俱Câu 舍Xá 論Luận 實Thật 義Nghĩa 疏Sớ
Quyển 5
尊Tôn 者Giả 安An 惠Huệ 造Tạo

阿A 毘Tỳ 達Đạt 磨Ma 俱Câu 舍Xá 論Luận 實Thật 義Nghĩa 疏Sớ/sơ 卷quyển 第đệ 五ngũ

尊tôn 者giả 安an 惠huệ 造tạo

分Phân 別Biệt 根Căn 品Phẩm 第Đệ 二Nhị 之Chi 一Nhất (# 論Luận 卷quyển 第đệ 三tam )#

頌tụng 曰viết 。

傳truyền 說thuyết 五ngũ 於ư 四tứ 。 四tứ 根căn 於ư 二nhị 種chủng 。

五ngũ 八bát 染nhiễm 淨tịnh 中trung 。 各các 別biệt 為vi 增tăng 上thượng 。

論luận 曰viết 。 眼nhãn 等đẳng 五ngũ 根căn 至chí 聞văn 聲thanh 別biệt 故cố 。 頌tụng 云vân 。

譬thí 如như 明minh 眼nhãn 人nhân 。 能năng 避tị 現hiện 險hiểm 難nạn 。

世thế 有hữu 聰thông 明minh 者giả 。 能năng 離ly 當đương 苦khổ 惠huệ 。

多đa 聞văn 能năng 知tri 法pháp 。 多đa 聞văn 能năng 離ly 罪tội 。

多đa 聞văn 捨xả 無vô 義nghĩa 。 多đa 聞văn 得đắc 涅Niết 槃Bàn 。

頌tụng 曰viết 。

身thân 由do 食thực 住trụ 。 命mạng 託thác 食thực 存tồn 。 食thực 已dĩ 令linh 心tâm 。

適thích 悅duyệt 安an 泰thái 。

若nhược 男nam 入nhập 胎thai 於ư 母mẫu 生sanh 愛ái 於ư 父phụ 生sanh 恚khuể 。 若nhược 女nữ 入nhập 胎thai 於ư 父phụ 生sanh 愛ái 於ư 母mẫu 生sanh 恚khuể 。 由do 如như 故cố 知tri 能năng 續tục 後hậu 有hữu 。 皆giai 是thị 染nhiễm 心tâm 。 是thị 以dĩ 意ý 根căn 於ư 續tục 後hậu 有hữu 。

經Kinh 云vân 。 父phụ 母mẫu 精tinh 血huyết 入nhập 胎thai 者giả 。 識thức 所sở 攝nhiếp 持trì 方phương 能năng 成thành 就tựu 羯yết 剌lạt 藍lam 也dã 。

釋thích 曰viết 。 此thử 顯hiển 身thân 語ngữ 隨tùy 心tâm 轉chuyển 義nghĩa 。 如như 契Khế 經Kinh 言ngôn 。 心tâm 能năng 導đạo 世thế 間gian 。 心tâm 能năng 遍biến 攝nhiếp 受thọ 。 如như 是thị 心tâm 一nhất 法pháp 。 皆giai 自tự 在tại 隨tùy 行hành 。 頌tụng 曰viết 。

了liễu 自tự 境cảnh 增tăng 上thượng 。 惣# 立lập 於ư 六lục 根căn 。

從tùng 身thân 立lập 二nhị 根căn 。 女nữ 男nam 情tình 增tăng 上thượng 。

於ư 同đồng 住trụ 雜tạp 住trụ 。 清thanh 淨tịnh 增tăng 上thượng 。

應ưng 知tri 命mạng 五ngũ 受thọ 。 信tín 等đẳng 立lập 為vi 根căn 。

未vị 當đương 知tri 已dĩ 知tri 。 具cụ 知tri 根căn 亦diệc 爾nhĩ 。

於ư 得đắc 後hậu 後hậu 道đạo 。 涅Niết 槃Bàn 等đẳng 增tăng 上thượng 。

論luận 頌tụng 云vân 。

身thân 不bất 悅duyệt 名danh 苦khổ 。 即tức 此thử 悅duyệt 名danh 樂nhạo/nhạc/lạc 。

及cập 三tam 定định 心tâm 悅duyệt 。 餘dư 處xứ 此thử 名danh 喜hỷ 。

心tâm 不bất 悅duyệt 名danh 憂ưu 。 中trung 捨xả 二nhị 無vô 別biệt 。

見kiến 修tu 無Vô 學Học 道đạo 。 依y 九cửu 立lập 三tam 根căn 。

頌tụng 曰viết 。

唯duy 無vô 漏lậu 後hậu 三tam 。 有hữu 色sắc 命mạng 憂ưu 苦khổ 。

常thường 知tri 唯duy 有hữu 漏lậu 。 通thông 二nhị 餘dư 九cửu 根căn 。

言ngôn 最tối 後hậu 三tam 根căn 定định 是thị 無vô 漏lậu 。 除trừ 此thử 三tam 根căn 之chi 外ngoại 不bất 通thông 無vô 漏lậu 。 契Khế 經Kinh 言ngôn 。

爾nhĩ 時thời 世Thế 尊Tôn 。 成thành 正chánh 覺giác 已dĩ 。 作tác 是thị 思tư 惟duy 。 我ngã 所sở 證chứng 法Pháp 。 甚thậm 深thâm 微vi 妙diệu 。 難nan 見kiến 難nan 解giải 。 不bất 可khả 思tư 議nghị 。 非phi 尋tầm 思tư 境cảnh 。 是thị 智trí 者giả 所sở 知tri 。 非phi 凡phàm 愚ngu 所sở 及cập 。 斯tư 諸chư 眾chúng 生sanh 。 久cửu 習tập 邪tà 教giáo 。 愛ái 著trước 諸chư 有hữu 。 諸chư 見kiến 所sở 惑hoặc 亂loạn 故cố 。 不bất 能năng 解giải 了liễu 。 以dĩ 不bất 了liễu 故cố 。 不bất 能năng 信tín 受thọ 。 及cập 生sanh 嬈nhiễu 惱não 。 我ngã 所sở 言ngôn 說thuyết 。 無vô 所sở 利lợi 益ích 。 唐đường 沒một 劬cù 勞lao 。 不bất 如như 寂tịch 法pháp 。 受thọ 解giải 脫thoát 樂lạc 。 作tác 是thị 念niệm 已dĩ 。 默mặc 然nhiên 而nhi 住trụ 。

爾nhĩ 時thời 娑Sa 婆Bà 世Thế 界Giới 主chủ 。 大Đại 梵Phạm 天Thiên 王Vương 。 知tri 佛Phật 世Thế 尊Tôn 。 作tác 如như 是thị 念niệm 。 即tức 自tự 思tư 惟duy 。 此thử 世thế 界giới 中trung 。 諸chư 眾chúng 生sanh 等đẳng 。 多đa 所sở 失thất 壞hoại 。 今kim 佛Phật 世Thế 尊Tôn 。 證chứng 無vô 上thượng 法pháp 。 深thâm 廣quảng 微vi 妙diệu 慮lự 諸chư 眾chúng 生sanh 不phủ 能năng 信tín 受thọ 。 遂toại 處xứ 閑nhàn 寂tịch 受thọ 現hiện 法Pháp 樂lạc 。 我ngã 應ưng 詣nghệ 彼bỉ 勸khuyến 請thỉnh 世Thế 尊Tôn 。 轉chuyển 妙diệu 法Pháp 輪luân 。 作tác 是thị 念niệm 已dĩ 。 譬thí 如như 壯tráng 士sĩ 。 屈khuất 申thân 臂tý 頃khoảnh 。 從tùng 梵Phạm 宮cung 沒một 。 至chí 於ư 佛Phật 所sở 。 頂đảnh 禮lễ 佛Phật 足túc 。 遶nhiễu 三tam 匝táp 已dĩ 。 卻khước 住trụ 一nhất 面diện 。 合hợp 掌chưởng 恭cung 敬kính 。 而nhi 白bạch 佛Phật 言ngôn 。

世Thế 尊Tôn 。 此thử 世thế 界giới 中trung 。 諸chư 眾chúng 生sanh 等đẳng 。 久cửu 習tập 異dị 教giáo 。 見kiến 惑hoặc 縈oanh 纏triền 。 流lưu 轉chuyển 生sanh 死tử 。 無vô 所sở 歸quy 依y 。 無vô 所sở 救cứu 護hộ 。 世Thế 尊Tôn 曠khoáng 劫kiếp 為vì 諸chư 眾chúng 生sanh 。 修tu 行hành # 引dẫn 。 今kim 者giả 得đắc 成thành 無vô 上thượng 正chánh 覺giác 。 證chứng 無vô 上thượng 法pháp 。 出xuất 現hiện 於ư 世thế 。 如như 優ưu 曇đàm 花hoa 。 不bất 為vi 有hữu 情tình 。 隨tùy 機cơ 演diễn 說thuyết 。 處xử 於ư 閑nhàn 寂tịch 。 靜tĩnh 默mặc 而nhi 住trụ 。 唯duy 願nguyện 世Thế 尊Tôn 。 降giáng/hàng 大đại 悲bi 心tâm 。 哀ai 愍mẫn 世thế 間gian 。 為vì 諸chư 有hữu 情tình 。 說thuyết 正Chánh 法Pháp 要yếu 。 有hữu 諸chư 眾chúng 生sanh 。 諸chư 結kết 微vi 薄bạc 。 機cơ 宜nghi 成thành 熟thục 。 利lợi 根căn 易dị 化hóa 。 不bất 聞văn 法Pháp 故cố 。 自tự 然nhiên 損tổn 減giảm 。 失thất 大đại 法Pháp 利lợi 。 唯duy 願nguyện 世Thế 尊Tôn 。 為vì 諸chư 眾chúng 生sanh 。 開khai 甘cam 露lộ 門môn 。 說thuyết 微vi 妙diệu 法Pháp 。 令linh 諸chư 有hữu 情tình 。 利lợi 益ích 安an 樂lạc 。

爾nhĩ 時thời 大Đại 梵Phạm 天Thiên 王Vương 。 勸khuyến 請thỉnh 世Thế 尊Tôn 。 而nhi 說thuyết 偈kệ 言ngôn 。

世Thế 尊Tôn 出xuất 現hiện 為vi 優ưu 曇đàm 。 曠khoáng 劫kiếp 難nan 逢phùng 今kim 一nhất 遇ngộ 。

普phổ 為vì 有hữu 情tình 獲hoạch 法pháp 利lợi 。 唯duy 願nguyện 廣quảng 開khai 甘cam 露lộ 門môn 。

爾nhĩ 時thời 世Thế 尊Tôn 。 聞văn 梵Phạm 天Thiên 王Vương 勸khuyến 請thỉnh 偈kệ 已dĩ 。 起khởi 大đại 悲bi 心tâm 。 即tức 以dĩ 道Đạo 眼nhãn 。 觀quán 諸chư 有hữu 情tình 。 或hoặc 有hữu 鈍độn 根căn 。 執chấp 著trước 諸chư 有hữu 。 或hoặc 有hữu 中trung 根căn 少thiểu 厭yếm 生sanh 死tử 。 或hoặc 有hữu 利lợi 根căn 。 而nhi 不bất 放phóng 逸dật 。 如như 是thị 世Thế 尊Tôn 。 觀quán 諸chư 世thế 間gian 。 一nhất 切thiết 有hữu 情tình 。 處xử 在tại 世thế 間gian 。 或hoặc 生sanh 或hoặc 長trường/trưởng 。 根căn 有hữu 利lợi 鈍độn 。 或hoặc 有hữu 易dị 化hóa 得đắc 道Đạo 。 如như 實thật 知tri 已dĩ 。 受thọ 梵Phạm 王Vương 請thỉnh 。 許hứa 轉chuyển 法Pháp 輪luân 。 而nhi 說thuyết 偈kệ 言ngôn 。

大Đại 梵Phạm 天Thiên 王Vương 善thiện 諦đế 聽thính 。 我ngã 所sở 得đắc 法Pháp 甚thậm 微vi 妙diệu 。

今kim 為vì 汝nhữ 等đẳng 廣quảng 開khai 演diễn 。 令linh 於ư 長trường 夜dạ 獲hoạch 安an 樂lạc 。

頌tụng 曰viết 。

命mạng 唯duy 是thị 異dị 熟thục 。 憂ưu 及cập 後hậu 八bát 非phi 。

色sắc 意ý 餘dư 四tứ 受thọ 。 一nhất 一nhất 皆giai 通thông 二nhị 。

論luận 唯duy 一nhất 命mạng 根căn 定định 是thị 異dị 熟thục 。 釋thích 曰viết 。 無vô 一nhất 命mạng 根căn 非phi 是thị 異dị 熟thục 。 頌tụng 曰viết 。

北bắc 洲châu 定định 千thiên 年niên 。 西tây 東đông 半bán 日nhật 減giảm 。

此thử 洲châu 壽thọ 不bất 定định 。 後hậu 十thập 初sơ 叵phả 量lượng 。

等đẳng 。 世thế 間gian 有hữu 情tình 。 所sở 餘dư 福phước 業nghiệp 。 咸hàm 發phát 願nguyện 言ngôn 。 願nguyện 我ngã 長trường 壽thọ 。 亦diệc 不bất 願nguyện 言ngôn 願nguyện 我ngã 住trụ 壽thọ 至chí 於ư 百bách 年niên 或hoặc 住trụ 九cửu 十thập 八bát 十thập 年niên 等đẳng 。 或hoặc 有hữu 尊tôn 人nhân 及cập 親thân 友hữu 等đẳng 恆hằng 祝chúc 之chi 言ngôn 。 願nguyện 汝nhữ 長trường 壽thọ 。 亦diệc 不bất 定định 言ngôn 爾nhĩ 所sở 時thời 等đẳng 以dĩ 此thử 洲châu 人nhân 所sở 作tác 諸chư 業nghiệp 。 與dữ 貪tham 心tâm 俱câu 作tác 是thị 願nguyện 。 契Khế 經Kinh 中trung 說thuyết 。 苾Bật 芻Sô 當đương 知tri 。 毘Tỳ 婆Bà 尸Thi 佛Phật 時thời 。 人nhân 壽thọ 八bát 萬vạn 歲tuế 。 乃nãi 至chí 迦Ca 葉Diếp 波Ba 佛Phật 時thời 。 人nhân 壽thọ 二nhị 萬vạn 歲tuế 。 我ngã 今kim 出xuất 世thế 。 人nhân 壽thọ 百bách 歲tuế 。 少thiểu 出xuất 多đa 減giảm 等đẳng 。 壽thọ 若nhược 無vô 定định 限hạn 者giả 。 世Thế 尊Tôn 何hà 故cố 。 作tác 如như 是thị 說thuyết 。 劫kiếp 初sơ 諸chư 根căn 大đại 種chủng 殊thù 勝thắng 。 壽thọ 即tức 延diên 長trường 。 今kim 時thời 漸tiệm 劣liệt 故cố 壽thọ 難nạn/nan 至chí 于vu 十thập 歲tuế 。 福phước 盡tận 即tức 死tử 。 不bất 因nhân 命mạng 也dã 。 修tu 故cố 塔tháp 寺tự 能năng 延diên 其kỳ 壽thọ 。 頌tụng 曰viết 。

梵Phạm 行hạnh 妙diệu 成thành 立lập 。 聖thánh 道Đạo 已dĩ 善thiện 修tu 。

壽thọ 盡tận 時thời 歡hoan 喜hỷ 。 猶do 如như 捨xả 眾chúng 病bệnh 。