thử 中trung 應ưng 問vấn 。 若nhược 無vô 有hữu 為vi 之chi 法pháp 。 及cập 有hữu 為vi 相tương/tướng 。 云vân 何hà 世Thế 尊Tôn 。 說thuyết 有hữu 三tam 種chủng 有hữu 為vi 法pháp 相tướng 。 故cố 頌tụng 答đáp 言ngôn 。

如như 夢mộng 亦diệc 如như 幻huyễn 。 如như 乾càn 闥thát 婆bà 城thành 。

所sở 說thuyết 生sanh 住trụ 滅diệt 。 其kỳ 相tướng 亦diệc 如như 是thị 。

釋thích 曰viết 。 諸chư 法pháp 如như 夢mộng 。 幻huyễn 及cập 乾càn 闥thát 婆bà 城thành 。 皆giai 是thị 分phân 別biệt 智trí 境cảnh 界giới 性tánh 。 是thị 故cố 顯hiển 示thị 象tượng 馬mã 車xa 步bộ 。 男nam 子tử 女nữ 人nhân 。 國quốc 城thành 等đẳng 相tương/tướng 。 彼bỉ 體thể 皆giai 空không 。 是thị 故cố 所sở 有hữu 生sanh 等đẳng 諸chư 法pháp 皆giai 是thị 智trí 境cảnh 界giới 性tánh 。 之chi 所sở 發phát 起khởi 。 於ư 勝thắng 義nghĩa 諦đế 。 中trung 所sở 顯hiển 無vô 體thể 。 自tự 性tánh 空không 故cố 。 故cố 佛Phật 欲dục 令linh 於ư 諸chư 行hành 中trung 。 捨xả 離ly 常thường 見kiến 。 令linh 得đắc 調điều 伏phục 。 乃nãi 作tác 是thị 說thuyết 。 止chỉ 生sanh 老lão 等đẳng 。 所sở 言ngôn 老lão 者giả 。 老lão 亦diệc 非phi 老lão 。 此thử 即tức 自tự 語ngữ 有hữu 所sở 得đắc 相tương 違vi 。 是thị 故cố 頌tụng 言ngôn 。

老lão 亦diệc 不bất 離ly 老lão 。 老lão 時thời 無vô 所sở 有hữu 。

此thử 性tánh 老lão 不bất 成thành 。 異dị 性tánh 亦diệc 如như 是thị 。

是thị 故cố 一nhất 法pháp 中trung 。 老lão 即tức 不bất 可khả 得đắc 。

老lão 老lão 而nhi 無vô 老lão 。 非phi 自tự 體thể 他tha 體thể 。

此thử 老lão 不bất 自tự 老lão 。 一nhất 切thiết 老lão 亦diệc 然nhiên 。

老lão 若nhược 有hữu 別biệt 異dị 。 老lão 即tức 是thị 無vô 窮cùng 。

解giải 脫thoát 出xuất 離ly 道đạo 。 自tự 具cụ 足túc 亦diệc 然nhiên 。

若nhược 法pháp 離ly 自tự 相tương/tướng 。 果quả 亦diệc 不bất 可khả 得đắc 。

釋thích 曰viết 。 如như 說thuyết 解giải 脫thoát 。 諸chư 有hữu 善thiện 法Pháp 此thử 即tức 說thuyết 為vi 緣duyên 因nhân 。 彼bỉ 善thiện 法Pháp 性tánh 若nhược 有hữu 所sở 得đắc 。 云vân 何hà 說thuyết 彼bỉ 以dĩ 為vi 緣duyên 因nhân 。 若nhược 爾nhĩ 而nhi 彼bỉ 識thức 等đẳng 亦diệc 可khả 說thuyết 為vi 緣duyên 因nhân 而nhi 有hữu 所sở 得đắc 。

何hà 以dĩ 故cố 。 以dĩ 差sai 別biệt 性tánh 彼bỉ 無vô 體thể 故cố 。 差sai 別biệt 識thức 性tánh 亦diệc 非phi 自tự 體thể 。 有hữu 善thiện 法Pháp 性tánh 以dĩ 其kỳ 自tự 體thể 諸chư 善thiện 法Pháp 性tánh 為vi 緣duyên 因nhân 故cố 。 於ư 解giải 脫thoát 中trung 。 無vô 有hữu 果quả 利lợi 。 若nhược 善thiện 法Pháp 性tánh 因nhân 有hữu 解giải 脫thoát 者giả 。 如như 是thị 決quyết 定định 捨xả 離ly 自tự 體thể 。

何hà 以dĩ 故cố 。 以dĩ 所sở 立lập 諸chư 法pháp 入nhập 自tự 體thể 故cố 。 若nhược 不bất 爾nhĩ 者giả 。 如như 前tiền 所sở 說thuyết 。 云vân 何hà 不bất 以dĩ 不bất 善thiện 解giải 脫thoát 而nhi 成thành 善thiện 法Pháp 解giải 脫thoát 所sở 作tác 。 若nhược 如như 前tiền 說thuyết 。 善thiện 法Pháp 解giải 脫thoát 此thử 亦diệc 不bất 離ly 有hữu 分phân 別biệt 故cố 。 是thị 故cố 當đương 知tri 。 彼bỉ 一nhất 切thiết 法pháp 。 若nhược 已dĩ 生sanh 若nhược 未vị 生sanh 二nhị 解giải 脫thoát 因nhân 。 彼bỉ 即tức 不bất 生sanh 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

已dĩ 脫thoát 不bất 可khả 說thuyết 。 未vị 脫thoát 不bất 可khả 說thuyết 。

脫thoát 未vị 脫thoát 無vô 說thuyết 。 脫thoát 時thời 亦diệc 無vô 說thuyết 。

此thử 解giải 脫thoát 若nhược 異dị 。 解giải 脫thoát 即tức 無vô 窮cùng 。

若nhược 無vô 脫thoát 而nhi 脫thoát 。 皆giai 如như 是thị 解giải 脫thoát 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 如như 是thị 知tri 。 彼bỉ 出xuất 離ly 道Đạo 亦diệc 然nhiên 。 具cụ 足túc 如như 所sở 生sanh 說thuyết 。 諸chư 佛Phật 世Thế 尊Tôn 。 於ư 契Khế 經Kinh 中trung 。 有hữu 說thuyết 頌tụng 言ngôn 。

色sắc 法pháp 如như 聚tụ 沫mạt 。 受thọ 即tức 如như 浮phù 泡bào 。

想tưởng 同đồng 陽dương 焰diễm 生sanh 。 行hành 如như 芭ba 蕉tiêu 相tương/tướng 。

識thức 如như 彼bỉ 幻huyễn 法pháp 。 顯hiển 示thị 所sở 立lập 法pháp 。

如như 夢mộng 如như 影ảnh 像tượng 。 亦diệc 同đồng 於ư 響hưởng 應ứng 。

復phục 說thuyết 。 於ư 諸chư 行hành 中trung 。 一nhất 切thiết 法pháp 無vô 我ngã 。 即tức 無vô 自tự 性tánh 。 當đương 知tri 此thử 中trung 。 所sở 言ngôn 我ngã 者giả 。 即tức 是thị 自tự 性tánh 別biệt 名danh 。 此thử 中trung 所sở 說thuyết 。 彼bỉ 真Chân 如Như 法pháp 無vô 有hữu 戲hí 論luận 。 若nhược 說thuyết 決quyết 定định 皆giai 是thị 虛hư 誑cuống 妄vọng 取thủ 之chi 法pháp 。

觀Quán 作Tác 者Giả 作Tác 業Nghiệp 品Phẩm 第đệ 八bát

或hoặc 有hữu 人nhân 言ngôn 。 前tiền 品phẩm 所sở 說thuyết 。 破phá 一nhất 切thiết 法pháp 。 諸chư 有hữu 所sở 作tác 。 有hữu 為vi 不bất 成thành 故cố 。 何hà 得đắc 有hữu 無vô 為vi 。 若nhược 作tác 此thử 說thuyết 。 何hà 故cố 與dữ 彼bỉ 阿a 含hàm 相tương 違vi 。 如như 佛Phật 世Thế 尊Tôn 。 於ư 契Khế 經Kinh 中trung 。 有hữu 說thuyết 頌tụng 言ngôn 。

應ưng 修tu 善thiện 法Pháp 行hành 。 勿vật 修tu 惡ác 法pháp 行hành 。

修tu 善thiện 法Pháp 行hành 人nhân 。 二nhị 世thế 安an 樂lạc 寂tịch 。

如như 此thử 頌tụng 意ý 。 即tức 有hữu 作tác 者giả 作tác 法pháp 。 亦diệc 復phục 有hữu 果quả 。 所sở 說thuyết 是thị 實thật 如như 所sở 觀quán 察sát 。 何hà 故cố 但đãn 言ngôn 世thế 俗tục 。 非phi 勝thắng 義nghĩa 耶da 。

論luận 者giả 言ngôn 。 諸chư 有hữu 作tác 者giả 。 於ư 勝thắng 義nghĩa 諦đế 中trung 。 若nhược 實thật 有hữu 若nhược 不bất 實thật 有hữu 。 若nhược 亦diệc 實thật 亦diệc 不bất 實thật 有hữu 。 作tác 業nghiệp 亦diệc 然nhiên 。 若nhược 實thật 有hữu 若nhược 不bất 實thật 有hữu 。 亦diệc 實thật 亦diệc 不bất 實thật 有hữu 。 由do 如như 是thị 故cố 。 而nhi 彼bỉ 作tác 者giả 於ư 所sở 作tác 中trung 若nhược 實thật 有hữu 作tác 者giả 。 亦diệc 應ưng 實thật 有hữu 作tác 業nghiệp 。 如như 是thị 互hỗ 推thôi 。 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 皆giai 無vô 有hữu 實thật 。 若nhược 實thật 不bất 實thật 。 二nhị 種chủng 俱câu 於ư 勝thắng 義nghĩa 諦đế 中trung 。 無vô 極cực 微vi 許hứa 決quyết 定định 實thật 法pháp 。 若nhược 作tác 者giả 有hữu 實thật 。 然nhiên 亦diệc 無vô 實thật 作tác 業nghiệp 可khả 得đắc 。 若nhược 作tác 業nghiệp 有hữu 實thật 。 而nhi 彼bỉ 作tác 者giả 亦diệc 不bất 和hòa 合hợp 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

作tác 者giả 若nhược 有hữu 實thật 。 亦diệc 不bất 作tác 實thật 業nghiệp 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 如như 所sở 說thuyết 。 何hà 可khả 信tín 耶da 。 故cố 下hạ 頌tụng 言ngôn 。

實thật 所sở 作tác 無vô 故cố 。 無vô 所sở 作tác 差sai 別biệt 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 復phục 止chỉ 息tức 。 善thiện 不bất 善thiện 業nghiệp 。 即tức 所sở 作tác 不bất 生sanh 。 若nhược 所sở 作tác 中trung 有hữu 二nhị 。 作tác 者giả 亦diệc 復phục 有hữu 二nhị 。 亦diệc 非phi 於ư 所sở 作tác 中trung 有hữu 能năng 作tác 者giả 。 此thử 遣khiển 法pháp 自tự 相tương/tướng 。 此thử 復phục 云vân 何hà 。 故cố 下hạ 頌tụng 言ngôn 。

有hữu 業nghiệp 無vô 作tác 者giả 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 於ư 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 中trung 。 執chấp 著trước 所sở 作tác 生sanh 起khởi 。 此thử 即tức 還hoàn 成thành 法pháp 自tự 相tương/tướng 相tương 違vi 。 今kim 當đương 止chỉ 遣khiển 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

無vô 實thật 所sở 作tác 故cố 。

釋thích 曰viết 。 以dĩ 無vô 所sở 生sanh 。 作tác 用dụng 差sai 別biệt 故cố 。 若nhược 復phục 作tác 用dụng 有hữu 所sở 和hòa 合hợp 。 即tức 所sở 作tác 有hữu 二nhị 。 業nghiệp 亦diệc 有hữu 二nhị 。 亦diệc 非phi 離ly 其kỳ 所sở 作tác 有hữu 業nghiệp 。 此thử 遣khiển 法pháp 自tự 相tương/tướng 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

有hữu 作tác 者giả 無vô 業nghiệp 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 所sở 作tác 業nghiệp 與dữ 作tác 用dụng 法pháp 彼bỉ 相tương 離ly 者giả 。 即tức 能năng 作tác 所sở 作tác 二nhị 俱câu 叢tùng 雜tạp 。 此thử 遣khiển 法pháp 自tự 相tương/tướng 。

復phục 有hữu 人nhân 言ngôn 。 若nhược 有hữu 能năng 作tác 及cập 作tác 用dụng 法pháp 彼bỉ 即tức 有hữu 業nghiệp 生sanh 起khởi 。 應ưng 可khả 說thuyết 為vi 實thật 有hữu 作tác 者giả 。 以dĩ 作tác 者giả 生sanh 時thời 業nghiệp 亦diệc 無vô 異dị 。 由do 有hữu 作tác 用dụng 和hòa 合hợp 故cố 。 彼bỉ 亦diệc 無vô 別biệt 實thật 有hữu 。 此thử 無vô 過quá 失thất 。

論luận 者giả 言ngôn 。 何hà 名danh 無vô 過quá 。 以dĩ 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 及cập 所sở 用dụng 法pháp 彼bỉ 能năng 作tác 所sở 作tác 悉tất 無vô 作tác 故cố 。 此thử 中trung 若nhược 有hữu 能năng 作tác 所sở 作tác 。 過quá 如như 先tiên 說thuyết 。 若nhược 無vô 所sở 作tác 。 能năng 作tác 亦diệc 無vô 。 以dĩ 離ly 所sở 作tác 故cố 。 此thử 即tức 云vân 何hà 。 有hữu 其kỳ 能năng 作tác 所sở 作tác 及cập 所sở 作tác 業nghiệp 用dụng 。 此thử 如như 是thị 故cố 。 餘dư 處xứ 亦diệc 然nhiên 。 隨tùy 應ứng 遮già 遣khiển 。 今kim 此thử 文văn 廣quảng 。 恐khủng 繁phồn 且thả 止chỉ 。

復phục 有hữu 人nhân 言ngôn 。 作tác 者giả 所sở 作tác 之chi 業nghiệp 。 不bất 實thật 可khả 爾nhĩ 。 而nhi 彼bỉ 作tác 者giả 可khả 應ưng 實thật 有hữu 。 今kim 為vi 對đối 遣khiển 彼bỉ 說thuyết 。 是thị 故cố 頌tụng 言ngôn 。

作tác 者giả 亦diệc 無vô 實thật 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 計kế 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 為vi 實thật 。 今kim 此thử 言ngôn 中trung 亦diệc 當đương 止chỉ 遣khiển 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

若nhược 實thật 有hữu 作tác 者giả 。 亦diệc 實thật 有hữu 作tác 業nghiệp 。

作tác 者giả 及cập 作tác 業nghiệp 。 二nhị 俱câu 墮đọa 無vô 因nhân 。

釋thích 曰viết 。 此thử 言ngôn 能năng 作tác 即tức 是thị 作tác 者giả 。 此thử 言ngôn 所sở 作tác 即tức 是thị 其kỳ 業nghiệp 。 若nhược 或hoặc 所sở 作tác 離ly 於ư 作tác 者giả 有hữu 業nghiệp 可khả 作tác 。 如như 是thị 亦diệc 當đương 但đãn 有hữu 作tác 者giả 無vô 所sở 作tác 時thời 應ưng 有hữu 作tác 業nghiệp 。 有hữu 即tức 無vô 因nhân 。 若nhược 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 墮đọa 無vô 因nhân 性tánh 。 即tức 有hữu 一nhất 向hướng 過quá 失thất 。 此thử 應ưng 思tư 擇trạch 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

若nhược 有hữu 果quả 無vô 因nhân 。 因nhân 即tức 非phi 道Đạo 理lý 。

釋thích 曰viết 。 此thử 言ngôn 因nhân 者giả 。 即tức 說thuyết 為vi 緣duyên 。 若nhược 法pháp 有hữu 因nhân 轉chuyển 時thời 緣duyên 即tức 隨tùy 攝nhiếp 。 因nhân 若nhược 無vô 體thể 現hiện 事sự 止chỉ 息tức 。 此thử 即tức 是thị 無vô 。 云vân 何hà 有hữu 義nghĩa 可khả 攝nhiếp 於ư 緣duyên 。 此thử 復phục 云vân 何hà 。 故cố 下hạ 頌tụng 言ngôn 。

作tác 作tác 者giả 無vô 體thể 。 作tác 用dụng 不bất 和hòa 合hợp 。

釋thích 曰viết 。 如như 斷đoạn 薪tân 等đẳng 。 若nhược 無vô 所sở 斷đoạn 果quả 體thể 。 彼bỉ 能năng 斷đoạn 者giả 及cập 斷đoạn 所sở 用dụng 作tác 具cụ 斧phủ 等đẳng 皆giai 不bất 和hòa 合hợp 。 斷đoạn 所sở 作tác 用dụng 當đương 何hà 有hữu 依y 。 彼bỉ 無vô 體thể 故cố 。 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 無vô 體thể 亦diệc 然nhiên 。 此thử 復phục 云vân 何hà 。 故cố 下hạ 頌tụng 言ngôn 。

若nhược 無vô 法pháp 非phi 法pháp 。 所sở 作tác 等đẳng 無vô 體thể 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 離ly 所sở 作tác 。 能năng 作tác 作tác 用dụng 即tức 無vô 有hữu 業nghiệp 。 故cố 下hạ 頌tụng 言ngôn 。

法pháp 非phi 法pháp 無vô 故cố 。 從tùng 生sanh 果quả 亦diệc 無vô 。

釋thích 曰viết 。 此thử 義nghĩa 云vân 何hà 。 由do 此thử 即tức 無vô 惡ác 趣thú 善thiện 趣thú 及cập 解giải 脫thoát 道đạo 隨tùy 應ứng 果quả 等đẳng 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

無vô 果quả 無vô 解giải 脫thoát 。 亦diệc 無vô 生sanh 天thiên 道đạo 。

非phi 唯duy 生sanh 天thiên 道đạo 。 解giải 脫thoát 道đạo 亦diệc 無vô 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 爾nhĩ 世thế 間gian 諸chư 有hữu 。 一nhất 切thiết 作tác 用dụng 。 皆giai 悉tất 墮đọa 於ư 無vô 果quả 利lợi 中trung 。 世thế 間gian 果quả 者giả 如như 種chủng 子tử 等đẳng 。 作tác 用dụng 隨tùy 轉chuyển 即tức 能năng 生sanh 果quả 。 彼bỉ 若nhược 無vô 體thể 即tức 無vô 果quả 利lợi 。

或hoặc 有hữu 人nhân 言ngôn 。 如như 是thị 所sở 說thuyết 。 作tác 者giả 無vô 實thật 。 其kỳ 義nghĩa 可khả 爾nhĩ 。 彼bỉ 所sở 作tác 業nghiệp 。 此thử 乃nãi 是thị 實thật 。 以dĩ 能năng 作tác 故cố 。 此thử 無vô 過quá 失thất 。

論luận 者giả 言ngôn 。 此thử 何hà 無vô 過quá 。 今kim 言ngôn 作tác 者giả 。 即tức 是thị 因nhân 之chi 別biệt 名danh 。 業nghiệp 即tức 是thị 果quả 。 且thả 非phi 果quả 法pháp 離ly 因nhân 自tự 體thể 別biệt 有hữu 所sở 作tác 。 如như 是thị 若nhược 有hữu 。 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 。 即tức 有hữu 因nhân 有hữu 果quả 。 和hòa 合hợp 建kiến 立lập 。 今kim 此thử 如như 是thị 作tác 業nghiệp 不bất 異dị 於ư 作tác 者giả 。 作tác 者giả 不bất 異dị 於ư 作tác 業nghiệp 。 故cố 所sở 作tác 業nghiệp 而nhi 亦diệc 不bất 離ly 。 以dĩ 差sai 別biệt 因nhân 彼bỉ 無vô 性tánh 故cố 。 此thử 云vân 何hà 知tri 。 若nhược 法pháp 有hữu 緣duyên 及cập 所sở 作tác 具cụ 。 即tức 因nhân 果quả 性tánh 成thành 。 今kim 此thử 所sở 說thuyết 非phi 不bất 顯hiển 明minh 。

或hoặc 有hữu 人nhân 言ngôn 。 作tác 者giả 亦diệc 實thật 亦diệc 不bất 實thật 故cố 。 作tác 業nghiệp 亦diệc 實thật 亦diệc 不bất 實thật 故cố 。 下hạ 頌tụng 答đáp 彼bỉ 增tăng 上thượng 言ngôn 。

作tác 者giả 實thật 不bất 實thật 。 亦diệc 不bất 作tác 二nhị 業nghiệp 。

有hữu 無vô 互hỗ 相tương 違vi 。 一nhất 處xứ 即tức 無vô 二nhị 。

釋thích 曰viết 。 於ư 一nhất 法pháp 中trung 。 有hữu 無vô 二nhị 法pháp 和hòa 合hợp 作tác 用dụng 。 彼bỉ 即tức 無vô 體thể 。 非phi 道Đạo 理lý 故cố 。 如như 是thị 決quyết 定định 和hòa 合hợp 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 。 亦diệc 不bất 可khả 得đắc 。 以dĩ 相tương 違vi 故cố 亦diệc 非phi 道Đạo 理lý 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

作tác 作tác 者giả 作tác 用dụng 。 所sở 作tác 實thật 非phi 實thật 。

著trước 即tức 生sanh 過quá 失thất 。 此thử 因nhân 如như 先tiên 說thuyết 。

釋thích 曰viết 。 此thử 中trung 應ưng 知tri 。 若nhược 實thật 不bất 實thật 。 皆giai 對đối 待đãi 所sở 說thuyết 。 故cố 下hạ 頌tụng 言ngôn 。

所sở 作tác 實thật 不bất 實thật 。 亦diệc 實thật 亦diệc 不bất 實thật 。

作tác 者giả 及cập 作tác 業nghiệp 。 此thử 因nhân 如như 先tiên 說thuyết 。

作tác 者giả 諸chư 所sở 作tác 。 非phi 實thật 非phi 不bất 實thật 。

應ưng 知tri 業nghiệp 亦diệc 然nhiên 。 此thử 因nhân 如như 先tiên 說thuyết 。

實thật 所sở 作tác 即tức 無vô 。 不bất 實thật 又hựu 無vô 因nhân 。

有hữu 無vô 互hỗ 相tương 違vi 。 一nhất 處xứ 何hà 有hữu 二nhị 。

釋thích 曰viết 。 此thử 中trung 所sở 說thuyết 三tam 種chủng 對đối 待đãi 。 如như 生sanh 法pháp 說thuyết 。 是thị 故cố 應ưng 知tri 。 非phi 佛Phật 世Thế 尊Tôn 於ư 一nhất 切thiết 處xứ 。 而nhi 悉tất 止chỉ 遣khiển 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 及cập 諸chư 作tác 用dụng 。 此thử 即tức 不bất 墮đọa 諸chư 無vô 因nhân 過quá 。

論luận 者giả 言ngôn 。 此thử 實thật 無vô 過quá 。 我ngã 亦diệc 不bất 說thuyết 。 無vô 其kỳ 作tác 者giả 及cập 彼bỉ 作tác 業nghiệp 。

何hà 以dĩ 故cố 。 我ngã 欲dục 表biểu 示thị 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 互hỗ 所sở 成thành 故cố 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

因nhân 作tác 者giả 有hữu 業nghiệp 。 因nhân 業nghiệp 有hữu 作tác 者giả 。

釋thích 曰viết 。 應ưng 知tri 此thử 中trung 隨tùy 轉chuyển 施thi 設thiết 皆giai 無vô 自tự 體thể 。 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 。 若nhược 成thành 不bất 成thành 。 離ly 有hữu 離ly 無vô 。 證chứng 成thành 中trung 義nghĩa 。 世thế 俗tục 所sở 得đắc 。 故cố 下hạ 頌tụng 言ngôn 。

世thế 俗tục 遣khiển 異dị 性tánh 。 我ngã 見kiến 成thành 就tựu 相tương/tướng 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 有hữu 人nhân 言ngôn 。 此thử 與dữ 阿a 含hàm 相tương 違vi 者giả 。 彼bỉ 因nhân 義nghĩa 不bất 成thành 。

有hữu 外ngoại 人nhân 言ngôn 。 勝thắng 義nghĩa 諦đế 中trung 有hữu 其kỳ 作tác 者giả 。

何hà 以dĩ 故cố 。 如như 佛Phật 所sở 說thuyết 。 有hữu 能năng 取thủ 所sở 取thủ 故cố 。

論luận 者giả 言ngôn 。 今kim 為vi 遮già 遣khiển 彼bỉ 說thuyết 故cố 說thuyết 。 於ư 彼bỉ 諸chư 作tác 用dụng 中trung 有hữu 其kỳ 能năng 取thủ 。 若nhược 能năng 取thủ 所sở 取thủ 二nhị 法pháp 不bất 壞hoại 。 即tức 作tác 者giả 隨tùy 轉chuyển 。 亦diệc 不bất 相tương 離ly 。 如như 是thị 應ưng 知tri 。 能năng 取thủ 所sở 取thủ 互hỗ 所sở 攝nhiếp 故cố 。 由do 是thị 建kiến 立lập 。 因nhân 作tác 者giả 有hữu 業nghiệp 。 因nhân 業nghiệp 有hữu 作tác 者giả 。 是thị 故cố 因nhân 其kỳ 能năng 取thủ 。 而nhi 有hữu 所sở 取thủ 。 因nhân 所sở 取thủ 故cố 即tức 有hữu 能năng 取thủ 。 此thử 即tức 非phi 勝thắng 義nghĩa 諦đế 。 今kim 復phục 云vân 何hà 。 離ly 彼bỉ 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 有hữu 遮già 遣khiển 邪tà 。 此thử 中trung 所sở 作tác 因nhân 義nghĩa 。 若nhược 或hoặc 止chỉ 遣khiển 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 。 彼bỉ 能năng 取thủ 所sở 取thủ 。 此thử 亦diệc 應ưng 離ly 。

復phục 次thứ 頌tụng 言ngôn 。

若nhược 勝thắng 義nghĩa 諦đế 中trung 。 有hữu 作tác 者giả 作tác 業nghiệp 。

彼bỉ 能năng 取thủ 所sở 取thủ 。 此thử 亦diệc 應ưng 遮già 遣khiển 。

作tác 者giả 作tác 業nghiệp 等đẳng 。 此thử 義nghĩa 如như 是thị 故cố 。

餘dư 法pháp 自tự 及cập 他tha 。 相tương/tướng 因nhân 義nghĩa 應ưng 觀quán 。

釋thích 曰viết 。 若nhược 果quả 若nhược 因nhân 。 能năng 相tương/tướng 所sở 相tương/tướng 。 同đồng 生sanh 不bất 同đồng 生sanh 等đẳng 。 因nhân 果quả 二nhị 法pháp 物vật 體thể 有hữu 得đắc 。 若nhược 言ngôn 有hữu 因nhân 。 即tức 墮đọa 果quả 數số 。 如như 彼bỉ 生sanh 法pháp 。 若nhược 有hữu 義nghĩa 可khả 取thủ 。 即tức 彼bỉ 有hữu 性tánh 。 若nhược 彼bỉ 無vô 者giả 。 非phi 彼bỉ 有hữu 生sanh 。 色sắc 等đẳng 諸chư 法pháp 若nhược 無vô 義nghĩa 可khả 取thủ 。 即tức 彼bỉ 無vô 體thể 可khả 觀quán 。 何hà 況huống 因nhân 果quả 離ly 於ư 自tự 體thể 而nhi 有hữu 力lực 能năng 。 若nhược 離ly 自tự 體thể 有hữu 力lực 能năng 者giả 。 即tức 有hữu 所sở 得đắc 相tương 違vi 。 譬thí 如như 離ly 於ư 泥nê 團đoàn 可khả 有hữu 瓶bình 邪tà 。 物vật 體thể 分phần/phân 位vị 法pháp 中trung 所sở 起khởi 。 此thử 說thuyết 即tức 是thị 瓶bình 生sanh 泥nê 團đoàn 。 譬thí 如như 瓶bình 水thủy 。 無vô 彼bỉ 別biệt 異dị 分phần/phân 位vị 性tánh 故cố 。 亦diệc 非phi 瓶bình 如như 木mộc 故cố 。 又hựu 非phi 泥nê 團đoàn 分phần/phân 位vị 即tức 說thuyết 有hữu 瓶bình 。 猶do 如như 別biệt 瓶bình 若nhược 自tự 力lực 能năng 而nhi 有hữu 所sở 得đắc 。 此thử 即tức 相tương 違vi 。 若nhược 樂nhạo/nhạc/lạc 等đẳng 法pháp 因nhân 有hữu 力lực 能năng 。 即tức 有hữu 樂nhạo/nhạc/lạc 等đẳng 果quả 法pháp 。 樂nhạo/nhạc/lạc 等đẳng 有hữu 故cố 即tức 樂nhạo/nhạc/lạc 等đẳng 差sai 別biệt 。 有hữu 所sở 發phát 起khởi 。 此thử 中trung 所sở 說thuyết 。 有hữu 所sở 得đắc 者giả 。 此thử 說thuyết 亦diệc 無vô 少thiểu 法pháp 相tương 違vi 。 若nhược 離ly 因nhân 果quả 而nhi 有hữu 力lực 能năng 。 說thuyết 所sở 成thành 者giả 。 如như 是thị 決quyết 定định 彼bỉ 無vô 力lực 能năng 成thành 其kỳ 因nhân 果quả 。 此thử 即tức 或hoặc 成thành 顛điên 倒đảo 計kế 執chấp 。 或hoặc 成thành 決quyết 定định 。 不bất 共cộng 因nhân 中trung 相tương 違vi 離ly 因nhân 無vô 體thể 故cố 。 若nhược 不bất 共cộng 因nhân 非phi 一nhất 向hướng 成thành 故cố 。 若nhược 因nhân 果quả 和hòa 合hợp 。 即tức 物vật 體thể 有hữu 性tánh 。 如như 是thị 所sở 說thuyết 。 因nhân 果quả 二nhị 法pháp 。 此thử 中trung 應ưng 知tri 非phi 勝thắng 義nghĩa 諦đế 。

大Đại 乘Thừa 中Trung 觀Quán 釋Thích 論Luận 卷quyển 第đệ 七thất